CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO CHUẨN ĐẦU RA TRONG GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 1. Các nghiên cứu về mối liên hệ giữa đánh giá kết quả học tập với chuẩn đầu ra và mục tiêu chương trình Theo Tyler, R. (1949), đánh giá KQHT của SV là trọng tâm của quá trình dạy học. KQHT cung cấp thông tin cho GV biết về mức độ SV đạt mục tiêu của chương trình đào tạo.
Nghiên cứu của ông khẳng định thành tố đánh giá KQHT cần được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với 2 thành tố còn lại của quá trình dạy học là mục tiêu của chương trình đào tạo và tổ chức các trải nghiệm học tập. Để chuẩn bị cho quá trình dạy học, với mỗi học phần GV thiết kế các trải nghiệm học tập, lựa chọn nội dung dạy học và tích hợp các nội dung dạy học vào các trải nghiệm học tập dành cho SV. Trong quá trình dạy học, GV đánh giá SV đáp ứng mục tiêu của chương trình đào tạo qua việc SV thực hiện các hoạt động trải nghiệm học tập. Mô hình này cho thấy đánh giá KQHT theo định hướng mục tiêu.
Mục tiêu của chương trình đào tạo Trải nghiệm học tập Đánh giá KQHT (Lựa chọn các trải nghiệm học (Đánh giá các trải nghiệm tập, lựa chọn nội dung, tích học tập của SV đáp ứng hợp các nội dung vào các trải mục tiêu) nghiệm học tập) Hình 1. Mối liến hệ giữa 3 yếu tố trong quá trình dạy học (Nguồn: Tyler, 1949) Một nghiên cứu khác của tác giả Wiggins & McTighe (1998), cho rằng CĐR được xác định từ việc cụ thể hóa mục tiêu của chương trình đào tạo đã tuyên bố trước đó và đánh giá KQHT được đặt trong mối tương quan có mục đích giữa hoạt động dạy 9 - học và CĐR. Mối tương quan này thể hiện rõ thông qua các giai đoạn triển khai xây dựng chương trình đào tạo, chương trình dạy học, đề cương học phần: (1) Từ mục tiêu chương trình đào tạo đã tuyên bố, CĐR chương trình đào tạo được xác định và phê duyệt hay nói cách khác CĐR chương trình đào tạo được cụ thể hóa từ mục tiêu của chương trình đào tạo. (2) Hình thành ý tưởng và triển khai thiết kế chương trình đào tạo.
Nội dung chương trình đào tạo bao gồm các khối kiến thức thể hiện qua học phần cụ thể, các hoạt động tổ chức dạy - học và các hình thức đánh giá KQHT học phần. Mỗi học phần có mục tiêu riêng phù hợp với mục tiêu chương trình đào tạo. (3) Thiết lập ma trận đóng góp của học phần đối với việc đạt CĐR chương trình đào tạo. (4) Thiết kế chương trình dạy học và đề cương học phần; trong mỗi đề cương học phần cần thiết lập rõ mối liên hệ giữa CĐRHP với hoạt động dạy – học và đánh giá KQHT của học phần đó.
Tuyên bố Hình thành ý Mục tiêu môn học Thiết kế mục tiêu tưởng xây dựng trong CTĐT CTDH/ĐCHP CTĐT CTĐT CĐR Dạy Đánh Xây dựng và phê Thiết Thiết lập ma trận – giá duyệt CĐR kế CĐRHP học CTĐT CTĐT Hình 1. Mối liên hệ đánh giá kết quả học tập với hoạt động dạy – học, chuẩn đầu ra học phần (Nguồn: Wiggins & McTighe, 1998) Hai chủ thể thực thi chương trình đào tạo liên quan đến hoạt động đánh giá KQHT đó là: GV và SV. Đối với GV, hoạt động đánh giá cung cấp các thông tin phản hồi giúp GV nhận biết sự tiến bộ, thành tích hoặc điểm yếu của SV, từ đó GV đổi mới phương pháp dạy học nhằm có giải pháp tác động kịp thời đến SV, giúp SV thay đổi phương pháp học để đạt mục tiêu học tập (Carless D. Đối với SV, qua hoạt động đánh giá, SV có cơ hội đánh giá lẫn nhau hoặc tự đánh giá KQHT 10 của chính mình.
SV phát huy năng lực tự học, năng lực tư duy phản biện, năng lực đánh giá; nhiệm vụ của GV là cung cấp các tiêu chí đánh giá và hướng dẫn SV tự đánh giá hoặc đánh giá lẫn nhau (Steve F. (2009), quá trình dạy học một học phần diễn ra theo nguyên tắc tương thích có định hướng (constructive alignment) xoay quanh 3 thành tố chính đó là: CĐRHP mà SV phải đạt được, tổ chức hoạt động dạy - học, đánh giá KQHT. Mối liên hệ giữa 3 thành tố này rất chặt chẽ, nếu đánh giá KQHT làm trọng tâm của việc học tập thì các tiêu chuẩn đánh giá SV như sau: Một là, SV có khả năng tích hợp các kiến thức đã học; hai là, SV có khả năng phát triển và chọn lọc kiến thức mới; ba là, SV có khả năng sử dụng kiến thức một cách có ý nghĩa; bốn là, SV có thái độ tích cực và nhận thức việc học tập; năm là, SV hình thành thói quen tư duy phản biện. Xét dưới góc độ SV, ông cho rằng để đánh giá SV đạt CĐRHP, nội dung đánh giá phải là những nội dung cốt lõi trong chương trình dạy học; các hình thức đánh giá được lồng ghép trong quá trình diễn ra các hoạt động dạy - học để SV có thể chứng tỏ việc đạt thành quả học tập; các tiêu chí đánh giá cần xây dựng và công bố cho SV trước khi thực hiện các hoạt động dạy - học.
Xét dước góc độ GV, ông cho rằng CĐRHP là cơ sở để GV thiết kế hoạt động dạy - học, là nội dung mà GV cần phải đánh giá. Đối với từng CĐRHP, GV sử dụng các hình thức, phương pháp đánh giá khác nhau. Chuẩn đầu ra (SV cần biết gì và có thể làm được gì sau khi hoàn thành học phần/chương trình/khóa học) Hoạt động dạy và học Phương pháp đánh giá (các hoạt động dạy và học (SV nên thể hiện như thế nào nào phù hợp để SV đạt CĐR) để chứng tỏ đã đạt được CĐR) Hình 1. Nguyên tắc tương thích có định hướng (Nguồn: Biggs J.
Chuẩn đầu ra chương trình đào tạo cụ thể hóa từ mục tiêu đào tạo của chương trình. CĐR tập trung phản ánh những kỳ vọng, yêu cầu về khả năng làm việc, năng lực nghề nghiệp của người tốt nghiệp theo yêu cầu thị trường lao động. SV đạt CĐR 11 chương trình đào tạo là cơ bản đáp ứng các yêu cầu của thị trường lao động về năng lực hành nghề, trình độ chuyên môn, năng lực thích ứng nghề nghiệp (Trần Khánh Đức, 2011). Mục tiêu đào tạo Chuẩn đầu ra/Kết quả đào tạo Quá trình đào tạo 1) Kiến thức 2) Kĩ năng • Đặc trưng, giá trị nhân cách, xã hội, nghề 3) Thái độ Người tốt nghiệp nghiệp (theo chương • Giá trị sức lao động trình đào tạo) • Năng lực hành nghề • Trình độ chuyên môn nghề nghiệp (kiến thức, kĩ năng, thái độ.) • Năng lực thích ứng với thị trường lao động • Năng lực phát triển nghề nghiệp (theo chuẩn nghề nghiệp và nhu cầu xã hội) Hình 1.
Quan hệ giữa mục tiêu đào tạo và chuẩn đầu ra (Nguồn: Trần Khánh Đức, 2011) Chuẩn đầu ra/kết quả đào tạo thể hiện năng lực của SV qua kiến thức, kĩ năng, thái độ. Đánh giá năng lực của SV qua mức độ SV đạt CĐR. Có mối quan hệ tương ứng giữa các cấp độ mục tiêu đào tạo và các cấp độ CĐR. Mục tiêu học phần phục vụ mục tiêu chương trình đào tạo, mục tiêu chương trình đào tạo lại phục vụ mục tiêu của trường.
Tương tự như vậy, CĐRHP đóng góp đạt CĐR chương trình đào tạo, CĐR chương trình đào tạo lại đóng góp đạt CĐR của trường. Nhìn chung, CĐR tại cấp độ nào được sắp đặt tương ứng với mục tiêu đào tạo ở cấp độ đó. Tuy nhiên, mục tiêu đào tạo và CĐR ở cùng cấp độ có sự khác nhau ít nhất 3 thuộc tính (Nguyễn Lộc & cộng sự, 2015, trang 23), như sau: Một là, về mức độ tổng quát: Mục tiêu đào tạo có phạm vi rộng hơn (đạt được sau khi kết thúc học tập một vài năm) so với CĐR (đạt được tại thời điểm kết thúc học tập). 12 Hai là, về CĐR: Mục tiêu đào tạo đề cập đến những kết quả mà cơ sở giáo dục, chương trình hoặc học phần được kì vọng thực hiện, trong khi phát biểu CĐR đề cập đến những gì SV được kì vọng là đạt tới.
Ba là, về các bên liên quan: Liên quan đến mục tiêu đào tạo là những người bên ngoài tiến trình dạy và học gồm phụ huynh, chuyên gia giáo dục, người sử dụng lao động, cộng đồng còn liên quan đến CĐR là những người bên trong tiến trình dạy và học gồm SV, GV. Triết lý/tầm nhìn của cơ sở giáo dục Mục tiêu đào tạo Chuẩn đầu ra cấp cơ của cơ sở giáo dục sở giáo dục Tầm nhìn/sứ mạng của chương trình Mục tiêu đào tạo của chương trình Chuẩn đầu ra cấp chương trình Mục tiêu đào tạo của học phần Chuẩn đầu ra cấp học phần Hình 1. Mối liên kết giữa chuẩn đầu ra, mục tiêu đào tạo (Nguồn: Nguyễn Lộc & cộng sự, 2015) Đánh giá CĐR ở cấp độ chương trình đào tạo bao gồm một hoặc nhiều tiến trình để xác định, thu thập dữ liệu, để đánh giá việc đạt CĐR và mục tiêu đào tạo. Đánh giá CĐR ở cấp chương trình đào tạo/học phần thì dựa theo mục tiêu của chương trình đào tạo/học phần đó.
Chương trình đào tạo bao gồm nội dung của nhiều học phần được tích hợp, liên kết các khối kiến thức của chương trình một cách có trình tự, do vậy đánh giá CĐR chương trình được tiến hành thông qua đánh giá việc đạt CĐR của từng học phần. Đánh giá CĐR cấp chương trình không thể hoàn thành nếu không được hỗ trợ hoặc không khớp với các CĐRHP. 13 Theo Michael Mc. (2016), nguyên tắc tương thích có định hướng thể hiện sự liên hệ giữa 2 chủ thể thực thi chương trình đào tạo là GV và SV; đòi hỏi mỗi yếu tố trong quá trình dạy học đều hướng đến mục tiêu chung của chương trình đào tạo, có sự nhất quán giữa mục tiêu của GV khi giảng dạy học phần so với mục tiêu của SV khi học tập học phần.
Mối liên hệ giữa GV và SV trong quá trình dạy học phản ánh hoạt động dạy học của GV và hoạt động học tập của SV đều hướng về cùng một mục tiêu là đạt CĐRHP. Đối với GV, mục tiêu dạy học là giúp SV đạt CĐR. CĐRHP là cơ sở GV thiết kế nội dung dạy học, tổ chức hoạt động dạy - học và thiết lập các tiêu chí, nội dung, phương pháp, công cụ đánh giá. Đánh giá KQHT là hoạt động cuối cùng của quá trình dạy học một học phần.
Đối với SV, mục tiêu học tập là đạt CĐRHP.
