Nghiên Cứu Mô Hình Nữ Vận Động Viên Cầu Lông Cấp Cao Việt Nam

Nghiên cứu mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam, phân tích kỹ thuật, thể lực và chiến thuật để nâng cao thành tích thi đấu.

• Tác giả: Lương Thành Tài
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Minh Thuận
• Trường học: Trường Đại Học Thể Dục Thể Thao TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Mô Hình Nữ Vận Động Viên Cầu Lông Cấp Cao Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các quan điểm xác định mô hình và các chỉ tiêu đánh giá trình độ tập luyện VĐV
• 1.2. Khái niệm mô hình và mô hình vận động viên
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu
• 2.2.2. Phương pháp phỏng vấn bằng phiếu
• 2.2.3. Phương pháp nhân trắc
• 2.2.4. Phương pháp kiểm tra chức năng
• 2.2.5. Phương pháp kiểm tra tâm lý
• 2.2.6. Phương pháp kiểm tra sư phạm
• 2.2.7. Phương pháp toán học thống kê
• 2.3. Tổ chức nghiên cứu
• 2.4. Phạm vi nghiên cứu
• 2.5. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.6. Kế hoạch nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu lựa chọn các chỉ số và test đặc trưng xác định mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.2. Tổng hợp các chỉ số và test đặc trưng xác định mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.3. Xây dựng phiếu phỏng vấn lựa chọn các chỉ số và test đặc trưng xác định mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.4. Kết quả lựa chọn các chỉ số, test đặc trưng để xác định mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.5. Xây dựng mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.5.1. Khái quát về cầu lông nữ Việt Nam và khách thể nghiên cứu
• 3.5.2. Xây dựng mô hình về hình thái nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.5.3. Xây dựng mô hình về chức năng nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.5.4. Xây dựng mô hình về tâm lý của nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.5.5. Xây dựng mô hình về thể lực của nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.5.6. Xây dựng mô hình về kỹ thuật của nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.5.7. Xây dựng mô hình tổng hợp của nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam
• 3.6. Dự báo các yếu tố ảnh hưởng đến thành tích thể thao của nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam thông qua các chỉ số về hình thái, chức năng, tâm lý, thể lực và kỹ thuật
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Nữ Vận Động Viên Cầu Lông Cấp Cao Việt Nam

Mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam đang trở thành một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu thể thao. Việc xây dựng mô hình này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả tuyển chọn và đào tạo mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của thể thao nước nhà. Mô hình này bao gồm nhiều yếu tố như hình thái, chức năng, tâm lý, thể lực và kỹ thuật, tất cả đều cần được nghiên cứu và phân tích một cách khoa học.

1.1. Khái Niệm Mô Hình Vận Động Viên Cầu Lông

Mô hình vận động viên cầu lông là một khái niệm tổng quát, thể hiện các yếu tố cần thiết để đánh giá và phát triển năng lực của vận động viên. Nó bao gồm các chỉ tiêu về thể lực, kỹ thuật và tâm lý, giúp xác định rõ ràng các tiêu chí cần thiết cho sự thành công trong thi đấu.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Mô Hình Trong Thể Thao

Mô hình không chỉ giúp các huấn luyện viên trong việc phát triển kỹ năng cho vận động viên mà còn là cơ sở để đánh giá hiệu quả của các chương trình đào tạo. Việc áp dụng mô hình này sẽ giúp nâng cao thành tích thể thao của nữ vận động viên cầu lông Việt Nam.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Mô Hình Nữ Vận Động Viên Cầu Lông

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, cơ sở vật chất không đồng bộ và sự thiếu hụt trong công tác đào tạo là những yếu tố cần được khắc phục.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Đào Tạo

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu nguồn lực cho việc đào tạo và phát triển vận động viên. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng huấn luyện và khả năng cạnh tranh của các vận động viên nữ trong các giải đấu quốc tế.

2.2. Cơ Sở Vật Chất Chưa Đáp Ứng

Cơ sở vật chất không đồng bộ và thiếu thốn cũng là một rào cản lớn. Việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng thể thao là cần thiết để tạo điều kiện tốt nhất cho các vận động viên trong quá trình tập luyện và thi đấu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mô Hình Nữ Vận Động Viên Cầu Lông

Để xây dựng mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại. Các phương pháp này bao gồm phân tích dữ liệu, phỏng vấn chuyên gia và khảo sát thực địa.

3.1. Phân Tích Dữ Liệu Thống Kê

Phân tích dữ liệu thống kê giúp xác định các chỉ số quan trọng trong việc đánh giá năng lực của vận động viên. Các chỉ số này sẽ là cơ sở để xây dựng mô hình một cách chính xác và khoa học.

3.2. Phỏng Vấn Chuyên Gia

Phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực thể thao sẽ cung cấp những thông tin quý giá về thực trạng và nhu cầu phát triển mô hình. Điều này giúp đảm bảo rằng mô hình được xây dựng phù hợp với thực tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Nữ Vận Động Viên Cầu Lông

Mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Nó có thể được sử dụng để cải thiện quy trình tuyển chọn và đào tạo vận động viên, từ đó nâng cao thành tích thể thao.

4.1. Cải Thiện Quy Trình Tuyển Chọn

Mô hình giúp xác định rõ các tiêu chí cần thiết trong quy trình tuyển chọn vận động viên, từ đó nâng cao chất lượng đội ngũ vận động viên nữ trong các giải đấu.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Đào Tạo

Việc áp dụng mô hình vào công tác đào tạo sẽ giúp các huấn luyện viên có cái nhìn tổng quan hơn về năng lực của vận động viên, từ đó đưa ra các phương pháp huấn luyện phù hợp.

V. Kết Luận Về Mô Hình Nữ Vận Động Viên Cầu Lông Cấp Cao

Mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam là một công cụ quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả tuyển chọn và đào tạo. Việc nghiên cứu và phát triển mô hình này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của thể thao nước nhà.

5.1. Tương Lai Của Mô Hình

Tương lai của mô hình này phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và sự đầu tư vào cơ sở vật chất. Điều này sẽ giúp nâng cao thành tích thể thao của nữ vận động viên cầu lông Việt Nam.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước và các tổ chức thể thao để phát triển mô hình này. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc nâng cao chất lượng đào tạo và thành tích thi đấu của vận động viên.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Nghiên cứu xây dựng mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam" được tác giả Lương Thành Tài thực hiện trong khuôn khổ luận án tiến sĩ ngành Giáo dục học (mã số 9140101) tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS Nguyễn Hoàng Minh Thuận và Dương Thị Thùy Linh, hoàn thành năm 2021.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh thể thao thành tích cao phát triển theo định hướng chuyên nghiệp hóa, Chiến lược phát triển thể dục thể thao Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020 (phê duyệt theo Quyết định số 2198/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ) đã xác định nhiệm vụ nâng tầm vị thế thể thao quốc gia tại đấu trường khu vực Đông Nam Á (SEA Games), Châu Á (ASIAD) và Thế giới (Olympic). Môn cầu lông được xếp vào nhóm môn trọng điểm loại I trong 32 môn thể thao trọng điểm quốc gia. Dù các vận động viên cầu lông Việt Nam đã giành quyền tham dự Olympic, ASIAD và đạt huy chương tại SEA Games, công tác tuyển chọn và đào tạo vận động viên kế thừa vẫn đối mặt với nhiều hạn chế do thiếu hệ thống chuẩn hóa khoa học.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định là thực tiễn huấn luyện cầu lông nữ đỉnh cao tại Việt Nam còn thiếu một hệ thống mô hình tiêu chuẩn mang tính tổng hợp, lượng hóa đầy đủ các thông số đặc thù về hình thái, chức năng sinh lý, phẩm chất tâm lý, năng lực thể lực và trình độ kỹ thuật phù hợp với thể trạng vận động viên trong nước và đáp ứng sự thay đổi của luật thi đấu quốc tế hiện đại.

Mục tiêu và giả thuyết nghiên cứu

Luận án xác định mục đích nghiên cứu là xây dựng mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam bao gồm các yếu tố hình thái, chức năng, tâm lý, thể lực và kỹ thuật, nhằm cung cấp luận cứ khoa học khách quan phục vụ công tác tuyển chọn và đào tạo. Để đạt mục đích này, tác giả giải quyết 2 mục tiêu nghiên cứu cụ thể được đánh số trong văn bản:

1. Mục tiêu 1: Nghiên cứu lựa chọn các chỉ số và test xác định mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam.
2. Mục tiêu 2: Xây dựng mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam.

Giả thuyết khoa học của đề tài: Nếu xây dựng được mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam bao gồm các yếu tố hình thái, chức năng, tâm lý, thể lực, kỹ thuật mang tính khoa học, hệ thống, khả thi, được kiểm chứng trong thực tế phù hợp với điều kiện tại Việt Nam sẽ làm phong phú thêm cơ sở lý luận và thực tiễn để không ngừng nâng cao thành tích thể thao cho vận động viên trên đấu trường trong nước và quốc tế.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam (bao gồm các chỉ số hình thái, chức năng, tâm lý, thể lực, kỹ thuật).
• Khách thể khảo sát và thực nghiệm: Nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam (các vận động viên đẳng cấp kiện tướng, vận động viên đội tuyển quốc gia như Vũ Thị Trang và các nữ vận động viên thuộc đội dự tuyển trẻ quốc gia).
• Khách thể phỏng vấn chuyên gia: 38 chuyên gia, giảng viên, huấn luyện viên thể thao thành tích cao (n = 38).
• Phạm vi không gian: Hệ thống các trung tâm huấn luyện thể thao, đội tuyển cầu lông tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu gắn với giai đoạn thực hiện Chiến lược phát triển thể dục thể thao 2010 - 2020 và hoàn thành bảo vệ năm 2021; tập trung khảo sát các đặc điểm sinh lý - vận động của lứa tuổi 18 - 22.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây được điểm luận

Tác giả đã tổng thuật các trường phái lý luận về mô hình hóa vận động viên và đánh giá trình độ tập luyện:

1. Các lý thuyết quốc tế về phát hiện tài năng và mô hình hóa thể thao:

• Mô hình phát hiện tài năng hai giai đoạn của Harre (1996) (trích dẫn qua Durand-Bush & Salmela, 2001; Bloom, 1971; Regnier và cộng sự, 1993), nhấn mạnh tương quan giữa phát triển sinh học, di truyền và các biến tâm lý - xã hội.
• Mô hình bản chất đa chiều của Havlicek, Komadel, Komarik và Simkova (1982, trích dẫn qua Regnier và cộng sự, 1993), phân cấp trật tự ưu tiên từ yếu tố bẩm sinh (chiều cao), yếu tố di truyền có thể đào tạo (tốc độ) đến yếu tố nuôi dưỡng (động lực).
• Mô hình của Gimbel (1976), đề xuất phát hiện tài năng ở giai đoạn 8 - 9 tuổi và áp dụng thời kỳ phục hồi 1 năm.
• Nghiên cứu của Montpetit và Cazorla (1982), bổ sung quy trình kiểm tra sinh lý dài hạn vào mô hình của Gimbel.
• Mô hình 3 nhóm yếu tố quyết định thành tích của Bompa (1999): năng lực vận động, năng lực sinh lý và đặc điểm hình thái.
• Mô hình biểu sinh của Keith Simonton (1999) trong công trình "Talent and its development: An emerging and epigenetic model", tiếp cận dữ liệu cắt ngang và theo chiều dọc.
• Khung phân loại 3 cấp độ mô hình vận động viên cấp cao của Cudơnhexôp, Nôvicôp, Saxơlui (1975):

Cấp độ	Loại mô hình	Đặc tính mô hình
Cấp độ 1	Mô hình thi đấu môn cụ thể	Những chỉ số đặc trưng nhất trong thi đấu.
Cấp độ 2	Mô hình tài nghệ thể thao	Trình độ kỹ thuật; Trình độ chiến thuật; Trình độ thể lực chuyên môn.
Cấp độ 3	Mô hình những khả năng thể thao	Trình độ chức năng cơ thể; Trình độ tâm lý; Đặc điểm về hình thái, tuổi, thâm niên thể thao.

• Lý thuyết trình độ tập luyện của các tác giả Nôvicôp A., Harre, Ozolin, Nabatnhicova M., Aulich I., V. Rêintam; nghiên cứu đối sánh thể lực của Kerry Ann.

2. Các nghiên cứu trong nước:

• Các quan điểm về thể thao thành tích cao và cấu trúc năng lực của Đàm Quốc Chính (2011), Dương Nghiệp Chí (2014), Lê Nguyệt Nga (2006, 2008), Phạm Ngọc Viễn (1991), Nguyễn Thành Lâm (2015), Phan Hồng Minh và cộng sự (2000), Nguyễn Toán (1998), Dương Nghiệp Chí, Lâm Quang Thành, Trần Đức Dũng, Nguyễn Danh Hoàng Việt, Đặng Văn Dũng (2003).
• Các công trình tiêu chuẩn hóa trình độ tập luyện của Lê Quý Phượng, Nguyễn Kim Minh, Ngô Đức Nhuận, Nguyễn Thị Tuyết (1997 - 1998); Nguyễn Thế Truyền, Nguyễn Kim Minh (2002).
• Công trình nghiên cứu về thể lực chuyên môn và kỹ thuật cầu lông của tác giả Đàm Tuấn Khôi.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình tại Việt Nam trước đây chủ yếu tiếp cận đơn lẻ từng khía cạnh thể lực hoặc kỹ thuật, hoặc tập trung vào vận động viên nam và lứa tuổi thiếu niên. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống: xây dựng một mô hình định lượng đa chiều, đồng bộ cả 5 nhóm chỉ số (hình thái, chức năng, tâm lý, thể lực, kỹ thuật) dành riêng cho nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam trong bối cảnh thi đấu theo luật tính điểm trực tiếp 21 điểm của Liên đoàn Cầu lông Thế giới (IBF/BWF).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Khái niệm mô hình (tĩnh và động) và mô hình hóa trong thể dục thể thao: biểu thị tổng hòa các tiêu chí khối lượng, chất lượng về trạng thái và trình độ tập luyện.
• Cơ sở lý thuyết thích nghi sinh học: quá trình nâng cao trình độ tập luyện là chuỗi các phản ứng thích nghi lâu dài về mặt cấu trúc giải phẫu và chức năng của các cơ quan dưới tác động của lượng vận động có hệ thống.
• Đặc điểm sinh lý môn cầu lông: hoạt động vận động không chu kỳ theo tình huống, cường độ cao ngắt quãng. Cấu trúc thời gian điển hình: một pha cầu kéo dài trung bình 7 giây, thời gian nghỉ giữa các pha là 15 giây, thời gian chơi hiệu quả đạt 31%. Nhịp tim trung bình trong thi đấu đạt trên 90% tần số tim tối đa ($HR_{max}$). Nhu cầu cung cấp năng lượng gồm 60 - 70% từ hệ thống hiếu khí và khoảng 30% từ hệ thống kỵ khí (trong đó nhu cầu chuyển hóa alactic lớn hơn kỵ khí lactic). Tốc độ quả cầu khi đập đạt trên 30 m/s (trên 100 km/h), đòi hỏi tốc độ phản xạ vận động thị giác nhanh (trung bình người bình thường là 0.18 giây).
• Khung phân tích theo luật thi đấu 21 điểm (luật tính điểm trực tiếp từ năm 2006): chuyển dịch phương châm vận động từ duy trì sức bền "đều cầu" sang lối đánh "Nhanh - mạnh - chuẩn - hoạt - ổn định", đề cao sức mạnh tốc độ, tính biến tốc và khả năng tấn công dứt điểm.
• Khung đánh giá thể hình nhân trắc học: phương pháp định loại hình thể Somatotype trên đồ hình Heath-Carter.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng 7 phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:

1. Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu: Khảo cứu văn bản pháp quy, y văn và các nghiên cứu khoa học TDTT trong và ngoài nước.
2. Phương pháp phỏng vấn bằng phiếu: Trưng cầu ý kiến 38 chuyên gia (n = 38) để lựa chọn và chuẩn hóa danh mục các chỉ số, test kiểm tra.
3. Phương pháp nhân trắc: Đo các thông số hình thái (chiều cao, cân nặng, chỉ số Quetelet, tính toán tọa độ Somatotype Heath-Carter).
4. Phương pháp kiểm tra chức năng: 
   - Tim mạch: Tần số mạch yên tĩnh, huyết áp tối đa, huyết áp tối thiểu, chỉ số công năng tim.
   - Hô hấp: Đo dung tích sống bằng phế dung kế, thông khí phổi.
   - Huyết học: Xét nghiệm công thức máu, nồng độ huyết sắc tố (Hb), nồng độ Testosterone trong huyết thanh.
5. Phương pháp kiểm tra tâm lý:
   - Đo thời gian phản xạ vận động thị giác và thính giác.
   - Đánh giá khả năng xử lý thông tin bằng bảng vòng hở Landolt.
   - Phân loại loại hình thần kinh theo biểu 808 và hệ số K.
6. Phương pháp kiểm tra sư phạm:
   - Thể lực chung: Bật xa tại chỗ (BXTC), nằm ngửa gập bụng (NNGB), xuất phát cao (XPC)...
   - Thể lực chuyên môn: Di chuyển đánh cầu nhiều điểm, bật nhảy đập cầu liên tục.
   - Kỹ thuật: Đánh giá độ chính xác và hiệu quả của các kỹ thuật giao cầu, đập cầu, tạt cầu, treo cầu, bỏ nhỏ.
7. Phương pháp toán học thống kê: Sử dụng các đại lượng thống kê mô tả, phân tích tương quan Pearson, hồi quy tuyến tính đa biến, phân tích phương sai ANOVA và kiểm định phần dư chuẩn hóa.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 trình bày hệ thống cơ sở lý luận về mô hình và mô hình vận động viên cấp cao. Tác giả phân tích các định nghĩa mô hình từ từ điển Oxford, Cambridge, Larousse và phân loại mô hình tĩnh, mô hình động trong khoa học thể thao. Nội dung chương phân tích chi tiết quy luật đào tạo nhiều năm: vận động viên năng khiếu cần 4 - 6 năm để đạt thành tích bước đầu và 7 - 9 năm để đạt đỉnh cao (nội dung đơn nam cần 8.2 - 9.4 năm).

Chương 1 đi sâu vào các đặc điểm phát triển sinh học của lứa tuổi 18 - 22: hệ thần kinh đi vào hoàn thiện khả năng phân tích tổng hợp; sụn đầu xương hóa hoàn toàn; hệ tuần hoàn ổn định với tần số mạch 70 - 80 lần/phút ở nam và 75 - 85 lần/phút ở nữ, huyết áp tối đa 100 - 130 mmHg và tối thiểu 65 - 85 mmHg; hệ hô hấp có tần số thở 10 - 12 lần/phút khi yên tĩnh. Tác giả luận giải cơ sở sinh lý của các tố chất sức nhanh, sức bền (sức bền mạnh, sức bền nhanh) và sức mạnh (sức mạnh tối đa, sức mạnh tốc độ, sức mạnh bền; chế độ hoạt động khắc phục và nhượng bộ).

Bên cạnh đó, chương 1 đối chiếu tác động của việc đổi luật thi đấu năm 2006 từ "Luật hai cầu" (tính điểm gián tiếp, phụ thuộc quyền giao cầu, trận đấu kéo dài, lối đánh bào mòn thể lực) sang "Luật 21 điểm" (tính điểm trực tiếp, mỗi pha cầu đều có thể ghi điểm). Sự chuyển đổi này đặt ra yêu cầu chiến thuật mới trong thi đấu đơn: chiến thuật giao cầu ngắn/cao sâu/lao nhanh tấn công hoặc phòng thủ; chiến thuật đánh theo điểm bao quát diện tích sân đơn 34.70 $m^2$; chiến thuật đánh theo đường cầu (thẳng, chéo, lao, đập, bỏ nhỏ); và chiến thuật tiêu hao thể lực.

Chương 2: Đối tượng, phương pháp và tổ chức nghiên cứu

Chương 2 thuyết minh cụ thể quy trình tổ chức thực nghiệm và chuẩn hóa các công cụ đo lường:

• Quy trình phỏng vấn chuyên gia (n = 38) sử dụng phiếu hỏi được thiết kế để sàng lọc các chỉ số có độ tin cậy và mức độ tương thích cao với đặc thù cầu lông nữ.
• Quy trình nhân trắc học: mô tả kỹ thuật đo chiều cao đứng, khối lượng cơ thể, tỷ lệ chiều dài các chi, tính toán chỉ số Quetelet và xác định tọa độ 3 thành phần Somatotype (nội bì - Endomorphy, trung bì - Mesomorphy, ngoại bì - Ectomorphy) trên mạng lưới đồ hình Heath-Carter.
• Quy trình kiểm tra chức năng sinh lý: hướng dẫn thực hiện nghiệm pháp tim mạch, đo huyết áp, đánh giá chỉ số công năng tim (Bảng 2.1), đo dung tích sống bằng phế dung kế cơ học/điện tử; quy trình lấy mẫu máu tĩnh mạch xét nghiệm công thức máu, xác định hàm lượng huyết sắc tố và nồng độ Testosterone huyết thanh.
• Quy trình kiểm tra tâm lý: quy chuẩn đo phản xạ thị giác - vận động; bài test vòng hở Landolt đánh giá lưu lượng xử lý thông tin; quy chuẩn phân loại loại hình thần kinh dựa trên biểu 808 và hệ số K (Bảng 2.2, 2.3).
• Quy trình kiểm tra sư phạm: chuẩn hóa điều kiện thực hiện các test thể lực chung, thể lực chuyên môn và các bài test đánh giá kỹ thuật đánh cầu theo điểm rơi và tốc độ.
• Kỹ thuật xử lý thống kê: áp dụng phần mềm thống kê để tính toán giá trị trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn (SD), hệ số biến thiên (Cv), phân tích tương quan ($r$), thiết lập phương trình hồi quy tuyến tính, kiểm định $F$ trong bảng ANOVA và phân tích biểu đồ tần số phần dư chuẩn hóa.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 3 là phần thực nghiệm trọng tâm, được triển khai qua các nội dung chính:

1. Kết quả lựa chọn các chỉ số và test đặc trưng qua khảo sát 38 chuyên gia:

• Đã tổng hợp và thông qua hệ thống các chỉ số hình thái (Bảng 3.3), chỉ số chức năng và tâm lý (Bảng 3.4), chỉ số thể lực (Bảng 3.5) và chỉ số kỹ thuật (Bảng 3.6).

2. Xây dựng mô hình các yếu tố thành phần của nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam:

• Mô hình hình thái: Phân tích các số đo chiều cao, cân nặng, chỉ số Quetelet (Bảng 3.9). Kết quả so sánh cho thấy nữ vận động viên cấp cao Việt Nam có tầm vóc và khối lượng cơ thể thấp hơn đáng kể so với nhóm nữ vận động viên hàng đầu thế giới từng đạt Huy chương Vàng Olympic hoặc Huy chương Vàng thế giới (Bảng 3.10). Định dạng hình thể Somatotype trung bình của nữ vận động viên Việt Nam được xác định và biểu diễn trực quan trên mạng lưới Heath-Carter (Bảng 3.11, Hình 3.1, Hình 3.2), thể hiện xu hướng phát triển cân đối giữa thành phần trung bì và ngoại bì.
• Mô hình chức năng sinh lý: Xác định các thông số hệ tim mạch (mạch đập yên tĩnh, huyết áp, chỉ số công năng tim - Bảng 3.12) và đối sánh với vận động viên đội tuyển một số quốc gia (Bảng 3.13); đánh giá dung tích sống và chức năng thông khí hô hấp (Bảng 3.14). Kết quả xét nghiệm huyết học cung cấp các chỉ số công thức máu (Bảng 3.16), mức huyết sắc tố (Bảng 3.15, 3.17) và nồng độ Testosterone huyết thanh (Bảng 3.18) so sánh tương quan với người bình thường và vận động viên các môn thể thao khác tại Việt Nam.
• Mô hình tâm lý: Lượng hóa thời gian phản xạ vận động (Bảng 3.19); xác định chỉ số tốc độ và độ chính xác trong xử lý thông tin qua bảng vòng hở Landolt (Bảng 3.20); kết quả kiểm tra loại hình thần kinh theo biểu 808 (Bảng 3.21) ghi nhận đa số nữ vận động viên cấp cao thuộc loại hình thần kinh mạnh, linh hoạt và thăng bằng.
• Mô hình thể lực: Bảng 3.22 tổng hợp kết quả thể lực chung, được so sánh đối chiếu với dữ liệu chuẩn của tác giả Kerry Ann (Bảng 3.23). Bảng 3.24 trình bày kết quả kiểm tra thể lực chuyên môn (khả năng di chuyển, sức mạnh tốc độ, sức bền chuyên môn), đồng thời so sánh tương quan với công trình nghiên cứu trước đó của tác giả Đàm Tuấn Khôi (Bảng 3.25).
• Mô hình kỹ thuật: Đánh giá định lượng kết quả thực hiện các kỹ thuật cơ bản và nâng cao (giao cầu, đập cầu, tạt cầu, phông cầu, bỏ nhỏ - Bảng 3.26), đặt trong sự so sánh với kết quả nghiên cứu của Đàm Tuấn Khôi (Bảng 3.27). Chương này cũng phân tích thống kê thành tích thi đấu thực tế của vận động viên Vũ Thị Trang (Bảng 3.7) như một khách thể điển hình.

3. Xây dựng mô hình tổng hợp và phương trình hồi quy dự báo:

• Tác giả tổng hợp toàn bộ các thông số đặc trưng thành mô hình tổng hợp nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam (Bảng 3.28).
• Tiến hành phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (Bảng 3.29), kiểm định ANOVA (Bảng 3.30) và xác định hệ số hồi quy của các yếu tố hình thái, chức năng, tâm lý, thể lực, kỹ thuật (Bảng 3.31). Biểu đồ phân phối tần số của phần dư chuẩn hóa (Biểu đồ 3.4) chứng minh độ tin cậy của mô hình toán học.
• Ứng dụng quy trình phân tích tương quan (Bảng 3.35), hồi quy tuyến tính (Bảng 3.32, 3.36), phân tích ANOVA (Bảng 3.33, 3.37) và xác định trọng số hồi quy (Bảng 3.34, 3.38) trên nhóm nữ vận động viên thuộc đội dự tuyển trẻ Việt Nam, nhằm xây dựng mô hình toán học phục vụ công tác dự báo thành tích thể thao tương lai.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và bổ sung vào lý luận huấn luyện thể thao hệ thống tiêu chuẩn mô hình hóa đa chiều áp dụng riêng cho nữ vận động viên cầu lông trình độ cao, phản ánh trực tiếp yêu cầu của phương thức thi đấu tính điểm trực tiếp 21 điểm.
• Xác lập cơ sở khoa học chứng minh mối liên hệ hữu cơ giữa 5 thành phần cấu thành trình độ tập luyện: hình thái nhân trắc, chức năng sinh lý - huyết học, phẩm chất tâm lý thần kinh, tố chất thể lực và năng lực kỹ thuật chuyên môn.
• Thiết lập phương trình hồi quy và mô hình toán học giải thích mức độ đóng góp của từng yếu tố thành phần đối với thành tích thể thao của nữ vận động viên cầu lông đỉnh cao và dự tuyển trẻ.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp bảng danh mục các test kiểm tra sư phạm và chỉ số y sinh đã được chuẩn hóa thông qua sự đồng thuận của 38 chuyên gia thể thao thành tích cao.
• Xây dựng hệ thống bảng điểm và thang chuẩn cụ thể về thể lực chung, thể lực chuyên môn, chức năng sinh lý (công năng tim, dung tích sống, huyết sắc tố, Testosterone), đặc điểm hình thể Somatotype và ngưỡng tâm lý thần kinh (Landolt, biểu 808) cho nữ vận động viên cầu lông Việt Nam.
• Đưa ra mô hình dự báo định lượng phục vụ trực tiếp cho ban huấn luyện đội tuyển quốc gia và các địa phương trong việc sàng lọc, tuyển chọn tài năng kế thừa và kiểm soát quá trình huấn luyện theo từng chu kỳ thi đấu.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Ứng dụng mô hình tổng hợp và hệ thống chỉ số đã xây dựng vào công tác kiểm tra, đánh giá định kỳ trình độ tập luyện của nữ vận động viên tại các Trung tâm Huấn luyện Thể thao Quốc gia.
• Cải tiến nội dung giáo án huấn luyện thể lực: chuyển trọng tâm từ rèn luyện sức bền đơn thuần sang phát triển sức mạnh tốc độ, sức bền chuyên môn cường độ cao và năng lực biến tốc phù hợp với luật 21 điểm.
• Sử dụng các phương trình hồi quy toán học đã được kiểm định để dự báo khả năng phát triển thành tích của các vận động viên thuộc đội dự tuyển trẻ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu giới hạn ở nhóm nữ vận động viên đẳng cấp cao (kiện tướng, đội tuyển, dự tuyển trẻ quốc gia), do đó quy mô mẫu nghiên cứu thực nghiệm chịu sự ràng buộc bởi số lượng hữu hạn của lực lượng vận động viên đỉnh cao trong nước.
• Chưa mở rộng khảo sát đối với các nhóm tuổi ban đầu (8 - 12 tuổi) trong quy trình đào tạo dài hạn nhiều năm của môn cầu lông.
• Các chỉ số hình thái nhân trắc của vận động viên nữ Việt Nam còn chịu sự chi phối bởi đặc điểm nhân chủng học tự nhiên khi đặt cạnh các tiêu chuẩn thể hình của vận động viên đạt huy chương Olympic/thế giới.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Triển khai nghiên cứu xây dựng mô hình tương đương cho đối tượng nam vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam.
• Thực hiện các nghiên cứu theo dõi dọc (longitudinal studies) để đánh giá sự biến đổi của các chỉ số sinh hóa, huyết học và chức năng thần kinh trong các giai đoạn thi đấu chuyên sâu tại các giải quốc tế lớn (SEA Games, ASIAD).

---

Giá trị tham khảo

Nhóm đối tượng thụ hưởng

• Ban huấn luyện, huấn luyện viên môn cầu lông: Sử dụng hệ thống chỉ số và test chuẩn hóa để đánh giá thực trạng trình độ tập luyện, phát hiện điểm nghẽn thể chất - kỹ thuật của vận động viên và điều chỉnh khối lượng, cường độ bài tập.
• Cơ quan quản lý thể thao, Trung tâm Huấn luyện Thể thao Quốc gia, Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành: Làm căn cứ khoa học để xây dựng tiêu chí tuyển chọn vận động viên trẻ, phân bổ kinh phí đầu tư cho môn thể thao trọng điểm loại I theo Quyết định 2198/QĐ-TTg.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Giáo dục học, Huấn luyện thể thao, Y sinh học thể dục thể thao: Tham khảo khung phương pháp luận kết hợp đồng thời các kỹ thuật đo nghiệm nhân trắc, sinh lý học, tâm lý học và mô hình hóa toán học thống kê trong nghiên cứu khoa học thể thao.

Phần nội dung có giá trị tham khảo chuyên sâu

• Bảng tổng hợp các test kiểm tra sư phạm và tiêu chuẩn chức năng tại Chương 3 (Bảng 3.9 đến Bảng 3.28).
• Phương pháp tính toán và định vị cấu trúc Somatotype trên đồ hình Heath-Carter (Hình 3.1, Hình 3.2).
• Các bảng phân tích hồi quy, kiểm định ANOVA và hệ số tác động của các biến thành phần đối với thành tích thể thao (Bảng 3.29 - 3.38).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế chuyển hóa năng lượng và cấu trúc thời gian vận động điển hình trong môn cầu lông được luận án xác định như thế nào?

Văn bản xác định cầu lông là môn thể thao vận động quãng ngắn, cường độ cao. Một đường cầu qua lại điển hình kéo dài trung bình 7 giây, thời gian nghỉ giữa các pha đánh là 15 giây, thời gian chơi hiệu quả chiếm 31% tổng thời gian thi đấu. Nhịp tim trung bình trong thi đấu đạt trên 90% tần số tim tối đa ($HR_{max}$). Về mặt chuyển hóa, hoạt động thi đấu đòi hỏi 60 - 70% năng lượng từ hệ thống hiếu khí và khoảng 30% từ hệ thống kỵ khí, trong đó nhu cầu chuyển hóa kỵ khí alactic chiếm ưu thế hơn kỵ khí lactic.

2. Sự thay đổi luật thi đấu sang "Luật 21 điểm" năm 2006 đặt ra những yêu cầu chuyên môn gì mới cho nữ vận động viên?

Trước năm 2006, môn cầu lông áp dụng "Luật hai cầu" (tính điểm gián tiếp, chỉ ghi điểm khi giữ quyền giao cầu), trận đấu diễn ra kéo dài nên nền tảng thể lực chủ yếu dựa vào sức bền ổn định, kỹ thuật mang tính "đều cầu". Từ sau năm 2006, IBF áp dụng "Luật 21 điểm" (tính điểm trực tiếp ở mỗi lượt đánh). Luật mới đòi hỏi nữ vận động viên phải đẩy nhanh nhịp độ trận đấu, các đường cầu có sự biến tốc nhanh, chủ động tấn công, phòng thủ bao quát sân; kỹ thuật được nâng lên thành kỹ xảo với biên độ co cơ và tần số động tác cao; thể lực chuyển dịch sang ưu tiên sức mạnh tốc độ; đồng thời đòi hỏi ý chí và tâm lý thi đấu ổn định cao độ vì không còn cơ hội sửa sai gián tiếp.

3. Mô hình tổng hợp của nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam trong luận án gồm những nhóm yếu tố nào?

Mô hình tổng hợp được cấu thành từ 5 nhóm yếu tố chính:

• Yếu tố hình thái: Chiều cao, cân nặng, chỉ số Quetelet, cấu trúc Somatotype Heath-Carter.
• Yếu tố chức năng sinh lý: Hệ tim mạch (mạch, huyết áp, công năng tim), hệ hô hấp (dung tích sống, thông khí phổi), huyết học (công thức máu, huyết sắc tố Hb, nồng độ Testosterone huyết thanh).
• Yếu tố tâm lý: Thời gian phản xạ vận động, năng lực xử lý thông tin (bảng vòng hở Landolt), loại hình thần kinh (biểu 808 và hệ số K).
• Yếu tố thể lực: Thể lực chung và thể lực chuyên môn (sức nhanh, sức bền mạnh, sức bền nhanh, sức mạnh tốc độ).
• Yếu tố kỹ thuật: Trình độ thực hiện các kỹ thuật giao cầu, đập cầu, tạt cầu, phông cầu, bỏ nhỏ và kỹ năng phối hợp chiến thuật.

4. Phương pháp kiểm tra tâm lý trong luận án sử dụng các công cụ và chỉ tiêu cụ thể nào?

Luận án sử dụng 3 công cụ kiểm tra tâm lý chính:

• Phương pháp đo thời gian phản xạ: Đo thời gian tiềm tàng của phản xạ vận động đối với kích thích thị giác và thính giác.
• Phương pháp trắc nghiệm vòng hở Landolt: Đánh giá khả năng tập trung chú ý và tốc độ, dung lượng xử lý thông tin thị giác của vận động viên.
• Phương pháp đánh giá biểu 808 kết hợp hệ số đối chiếu K: Phân loại loại hình thần kinh (mạnh/yếu, linh hoạt/không linh hoạt, thăng bằng/không thăng bằng).

5. Khung mô hình vận động viên cấp cao của Cudơnhexôp, Nôvicôp, Saxơlui (1975) được tác giả dẫn giải gồm những cấp độ nào?

Khung mô hình gồm 3 cấp độ:

• Cấp độ 1: Mô hình thi đấu môn cụ thể (bao gồm các chỉ số đặc trưng nhất trong hoạt động thi đấu).
• Cấp độ 2: Mô hình tài nghệ thể thao (bao gồm trình độ kỹ thuật, trình độ chiến thuật và trình độ thể lực chuyên môn).
• Cấp độ 3: Mô hình những khả năng thể thao (bao gồm trình độ chức năng cơ thể, trình độ tâm lý, đặc điểm hình thái, độ tuổi và thâm niên tập luyện thể thao).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lương Thành Tài đã giải quyết trọn vẹn hai mục tiêu nghiên cứu thông qua việc tuyển chọn hệ thống chỉ số và xây dựng thành công mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam tích hợp 5 nhóm yếu tố: hình thái, chức năng, tâm lý, thể lực và kỹ thuật. Công trình kết hợp chặt chẽ các phương pháp đo nghiệm y sinh học, sư phạm thể thao và mô hình hóa toán học (hồi quy tuyến tính, kiểm định ANOVA), phản ánh khách quan các biến đổi thích ứng của vận động viên dưới tác động của luật thi đấu tính điểm trực tiếp 21 điểm. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống tiêu chuẩn định lượng và công cụ dự báo có giá trị ứng dụng thực tiễn trong công tác tuyển chọn, đào tạo và quản lý vận động viên cầu lông thành tích cao tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong xu thế phát triển hiện nay thể thao nói chung hay thể thao thành tích cao (TTTTC) đã trở thành hiện tượng văn hóa xã hội quan trọng. Các bộ phận chính cấu thành TTTTC: Tuyển chọn tài năng thể thao trẻ; Huấn luyện vận động viên (VĐV) TTTTC hay gọi là huấn luyện thể thao; Thi đấu thể thao; Các điều kiện đảm bảo nâng cao thành tích thể thao (công nghệ huấn luyện, hồi phục, dinh dưỡng, cơ sở vật chất – kỹ thuật, nguồn tài chính, môi trường…vv); Quản lý TTTTC. Ngoài các bộ phận cấu thành nêu trên còn có các điều kiện đảm bảo phát triển TTTTC: nguồn nhân lực, sự đảm bảo y học thể thao, văn hóa - giáo dục. Trong chiến lược phát triển thể dục thể thao Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020 đã được Thủ tướng chính phủ ban hành theo quyết định số 2198/QĐ- TTg phê duyệt [40], nét nổi bật chính là việc chính thức nâng tầm mục tiêu của thể thao Việt Nam trên đấu trường quốc tế: phát triển thể thao thành tích cao, thể thao chuyên nghiệp theo hướng tiên tiến, bền vững phù hợp với đặc điểm thể chất và trình độ phát triển kinh tế - xã hội của nước ta, giữ vững thành tích trong những vị trí đầu của thể thao khu vực Đông Nam Á (SEA Games) và hướng tới thành tích tốt hơn khi tham dự các kỳ Đại hội Thể thao Châu Á, Olympic.

Để đạt được mục tiêu đề ra, thì TTTTC cần phải có sự thay đổi lớn về nhiều mặt như đổi mới cơ chế tổ chức và nội dung tuyển chọn, đào tạo tài năng thành tích cao theo định hướng chuyên nghiệp; ưu tiên đầu tư cho các môn thể thao trọng điểm; ứng dụng nghiên cứu khoa học, y học thể thao cho công tác huấn luyện; chuẩn hóa cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc tập luyện và thi đấu; hoàn thiện hệ thống chính sách và cơ chế quản lý nhà nước về thể thao thành tích cao… Trong 32 môn thể thao trọng điểm mà thể thao Việt Nam đã xác định trong giai đoạn 2010-2020, các môn thể thao trọng 2 điểm được xếp vào loại I bao gồm: cầu lông, bơi lội, cử tạ, taekwondo, vật (hạng cân nhẹ), bắn súng, karatedo, boxing (nữ), điền kinh, bóng bàn…[40]. Từ những mục tiêu đã đề ra cho phát triển thể thao thành tích cao cho thấy Cầu lông là môn thể thao rất được Đảng và Nhà nước, ngành Thể dục Thể thao quan tâm sâu sắc và tạo mọi điều kiện thuận lợi để phát triển ngày càng mạnh mẽ nhất là tập trung vào công tác đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn thông qua việc xây dựng các chiến lược, kế hoạch huấn luyện hợp lý và phát triển đội ngũ huấn luyện, lực lượng vận động viên trong nước. Trong những năm gần đây, cầu lông nước ta đã có những bước phát triển đáng kể, liên tục có các VĐV góp mặt tại các kỳ đại hội ASIAD, Olympic. Bên cạnh đó, nhiều VĐV cầu lông Việt Nam cũng đạt được nhiều thành tích khả quan tại các kỳ như SEA Games, giải vô địch thế giới, giải trẻ thế giới.

Có thể thấy, để công tác TTTTC được tổ chức có hiệu quả, ngoài nhiều việc phải làm như đẩy mạnh công tác tuyên truyền, chú trọng đầu tư về cơ sở vật chất, tăng cường sự chỉ đạo của các cấp lãnh đạo,. thì vấn đề quan trọng cần quan tâm là phải đưa ra được các biện pháp, giải pháp để nâng cao hiệu quả cho công tác tuyển chọn, đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho VĐV. Đồng thời cũng đặt ra nhiệm vụ cấp thiết cho những nhà khoa học, những người làm công tác đào tạo là phải nhanh chóng xây dựng những mô hình, kế hoạch khoa học nhằm xây dựng lực lượng VĐV kế thừa. Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn nêu trên, việc “Nghiên cứu xây dựng mô hình nữ vận động viên cầu lông cấp cao Việt Nam” là cần thiết được thực hiện, nhằm cung cấp các cơ sở khoa học, thông tin hữu ích cho các nhà quản lý, các đơn vị trong công tác tuyển chọn, huấn luyện môn Cầu lông nói chung và các môn TTTTC khác.

3 Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu xây dựng mô hình nữ VĐV cầu lông cấp cao Việt Nam bao gồm các yếu tố hình thái, chức năng, tâm lý, thể lực, kỹ thuật. nhằm cung cấp các cơ sở khoa học khách quan góp phần nâng cao hiệu quả cho công tác tuyển chọn, đào tạo VĐV cầu lông cấp cao Việt Nam được tốt hơn trong tương lai. Mục tiêu nghiên cứu Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận án đã giải quyết các mục tiêu nghiên cứu sau: - Nghiên cứu lựa chọn các chỉ số và test xác định mô hình nữ VĐV cầu lông cấp cao Việt Nam. - Xây dựng mô hình nữ VĐV cầu lông cấp cao Việt Nam.

Giả thuyết khoa học của luận án Nếu xây dựng được mô hình nữ VĐV cầu lông cấp cao Việt Nam bao gồm các yếu tố hình thái, chức năng, tâm lý, thể lực, kỹ thuật.mang tính khoa học, hệ thống, khả thi, được kiểm chứng trong thực tế phù hợp với điều kiện tại Việt Nam sẽ làm phong phú thêm cơ sở lý luận và thực tiễn để không ngừng nâng cao thành tích thể thao cho VĐV trên đấu trường trong nước và thế giới, phù hợp với xu hướng phát triển của thể thao trong giai đoạn hiện nay, khi TTTTC đã trở thành một trong những lĩnh vực được Nhà nước quan tâm đầu tư, góp phần nâng cao vị thế của Thể thao nước ta trên đấu trường quốc tế. 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Các quan điểm xác định mô hình và các chỉ tiêu đánh giá trình độ tập luyện VĐV 1.Khái niệm mô hình và mô hình vận động viên Theo từ điển Oxford (Oxford, Dictionary) [112], khái niệm mô hình (Model) là một dạng thức trừu tượng của một hệ thống được hình thành để hiểu hệ thống trước khi xây dựng hoặc xây dựng hệ thống đó. Hay theo nghĩa giải thích rõ hơn là một người hay vật là một ví dụ xuất sắc về chất lượng. Từ điển Cambridge [111]: Một cái gì đó mà một bản sao có thể được dựa trên vì nó là một ví dụ rất tốt về thể loại của nó.

Từ điển Larousse [113]: Những gì được đưa ra để phục vụ như một sự tham chiếu, một kiểu loại hay người hoặc đối tượng sở hữu một số phẩm chất hoặc đặc điểm của việc biến nó thành một kiểu loại hình mẫu hoặc những gì đưa ra để được sao chép lại. Mô hình là một hệ thống hay một vật thể được sử dụng như là một công cụ làm mẫu để làm theo hoặc để mô phỏng. Mô hình hiểu theo khái niệm rộng và thực tế thì thực chất đó là sự chuẩn mực của một vấn đề nào đó luôn xuất hiện trong cuộc sống hàng ngày của con người như mô hình một xã hội hay mô hình một trường học. Mỗi dạng mô hình có các tiêu chí khác nhau một chuẩn mực riêng để đánh giá.

Khái niệm mô hình có thể hiểu là công cụ, nhờ đó giúp thể hiện một sự vật, hiện tượng, quá trình nào đó, phục vụ cho công tác sản xuất và đời sống của con người. Mô hình là công cụ giúp ta thể hiện một sự vật, hiện tượng nào đó phục vụ cho hoạt động nghiên cứu, học tập, sản xuất và các hoạt động tinh thần của con người, thể hiện mối quan hệ có tính hệ thống giữa các nhân tố. Mô hình nghiên cứu: Thể hiện mối quan hệ của các nhân tố (các biến) trong phạm vi nghiên cứu, mối quan hệ này cần được phát hiện hoặc qua kiểm 5 chứng. Từ những khái niệm trên, mô hình theo nhiều tác giả là một dạng trình bày của thế giới thực bởi vì hệ thống thực tế thì rất rộng lớn và rất phức tạp không cần thiết phải được mô tả và giải quyết.

Mô hình cung cấp một phương tiện để quan niệm hoá vấn đề và giúp chúng ta có thể trao đổi các ý tưởng trong một hình thức cụ thể, không mơ hồ. Mô hình hoá là một trong những phương pháp được sử dụng rộng rãi trong khoa học và kỹ thuật. Mô hình hoá trong lĩnh vực khoa học có thể là sự tái hiện lại những đặc tính của khách thể này lên khách thể khác. Sự hình thành mang tính chuyên biệt đối với việc nghiên cứu các đặc tính này gọi là mô hình.

Mô hình bao gồm: Mô hình tĩnh và mô hình động. - Mô hình tĩnh (static model): là hình ảnh một thông số hệ số tại một thời điểm xác định, các mô hình tĩnh được dùng để trình bày cấu trúc hoặc những khía cạnh tĩnh của những hệ thống. - Mô hình động (dynamic model): được xem như là một tập hợp các hành vi, thủ tục kết hợp với nhau để mô tả hành vi của hệ thống, các mô hình động dùng để biểu diễn sự tương tác của các đối tượng để thực hiện hệ thống. Trong lĩnh vực khoa học TDTT thì mô hình hoá được hiểu đó là tổng hòa các tiêu chí khác nhau (khối lượng và chất lượng) về trạng thái và trình độ tập luyện của VĐV, ví dụ trong huấn luyện thể lực phải dựa trên các chỉ số mô hình đã được xây dựng làm kim chỉ nam cho việc huấn luyện thể lực.

Trong việc xây dựng mô hình thì giữa khách thể nghiên cứu và mô hình hoá phải đảm bảo một sự tương thích. Mô hình chỉ có giá trị khi khách thể nghiên cứu có đủ trình độ thích hợp để thực hiện mô hình đó hoặc dựa trên đặc điểm của VĐV để xây dựng mô hình huấn luyện. Mô hình của Harre (1996) [14]: (theo trích dẫn của Durand-Bush & Salmela, 2001) đã tạo ra điều được mô tả là "Có thể là một trong những mô 6 hình phát hiện tài năng hoàn thiện nhất trong hệ thống cơ sở lý luận". Mô hình này được dựa trên giả định rằng chỉ thông qua tập luyện mới có thể xác định là một cầu thủ trẻ có các thuộc tính cần thiết để thành công hay không.

Theo đó, Harre nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đưa càng nhiều VĐV trẻ vào các chương trình huấn luyện càng tốt. Ngoài môi trường đào tạo, Harre cũng cho rằng tài năng sẽ chỉ kết trái khi có sự nuôi dưỡng thích hợp của cha mẹ và hỗ trợ của đồng bạn. Việc công nhận vai trò của những người quan trọng trong việc chuyển hóa tiềm năng thành tài năng phù hợp với nghiên cứu của Bloom (1971) trên nhiều lĩnh vực khác nhau.