MỞ ĐẦU Ngày nay việc nghiên cứu lý thuyết và ứng dụng trong tài chính có thể chia thành ba lĩnh vực chính: - Đầu tư tài chinh', với nội dung cơ bàn là nghiên cứu phân tích, định giá tài sàn tài chính vá các chiến lược đằu tư. - Quàn lý tài chinh', nghiên cứu những nội dung liên quan tới các vấn dè này sinh trong quá trinh quàn lý, quàn trị hoạt động tài chính ờ tầm vĩ mô (tài chinh công, tài chinh quốc te) và tầm vi mò (tài chính công ty, tài chính doanh nghiệp, tài chính dân cư). - Quàn lý rủi ro tài chỉnh', nghiên cứu các phương pháp nhận diện, do lường và phòng ngừa yếu tổ rúi ro trong hoạt động tài chính. Cà ba lĩnh vực trên đều có moi liên hệ mật thiết với nhau vi mỗi hoạt động cùa tác nhân trên thị trường tài chinh dcu liên quan đến tài sàn và rủi ro.
Để có thể tham gia thị trường tài chính một cách hiệu quá đòi hỏi nhà đầu tư phải có những kiến thức và kỹ năng cần thiết thuộc các lĩnh vực trên. Trong khuôn khố chương trinh môn học cùa chuyên ngành Toán Tài chính tại Đại học Kinh tế Quốc dân, một số nội dung cơ bản cùa dàu tư tài chính và quàn lý rủi ro sẽ được đe cạp trong môn học Mó hình phân tích cí- định giã tài sàn tài chinh. Các vấn đề liên quan đến quàn lý, quàn trị lài chính sẽ dược trinh bày trong hai môn học Mô hình tài chính cóng ty và Mủ hình tài chính quốc tế. Với mục tiêu trang bị những kiến thức và kỹ năng phân tích ban đầu cho đối tượng là cừ nhân chuyên ngành Toán tài chính, nội dung giới thiệu trong các môn học sẽ giới hạn ờ mức cơ bàn, được tiếp cận bang phương pháp mô hình với sự trợ giúp của công cụ toán và các phân mềm xử lý dữ liệu phù hợp.
3 Bộ sách Mô hình phân tích và định giá tài sản tài chính (2 tập) được chúng tói biên soạn lần này với mục đích chinh là đáp ứng nhu cẩu học môn học. Do các tài liệu bằng tiếng Việt liên quan đến phàn tích, định giá tài sàn (đặc biệt là phân tích định lượng) có rất lì nên bộ sách cũng có thề là tài liệu tham khào có ích cho các nhá đầu tư trên thị trường tài chinh nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng. Nội dung bộ sách gồm 8 chưcmg và phần phụ lục. Đế phục vụ nhu cầu tham khảo cùa nhiều độc già với các mức độ khác nhau, bộ sách được chia thành hai phần tương úng với hai tập: Tập 1 gồm 5 chương dầu (Phần I) và phần phụ lục.
Tập 2 gồm 3 chương còn lại (Phần II) và phần phụ lục. Bạn đọc quan tàm tới những kiên thức, kỳ năng cơ han. lông quát trong phân lích, quản lỷ danh mục đầu tư tài chinh có thể tham khảo tập 1 cùa bộ sách. Bạn đọc muốn tìm hiểu sầu các phương pháp phân tích định giá đối với các nhóm tài sản cụ thể: trái phiếu, cổ phiếu và phái sinh cân tham khào tập 2.
Nội dung chinh cùa bộ sách gồm: Phần I Chưong I: Khái niệm và nguyên lý cơ bán trong phân tích hoạt động cùa thị trường tài chinh Nội dung cùa chương đề cập tới một số khái niệm, nguyên lý cơ bán dùng trong nghiên cứu, phân tích cấu trúc và phương thức vận hành của thị trường tài chính. Chương II: Mô hình hoá hoạt động kình tể cỏ yếu tồ rủi ro Với đặc thù riêng, các hoạt động trẽn thị trường tài chính đều hàm chúa yếu tố rùi ro. Những nội dung chính có liên quan tới khái niệm rủi ro: mô tả, đo lường, thái độ đối với rủi ro sẽ được trinh bày trong chương này với các mô hình kinh điên. Chưong III: Phàn tích và quàn lý danh niục đầu tư Nội dung cùa chương đề cập tới quy trình thực hiện đầu tư trên thị trường tài chính: chọn danh mục, cơ cấu lại danh mục và đánh giá việc thực thi danh mục.
Việc lựa chọn và cơ cấu danh mục sẽ sử dụng phương pháp 4 tiếp cận hiện đại: Phương pháp phân tích trung bình - phương sai (Mô hình Markowitz). Phương pháp VaR trong quàn lý rùi ro cùa danh mục cũng sẽ được giới thiệu ở chương này. Chương IV: Mô hình định giá tài sàn vẻn (C.APM) CAPM là mô hình kinh điến trong phân lích, định giã tài sán và mô hình sẽ đươc trình bày cà trong khuôn khổ lý thuyết cũng như ứng dung trong thực tế. Chưong V: Mỡ hình đa nhân tổ và lý thuyết định giả cơ lợi (APT) Mô hình nhân tố đói với tài sân sẽ được giới thiệu cà về góc độ lý thuyết cũng như ứng dụng, ứng dụng chính cùa mô hình nhân tố trong chương này là xây dựng lý thuyết định giá tài sàn dựa trên nguyên lý “không cơ lợi” (No Arbitrage).
Phần II Chương VI: Phân tích và định giá trái phiếu Nội dung tập trung vào các chú đề: xac định các dặc trưng cơ bàn cùa trái phiếu, phương pháp định giá và phân tích rủi ro lãi suất cùa trái phiếu không kèm quyên chọn. Chương VII: Phân tích và định giá cổ phiếu Một sổ phương pháp phân tích cơ hãn và phún tích kỹ thuật được đề cặp dể phân tích động thái giá cồ phiếu phố thòng (rên thị trường thứ cấp. Ngoài ra trong chương còn giới thiệu nhiêu mó hình (đặc biệt d<ạng mò hình kinh tế lượng) đè người học có thê áp dụng phân tích, dự báo biên động giá cồ phiếu tư dữ liệu quá khứ. Chương VIII: Phân tích và định giá chứng khoán phái sinh (quyền chọn) Đối với các phái sinh, cuốn sách đề cập chủ yếu tới “quyền chọn” (Option) về cổ phiếu.
Ngoài việc phân tích các đặc trưng cua quyền chọn, nội dung cùa chương sẽ giới thiệu một số mó hình định giá kinh điên (Mô hình cây nhị phân, Mô hình Black - Scholes) với các biến thế khác nhau. 5 Phụ lục: Một sô quá trình ngâu nhiên cư bân ứng dụng trong tài chinh Phần này tóm tắt một số nội dung cơ bân liên quan tới các quá trình ngẫu nhiên thường được sử dụng đề mò tà động thái của các biến kinh tế - tài chính (giá. lợi suất tài săn, lãi suất, tỷ giá hối đoái, chi số thị trường, tý lệ lạm phát, cồ tức, các hệ số tài chính cua công ty niêm yết. Các nội dung liên quan tới /ý thuyết, kiềm định và ước lượng các tham sổ của quá trình ngầu nhiên đòi hỏi độc giá phải có những kiến thức cơ bàn về Giãi lích ngầu nhiên và Kinh lế lượng.
Đe giúp người học vừa có thể lính hội các kiến thức đồng thời dễ áp dụng trong thực tế, trong mỗi chương tác già trinh bày nhiều thí dụ bang sổ và cung cấp hệ thống bài tập. đặc biệt là các bài tập (hực hành có thề áp dụng vỡi cơ sở dữ liệu của thị trường chứng khoán Việt Nam. Bộ sách được biên soạn dựa trên các bài giảng đà dược chinh tác già trinh giảng cho chuyên ngành Toán tài chính tại Đại học Kinh tế quốc dân trong các khoá gần đây. Do được biên soạn lần đầu với nội dung liên quan tới nhiều lĩnh vực trong thị trường tài chính và được diễn đạt chủ yếu bằng ngôn ngữ mô hình nên cuốn sách khó tránh khỏi các hạn che.
Nhiều khái niệm, thuật ngữ còn khá mới mè ở Việt nam, bởi vậy khi chưa có sự thống nhất trong tên gọi, tác già sẽ dùng nguyên gốc tiếng Anh (có ghi chú bên cạnh) hoặc chuyển ngữ tiếng Việt theo quan diêm cá nhàn. Để tiếp tục hoàn thiện bộ sách, tác già mong muốn nhận được sự góp ý cũa đong nghiệp, cùa bạn đọc gan xa và xin chân thành cám ơn thiện ý này. Tác già 6 CHƯƠNG KHÁI NIỆM VÀ NGUYÊN LÝ cơ BẢN TRONG PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH ❖ Nội dung chỉnh - Giới thiệu vai trò của thị trường tài chính (TTTC) trong nền kinh tê. - Giới thiệu các đặc điềm khái quát trong cấu trúc và phương thức vận hành cùa TTTC.
- Đe cập phương pháp tiếp cận mô hinh trong phân tích TTTC dựa trên một số nguyên lý cơ bản. Yêu cầu - Hiểu rõ vai trò của thị trường tài chính thông qua việc phân tích mô hình Tiêu dũng - Đầu tư. - Nắm vững cấu trúc cũa TTTC. - Nam vững và bước đau vận dụng các nguyên lý cơ bàn trong phân tích hoạt động đau tư tài chính.
Sự HÌNH THÀNH VÀ CHỨC NĂNG THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH I. Sự tồn tại khách quan thị trường tài chính trong nền kinh tế 1. Sự hình thành TTTC - Mô hình phân tích hành vi Tiêu dùng - Đầu tư Thị trường tài chính bao gồm thị trường tiền tệ và thị trường von (chứng khoán). Chương này ta tập trung đề cập tới vai trò cùa thị trường vốn.
Nghiên cứu sự hình thành, vai trò và chức năng cùa thị trường von can trả lời các câu hỏi: 7 Vì sao thị trường này tồn tại? Sụ hoạt động cùa thị trường đem lại lợi ích gi cho cộng đồng? cho xã hội'? Đè tìm câu trà lời ta sẽ sư dụng mô hình phần tích hành V) Tiêu dùng - Đầu tư cùa tác nhân trong hoạt dộng kình tế. Tình huống Nhàm xây dựng vá phân tích mô hình ta xét tình huống sau: Giá sù ta xét tác nhân X trong hoạt động kinh tế. Mục tiêu cuối cùng cùa tác nhàn khi thực hiện hoạt động kinh tế là nhằm đáp ímg tổt nhất nhu cầu tiêu dùng cuổì cùng cùa minh trong khuôn khố các điều kiện cua bàn thân, của mòi trường (tự nhiên, xã hội) và không những ở thời diem hiện tại mà cà trong tương lai. Ta biết rằng muốn thực hiện hoạt động, tác nhàn X phải sờ hữu nguồn lực ban đầu.
Nguồn này có thề phân bổ cho tiêu dùng cho hiện tại và tương lai. Khi thực hiện việc phân bổ nguồn cho tiêu dùng tác nhàn sẽ đạt mức lợi ích nhẩt định. Nếu trong quá trình hoạt động xuất hiện cơ hội sán xuất, tác nhân có thể bớt tiêu dùng hiện tại để đầu tư vào sản xuất (đầu tư trực tiếp, đầu tư sản xuất) nhằm tăng tiêu dùng tương lai. Nếu có thị trường vốn.
tác nhân có thề vay hoặc cho vay nguồn trên thị trường nham phân bố tốt hơn cho tiêu dùng (đầu tư gián tiếp, đầu tư tài chính). Trong các tình huống trên tác nhân cần lựa chọn phương án tiêu dùng (hiện tại, tương lai) nhàm mục tiêu tối đa hoá lợi ích. Ta có thề minh hoạ các tình huống lựa chọn của tác nhân bằng sơ đò trên hình 1. Trong phan liếp theo chúng ta sẽ đưa ra các mò hình phân tích các tình huống trên.