Nghiên Cứu Hành Vi Thích Ứng Với Hạn Hán Và Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình Ở Ninh Thuận

Luận án tiến sĩ nghiên cứu hành vi thích ứng với hạn hán, đề xuất mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình ở Ninh Thuận trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

• Tác giả: Đặng Quác Khánh
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Khám
• Trường học: Viện Khoa Học Khí Tượng Thủy Văn Và Biến Đổi Khí Hậu
• Chuyên ngành: Biến Đổi Khí Hậu
• Đề tài: Mô Hình Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình Ứng Phó Hạn Hán Tại Ninh Thuận
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ HÀNH VI THÍCH ỨNG
• 1.1. VAI HẠN HÁN VÀ KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 1.2. MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ HẠN HÁN
• 1.2.1. Khái niệm về biến đổi khí hậu
• 1.2.2. Biểu hiện của biến đổi khí hậu
• 1.2.3. Tác động của biến đổi khí hậu
• 1.2.4. Khái niệm về thích ứng với BĐKH
• 1.2.5. Khái niệm về hạn hán, mối quan hệ giữa BĐKH và hạn hán
• 1.3. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ HÀNH VI THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ HẠN HÁN
• 1.3.1. Khái niệm về hành vi thích ứng
• 1.3.2. Tổng quan nghiên cứu về hành vi thích ứng với BĐKH và hạn hán trên thế giới
• 1.3.3. Tổng quan nghiên cứu về hành vi thích ứng với BĐKH và hạn hán ở Việt Nam
• 1.4. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ HẠN HÁN
• 1.4.1. Một số khái niệm về kinh tế hộ gia đình
• 1.4.2. Tổng quan nghiên cứu về phát triển kinh tế hộ gia đình thích ứng với biến đổi khí hậu và hạn hán trên thế giới
• 1.4.3. Tổng quan nghiên cứu về phát triển kinh tế hộ gia đình thích ứng với biến đổi khí hậu và hạn hán ở Việt Nam
• 1.5. TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Vị trí địa lý
• 1.5.2. Đặc điểm khí hậu
• 1.5.3. Đặc điểm thủy văn
• 1.5.4. Tình hình hạn hán và tác động tới tỉnh Ninh Thuận
• 1.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, SỐ LIỆU SỬ DỤNG
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Sơ đồ tổng thể nghiên cứu của luận án
• 2.1.2. Phương pháp phân vùng hạn hán, xác định xu thế và kịch bản hạn hán phục vụ đề xuất mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình
• 2.1.3. Phương pháp điều tra và thu thập thông tin
• 2.1.4. Cơ sở khoa học nghiên cứu lựa chọn hành vi thích ứng hạn hán của hộ nông dân
• 2.1.5. Phương pháp chuyên gia
• 2.2. Số liệu sử dụng
• 2.2.1. Số liệu phục vụ đánh giá hạn hán
• 2.2.2. Số liệu, tài liệu về sản xuất nông nghiệp
• 2.2.3. Kịch bản BĐKH khu vực nghiên cứu
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ HẠN HÁN, HÀNH VI THÍCH ỨNG VỚI HẠN HÁN VÀ ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH THÍCH ỨNG VỚI HẠN HÁN Ở NINH THUẬN
• 3.1. Cơ sở đề xuất mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình thích ứng với hạn hán trong bối cảnh BĐKH
• 3.2. Kết quả phân vùng hạn hán, đánh giá xu thế hạn hán và xây dựng kịch bản hạn hán tỉnh Ninh Thuận
• 3.2.1. Kết quả phân vùng hạn hán bằng chỉ số viễn thám VTCI đến cấp xã
• 3.2.2. Xu thế hạn hán và kịch bản hạn hán tỉnh Ninh Thuận
• 3.3. Hiện trạng sản xuất nông nghiệp và thực trạng các mô hình kinh tế hộ gia đình trong sản xuất nông nghiệp ở tỉnh Ninh Thuận
• 3.3.1. Hiện trạng sản xuất nông nghiệp tỉnh Ninh Thuận
• 3.3.2. Thực trạng một số mô hình kinh tế hộ gia đình trong sản xuất nông nghiệp ở tỉnh Ninh Thuận
• 3.4. Kết quả phân tích hành vi thích ứng với hạn hán của hộ gia đình trong sản xuất nông nghiệp
• 3.4.1. Kết quả phân tích các lựa chọn hành vi thích ứng với hạn hán của hộ gia đình
• 3.4.2. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới lựa chọn hành vi thích ứng với hạn hán của hộ nông dân
• 3.4.3. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới quy mô, mức độ khả năng lựa chọn hành vi thích ứng hạn hán theo mùa của hộ nông dân
• 3.5. Đề xuất mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình và một số biện pháp thích ứng với hạn hán
• 3.5.1. Mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình và một số biện pháp thích ứng với hạn hán theo phân bố dân cư
• 3.5.2. Mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình và các biện pháp thích ứng với hạn hán đối với từng huyện, cụm xã và xã
• 3.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài viết này tập trung vào việc nghiên cứu mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình nhằm ứng phó hạn hán tại tỉnh Ninh Thuận. Tình hình biến đổi khí hậu đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trong bối cảnh hạn hán ngày càng gia tăng. Ninh Thuận, với đặc điểm khí hậu khô hạn, là một trong những tỉnh chịu tác động nặng nề nhất. Việc phát triển kinh tế hộ gia đình không chỉ giúp nâng cao đời sống của người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi thích ứng của hộ gia đình và đề xuất các mô hình phát triển phù hợp.

II. Tình hình hạn hán tại Ninh Thuận

Ninh Thuận là tỉnh có khí hậu khô hạn, thường xuyên phải đối mặt với hạn hán. Theo số liệu thống kê, tình trạng hạn hán đã diễn ra ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống của người dân. Các nghiên cứu cho thấy, biến đổi khí hậu đã làm gia tăng tần suất và cường độ của hạn hán. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các hộ gia đình nông dân trong việc duy trì sản xuất và sinh kế. Việc quản lý tài nguyên nước và áp dụng các biện pháp hỗ trợ nông dân là rất cần thiết để giảm thiểu tác động của hạn hán.

III. Hành vi thích ứng của hộ gia đình

Hành vi thích ứng của hộ gia đình trong bối cảnh biến đổi khí hậu và hạn hán là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế hộ gia đình. Nghiên cứu cho thấy, các hộ gia đình đã áp dụng nhiều biện pháp khác nhau để thích ứng, như thay đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước, và tham gia vào các chương trình hỗ trợ nông dân. Những hành vi này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do hạn hán mà còn nâng cao năng lực sản xuất của hộ gia đình. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi thích ứng sẽ giúp đề xuất các chính sách phù hợp hơn.

IV. Đề xuất mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình

Dựa trên kết quả nghiên cứu, bài viết đề xuất một số mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình nhằm ứng phó hạn hán tại Ninh Thuận. Các mô hình này bao gồm việc phát triển nông nghiệp bền vững, áp dụng công nghệ mới trong sản xuất, và tăng cường hợp tác xã để chia sẻ nguồn lực và kinh nghiệm. Việc đầu tư vào đầu tư nông thôn và phát triển kinh tế địa phương cũng là những giải pháp quan trọng. Các mô hình này không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho hộ gia đình mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh.

V. Kết luận

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc phát triển kinh tế hộ gia đình là một giải pháp hiệu quả để ứng phó hạn hán tại Ninh Thuận. Các mô hình phát triển được đề xuất không chỉ giúp nâng cao năng lực sản xuất của hộ gia đình mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức để triển khai các mô hình này một cách hiệu quả, nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và hạn hán.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành thách thức toàn cầu với những tác động nghiêm trọng đến môi trường và kinh tế xã hội. Tại Việt Nam, đặc biệt là tỉnh Ninh Thuận, tình trạng hạn hán kéo dài và khắc nghiệt đã ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn 2014-2019, Ninh Thuận trải qua mùa khô với lượng mưa trung bình chỉ đạt 60-70% so với bình thường, kéo dài từ 8 đến 9 tháng, gây thiệt hại hàng nghìn ha cây trồng và ảnh hưởng đến hàng chục nghìn hộ dân. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích hành vi thích ứng với hạn hán theo mùa của hộ nông dân, từ đó đề xuất mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình phù hợp trong bối cảnh BĐKH tại tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2010-2020. Nghiên cứu có phạm vi toàn tỉnh, tập trung vào các hộ sản xuất nông nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp của hạn hán, nhằm nâng cao năng lực thích ứng và phát triển bền vững kinh tế hộ gia đình. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần làm rõ các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi thích ứng mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách phát triển kinh tế nông thôn trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về biến đổi khí hậu, hành vi thích ứng và phát triển kinh tế hộ gia đình. Lý thuyết biến đổi khí hậu của IPCC (2007, 2014) được sử dụng để định nghĩa và phân tích các biểu hiện, tác động của BĐKH và hạn hán. Khái niệm hành vi thích ứng được xây dựng dựa trên quan điểm của IPCC (2014) và các nghiên cứu về hành vi cá nhân trong bối cảnh BĐKH, nhấn mạnh vai trò của nhận thức, chuẩn mực xã hội và các yếu tố tâm lý xã hội trong việc lựa chọn hành vi thích ứng. Mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình được xây dựng dựa trên các đặc điểm kinh tế hộ nông dân Việt Nam, bao gồm sự tự chủ trong sản xuất, quy mô nhỏ, dựa vào lao động gia đình và khả năng thích ứng với điều kiện tự nhiên. Các khái niệm chính bao gồm: chỉ số khô hạn thực vật VTCI, chỉ số hạn MI, hành vi thích ứng theo mùa, mô hình Logistic và Tobit trong phân tích lựa chọn hành vi, cũng như các tiêu chí đánh giá khả năng thích ứng và phát triển bền vững kinh tế hộ gia đình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận đa ngành kết hợp thu thập và phân tích số liệu thứ cấp và khảo sát thực tế. Số liệu thứ cấp bao gồm dữ liệu khí tượng thủy văn, sản xuất nông nghiệp và các báo cáo kinh tế xã hội của tỉnh Ninh Thuận giai đoạn 2010-2020. Khảo sát thực tế được tiến hành với cỡ mẫu khoảng 300 hộ nông dân tại các huyện trọng điểm chịu ảnh hưởng hạn hán, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng các mô hình thống kê như Logistic, Poisson và Tobit để đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến lựa chọn hành vi thích ứng hạn hán theo mùa. Ngoài ra, phương pháp GIS và viễn thám được áp dụng để phân vùng hạn hán và xây dựng kịch bản hạn hán đến năm 2050. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2010 đến 2020, tập trung đánh giá xu thế hạn hán và hành vi thích ứng của hộ gia đình trong sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Ninh Thuận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân vùng và xu thế hạn hán tại Ninh Thuận: Kết quả phân vùng hạn hán theo chỉ số VTCI cho thấy có khoảng 40% diện tích nông nghiệp của tỉnh nằm trong vùng hạn hán nghiêm trọng, đặc biệt tập trung ở các xã thuộc huyện Ninh Phước và Thuận Bắc. Dự báo kịch bản hạn hán đến năm 2050 cho thấy xu hướng gia tăng tần suất và mức độ hạn hán, với tỷ lệ diện tích bị ảnh hưởng tăng khoảng 15% so với hiện tại.

2. Hành vi thích ứng của hộ nông dân: Khoảng 65% hộ nông dân đã áp dụng ít nhất một biện pháp thích ứng với hạn hán theo mùa, phổ biến nhất là thay đổi thời vụ gieo trồng (45%), sử dụng giống cây chịu hạn (38%) và điều chỉnh quy mô sản xuất (30%). Tỷ lệ hộ áp dụng các biện pháp tài chính như vay vốn hoặc mua bảo hiểm nông nghiệp còn thấp, chỉ khoảng 12%.

3. Nhân tố ảnh hưởng đến lựa chọn hành vi thích ứng: Phân tích mô hình Logistic cho thấy nhận thức về hạn hán (p<0.01), trình độ học vấn (p<0.05), thu nhập hộ gia đình (p<0.05) và khả năng tiếp cận thông tin khí tượng thủy văn (p<0.01) là các nhân tố có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến việc lựa chọn hành vi thích ứng hạn hán. Ngược lại, chi phí đầu tư và rào cản về kỹ thuật là những yếu tố hạn chế khả năng áp dụng các biện pháp thích ứng.

4. Mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình thích ứng hạn hán: Luận văn đề xuất mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình dựa trên phân bố dân cư và đặc điểm hạn hán từng vùng, bao gồm các biện pháp kỹ thuật canh tác, quản lý nguồn nước, đa dạng hóa sinh kế và tăng cường liên kết hợp tác xã. Mô hình này được đánh giá có khả năng tăng năng suất nông nghiệp lên khoảng 20% và giảm thiệt hại do hạn hán khoảng 30% trong vòng 5 năm triển khai.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu cho thấy hạn hán là thách thức lớn đối với sản xuất nông nghiệp tại Ninh Thuận, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hộ gia đình. Việc phân vùng hạn hán chi tiết theo cấp xã giúp xác định rõ vùng trọng điểm cần tập trung hỗ trợ. Hành vi thích ứng của nông dân chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và nhận thức cá nhân, trong khi các biện pháp tài chính và kỹ thuật hiện đại chưa được áp dụng rộng rãi do hạn chế về nguồn lực và thông tin. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, các nhân tố như nhận thức, thu nhập và trình độ học vấn cũng được xác định là yếu tố quyết định trong lựa chọn hành vi thích ứng. Việc đề xuất mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình dựa trên đặc điểm hạn hán và phân bố dân cư là phù hợp với thực tiễn địa phương, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố hạn hán theo xã, bảng thống kê tỷ lệ áp dụng các biện pháp thích ứng và mô hình hồi quy Logistic minh họa các nhân tố ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức: Triển khai các chương trình tập huấn, truyền thông về biến đổi khí hậu và hạn hán nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng thích ứng cho hộ nông dân, đặc biệt tại các vùng hạn hán nghiêm trọng. Thời gian thực hiện trong 2 năm, chủ thể là các cơ quan quản lý địa phương phối hợp với tổ chức phi chính phủ.

2. Hỗ trợ kỹ thuật và tài chính: Cung cấp các gói hỗ trợ kỹ thuật như giống cây chịu hạn, công nghệ tưới tiết kiệm nước và hỗ trợ vay vốn ưu đãi để hộ gia đình có điều kiện áp dụng các biện pháp thích ứng hiệu quả. Thời gian triển khai 3-5 năm, chủ thể là ngân hàng chính sách và các tổ chức tín dụng.

3. Xây dựng và nhân rộng mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình: Áp dụng mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình thích ứng hạn hán đã đề xuất tại các huyện trọng điểm, đồng thời nhân rộng ra toàn tỉnh nhằm tăng năng suất và giảm thiệt hại do hạn hán. Chủ thể thực hiện là Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các hợp tác xã.

4. Phát triển hệ thống cảnh báo và giám sát hạn hán: Ứng dụng công nghệ GIS và viễn thám để xây dựng hệ thống cảnh báo sớm hạn hán, giúp người dân và chính quyền địa phương chủ động trong việc điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Thời gian thực hiện 2 năm, chủ thể là Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu cùng các đơn vị liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và dữ liệu thực tiễn để xây dựng các chính sách phát triển nông nghiệp bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu tại địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả: Tài liệu là nguồn tham khảo quan trọng về hành vi thích ứng hạn hán, mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình và phương pháp phân tích dữ liệu khí tượng thủy văn kết hợp khảo sát xã hội.

3. Cơ quan quản lý địa phương: Giúp các đơn vị quản lý nắm bắt tình hình hạn hán, đánh giá hiệu quả các biện pháp thích ứng và triển khai các chương trình hỗ trợ phù hợp với đặc điểm vùng miền.

4. Hộ nông dân và hợp tác xã: Cung cấp thông tin về các biện pháp thích ứng hiệu quả, mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình bền vững, từ đó nâng cao năng lực sản xuất và giảm thiểu rủi ro thiên tai.

Câu hỏi thường gặp

1. Hạn hán ảnh hưởng như thế nào đến sản xuất nông nghiệp tại Ninh Thuận?
   Hạn hán kéo dài làm giảm lượng nước tưới, ảnh hưởng đến sinh trưởng cây trồng, gây thiệt hại khoảng 30-40% sản lượng nông nghiệp trong các năm khô hạn nghiêm trọng.

2. Hành vi thích ứng phổ biến của nông dân là gì?
   Thay đổi thời vụ gieo trồng, sử dụng giống cây chịu hạn và điều chỉnh quy mô sản xuất là các biện pháp được áp dụng nhiều nhất, chiếm trên 60% số hộ khảo sát.

3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến việc lựa chọn hành vi thích ứng của hộ nông dân?
   Nhận thức về hạn hán, trình độ học vấn, thu nhập và khả năng tiếp cận thông tin khí tượng là các yếu tố quan trọng thúc đẩy việc áp dụng các biện pháp thích ứng.

4. Mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình thích ứng hạn hán gồm những nội dung chính nào?
   Mô hình bao gồm kỹ thuật canh tác thích ứng, quản lý nguồn nước hiệu quả, đa dạng hóa sinh kế và tăng cường liên kết hợp tác xã để nâng cao năng suất và giảm thiệt hại do hạn hán.

5. Làm thế nào để nhân rộng mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình tại Ninh Thuận?
   Cần có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật và tài chính, đồng thời tăng cường truyền thông, tập huấn nâng cao năng lực cho người dân và hợp tác xã.

Kết luận

• Ninh Thuận chịu ảnh hưởng nghiêm trọng của hạn hán trong bối cảnh biến đổi khí hậu, tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế hộ gia đình.
• Hành vi thích ứng của hộ nông dân chủ yếu dựa vào nhận thức, trình độ và khả năng tiếp cận thông tin, trong khi các biện pháp tài chính và kỹ thuật hiện đại còn hạn chế.
• Luận văn đã xây dựng mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình thích ứng hạn hán phù hợp với đặc điểm phân bố dân cư và điều kiện tự nhiên của tỉnh.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cao nhận thức, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính, phát triển mô hình kinh tế hộ gia đình và hệ thống cảnh báo hạn hán.
• Giai đoạn tiếp theo cần triển khai thí điểm mô hình, đánh giá hiệu quả và nhân rộng trên quy mô toàn tỉnh nhằm góp phần phát triển kinh tế nông thôn bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu.

Quý độc giả và các nhà quản lý được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao năng lực thích ứng và phát triển kinh tế hộ gia đình tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O Bà TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TR¯äNG VIàN KHOA HæC KHÍ T¯þNG THĂY VN VÀ BI¾N ĐàI KHÍ H¾U Đặng Quác Khánh NGHIÊN CĄU HÀNH VI THÍCH ĄNG VàI H¾N HÁN NHÂM ĐÀ XUÂT MÔ HÌNH PHÁT TRIÂN KINH T¾ HÞ GIA ĐÌNH TRONG BàI CÀNH BI¾N ĐàI KHÍ H¾U ä TâNH NINH THU¾N LUÀN ÁN TIÀN S) BIÀN ĐàI KHÍ HÀU Hà Nái - 2023 Bà GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O Bà TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TR¯äNG VIàN KHOA HæC KHÍ T¯þNG THĂY VN VÀ BI¾N ĐàI KHÍ H¾U NGHIÊN CĄU HÀNH VI THÍCH ĄNG VàI H¾N HÁN NHÂM ĐÀ XUÂT MÔ HÌNH PHÁT TRIÂN KINH T¾ HÞ GIA ĐÌNH TRONG BàI CÀNH BI¾N ĐàI KHÍ H¾U ä TâNH NINH THU¾N Ngành: BiÁn đái khí hÁu Mã sá: 9440221 LUÀN ÁN TIÀN S) BIÀN ĐàI KHÍ HÀU Tác giÁ luÁn án Giáo viên h°ãng d¿n 1 Giáo viên h°ãng d¿n 2 (Ký, ghi rõ họ tên) (Ký, ghi rõ họ tên) (Ký, ghi rõ họ tên) Đặng Quác Khánh PGS. D°¢ng Văn KhÁm TS. Ngô TiÃn Giang Hà Nái - 2023 i LâI CAM ĐOAN g Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cąu căa riêng tôi, đ°ÿc hoàn thành d°ãi sự h°ãng d¿n căa PGS. D°¢ng Văn KhÁm, TS.

Ngô TiÃn Giang. Các sá liáu và các kÁt quÁ nghiên cąu trong LuÁn án này là trung thực, có ngußn gác rõ ràng, và ch°a tÿng đ°ÿc ai công bá trong bÃt cą công trình nào khác. Viác tham khÁo ngußn tài liáu đã đ°ÿc thực hián trích d¿n và ghi ngußn tài liáu đúng quy đánh. Tác giÁ Đặng Quác Khánh ii LâI CÀM ¡N Låi đÅu tiên, tác giÁ xin trân trọng cÁm ¢n đÁn Vián Khoa học Khí t°ÿng Thăy văn và BiÁn đái khí hÁu đã t¿o mọi điÃu kián thuÁn lÿi cho tác giÁ trong quá trình nghiên cąu và hoàn thành LuÁn án này.

Vãi lòng kính trọng và viÁt ¢n sâu sắc, tác giÁ xin gāi tãi cÁm ¢n tãi thÅy PGS. D°¢ng Văn KhÁm và TS. Ngô TiÃn Giang đã tÁn tình giúp đỡ, chß bÁo, đáng viên tác giÁ tÿ những b°ãc đÅu tiên cũng nh° trong suát quá trình nghiên cąu và hoàn thián LuÁn án. Tác giÁ trân trọng cÁm ¢n Lãnh đ¿o và các đßng nghiáp đã t¿o mọi điÃu kián thuÁn lÿi, đáng viên tác giÁ trong quá trình học tÁp, nghiên cąu và hoàn thành LuÁn án.

Tác giÁ xin chân thành cÁm ¢n các chuyên gia, các nhà khoa học, các ThÅy, Cô trong và ngoài Vián Khoa học Khí t°ÿng Thăy văn và BiÁn đái khí hÁu, các c¢ quan đ¢n vá hữu quan, đáa ph°¢ng đã có những góp ý khoa học, kiÁn thąc chuyên môn, cũng nh° hß trÿ ngußn tài liáu, sá liáu cho tác giÁ trong quá trình thực hián LuÁn án. Cuái cùng, tác giÁ xin gāi låi cÁm ¢n sâu sắc tãi ng°åi thân trong gia đình, những ng°åi đã luôn ç bên c¿nh cá vũ, đáng viên và t¿o mọi điÃu kián tát nhÃt cho tác giÁ trong suát thåi gian học tÁp và nghiên cąu. Tác giÁ lu¿n án Đặng Quác Khánh iii MĀC LĀC LäI CAM ĐOAN. ii DANH MĀC BÀNG.

vii DANH MĀC HÌNH. Tính cÃp thi¿t căa đÁ tài. Đái t°ÿng và ph¿m vi nghiên cąu. Câu hßi nghiên cąu và lu¿n điÃm bÁo vá căa lu¿n án.

Ph°¢ng pháp nghiên cąu. Nhāng đóng góp mái căa lu¿n án. Ý nghĩa khoa hçc và thực tißn căa lu¿n án. 8 CH¯¡NG 1: TàNG QUAN NGHIÊN CĄU V HÀNH VI THÍCH ĄNG.

9 VâI H¾N HÁN VÀ KINH TÀ Hà GIA ĐÌNH TRONG. 9 BàI CÀNH BIÀN ĐàI KHÍ HÀU. Mßt sá khái niám vÁ bi¿n đái khí h¿u và h¿n hán. Khái niệm về biến đổi khí hậu.

Biểu hiện của biến đổi khí hậu. Tác động của biến đổi khí hậu. Khái niệm về thích ứng với BĐKH. Khái niệm về h¿n hán, mối quan hệ giữa BĐKH và h¿n hán.

Táng quan nghiên cąu vÁ hành vi thích ąng vái bi¿n đái khí h¿u và h¿n hán. Khái niệm về hành vi thích ứng. Tổng quan nghiên cứu về hành vi thích ứng với BĐKH và h¿n hán ở trên thế giới. Tổng quan nghiên cứu về hành vi thích ứng với BĐKH và h¿n hán ở Việt Nam.

Táng quan nghiên cąu vÁ kinh t¿ hß gia đình trong bái cÁnh bi¿n đái khí h¿u và h¿n hán. Một số khái niệm về kinh tế hộ gia đình. Tổng quan nghiên cứu về phát triển kinh tế hộ gia đình thích ứng với biến đổi khí hậu và h¿n hán trên thế giới. Tổng quan nghiên cứu về phát triển kinh tế hộ gia đình thích ứng với biến đổi khí hậu và h¿n hán ở Việt Nam.

Táng quan khu vực nghiên cąu. Vị trí địa lý. Đặc điểm khí hậu. Đặc điểm thủy văn.

Tình hình h¿n hán và tác động tới tỉnh Ninh Thuận. 34 TiÃu k¿t ch°¢ng 1:. 36 CH¯¡NG 2: PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĄU, Sà LIàU SĀ DĀNG. Ph°¢ng pháp nghiên cąu.

Sơ đồ tổng thể nghiên cứu của luận án. Phương pháp phân vùng h¿n hán, xác định xu thế và kịch bÁn h¿n hán phục vụ đề xuất mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình. Phương pháp điều tra và thu thập thông tin. Cơ sở khoa học nghiên cứu lựa chọn hành vi thích ứng h¿n hán của hộ nông dân.

Phương pháp chuyên gia. Sá liáu sÿ dāng. Số liệu phục vụ đánh giá h¿n hán. Số liệu, tài liệu về sÁn xuất nông nghiệp.

Kịch bÁn BĐKH khu vực nghiên cứu. 60 TiÃu k¿t ch°¢ng 2:. 64 CH¯¡NG 3: KÀT QUÀ NGHIÊN CĄU V H¾N HÁN, HÀNH VI THÍCH ĄNG VâI H¾N HÁN VÀ Đ XUÂT MàT Sà MÔ HÌNH PHÁT TRIÄN KINH TÀ Hà GIA ĐÌNH THÍCH ĄNG VâI H¾N HÁN æ NINH THUÀN66 3. C¢ så đÁ xuÃt mô hình phát triÃn kinh t¿ hß gia đình thích ąng vái h¿n hán trong bái cÁnh BĐKH.

K¿t quÁ phân vùng h¿n hán, đánh giá xu th¿ h¿n hán và xây dựng kåch bÁn h¿n hán tãnh Ninh Thu¿n. Kết quÁ phân vùng h¿n hán bằng chỉ số viễn thám VTCI đến cấp xã. Xu thế h¿n hán và kịch bÁn h¿n hán tỉnh Ninh Thuận. Hián tr¿ng sÁn xuÃt nông nghiáp và thực tr¿ng các mô hình kinh t¿ hß gia đình trong sÁn xuÃt nông nghiáp å tãnh Ninh Thu¿n.

Hiện tr¿ng sÁn xuất nông nghiệp tỉnh Ninh Thuận. Thực tr¿ng một số mô hình kinh tế hộ gia đình trong sÁn xuất nông nghiệp ở tỉnh Ninh Thuận. K¿t quÁ phân tích hành vi thích ąng vái h¿n hán căa hß gia đình trong sÁn xuÃt nông nghiáp. Kết quÁ phân tích các lựa chọn hành vi thích ứng với h¿n hán của hộ gia đình.

Phân tích các nhân tố Ánh hưởng tới lựa chọn hành vi thích ứng với h¿n hán của hộ nông dân. Phân tích các nhân tố Ánh hưởng tới quy mô, mức độ khÁ năng lựa chọn hành vi thích ứng h¿n hán theo mùa của hộ nông dân. ĐÁ xuÃt mô hình phát triÃn kinh t¿ hß gia đình và mßt sá bián pháp thích ąng vái h¿n hán. Mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình và một số biện pháp thích ứng với h¿n h¿n theo phân bố dân cư.

Mô hình phát triển kinh tế hộ gia đình và các biện pháp thích ứng với h¿n hán đối với từng huyện, cụm xã và xã. 105 TiÃu k¿t ch°¢ng 3. 112 KÀT LUÀN VÀ KIÀN NGHà. 116 TÀI LIàU THAM KHÀO.

129 vii DANH MĀC BÀNG BÁng 2. Phân cÃp mąc đá khô h¿n đái vãi chß sá VTCI [14,70] .2 Các cÃp h¿n hán theo chß sá ÷TK. Phân cÃp mąc đá h¿n theo chß sá h¿n MI. Danh sách tr¿m khí t°ÿng thăy văn.

Các đặc tr°ng c¢ bÁn liên quan đÁn ng°åi dân đ°ÿc điÃu tra. TÅn suÃt xuÃt hián h¿n t°¢ng ąng vãi dián tích h¿n nông nghiáp ç Ninh ThuÁn (VTCI<0. Mąc đá h¿n t°¢ng ąng vãi dián tích h¿n nông nghiáp. Dián tích và tỷ lá h¿n nông nghiáp các huyán ç tßnh Ninh ThuÁn.

KÁt quÁ tính toán chß sá h¿n MI theo tÿng mùa. KÁt quÁ tính toán chß sá h¿n MI theo tháng. Chß sá h¿n MI theo kách bÁn biÁn đái khí hÁu đÁn năm 2050 tßnh Ninh ThuÁn. Tỷ lá sá há lựa chọn các hành vi thích ąng h¿n hán.

Phân bá trình tự °u tiên trong lựa chọn. Trình tự °u tiên các nhân tá gây Ánh h°çng, h¿n chÁ tãi hành vi thích ąng h¿n hán theo mùa căa há nông dân. Đánh ngh*a và tháng kê các biÁn l°ÿng. Ph°¢ng trình hßi quy giữa các nhân tá Ánh h°çng tãi lựa chọn hành vi thích ąng h¿n hán căa há nông dân.

Lựa chọn hành vi và khÁ năng áp dāng các hành vi thích ąng vãi h¿n hán căa các huyán ç tßnh Ninh ThuÁn. 100 viii DANH MĀC HÌNH Hình 1. Khu vực nghiên cąu. Phân bá thăy văn t¿i Ninh thuÁn.

Mô phßng tam giác không gian Ts - NDVI. Đß thá phân tán LST và NDVI. Quy trình xây dựng bÁn đß h¿n khí t°ÿng nông nghiáp [14]. TiÁn trình khÁo sát và thu thÁp thông tin.

Các files dữ liáu ngußn căa Ánh MODIS. Mąc đá biÁn đái nhiát đá trung bình năm khu vực tßnh Ninh thuÁn theo kách bÁn RCP 4. Mąc đá biÁn đái nhiát đá trung bình năm khu vực tßnh Ninh ThuÁn theo kách bÁn RCP 8. Mąc đá biÁn đái l°ÿng m°a năm (mm) tßnh Ninh ThuÁn theo kách bÁn RCP4.

Mąc đá biÁn đái l°ÿng m°a năm (mm) tßnh Ninh ThuÁn theo kách bÁn RCP8. S¢ đß đà xuÃt mô hình phát triÅn kinh tÁ há gia đình thích ąng vãi h¿n hán trong bái cÁnh BĐKH. Đß thá phân tán căa LST theo NDVI khu vực Ninh ThuÁn. Đß thá đ°ång rìa khô và rìa °ãt tuÅn 3 tháng 11/2018 và tuÅn 2 tháng 02/2018 khu vực Ninh ThuÁn.

T°¢ng quan giữa chß sá h¿n VTCI và chß sá h¿n ÷TK. BÁn đß tÅn suÃt h¿n nông nghiáp mùa m°a tßnh Ninh ThuÁn. BÁn đß tÅn suÃt h¿n nông nghiáp mùa khô tßnh Ninh ThuÁn. BÁn đß mąc đá khắc nghiát h¿n nông nghiáp tßnh Ninh ThuÁn.

Xu thÁ chß sá h¿n mùa khô và mùa m°a t¿i tr¿m Phan Rang giai đo¿n 1993 – 2020. Dißn biÁn dián tích gieo trßng lúa, ngô, cây hàng năm (năm 2010- 2020) tßnh Ninh ThuÁn. Dißn biÁn dián tích gieo trßng cây lÃy că, cây ăn quÁ, cây công nghiáp (năm 2010-2020) tßnh Ninh ThuÁn .