Tổng hợp đầy đủ lý thuyết và bài tập Axit Cacboxylic từ A đến Z

Tổng hợp đầy đủ lý thuyết về axit cacboxylic! Nắm vững cấu trúc, tính chất hóa học, điều chế và các dạng bài tập thường gặp. Ôn luyện hiệu quả!

• Chuyên ngành: Hóa học hữu cơ
• Đề tài: Lý thuyết và bài tập Axit Cacboxylic (A-Z)
• Loại tài liệu: Tài liệu học tập

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ AXIT CACBOXYLIC
• 1.1. Định nghĩa Axit cacboxylic
• 1.2. Tính chất hóa học
• 1.2.1. Tính axit
• 1.2.2. Phản ứng thế nhóm -OH
• 1.3. Các phản ứng khác của axit
• 1.3.1. Phản ứng của mạch cacbon
• 1.3.2. Tính chất đặc trưng của Axit HCOOH
• 1.3.3. Phản ứng điều chế hidrocacbon từ muối của axit cacboxylic (phản ứng vôi tôi xút)
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP GIẢI CÁC DẠNG BÀI TẬP ĐIỂN HÌNH VÀ VÍ DỤ MINH HỌA
• 2.1. Dạng 1: Axit phản ứng với kiềm
• 2.2. Dạng 2: Phản ứng este hóa
• 2.3. Dạng 3: Các phản ứng khác của axit
• 2.3.1. Phản ứng axit với kim loại
• 2.3.2. Phản ứng với muối
• 2.3.3. Phản ứng của HCOOH
• 2.3.4. Các phản ứng của mạch cacbon
• 2.3.5. Phản ứng điều chế hidrocacbon từ muối của axit cacboxylic (phản ứng vôi tôi xút)

Tóm tắt

I. Lý Thuyết Axit Cacboxylic A Z Khái Niệm Định Nghĩa

Axit cacboxylic là những hợp chất hữu cơ mà phân tử có nhóm cacboxyl (-COOH) liên kết trực tiếp với nguyên tử cacbon hoặc nguyên tử hidro. Ví dụ: HCOOH, CH3COOH, HOOC - COOH, C6H5COOH. Nhóm cacboxyl (-COOH) là nhóm chức của axit cacboxylic.

Axit cacboxylic đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực, từ hóa học cơ bản đến công nghiệp và sinh học. Việc hiểu rõ cấu trúc, tính chất và phản ứng của chúng là nền tảng để nắm vững hóa học hữu cơ. Bài viết này sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan từ A-Z về axit cacboxylic, giúp bạn xây dựng kiến thức vững chắc và áp dụng vào giải bài tập hiệu quả.

Cần nhấn mạnh rằng, việc nắm vững kiến thức về axit cacboxylic không chỉ dừng lại ở việc học thuộc lòng các định nghĩa và công thức. Điều quan trọng hơn là hiểu rõ bản chất của các phản ứng, khả năng ứng dụng của chúng trong thực tế và liên hệ với các kiến thức hóa học khác.

1.1. Cấu trúc phân tử và nhóm chức của Axit cacboxylic

Nhóm chức cacboxyl (-COOH) là yếu tố quyết định tính chất của axit cacboxylic. Cấu trúc này bao gồm một nhóm carbonyl (C=O) liên kết với một nhóm hydroxyl (-OH). Sự kết hợp này tạo ra sự phân cực mạnh trong phân tử, ảnh hưởng đến tính chất vật lý và hóa học của axit cacboxylic.

Ví dụ, axit fomic (HCOOH) là axit cacboxylic đơn giản nhất, với nhóm -COOH liên kết trực tiếp với nguyên tử hydro. Trong khi đó, axit axetic (CH3COOH) có nhóm -COOH liên kết với nhóm methyl (CH3). Sự khác biệt về cấu trúc này dẫn đến sự khác biệt về tính axit và khả năng tham gia phản ứng.

1.2. Phân loại Axit cacboxylic theo cấu tạo mạch Carbon

Axit cacboxylic có thể được phân loại dựa trên cấu tạo mạch cacbon. Có axit cacboxylic no, trong đó mạch cacbon chỉ chứa liên kết đơn (C-C). Ví dụ: axit axetic (CH3COOH). Axit cacboxylic không no chứa một hoặc nhiều liên kết đôi (C=C) hoặc ba (C≡C) trong mạch cacbon. Ví dụ: axit acrylic (CH2=CHCOOH).

Ngoài ra, còn có axit cacboxylic thơm, trong đó nhóm -COOH liên kết trực tiếp với vòng benzen. Ví dụ: axit benzoic (C6H5COOH).

1.3. Danh pháp IUPAC và tên thường gọi của Axit cacboxylic

Tên IUPAC của axit cacboxylic được hình thành bằng cách thêm hậu tố '-oic' vào tên của hydrocarbon tương ứng với mạch chính, sau đó thêm từ 'axit'. Ví dụ, CH3COOH được gọi là axit etanoic.

Tuy nhiên, nhiều axit cacboxylic vẫn được biết đến rộng rãi hơn với tên thường gọi. Ví dụ, CH3COOH thường được gọi là axit axetic, HCOOH là axit fomic, và C6H5COOH là axit benzoic.

II. Tính Chất Hóa Học Axit Cacboxylic Phản Ứng Đặc Trưng

Axit cacboxylic thể hiện đầy đủ các tính chất của một axit thông thường. Chúng có khả năng tác dụng với bazơ, oxit bazơ, muối của axit yếu hơn và kim loại. Phản ứng este hóa là một phản ứng quan trọng, trong đó axit cacboxylic tác dụng với ancol tạo thành este và nước.

Điều quan trọng cần lưu ý là tính axit của axit cacboxylic bị ảnh hưởng bởi các nhóm thế trên mạch cacbon. Các nhóm hút electron làm tăng tính axit, trong khi các nhóm đẩy electron làm giảm tính axit.

2.1. Tính axit Tác dụng với bazơ oxit bazơ muối kim loại

Trong dung dịch, axit cacboxylic phân li thuận nghịch: RCOOH ⇌ H+ + RCOO-. Dung dịch axit cacboxylic làm quỳ tím chuyển sang màu đỏ.

Axit cacboxylic tác dụng với bazơ, oxit bazơ tạo thành muối và nước. Ví dụ: CH3COOH + NaOH → CH3COONa + H2O.

Axit cacboxylic tác dụng với muối của axit yếu hơn, thường gặp nhất là phản ứng với muối của axit H2CO3 và H2SO4. Ví dụ: CH3COOH + NaHCO3 → CH3COONa + CO2 ↑ + H2O.

Axit cacboxylic tác dụng với kim loại trước hidro trong dãy điện hóa tạo thành muối và khí H2. Ví dụ: 2CH3COOH + Zn → (CH3COO)2Zn + H2 ↑

2.2. Phản ứng Este hóa Cơ chế và yếu tố ảnh hưởng hiệu suất

Phản ứng giữa axit và ancol được gọi là phản ứng este hóa: RCOOH + R'OH ⇌ RCOOR' + H2O (H2SO4 đặc, t°). Đây là phản ứng thuận nghịch. H2SO4 đặc vừa có tác dụng xúc tác cho phản ứng xảy ra vừa có tác dụng hút nước tạo thành sau phản ứng để cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận.

Ví dụ: CH3COOH + C2H5OH ⇌ CH3COOC2H5 + H2O. Lưu ý, H2O tạo thành từ nhóm -OH của axit và -H của ancol chứ không phải ngược lại.

Hiệu suất phản ứng este hóa phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm nhiệt độ, nồng độ axit và ancol, và sự có mặt của chất xúc tác.

2.3. Phản ứng khác của mạch Carbon Cộng thế trùng hợp

Mạch cacbon của axit thể hiện đầy đủ tính chất như các hydrocarbon tương ứng. Ví dụ, C2H3COOH thể hiện đầy đủ tính chất của anken như phản ứng cộng, phản ứng trùng hợp. CH ≡ C-CH2-COOH thể hiện đầy đủ tính chất của ankin có liên kết ba đầu mạch như phản ứng cộng, phản ứng thế với AgNO3/NH3.

Axit HCOOH thể hiện đầy đủ tính chất của andehit. Vì trong phân tử HCOOH có cấu tạo là HCO-OH nên nó mang tính chất của nhóm -CHO. Ví dụ: HCOOH + 2AgNO3 + 4NH3 + H2O → (NH4)2CO3 + 2Ag + 2NH4NO3

III. Điều Chế Axit Cacboxylic Phương Pháp Thực Hiện Hiệu Quả

Axit cacboxylic có thể được điều chế từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm oxy hóa ancol, carbonyl hóa và thủy phân nitril. Mỗi phương pháp có ưu và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào loại axit cacboxylic cần điều chế và các điều kiện phản ứng.

3.1. Oxy hóa Ancol Điều kiện phản ứng chất xúc tác sử dụng

Oxy hóa ancol bậc một bằng các chất oxy hóa mạnh như KMnO4 hoặc K2Cr2O7 trong môi trường axit tạo thành axit cacboxylic. Điều kiện phản ứng cần kiểm soát chặt chẽ để tránh phản ứng đi quá sâu, tạo thành các sản phẩm phụ không mong muốn.

Chất xúc tác thường được sử dụng là H2SO4 hoặc HCl.

3.2. Carbonyl hóa Ứng dụng phản ứng trong công nghiệp

Carbonyl hóa là quá trình thêm nhóm carbonyl (C=O) vào một phân tử. Trong điều chế axit cacboxylic, carbonyl hóa thường được thực hiện bằng cách cho anken hoặc ancol phản ứng với CO trong điều kiện xúc tác. Phản ứng này có ứng dụng quan trọng trong công nghiệp sản xuất axit cacboxylic với quy mô lớn.

3.3. Thủy phân Nitril Cơ chế và sản phẩm phản ứng phụ

Thủy phân nitril (R-CN) trong môi trường axit hoặc bazơ tạo thành axit cacboxylic. Phản ứng này thường được thực hiện ở nhiệt độ cao và áp suất cao. Sản phẩm phản ứng phụ có thể bao gồm amoniac hoặc muối amoni.

IV. Bài Tập Axit Cacboxylic A Z Phương Pháp Giải Nhanh

Việc giải bài tập về axit cacboxylic đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức lý thuyết và kỹ năng vận dụng. Các dạng bài tập thường gặp bao gồm xác định công thức cấu tạo, viết phương trình phản ứng, tính toán hiệu suất phản ứng và giải các bài toán thực tế liên quan đến axit cacboxylic.

Sử dụng phương pháp bảo toàn khối lượng, bảo toàn nguyên tố, và tăng giảm khối lượng sẽ giúp bạn giải bài toán nhanh và chính xác hơn.

4.1. Axit phản ứng với kiềm Bảo toàn khối lượng tăng giảm khối lượng

Phương trình tổng quát: RCOOH + OH- → RCOO- + H2O. nOH- = n-COOH = x.naxit (trong đó X là số chức của axit). Nếu axit đơn chức → nOH- = naxit. Nếu axit hai chức → nOH- = 2naxit.

Định luật bảo toàn khối lượng: maxit phản ứng + mkiềm phản ứng = mmuối + mH2O

Nếu axit phản ứng hết, ta có chất rắn sau phản ứng có thể gồm kiềm dư, khi đó ta có thể viết: maxit ban đầu + mkiềm ban đầu = mchất rắn + mH2O với nH2O = n-COOH phản ứng = nOH- phản ứng

Nếu axit dư, chất rắn sau phản ứng chỉ gồm muối do đó ta không thể áp dụng công thức: maxit ban đầu + mkiềm ban đầu = mchất rắn + mH2O

4.2. Phản ứng Este hóa Tính hiệu suất hằng số cân bằng KC

Phương trình tổng quát: RCOOH + ROH ⇌ RCOOR' + H2O (H2SO4 đặc, t°). Đây là phản ứng thuận nghịch nên hiệu suất phản ứng không bao giờ đạt 100%. Khi phản ứng đạt trạng thái cân bằng ta có: KC = [RCOOR'] [H2O] / [RCOOH][R'OH] (trong đó [RCOOR'], [H2O], [RCOOH], [R'OH] là nồng độ tại trạng thái cân bằng).

Với các bài toán đơn thuần đã cho hiệu suất của phản ứng là H% hoặc giả sử hiệu suất là 100% thì ta lưu ý hiệu suất của phản ứng luôn tính theo chất phản ứng hết nếu H = 100%

Bảo toàn khối lượng: meste + mH2O = maxit phản ứng + mancol phản ứng

4.3. Phản ứng khác Kim loại muối phản ứng tráng bạc HCOOH

Phản ứng axit với kim loại: RCOOH + M → RCOOM + H2 ↑ (M là kim loại kiềm). Ta có nH2 = 1/2 * n-COOH

Phản ứng với muối: RCOOH + MHCO3 → RCOOM + CO2 ↑ + H2O. Ta có nCO2 = n-COOH

Phản ứng của HCOOH: HCOOH có đầy đủ tính chất của andehit, thường gặp nhất là phản ứng tráng bạc. HCOOH + 2AgNO3 + 4NH3 + H2O → (NH4)2CO3 + 2Ag + 2NH4NO3

V. Ứng Dụng Thực Tế Axit Cacboxylic Đời Sống Công Nghiệp

Axit cacboxylic có nhiều ứng dụng quan trọng trong đời sống và công nghiệp. Chúng được sử dụng làm chất bảo quản thực phẩm, sản xuất nhựa, dược phẩm, và nhiều sản phẩm khác. Axit béo là thành phần chính của chất béo và dầu, đóng vai trò quan trọng trong dinh dưỡng.

5.1. Trong Thực Phẩm Vai trò chất bảo quản tạo hương vị

Axit cacboxylic như axit axetic (trong giấm) được sử dụng làm chất bảo quản thực phẩm, ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn và nấm mốc. Một số axit cacboxylic khác được sử dụng để tạo hương vị cho thực phẩm.

5.2. Trong Công Nghiệp Sản xuất nhựa dược phẩm hóa mỹ phẩm

Axit cacboxylic là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất nhựa, đặc biệt là polyester. Chúng cũng được sử dụng trong sản xuất dược phẩm, hóa mỹ phẩm, và nhiều sản phẩm công nghiệp khác.

5.3. Axit Béo Vai trò dinh dưỡng thành phần chất béo dầu

Axit béo là thành phần chính của chất béo và dầu, đóng vai trò quan trọng trong dinh dưỡng. Chúng cung cấp năng lượng, giúp cơ thể hấp thụ vitamin, và tham gia vào cấu trúc tế bào.

VI. Kết Luận Tổng Quan Hướng Nghiên Cứu Axit Cacboxylic

Axit cacboxylic là một họ hợp chất hữu cơ quan trọng với nhiều ứng dụng trong đời sống và công nghiệp. Việc nghiên cứu về axit cacboxylic vẫn tiếp tục phát triển, với nhiều hướng nghiên cứu mới nhằm tìm kiếm các ứng dụng tiềm năng trong các lĩnh vực như năng lượng, y học và vật liệu mới.

6.1. Tóm tắt lý thuyết quan trọng về Axit cacboxylic

Axit cacboxylic là hợp chất hữu cơ chứa nhóm -COOH, thể hiện tính axit, tham gia phản ứng este hóa và có nhiều ứng dụng. Hiểu rõ cấu trúc, tính chất và phản ứng là chìa khóa để làm chủ hóa học hữu cơ.

6.2. Hướng nghiên cứu mới Axit cacboxylic Ứng dụng tiềm năng

Nghiên cứu về axit cacboxylic đang mở ra nhiều ứng dụng tiềm năng trong các lĩnh vực như năng lượng (pin nhiên liệu), y học (phát triển thuốc) và vật liệu mới (polymer sinh học).

6.3. Tài liệu tham khảo bài tập Axit cacboxylic nâng cao

Để nâng cao kiến thức, hãy tham khảo các tài liệu chuyên sâu về hóa học hữu cơ và giải các bài tập axit cacboxylic nâng cao từ các nguồn uy tín.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Định nghĩa Axit cacboxylic là những hợp chất hữu cơ mà phân tử có nhóm cacboxyl (-COOH) liên kết trực tỉếp với nguyên tử cacbon hoặc nguyên tử hidro. Ví dụ: HCOOH; CH3COOH; HOOC - COOH; C6H5COOH;. Nhóm cacboxyl (-COOH) là nhóm chức của axit cacboxylic. Tính chất hóa học 2.

Tính axit Axit cacboxylic thể hiện đầy đủ các tính chất của một axit thông thường a. Trong dung dịch, axit cacboxylic phân li thuận nghịch: RCOOH Ç H   RCOO  Dung dịch axit cacboxylic làm quỳ tím chuyển sang màu đỏ b. Tác dụng với bazơ, oxit bazơ tạo thành muối và nước: Ví dụ: CH3COOH  NaOH  CH3COONa  H 2O HOOC  COOH  2NaOH  NaOOC  COONa  2H 2O 2CH 3COOH  CaO  CH 3COO  2 Ca  H 2O c. Tác dụng với muối của axit yếu hơn: ta thường gặp nhất là phản ứng của axit cacboxylic với muối của axit H2CO3 và H2SO4 Ví dụ: 2HCOOH  CaCO3  (HCOO)2 Ca  CO2   H 2O CH3COOH  NaHCO3  CH3COONa  CO2   H 2O d.

Tác dụng với kim loại trước hiđro trong dãy điện hóa tạo thành muối và khí H2 Ví dụ: 2CH 3COOH  Zn  CH 3COO  2 Zn  H 2  2. Phản ứng thế nhóm -OH Phản ứng giữa axit và ancol được gọi là phản ứng este hóa. 0 H 2SO 4 ,t RCOOH  R OH   RCOOR   H 2O Đây là phản ứng thuận nghịch H2SO4 đặc vừa có tác dụng xúc tác cho phản ứng xảy ra vừa có tác dụng hút nước tạo thành sau phản ứng để cân bằng chuyển dịch theo chiều thuận. H SO d,t 0  Ví dụ: CH 3COOH  C 2 H 5OH  2 4  CH 3COOC 2 H 5  H 2 O  0 H 2SO 4 d,t  HOOC  COOH  2CH 3OH   CH 3OOC  COOCH 3  2H 2 O  H SO d,t 0  HCOOH  OHCH 2  CH 2 OH  2 4  HCOOCH 2  CH 2 OOCH  H 2 O  Chú ý Ở phản ứng này ta lưu ý H2O tạo thành từ nhóm -OH của axit và -H của ancol chứ không phải ngược lại như nhiều người nhầm lẫn.

Các phản ứng khác của axit Phản ứng của mạch cacbon: Mạch cacbon của axit thể hiện đầy đủ tính chất như các hiđrocacbon tương ứng Ví dụ: C2H3COOH thể hiện đầy đủ tính chất của anken như phản ứng cộng, phản ứng trùng hợp CH  C-CH2-COOH thể hiện đầy đủ tính chất của ankin có liên kết ba đầu mạch như phản ứng cộng, phản ứng thế với AgNO3\NH3 Axit HCOOH thể hiện đầy đủ tính chất của anđehit Vì ta thấy trong phân tử HCOOH có cấu tạo là HCO-OH nên nó mang tính chất của nhóm -CHO Ví dụ: HCOOH  2AgNO 3  4NH 3  H 2O  NH 4  2 CO 3  2Ag  2NH 4NO 3 HCOOH  Br2 H 2O  HBr  CO2  B1. PHƯƠNG PHÁP GIẢI CÁC DẠNG BÀI TẬP ĐIỂN HÌNH Dạng 1. Axit phản ứng với kiềm + Ta có phương trình: RCOOH  OH   RCOO  H 2O + n OH  n  COOH  x.n axit (trong đó X là số chức của axit) Nếu axit đơn chức  n OH  n axit Nếu axit hai chức  n OH  2n axit 1 Nếu cho hỗn hợp axit đơn chức và hai chức ta có: n   n axit  n OH  2 OH Định luật bảo toàn khối lượng: maxit phản ứng + mkiềm phản ứng = mmuối + mH2O +) Nếu axit phản ứng hết, ta có chất rắn sau phản ứng có thể gồm kiềm dư, khi đó ta có thể viết: maxit ban đầu + mkiềm ban đầu = mchất rắn + mH2O với n H2O = n-COOH phản ứng = n OH phản ứng +) Nếu axit dư, chất rắn sau phản ứng chỉ gồm muối do đó ta không thể áp dụng công thức: maxit ban đầu + mkiềm ban đầu = mchất rắn + mH2O Khi giải bài toán axit phản ứng với kiềm ta cũng có thể sử dụng phương pháp tăng giảm khối lượng. Ví dụ: Cho m(gam) axit RCOOH phản ứng với NaOH tạo m + x (gam) muối.

Ta thấy 1 mol RCOOH phản ứng với NaOH tạo thành 1 mol RCOONa m muoi  m axit x => khối hrợng tăng là 22 (g) => nRCOOH phản ứng =   mol  22 22 Chú ý: Sản phẩm thu được của phản ứng axit phản ứng với kiềm là muối của axit cacboxylic. Lưu ý về bài toán đốt cháy muối của axit cacboxylic đã được đề cập ở chuyên đề riêng về các bài toán đốt cháy. STUDY TIP Ta thường gặp bài toán đã biết khối lượng của axit, kiềm và chất rắn sau phản ứng nhưng không biết phản ứng hết hay dư và số mol phản ứng là bao nhiêu. Khi đó ta bảo toàn khối lượng để tính số mol H2O, từ đó tính được số mol axit và kiềm phản ứng.

Phản ứng este hóa 0 H 2SO 4 d,t  - Ta có phương trình: cRCOOH  dROH   aRCOOR ' bH 2 O  - Vì đây là phản ứng thuận nghịch nên trên thực tế hiệu suất phản ứng không bao giờ đạt 100%.H 2O  b Khi phản ứng đạt trạng thái cân bằng ta có: K C   d [RCOOH]c. R O H  Trong đó [RCOOR']; [H2O]; [RCOOH]; [R'OH] là nồng độ tại trạng thái cân bằng; a, b, c, d là hệ số tương ứng của chúng trong phương trình. Ví dụ: Cho 1 mol CH3COOH phản ứng với 2 mol CH3OH thu được 0,5 mol este Khi đó ta có ở trạng thái cân bằng: n CH3COOH  0,5(mol); n CH3OH  1,5(mol); n este  n H2O  0,5(mol) n este .0,5 1  KC    n CH3COOH .1,5 3 Chú ý Ta lưu ý các thành phần của phép tính trên đều là nồng độ chứ không phải số mol. Tuy nhiên khi làm bài toán ta thường gặp các phương trình có hệ số đều là một nên ta có thể viết n RCOOR  .n R 'OH L ư u ý : KC không thay đổi khi số mol mỗi chất ban đầu thay đổi mà chỉ phụ thuộc vào điều kiện nhiệt độ của phản ứng.

Do đó khi làm bài toán cho 2 trường hợp với 2 lượng số mol của axit và ancol khác nhau, ta cần tính KC của một trường hợp và dùng KC này để tính toán các số liệu của trường hợp còn lại. Chú ý: Với các bài toán đơn thuần đã cho hiệu suất của phản ứng là H% hoặc giả sử hiệu suất là 100% thì ta lưu ý hiệu suất của phản ứng luôn tính theo chất phản ứng hết nếu H = 100% Ví dụ: Cho 1 mol CH3COOH phản ứng với 2 mol CH3OH thu được 0,5 mol este. Ta thấy nếu H = 100% thì CH3COOH phản ứng hết => hiệu suất tính theo CH3COOH => H = 50% - Bảo toàn khối lượng ta có: meste + mH2O = maxit phản ứng + mancol phản ứng Với n H2O = naxit phản ứng + nancol phản ứng = naxit ban đầu ( nancol ban đầu). Các phản ứng khác của axit Phản ứng axit với kim loại: Ta thường gặp nhất là phản ứng với kim loại kiềm 1 RCOOH  M  RCOOM  H 2  2 1 Ta có: n H2  n COOH 2 1 Nếu n H 2  n axit  axit đơn chức;… 2 Nếu n H2  n axit  axit 2 chức;.

Khi cho hỗn hợp axit đơn chức và hai chức tác dụng với kim loại kiềm ta có: n H2  n axit  2n H2 Phản ứng với muối: Ta thường gặp nhất là phản ứng với muối RCOOH  MHCO3  RCOOM  CO2   H 2O Ta có: n CO2  n  COOH Nếu n CO2  n axit  axit đơn chức;… Nếu n CO2  2n axit  axit 2 chức;. Khi cho hỗn hợp axit đơn chức và hai chức tác dụng với muối HCO3 ta có: 1 n CO2  n axit  n CO2 2 Phản ứng của HCOOH Như đã nói ở phần tính chất hóa học ta có HCOOH có đầy đủ tính chất của anđehit. Ta thường gặp nhất là phản ứng tráng bạc của HCOOH. Các phản ứng của mạch cacbon: Tùy thuộc vào tính chất của mạch cacbon mà ta có các phản ứng cộng với H2; Br2; phản ứng thế với AgNO3/NH3;.

Khi gặp bài toán dạng này ta chú ý xác định đúng các phản ứng sẽ xảy ra và làm bài toán tương tự như khi làm bài toán về hidrocacbon tương ứng. Phản ứng điều chế hidrocacbon từ muối của axit cacboxylic (phản ứng vôi tôi xút): Ta có phương trình: 0 t ,xt CaO RCOONa  NaOH   R  H  Na 2CO 3 0 t ,xt CaO NaOOC  R  COONa  2NaOH   H  R  H  2Na 2CO 3 Với dạng bài này ta thường chỉ viết phương trình và xác định số mol theo phương trình, không yêu cầu các cách làm nhanh. Chú ý Vì HCOOH chỉ có 1 nhóm -CHO trong phân tử nên nó tráng bạc theo tỉ lệ 1:2. Các muối fomat và este fomat cũng tham gia phản ứng tráng bạc theo tỉ lệ 1:2.

VÍ DỤ MINH HỌA Dạng 1: Axit phản ứng với kiềm Bài 1: Hỗn hợp X gồm 2 axit cacboxylic. Trung hòa m gam X bằng một lượng vừa đủ dung dịch chứa 0,3 mol KOH và 0,4 mol NaOH, thu được dung dịch Y. Cô cạn dung dịch Y thu được 56,6 gam chất rắn khan. Giá trịcủa m là: A.

Lời giải Phản ứng xảy ra vừa đủ  n H2O  n OH  n KOH  n NaOH  0, 7(mol) Bảo toàn khối lượng ta có. maxit + mKOH + mNaOH = mchất rắn + mH2O Vậy maxit = m = 36,4 (g) Đáp án A. Bài 2: Hỗn hợp M gồm hai axit cacboxylic X, Y no, đơn chức, mạch hở là đồng đẳng kế tiếp (MX < MY ). Cho m gam M tác dụng với dung dịch NaOH vừa đủ thu được 8,52 gam muối.

Cũng m gam M tác dụng với dung dịch Ba(OH)2 vừa đủ thu được 12,16 gam muối. Thành phần phần trăm về số mol của X trong M là: A. Lời giải Gọi CT chung của 2 axit là RCOOH Cách 1: 8,52 Khi cho M tác dụng với NaOH ta thu được RCOONa  n RCOONa  (mol) (R  67) Khi cho M tác dụng với NaOH ta thu được (RCOO)2Ba 12,16  n (RCOO) 2 Ba  (mol) 2R  225 8,52 12,16 Có n RCOONa  2n (RCOO)2 Ba   2.  R  39,5 (R  67) 2R  225 => X là C2H5COOH và Y là C3H7COOH.