Mô Hình Nuôi Cá Rô Phi Oreochromis niloticus Thâm Canh Tại Vĩnh Phúc

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích xây dựng mô hình nuôi cá rô phi oreochromis niloticus thâm canh tại vĩnh phúc, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi

• Tác giả: Phan Thị Luyến
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngọc Tuấn
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Nuôi trồng thủy sản
• Đề tài: Mô Hình Nuôi Cá Rô Phi Thâm Canh Tại Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục các chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Extract the doctrine
• 1.8. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.9. Phạm vi nghiên cứu
• 1.10. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.11. Tổng quan tài liệu
• 1.11.1. Nguồn gốc, phân loại và đặc điểm sinh học của cá rô phi
• 1.11.2. Đặc điểm hình thái
• 1.11.3. Tập tính sống của cá rô phi vằn
• 1.11.4. Đặc điểm dinh dưỡng
• 1.11.5. Đặc điểm sinh trưởng
• 1.11.6. Đặc điểm sinh sản
• 1.11.7. Đặc điểm sinh học của cá chép và cá mè
• 1.11.8. Một số nghiên cứu về môi trường nuôi cá rô phi
• 1.11.8.1. Hàm lượng ôxy hòa tan
• 1.11.8.2. Hàm lượng Hydrosulfide (H2S)
• 1.11.9. Tình hình nuôi cá rô phi trên thế giới và trong nước
• 1.11.9.1. Tình hình nuôi cá rô phi trên thế giới
• 1.11.9.2. Tình hình nuôi cá rô phi ở Việt Nam
• 1.11.10. Hiện trạng, tiềm năng nuôi trồng thuỷ sản của tỉnh Vĩnh Phúc
• 1.12. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.12.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.12.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.12.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.12.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 1.12.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.12.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.12.3.1. Phương pháp điều tra chọn hộ và xây dựng mô hình
• 1.12.3.2. Theo dõi biến động các yếu tố môi trường ao nuôi
• 1.12.3.3. Thu thập số liệu
• 1.12.3.4. Các công thức sử dụng và phương pháp xử lý số liệu
• 1.13. Kết quả và thảo luận
• 1.13.1. Khảo sát chọn hộ mô hình
• 1.13.2. Kết quả mô hình
• 1.13.3. Kết quả theo dõi một số yếu tố môi trường
• 1.13.4. Kết quả theo dõi sinh trưởng của cá
• 1.13.4.1. Tăng trưởng về chiều dài cá
• 1.13.4.2. Tỷ lệ sống của cá
• 1.13.5. Kết quả theo dõi thức ăn và hệ số tiêu tốn thức ăn
• 1.13.6. Năng suất, sản lượng cá nuôi
• 1.13.7. Kết quả theo dõi tình hình dịch bệnh của cá
• 1.13.8. Đánh giá hiệu quả kinh tế
• 1.13.9. Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật nuôi cá rô phi tại Vĩnh Phúc
• 2. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Mô Hình Nuôi Cá Rô Phi Thâm Canh Tại Vĩnh Phúc

Ngành thủy sản Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, đóng góp lớn vào kinh tế. Tuy nhiên, một số ngành hàng có sản lượng lớn nhưng hiệu quả kinh tế chưa cao do giá bán thấp và rủi ro dịch bệnh. Đa dạng hóa đối tượng nuôi là cần thiết để tăng tính cạnh tranh và hiệu quả. Cá rô phi có nhiều ưu điểm như ít bệnh, dễ nuôi, thịt ngon, dễ chế biến, được người tiêu dùng ưa chuộng. Nuôi cá rô phi không chỉ cải thiện dinh dưỡng mà còn tạo ra sản phẩm hàng hóa cạnh tranh. Diện tích và sản lượng cá rô phi ở Việt Nam đang tăng nhanh. Vĩnh Phúc có tiềm năng lớn để phát triển nuôi trồng thủy sản nước ngọt. Nhiều hộ dân đã thành công với mô hình thâm canh và bán thâm canh cá rô phi. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như diện tích sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết và ứng dụng khoa học kỹ thuật. Cần có giải pháp để phát huy tiềm năng và khắc phục hạn chế, đảm bảo an toàn thực phẩm và phát triển bền vững. Đề tài "Xây dựng mô hình nuôi cá rô phi Oreochromis niloticus thâm canh tại Vĩnh Phúc" là cần thiết để giải quyết vấn đề này.

1.1. Tiềm Năng Phát Triển Nuôi Cá Rô Phi Ở Vĩnh Phúc

Vĩnh Phúc có diện tích nuôi trồng thủy sản lớn, đặc biệt là vùng trũng có thể chuyển đổi sang nuôi cá. Hệ thống ao, hồ, sông suối phong phú tạo điều kiện thuận lợi. Nhiều hộ dân đã đầu tư nuôi cá rô phi theo hình thức thâm canh và bán thâm canh, đạt được thành công. Điều này cho thấy tiềm năng lớn để phát triển mô hình nuôi cá rô phi thâm canh tại Vĩnh Phúc. Cần có chính sách và giải pháp hỗ trợ để khai thác tối đa tiềm năng này.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Mô Hình Nuôi Cá Rô Phi Thâm Canh

Nghiên cứu này tập trung vào việc xây dựng mô hình nuôi cá rô phi thâm canh hiệu quả tại Vĩnh Phúc. Mục tiêu chính là tạo ra sản phẩm hàng hóa, nâng cao năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế. Đánh giá hiệu quả kinh tế từ mô hình nuôi cá rô phi là một phần quan trọng. Đề xuất giải pháp nuôi cá rô phi bền vững và hiệu quả trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc cũng là mục tiêu quan trọng của nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu bao gồm cá rô phi đơn tính, mật độ thả và thời gian nuôi.

II. Thách Thức Trong Nuôi Cá Rô Phi Thâm Canh Tại Vĩnh Phúc

Mặc dù có tiềm năng, nuôi cá rô phi thâm canh tại Vĩnh Phúc vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Diện tích sản xuất nhỏ lẻ và phân tán gây khó khăn trong việc tạo ra sản phẩm số lượng lớn và cạnh tranh. Các mô hình liên kết sản xuất còn ít và chưa hiệu quả. Sự tham gia của doanh nghiệp trong chuỗi sản xuất còn hạn chế. Tổ chức sản xuất còn manh mún, chủ yếu dựa vào kinh tế hộ và trang trại. Kỹ thuật và quản lý ao nuôi chưa tốt dẫn đến bệnh trên cá rô phi, gây thiệt hại cho người dân. Cần có giải pháp đồng bộ để giải quyết những thách thức này và phát triển nuôi cá rô phi bền vững.

2.1. Dịch Bệnh Và Quản Lý Môi Trường Nuôi Cá Rô Phi

Một trong những thách thức lớn nhất là dịch bệnh trên cá rô phi. Quản lý môi trường ao nuôi chưa tốt là nguyên nhân chính gây ra dịch bệnh. Cần áp dụng các biện pháp phòng bệnh hiệu quả và quản lý chất lượng nước chặt chẽ. Sử dụng máy sục khí và các biện pháp sinh học để cải thiện môi trường ao nuôi. Quản lý chất lượng nước nuôi cá rô phi là yếu tố then chốt để đảm bảo sức khỏe của cá và năng suất nuôi.

2.2. Liên Kết Sản Xuất Và Tiêu Thụ Cá Rô Phi

Thiếu liên kết sản xuất và tiêu thụ là một thách thức lớn. Cần xây dựng các mô hình liên kết giữa người nuôi, doanh nghiệp và nhà phân phối. Tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị để đảm bảo chất lượng và giá cả ổn định. Tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định cho cá rô phi. Tiêu thụ cá rô phi cần được đẩy mạnh thông qua các kênh phân phối khác nhau, bao gồm cả thị trường nội địa và xuất khẩu.

III. Kỹ Thuật Nuôi Cá Rô Phi Thâm Canh Hiệu Quả Tại Vĩnh Phúc

Để nuôi cá rô phi thâm canh hiệu quả, cần áp dụng các kỹ thuật tiên tiến. Chọn giống cá rô phi đơn tính chất lượng cao là yếu tố quan trọng. Mật độ thả phù hợp và quản lý thức ăn chặt chẽ. Theo dõi và điều chỉnh các yếu tố môi trường như nhiệt độ, pH và oxy hòa tan. Phòng bệnh định kỳ và xử lý kịp thời khi có dịch bệnh. Thu hoạch đúng thời điểm để đảm bảo chất lượng cá. Áp dụng các kỹ thuật này sẽ giúp tăng năng suất và giảm chi phí sản xuất.

3.1. Chọn Giống Cá Rô Phi Đơn Tính Chất Lượng Cao

Việc chọn giống cá rô phi đơn tính chất lượng cao là yếu tố then chốt. Cá rô phi đơn tính có tốc độ tăng trưởng nhanh hơn và ít sinh sản hơn, giúp tăng năng suất. Chọn giống từ các cơ sở uy tín và có nguồn gốc rõ ràng. Kiểm tra sức khỏe của cá giống trước khi thả. Địa chỉ mua cá rô phi giống uy tín Vĩnh Phúc cần được tìm hiểu kỹ lưỡng để đảm bảo chất lượng giống.

3.2. Quản Lý Thức Ăn Và Mật Độ Nuôi Cá Rô Phi Thâm Canh

Quản lý thức ăn và mật độ nuôi là yếu tố quan trọng. Sử dụng thức ăn công nghiệp chất lượng cao với hàm lượng protein phù hợp. Cho ăn đúng liều lượng và thời gian. Điều chỉnh mật độ nuôi phù hợp với điều kiện ao nuôi. Mật độ nuôi cá rô phi thâm canh cần được kiểm soát để tránh tình trạng quá tải và dịch bệnh. Thức ăn cho cá rô phi thâm canh cần đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng và phù hợp với giai đoạn phát triển của cá.

IV. Phương Pháp Quản Lý Chất Lượng Nước Trong Nuôi Cá Rô Phi

Quản lý chất lượng nước là yếu tố then chốt để đảm bảo sức khỏe của cá rô phi và năng suất nuôi. Theo dõi thường xuyên các chỉ số môi trường như nhiệt độ, pH, oxy hòa tan, NH3 và H2S. Duy trì oxy hòa tan ở mức cao bằng cách sử dụng máy sục khí. Thay nước định kỳ để loại bỏ chất thải và giảm nồng độ các chất độc hại. Sử dụng các chế phẩm sinh học để cải thiện chất lượng nước. Quản lý chất lượng nước nuôi cá rô phi là một quá trình liên tục và cần được thực hiện cẩn thận.

4.1. Kiểm Soát Các Yếu Tố Môi Trường Ao Nuôi Cá Rô Phi

Cần kiểm soát chặt chẽ các yếu tố môi trường ao nuôi. Nhiệt độ thích hợp cho cá rô phi là từ 25-32 độ C. pH nên duy trì ở mức 6.5-8.5. Oxy hòa tan cần đảm bảo trên 4mg/l. Nồng độ NH3 và H2S cần được kiểm soát ở mức thấp. Hàm lượng ôxy hòa tan là yếu tố quan trọng nhất và cần được theo dõi thường xuyên.

4.2. Sử Dụng Chế Phẩm Sinh Học Cải Thiện Chất Lượng Nước

Sử dụng chế phẩm sinh học là một giải pháp hiệu quả để cải thiện chất lượng nước. Chế phẩm sinh học giúp phân hủy chất thải hữu cơ và giảm nồng độ các chất độc hại. Sử dụng chế phẩm sinh học định kỳ để duy trì môi trường ao nuôi ổn định. Mô hình nuôi cá rô phi biofloc là một ví dụ về việc sử dụng chế phẩm sinh học để cải thiện chất lượng nước.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Mô Hình Nuôi Cá Rô Phi Thâm Canh

Nghiên cứu cho thấy mô hình nuôi cá rô phi thâm canh tại Vĩnh Phúc mang lại hiệu quả kinh tế cao. Năng suất đạt từ 11,7-14,3 tấn/ha. Lợi nhuận đạt từ 21-60 triệu đồng/ha. Chi phí thức ăn chiếm phần lớn trong tổng chi phí sản xuất. Giá bán cá rô phi ổn định giúp người nuôi có thu nhập tốt. Hiệu quả mô hình nuôi cá rô phi thâm canh phụ thuộc vào nhiều yếu tố như kỹ thuật nuôi, quản lý môi trường và giá cả thị trường.

5.1. Năng Suất Và Sản Lượng Cá Rô Phi Thâm Canh

Năng suất nuôi cá rô phi thâm canh là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả. Năng suất cao giúp tăng lợi nhuận và giảm chi phí sản xuất. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất bao gồm giống cá, kỹ thuật nuôi, quản lý môi trường và thức ăn. Sản lượng cá rô phi cũng là một chỉ số quan trọng và cần được theo dõi thường xuyên.

5.2. Lợi Nhuận Từ Mô Hình Nuôi Cá Rô Phi Thâm Canh

Lợi nhuận nuôi cá rô phi thâm canh là mục tiêu cuối cùng của người nuôi. Lợi nhuận phụ thuộc vào năng suất, giá bán và chi phí sản xuất. Cần quản lý chi phí sản xuất chặt chẽ để tăng lợi nhuận. Chi phí nuôi cá rô phi thâm canh cần được kiểm soát để đảm bảo lợi nhuận tối đa.

VI. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Nuôi Cá Rô Phi Tại Vĩnh Phúc

Để phát triển bền vững nuôi cá rô phi tại Vĩnh Phúc, cần có các giải pháp đồng bộ. Khuyến khích nuôi cá rô phi VietGAP để đảm bảo an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm. Ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến vào sản xuất. Tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị và liên kết với doanh nghiệp. Hỗ trợ người nuôi về vốn, kỹ thuật và thị trường. Nuôi cá rô phi thâm canh bền vững là mục tiêu quan trọng để đảm bảo sự phát triển lâu dài của ngành thủy sản.

6.1. Ứng Dụng VietGAP Trong Nuôi Cá Rô Phi

Mô hình nuôi cá rô phi VietGAP giúp đảm bảo an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm. VietGAP yêu cầu người nuôi tuân thủ các quy trình sản xuất nghiêm ngặt. Nuôi cá rô phi theo tiêu chuẩn VietGAP giúp tăng giá trị sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

6.2. Hỗ Trợ Người Nuôi Cá Rô Phi Tại Vĩnh Phúc

Cần có chính sách hỗ trợ người nuôi cá rô phi về vốn, kỹ thuật và thị trường. Tạo điều kiện cho người nuôi tiếp cận với các nguồn vốn vay ưu đãi. Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật nuôi cá rô phi cho người dân. Xây dựng các kênh tiêu thụ ổn định cho sản phẩm cá rô phi. Hỗ trợ nuôi cá rô phi ở Vĩnh Phúc là yếu tố quan trọng để phát triển ngành thủy sản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2014, sản lượng cá rô phi toàn cầu đã đạt 4,85 triệu tấn với tốc độ tăng trưởng bình quân 11,74% mỗi năm. Tại Việt Nam, sản lượng cá rô phi đạt trên 187.800 tấn, song diện tích canh tác thâm canh còn rất khiêm tốn và năng suất bình quân toàn quốc chỉ đạt khoảng 7,87 tấn/ha. Tỉnh Vĩnh Phúc sở hữu tiềm năng mặt nước nuôi trồng thủy sản phong phú với tổng diện tích trên 7.000 ha và hơn 10.600 hộ tham gia sản xuất. Tuy nhiên, có tới 67% số hộ vẫn áp dụng phương thức nuôi quảng canh cải tiến, trong khi tỷ lệ nuôi thâm canh chỉ chiếm 16,7%, dẫn đến tình trạng năng suất thấp, chi phí thiếu tối ưu và nguy cơ bùng phát dịch bệnh cao.

Để giải quyết bài toán nâng cao giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích mặt nước, đề tài tập trung xây dựng mô hình nuôi thâm canh cá rô phi vằn Oreochromis niloticus kết hợp quản lý môi trường sinh thái và sử dụng thức ăn công nghiệp. Mục tiêu cụ thể là xác định các chỉ tiêu thủy lý, thủy hóa thích hợp, đánh giá tốc độ tăng trưởng sinh học, tỷ lệ sống, hệ số tiêu tốn thức ăn và hạch toán hiệu quả tài chính của mô hình.

Nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 4/2016 đến tháng 12/2016 tại 9 ao nuôi thương phẩm thuộc 3 huyện trọng điểm gồm Vĩnh Tường, Yên Lạc và Tam Dương với tổng quy mô mặt nước 8,2 ha. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác lập quy trình thâm canh đạt năng suất bình quân 12,9 tấn/ha, tỷ lệ sống 80%, giảm hệ số tiêu tốn thức ăn xuống mức 1,40 và mang lại lợi nhuận trung bình 40,5 triệu đồng/ha, tạo động lực chuyển đổi phương thức sản xuất thủy sản bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên lý thuyết sinh thái học thủy vực và nguyên lý phân tầng dinh dưỡng trong nuôi ghép thủy sản nước ngọt, kết hợp với mô hình thâm canh hóa nông nghiệp bền vững. Về mặt sinh học, mô hình khai thác triệt để đặc tính sinh thái của ba loài cá nhằm tối ưu hóa chuỗi thức ăn và không gian sống trong ao: cá mè trắng Hypophthalmichthys molitrix phân bố ở tầng mặt để lọc thực vật phù du; cá rô phi vằn Oreochromis niloticus chiếm giữ tầng giữa, tiêu thụ thức ăn viên công nghiệp kết hợp mùn bã hữu cơ; cá chép Cyprinus carpio hoạt động ở tầng đáy nhằm tận dụng thức ăn thừa và sinh vật đáy.

Cơ cấu nuôi ghép với tỷ lệ 95% cá rô phi, 2,5% cá chép và 2,5% cá mè giúp duy trì cân bằng hệ sinh thái ao nuôi và giảm thiểu tích tụ chất thải hữu cơ. Các khái niệm và chỉ số chuyên ngành cốt lõi được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: nuôi thâm canh hoàn toàn bằng thức ăn công nghiệp có hàm lượng đạm từ 28% đến 40%, hệ số tiêu tốn thức ăn FCR, tốc độ tăng trưởng khối lượng theo ngày DWG, tốc độ tăng trưởng chiều dài theo ngày DLG và tải lượng các chất khí độc hòa tan trong nước gồm amoniac tự do NH3 cùng hydro sulfua H2S theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 38:2011/BTNMT.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích kết hợp phân tầng tại 3 huyện đại diện của tỉnh Vĩnh Phúc gồm Vĩnh Tường, Yên Lạc và Tam Dương. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 9 hộ nuôi với 9 ao thí nghiệm có tổng diện tích 8,2 ha (diện tích mỗi ao từ 0,7 đến 1,0 ha). Tổng số cá giống thả nuôi là 164.000 con; trong đó gồm 155.800 con cá rô phi đơn tính kích cỡ 4-6 cm, 4.100 con cá chép và 4.100 con cá mè kích cỡ 10-12 cm. Tiêu chí chọn mẫu bắt buộc ao nuôi phải có độ sâu nước từ 1,5 đến 2,5 m, bờ ao cao hơn mực nước lũ lịch sử 0,5 m, chủ động nguồn cấp thoát nước sạch và trang bị tối thiểu 1 máy sục khí tạo oxy.

Dữ liệu môi trường nước được thu thập nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn TCVN 5994-1995; trong đó nhiệt độ, pH và hàm lượng oxy hòa tan DO được đo 2 lần mỗi ngày vào lúc 06h sáng và 14h chiều, các chỉ tiêu amoni, amoniac và hydro sulfua được kiểm tra định kỳ 1 lần mỗi tuần bằng bộ kit thử chuyên dụng của hãng SERA. Dữ liệu tăng trưởng sinh học được thu thập định kỳ 30 ngày một lần thông qua việc cân đo ngẫu nhiên 30 cá thể trên mỗi ao nuôi. Toàn bộ số liệu sơ cấp được xử lý bằng phương pháp thống kê mô tả và phân tích phương sai ANOVA trên các phần mềm Microsoft Excel 2010 và SPSS phiên bản 16 nhằm kiểm định sự sai khác có ý nghĩa thống kê giữa các tháng nuôi và giữa các nghiệm thức ao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, các chỉ số môi trường ao nuôi trong mô hình thâm canh được kiểm soát chặt chẽ trong giới hạn an toàn sinh học suốt chu kỳ 6 tháng. Nhiệt độ nước trung bình toàn vụ đạt 27,0°C, giảm dần từ 31,4°C trong tháng 7 xuống 20,9°C vào tháng 12. Giá trị pH trung bình dao động ổn định từ 7,4 đến 7,7. Hàm lượng oxy hòa tan DO đạt bình quân từ 4,1 đến 4,7 mg/l, luôn vượt ngưỡng tối thiểu của quy chuẩn quốc gia (>4 mg/l). Nồng độ khí độc amoniac tự do NH3 chỉ dao động ở mức an toàn từ 0,006 đến 0,009 mg/l và hydro sulfua H2S duy trì ở mức cực thấp từ 0,004 đến 0,006 mg/l.

Thứ hai, cá rô phi sinh trưởng nhanh và đồng đều. Từ kích cỡ ban đầu 2,2 g/con và chiều dài 5,5 cm/con, sau 6 tháng nuôi cá thương phẩm đạt khối lượng trung bình 788 g/con (dao động từ 730 đến 850 g/con) và chiều dài bình quân 30,1 cm/con. Tốc độ tăng trưởng khối lượng theo ngày DWG bình quân đạt từ 3,9 đến 4,5 g/con/ngày. Tốc độ tăng trọng bứt phá mạnh nhất vào tháng 9 và tháng 10, đạt từ 5,7 đến 6,5 g/con/ngày nhờ điều kiện nhiệt độ nước lý tưởng từ 26,4 đến 28,8°C.

Thứ ba, tỷ lệ sống của cá rô phi đạt mức bình quân 80% (dao động từ 78% đến 85%), cao hơn từ 5% đến 7% so với các hộ nuôi truyền thống ngoài mô hình. Hệ số tiêu tốn thức ăn FCR trung bình đạt 1,40 (dao động từ 1,35 đến 1,45). Năng suất thu hoạch bình quân đạt 12,9 tấn/ha (dao động từ 11,7 đến 14,3 tấn/ha), vượt trội hơn 63,9% so với năng suất nuôi cá rô phi bình quân của cả nước năm 2014 là 7,87 tấn/ha.

Thứ tư, hiệu quả tài chính của mô hình đạt mức rất khả quan. Tổng doanh thu trung bình đạt 324 triệu đồng/hộ với diện tích bình quân 0,91 ha/ao. Với giá thành sản xuất trung bình 25.500 đồng/kg và giá bán cá rô phi thương phẩm 28.000 đồng/kg, mô hình mang lại lợi nhuận bình quân 40,5 triệu đồng/ha, biên độ dao động từ 26 đến 60 triệu đồng/ha.

Thảo luận kết quả

Sự thành công của mô hình bắt nguồn từ việc tuân thủ quy trình kiểm soát môi trường nước và quản lý dinh dưỡng nghiêm ngặt. Việc vận hành máy sục khí đều đặn từ 1h đến 5h sáng kết hợp định kỳ bón vôi nông nghiệp với liều lượng 3 kg/100 m3 nước và bổ sung men vi sinh đã ngăn ngừa hiện tượng tích tụ khí độc đáy ao, giúp đàn cá hoàn toàn không bị nhiễm bệnh trong suốt chu kỳ nuôi.

Khi so sánh với nghiên cứu trước đó của Chi cục Thủy sản Vĩnh Phúc nuôi cá rô phi ở mật độ 3 con/m2 chỉ đạt trọng lượng 600 g/con sau 5 tháng, việc áp dụng mật độ 2 con/m2 trong luận văn này đã giúp cá đạt trọng lượng thương phẩm cao hơn 31,3%. Chi phí thức ăn công nghiệp chiếm tỷ trọng chi phối từ 77% đến 80% trong tổng chi phí sản xuất, do đó việc phân chia hàm lượng đạm theo 4 giai đoạn sinh trưởng từ 40% đạm xuống 28% đạm là yếu tố quyết định giúp tối ưu hóa hệ số FCR ở mức 1,40.

Biến động sinh trưởng và các chỉ số tài chính của mô hình có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ đường thể hiện mối tương quan thuận giữa nhiệt độ môi trường và tốc độ tăng trọng ngày của cá, cũng như bảng ma trận so sánh cơ cấu chi phí và doanh thu giữa 9 hộ nuôi, làm nổi bật hiệu quả kinh tế vượt trội của các hộ có kỹ thuật quản lý nước và chế độ cho ăn chuẩn xác.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật thâm canh: Người nuôi thủy sản tại các vùng nuôi chuyên canh cần tuân thủ nghiêm ngặt mật độ thả giống 2 con/m2, duy trì chế độ quạt khí ban đêm tối thiểu 4 giờ mỗi ngày và thực hiện quy trình cho ăn 4 giai đoạn với hàm lượng protein từ 28% đến 40%. Mục tiêu duy trì tỷ lệ sống trên 82%, hạ hệ số tiêu tốn thức ăn FCR xuống dưới 1,38 và nâng năng suất đạt trên 13,5 tấn/ha trong giai đoạn 2017-2020.

2. Xây dựng chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ: Chi cục Thủy sản phối hợp cùng UBND các huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc và Tam Dương thúc đẩy thành lập các tổ hợp tác và hợp tác xã nuôi thủy sản trong vòng 12 tháng. Mô hình liên kết giúp các hộ mua thức ăn công nghiệp trực tiếp từ nhà máy để giảm chi phí đầu vào từ 5% đến 8%, đồng thời ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm với các doanh nghiệp chế biến nhằm ổn định giá bán trên 30.000 đồng/kg.

3. Hiện đại hóa công tác kiểm soát môi trường ao nuôi: Các chủ trang trại cần đầu tư thiết bị đo môi trường nhanh và định kỳ xử lý đáy ao bằng chế phẩm vi sinh 2 lần mỗi tháng nhằm giữ nồng độ amoniac NH3 dưới 0,008 mg/l và hydro sulfua H2S dưới 0,005 mg/l. Giải pháp này cần được áp dụng thường xuyên nhằm triệt tiêu hoàn toàn rủi ro dịch bệnh sau các đợt mưa bão lớn.

4. Tăng cường chính sách tín dụng và đào tạo kỹ thuật: Sở Nông nghiệp & PTNT cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội tỉnh Vĩnh Phúc cần triển khai gói vay vốn ưu đãi với lãi suất hỗ trợ từ 3% đến 5%/năm cho các hộ chuyển đổi diện tích trũng sang nuôi thâm canh, đồng thời tổ chức tối thiểu 10 lớp tập huấn kỹ thuật VietGAP hàng năm cho hơn 1.000 lượt nông dân trên địa bàn tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Hộ nông dân và chủ trang trại nuôi thủy sản: Cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về kỹ thuật quản lý ao nuôi, định lượng khẩu phần thức ăn theo từng tuần tuổi và giải pháp vận hành quạt khí khoa học, giúp nâng cao tỷ lệ sống của cá lên 80% và gia tăng lợi nhuận thực tế thêm 15 đến 20 triệu đồng/ha mỗi vụ.

2. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ khuyến nông: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác tại 3 huyện trọng điểm làm căn cứ khoa học để hoàn thiện đề án quy hoạch vùng nuôi thủy sản thâm canh tập trung quy mô 3.000 ha của tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2020 và định hướng năm 2030.

3. Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Thủy sản: Kế thừa phương pháp bố trí thí nghiệm nuôi ghép đa tầng sinh thái, hệ thống công thức tính toán tốc độ tăng trưởng sinh học và nguồn dữ liệu quan trắc hóa lý ao nuôi thực địa phục vụ các nghiên cứu chuyên sâu về dinh dưỡng và dịch tễ học thủy sản.

4. Doanh nghiệp sản xuất thức ăn và cung ứng vật tư thủy sản: Tham khảo dữ liệu tiêu thụ thức ăn đạm 28-40% và định mức tiêu hao thực tế của cá rô phi thương phẩm để cải tiến công thức chế biến cám viên nổi, đồng thời phát triển các dòng máy tạo oxy chuyên dụng phù hợp với điều kiện nuôi thâm canh miền Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Nuôi ghép cá rô phi với cá chép và cá mè theo tỷ lệ nào là tối ưu nhất? Tỷ lệ ghép chuẩn xác mang lại hiệu quả cao nhất là 95% cá rô phi vằn, 2,5% cá chép và 2,5% cá mè với tổng mật độ 2 con/m2. Tỷ lệ này tạo nên sự cân bằng sinh thái hoàn hảo: cá mè lọc sinh vật phù du tầng mặt, cá chép xử lý thức ăn thừa tầng đáy, giúp cá rô phi ở tầng giữa phát triển tối đa mà không bị cạnh tranh không gian sống.

Hệ số tiêu tốn thức ăn FCR trong mô hình nuôi thâm canh này đạt bao nhiêu? Hệ số FCR bình quân của toàn bộ mô hình đạt 1,40, dao động trong khoảng từ 1,35 đến 1,45 khi sử dụng 100% thức ăn công nghiệp. Để đạt hệ số FCR tối ưu 1,35, người nuôi cần phân chia khẩu phần nghiêm ngặt theo 4 giai đoạn độ đạm: 40% khi cá dưới 20g, 35% khi cá đạt 20-200g, 30% khi cá đạt 200-500g và 28% từ 500g đến khi thu hoạch.

Làm thế nào để kiểm soát các loại khí độc amoniac và hydro sulfua trong ao thâm canh? Người nuôi cần duy trì vận hành máy sục khí đều đặn từ 1h đến 5h sáng nhằm đảm bảo oxy hòa tan trên 4,1 mg/l. Kết hợp định kỳ bón vôi bột liều lượng 3 kg/100 m3 nước mỗi 10-15 ngày và sử dụng chế phẩm vi sinh sau đó 3 ngày để phân hủy chất thải đáy ao, giữ nồng độ amoniac tự do luôn dưới 0,009 mg/l và hydro sulfua dưới 0,006 mg/l.

Nuôi cá rô phi thâm canh tại miền Bắc gặp trở ngại lớn nhất vào thời điểm nào? Khó khăn lớn nhất diễn ra vào các tháng mùa đông (tháng 11 và 12) khi nhiệt độ nước hạ xuống 20,9°C, làm tốc độ tăng trọng của cá giảm mạnh từ 6,5 g/ngày xuống còn 2,8 g/ngày. Ngoài ra, các đợt nắng nóng gay gắt tháng 7-8 với nhiệt độ trên 35°C kèm mưa bão đột ngột cũng dễ gây sốc môi trường nếu không chủ động điều tiết mực nước.

Hiệu quả kinh tế thực tế của mô hình nuôi thâm canh 1 ha đạt mức bao nhiêu? Sau 6 tháng nuôi, mỗi hecta cho sản lượng thu hoạch bình quân 12,9 tấn cá thương phẩm với tổng doanh thu khoảng 356 triệu đồng. Sau khi hạch toán toàn bộ chi phí sản xuất trung bình 286 triệu đồng (chi phí thức ăn chiếm 77-80%), lợi nhuận ròng thu về đạt từ 26 đến 60 triệu đồng/ha, mức trung bình đạt 40,5 triệu đồng/ha.

Kết luận

• Mô hình nuôi thâm canh cá rô phi ghép cá chép và cá mè với mật độ 2 con/m2 đã chứng minh tính khả thi vượt trội với sản lượng thu hoạch bình quân đạt 12,9 tấn/ha sau 6 tháng nuôi.
• Chế độ dinh dưỡng 4 giai đoạn sử dụng hoàn toàn thức ăn công nghiệp có hàm lượng protein 28-40% giúp kiểm soát hệ số tiêu tốn thức ăn FCR ở mức lý tưởng 1,40.
• Quy trình quản lý môi trường nước kết hợp sục khí ban đêm và xử lý vi sinh định kỳ giúp giữ tỷ lệ sống của đàn cá đạt 80% và hoàn toàn không phát sinh dịch bệnh.
• Hạch toán tài chính khẳng định tính hiệu quả kinh tế rõ nét với mức lợi nhuận bình quân 40,5 triệu đồng/ha, mở ra hướng đi làm giàu bền vững cho các hộ nuôi trồng thủy sản.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giúp ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Phúc đẩy nhanh tiến độ chuyển đổi 4.000 ha vùng đất trũng sang nuôi thủy sản thâm canh hàng hóa chất lượng cao.

Luận văn đã chuẩn hóa thành công mô hình nuôi cá rô phi thâm canh an toàn sinh học, giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn về quy mô manh mún và năng suất thấp của phương thức nuôi truyền thống. Trong giai đoạn từ nay đến năm 2025, các địa phương cần đẩy mạnh nhân rộng mô hình theo tiêu chuẩn VietGAP gắn với chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm. Quý bạn đọc, chủ trang trại và các nhà quản lý hãy liên hệ ngay với Chi cục Thủy sản hoặc các cơ quan khuyến nông địa phương để tiếp nhận chuyển giao quy trình kỹ thuật đồng bộ cho vụ nuôi sắp tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những năm qua, ngành thủy sản Việt Nam đã phát triển nhanh chóng, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế đất nước. Một số ngành hàng thủy sản mặc dù có sản lượng lớn nhưng hiệu quả kinh tế không cao do giá bán thấp, rủi do dịch bệnh gia tăng… Để tăng tính cạnh tranh và hiệu quả việc đa dạng hóa đối tượng nuôi mà Việt Nam có lợi thế, góp phần chuyển đổi cơ cấu, tăng giá trị và hiệu quả sản xuất là phù hợp với định hướng chiến lược phát triển và mục tiêu của ngành đến năm 2020. Cá rô phi với ưu thế: ít dịch bệnh, thức ăn không đòi hỏi chất lượng cao, cá có thịt màu trắng có khả năng thay thế cho một số loại cá biển, cá dễ chế biến theo nhiều loại sản phẩm khác nhau nên được đa số người tiêu dùng chấp nhận. Thịt cá ngọt, bùi, giàu khoáng chất, ít mỡ, lượng đạm vừa phải, có tác dụng bồi bổ cơ thể.

Ngoài mục đích cải thiện dinh dưỡng cho người dân nghèo, nuôi cá rô phi còn tạo ra sản phẩm hàng hóa ngày càng có sức cạnh tranh cao trên thị trường thế giới. Hiện nay diện tích nuôi và sản lượng cá rô phi ở nước ta cũng đang phát triển mạnh; năm 2013 sản xuất 95.000 tấn cá rô phi và tăng nhanh lên trên 182. Những năm vừa qua có nhiều công trình nghiên cứu thành công cho ra công nghệ sản xuất giống cá rô phi toàn đực thông qua sử dụng hormon, lai xa, tạo con siêu đực. Với những kết quả từ các chương trình chọn giống là điều kiện thuận lợi cho phát triển nuôi thương phẩm cá rô phi ở nước ta.

Vĩnh Phúc là một tỉnh vùng Đồng bằng sông Hồng, thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ với tổng diện tích tự nhiên 1. Với vị trí địa lý thuận lợi, là cửa ngõ của thủ đô Hà Nội, gần sân bay quốc nội và quốc tế, nằm trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, cũng là vùng chuyển tiếp giữa trung du, miền núi và đồng bằng sông Hồng tạo nên những thế mạnh quan trọng cho phát triển kinh tế của tỉnh trong đó có thủy sản. Tuy không có điều kiện phát triển nuôi thủy sản nước lợ và mặn nhưng Vĩnh Phúc là tỉnh có tiềm năng để phát triển nuôi trồng thủy sản nước ngọt với hệ thống ao, hồ, sông suối phong phú. Diện tích nuôi trồng thủy sản của tỉnh trên 7 nghìn ha, trong đó trên 4.000 ha vùng trũng có thể chuyển đổi sang sản xuất 1 vụ lúa, 1 vụ cá; hơn 900 ha hồ chứa lớn nhỏ và gần 2.500 ha diện tích mặt nước ao đầm 1 c tự nhiên, ao hồ nhỏ nằm rải rác trong dân.

Thời gian vừa qua, nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh đã đầu tư nuôi cá rô phi theo hình thức thâm canh và bán thâm canh, giúp thay đổi tư duy sản xuất từ thả cá sang nuôi cá, sử dụng thức ăn công nghiệp, chú trọng trong công tác phòng bệnh, đã có nhiều hộ nuôi thành công và làm giàu từ nuôi cá rô phi. Tuy nhiên bên cạnh kết quả đạt được, nuôi cá rô phi còn nhiều tồn tại, hạn chế như diện tích sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, chưa hình thành các khu vực nuôi cá rô phi tập trung để tạo sản phẩm với số lượng lớn có tính cạnh tranh cao trên thị trường. Các mô hình liên kết sản xuất còn ít, chưa thực sự mang lại hiệu quả. Chưa thu hút được tham gia của doanh nghiệp trong chuỗi sản xuất.

Tổ chức sản xuất cá rô phi thương phẩm còn manh mún, chủ yếu dựa trên kinh tế hộ và kinh tế trang trại nên chưa sản xuất được sản phẩm cá rô phi có kích cỡ đồng đều, chất lượng tốt với số lượng lớn. Áp dụng kỹ thuật và quản lý ao nuôi chưa tốt nên bệnh trên cá rô phi vẫn xảy ra gây thiệt hại lớn cho người dân. Để phát huy tiềm năng và lợi thế sẵn có, tận dụng tốt về điều kiện đất đai, con người và khả năng tiếp thu khoa học kỹ thuật. Đồng thời nhằm khắc phục những hạn chế còn tồn tại và đề xuất các giải pháp kỹ thuật nuôi cá rô phi có hiệu quả, đảm bảo an toàn thực phẩm, bền vững trong thời gian tới.

Thực hiện đề tài “Xây dựng mô hình nuôi cá Rô phi Oreochromis niloticus thâm canh tại Vĩnh Phúc” là cần thiết. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Xây dựng mô hình nuôi cá rô phi thâm canh tạo sản phẩm hàng hóa, nâng cao năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế trong nuôi trồng thủy sản. - Đánh giá hiệu quả kinh tế từ mô hình nuôi cá rô phi. - Đề xuất giải pháp nuôi cá rô phi bảm bảo tính bền vững, hiệu quả trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.

PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Đối tượng nghiên cứu: Cá rô phi đơn tính, cá có kích thước 4-6cm, mật độ thả 2 con/m2. - Thời gian: Từ tháng 4/2016 đến tháng 12/2016. - Địa điểm: Trên địa bàn 3 huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc và Tam Dương, tỉnh Vĩnh Phúc. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN - Đề tài triển khai giúp lựa chọn được mô hình nuôi cá rô phi đạt hiệu quả trong điều kiện thực tế tại Vĩnh Phúc.

- Đề xuất giải pháp giúp nâng cao năng suất, sản lượng và hiệu quả kinh tế trong nuôi trồng thủy sản của tỉnh nói chung và cá rô phi nói riêng. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. NGUỒN GỐC, PHÂN LOẠI VÀ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁ RÔ PHI 2. Nguồn gốc Hiện nay có khoảng hơn 80 loài cá rô phi.

Lớn nhất là loài O.niloticus ở hồ Rudolf, loài này có thể nặng tới 7kg và dài khoảng 67cm. Trong số 80 loài rô phi đã biết chỉ có khoảng 10 loài có giá trị kinh tế trong nghề nuôi thủy sản. Cá rô phi được đưa vào nước ta từ giữa thế kỷ 20, loài đầu tiên được nhập vào nước ta là rô phi đen có tên khoa học là Tilapia mossambica (ngày nay gọi là Oreochromis mossambicus). Loài rô phi này có đặc tính mắn đẻ, cỡ cá nhỏ.

Cá rô phi vằn Oreochromis noloticus được nhập vào miền Nam nước ta nuôi thử và kết quả cho thấy đây là loài cá lớn nhanh, kích cỡ lớn và đẻ ít. Từ năm 1994 đến nay dòng cá rô phi vằn thuần chủng O.niloticus liên tiếp được di nhập vào nước ta từ Đài Loan, Ai Cập, Thái Lan, Philipin và đặc biệt loài cá rô phi xanh O.aureus từ Cuba. Mặc dù cá rô phi nhập vào nước ta từ nhiều nơi khác nhau, nhưng nguồn gốc chính của chúng là châu Phi (Nguyễn Văn Kiễm, 2002). Phân loại Cá rô phi thuộc: Lớp Osteichthyes Lớp phụ Actinopterygii Trên bộ Perciforms Bộ Perciformes Bộ phụ Percoidei Họ Cichlidae Giống Oreochromis Loài Oreochromis niloticus 4 c Hình 2.

Ảnh cá rô phi Cá rô phi vằn (Oreochromis niloticus) là đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao. Sản lượng và diện tích nuôi đối tượng này tăng lên rất nhanh trong những năm gần đây nhất là tại các tỉnh phía Bắc. Cá rô phi có nguồn gốc từ sông Nile và Bắc Phi, nhưng ngày nay được nuôi rộng rãi khắp châu Á và trở thành thực phẩm "toàn cầu". Đặc điểm hình thái Thân cao, hình hơi bầu dục, dẹp bên, đầu ngắn, miệng rộng, hai hàm dài bằng nhau, môi trên dày.

Lỗ mũi gần mắt hơn mõm. Vây ngực nhọn, dài, mềm. Vây bụng to cứng, chưa tới lỗ hậu môn. Toàn thân phủ vẩy, vẩy ở phần lưng có màu sáng vàng nhạt hoặc xám nhạt, phần bụng có màu trắng ngà hoặc màu vàng nhạt.

Trên thân có từ 6-8 vạch sắc tố chạy từ lưng tới bụng. Các vạch sắc tố ở các vây như vây đuôi, vây lưng rõ ràng (Nguyễn Văn Kiễm, 2002). Tập tính sống của cá rô phi vằn Cá rô phi vằn sinh trưởng và phát triển trong nước ngọt, nước lợ và có thể phát triển ở nước biển có độ mặn tới 32 ‰. Phát triển tối ưu ở độ mặn dưới 5‰.

Cá sống ở tần nước dưới và đáy, có thể chịu được được nước có hàm lượng ôxy hòa tan thấp 1mg/l, ngưỡng gây chết cho cá khoảng 0,3-0,1mg/l. Giới hạn pH từ 5-10 nhưng thích hợp nhất là 6,5-8,5. Khả năng chịu đựng NH3 tới 2,4mg/l. Cá rô 5 c phi là loài ưa nhiệt, chúng chịu đựng được nhiệt độ nước ở mức từ 11-420C nhưng phù hợp nhất cho sinh trưởng ở mức từ 25-320C.

Nhiệt độ nước dưới 180C cá giảm ăn, ức chế khả năng tăng trưởng và tăng rủi ro nhiễm bệnh. Nhiệt độ nước dưới 110C kéo dài trong vài ngày cá bị chết rét, do vậy cần có biện pháp phòng chống rét cho các lưu qua đông ở miền Bắc nước ta (Vũ Đình Liệu, 2004). Đặc điểm dinh dưỡng Cá rô phi là loài ăn tạp nghiêng về thực vật, thức ăn của chúng là tảo, thực vật bậc cao và mùn bã hữu cơ. Giai đoạn từ cá bột lên cá hương, thức ăn chủ yếu là tảo và động vật phù du.

Giai đoạn từ cá hương lên cá trưởng thành ăn chủ yếu là mùn bã hữu cơ và thực vật phù du. Khi cá trưởng thành, ăn mùn bã hữu cơ lẫn các tảo lắng ở đáy ao, ăn ấu trùng, côn trùng, thực vật thủy sinh. Trong tự nhiên cá thường ăn từ tầng đáy có độ sâu 1 đến 2m. Ngoài ra cá rô phi còn có khả năng tiêu hóa tốt thức ăn chế biến từ cá tạp, cua ghẹ, ốc, bột cá khô, cám gạo, bột ngô, bột sắn, khô dầu lạc, đỗ tương.

Cá rô phi có nhu cầu về thành phần tinh bột dưới 40%, canxi từ 1,5-2%, phốt pho từ 1-1,5%, protein từ 20-35% (Vũ Đình Liệu, 2004). Đặc điểm sinh trưởng Cá rô phi cái sẽ lớn chậm hơn sau khi tham gia sinh sản trong khi đó cá đực vẫn lớn bình thường. Vì vậy trong đàn cá rô phi thì cá đực bao giờ cũng có kích thước lớn hơn cá cái. Sau khoảng 5-6 tháng nuôi, cá rô phi vằn đực có thể đạt 400-600g/con, rô phi dòng GIFT có thể đạt từ 600-800g/con (Nguyễn Văn Kiễm, 2002).

Đặc điểm sinh sản Cá rô phi vằn O.niloticus tham gia đẻ trứng sau khoảng 4-5 tháng nuôi. Cá có tập tính làm tổ đẻ ở đáy ao (do con đực làm tổ đẻ). Cá thường chọn những nơi có mực nước từ 0,3-0,6cm, đáy ao có ít bùn để làm tổ. Sau khi đẻ xong, con cái sẽ ngậm trứng ấp trong miệng (cá con được giữ trong miệng cho đến khi hết noãn hoàng).

Sau khi hết noãn hoàng cá con vẫn còn phản xạ đi theo mẹ, gặp nguy hiểm sẽ trốn vào miệng mẹ, phản xạ này mất hẳn khi cá sống tự lập.