Luật Áp Dụng Điều Chỉnh Hợp Đồng Thương Mại Quốc Tế Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại việt nam luận án ts luật 62 38 01 08, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Bùi Thị Thu
• Người hướng dẫn: PGS TS Nguyễn Trung Tín
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc tế
• Đề tài: Luật Áp Dụng Điều Chỉnh Hợp Đồng Thương Mại Quốc Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.4. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.5. Những kết quả nghiên cứu đạt được
• 1.6. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, giải quyết
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
• 2.1. Khái quát chung về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.2. Khái niệm hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.3. Khái niệm luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.4. Đặc trưng của luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.5. Ý nghĩa, vai trò của việc xác định luật áp dụng đối với hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.6. Nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.7. Lịch sử hình thành luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế. Các loại nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.8. Xu hướng phát triển pháp luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 2.9. Xu hướng thống nhất hóa, hài hòa hóa pháp luật quốc tế về hợp đồng
• 2.10. Xu hướng xây dựng và hoàn thiện các quy định của pháp luật trong nước về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ MÀ VIỆT NAM LÀ THÀNH VIÊN VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
• 3.1. Thực trạng các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 3.2. Các Điều Ước quốc tế về thương mại và đầu tư
• 3.3. Công Ước Viên 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế
• 3.4. Các Hiệp định Tương trợ tư pháp về các vấn đề dân sự thương mại, hình sự
• 3.5. Thực trạng các văn bản pháp luật trong nước về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 3.6. Hệ thống văn bản về hợp đồng
• 3.7. Nội dung các văn bản pháp luật trong nước về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 3.8. Luật áp dụng đối với một số hợp đồng thương mại cơ bản
• 3.9. Luật áp dụng đối với hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế
• 3.10. Luật áp dụng đối với hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển
• 3.11. Luật áp dụng đối với hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 3.12. Luật áp dụng đối với hợp đồng đầu tư
• 3.13. Luật áp dụng đối với hợp đồng điện tử
• 3.14. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại quốc tế về luật áp dụng tại Việt Nam
• 3.15. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại tòa án Việt Nam. Tòa án xác định luật áp dụng theo sự thỏa thuận của các bên
• 3.16. Trường hợp các bên không thỏa thuận chọn luật áp dụng
• 3.17. Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại tại trọng tài. Trọng tài xác định luật áp dụng theo sự thỏa thuận của các bên
• 3.18. Trường hợp các bên không thỏa thuận chọn luật áp dụng
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG BẤT CẬP CÒN TỒN TẠI VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ LUẬT ÁP DỤNG ĐIỀU CHỈNH HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
• 4.1. Những điểm bất cập còn tại trong các quy định của pháp luật Việt Nam và Điều Ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• 4.2. Bất cập về quan điểm trong xây dựng pháp luật
• 4.3. Những bất cập về nội dung các quy định về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 4.4. Giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng
• 4.5. Quan điểm, phương hướng hoàn thiện pháp luật
• 4.6. Những yêu cầu cơ bản đối với việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam
• 4.7. Những giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Luật Điều Chỉnh Hợp Đồng Thương Mại Quốc Tế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, hợp đồng thương mại quốc tế đóng vai trò then chốt. Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật để điều chỉnh hiệu quả các hợp đồng này. Số lượng hợp đồng thương mại quốc tế Việt Nam được ký kết ngày càng tăng, kéo theo đó là sự gia tăng các tranh chấp phức tạp. Do đó, việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế là vô cùng cấp thiết. Nghiên cứu này không chỉ quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp mà còn là mục tiêu xây dựng một môi trường pháp lý an toàn, minh bạch, thúc đẩy thương mại toàn cầu. Việc xác định rõ luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế giúp các bên tham gia giao dịch hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó giảm thiểu rủi ro và tranh chấp phát sinh. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Luật Áp Dụng Trong Thương Mại Quốc Tế

Việc xác định luật áp dụng cho hợp đồng thương mại quốc tế có ý nghĩa then chốt trong việc giải quyết tranh chấp. Khi các bên không thống nhất được về luật áp dụng, việc xác định luật nào sẽ được sử dụng để giải quyết tranh chấp trở nên vô cùng phức tạp. Điều này đòi hỏi các cơ quan tài phán phải có kiến thức sâu rộng về pháp luật quốc tế và pháp luật của các quốc gia liên quan. Theo đó, việc nghiên cứu và làm rõ các quy định về luật áp dụng là vô cùng cần thiết để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong giải quyết tranh chấp.

1.2. Hợp Đồng Thương Mại Quốc Tế Việt Nam Bối Cảnh Hội Nhập

Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA), tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về việc hoàn thiện hệ thống pháp luật để đảm bảo tính cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi của các doanh nghiệp Việt Nam. Việc nghiên cứu luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế là một phần quan trọng trong quá trình này, giúp các doanh nghiệp Việt Nam tự tin hơn khi tham gia vào các giao dịch quốc tế.

II. Thách Thức Khi Xác Định Luật Điều Chỉnh Hợp Đồng Quốc Tế

Việc xác định luật điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế không phải lúc nào cũng đơn giản. Sự khác biệt về hệ thống pháp luật giữa các quốc gia, sự phức tạp của các giao dịch thương mại quốc tế và sự thiếu hụt các quy định pháp luật rõ ràng là những thách thức lớn. Các bên tham gia giao dịch thường có xu hướng lựa chọn luật của quốc gia mình hoặc luật của một quốc gia trung lập, dẫn đến xung đột pháp luật. Để giải quyết vấn đề này, các bên có thể thỏa thuận lựa chọn luật áp dụng trong hợp đồng. Tuy nhiên, trong trường hợp không có thỏa thuận, việc xác định luật áp dụng sẽ do tòa án hoặc trọng tài quyết định, dựa trên các quy tắc xung đột pháp luật. Điều này đòi hỏi các cơ quan tài phán phải có kiến thức chuyên môn sâu rộng và kinh nghiệm thực tiễn để đưa ra quyết định công bằng và hợp lý.

2.1. Xung Đột Pháp Luật Trong Hợp Đồng Thương Mại Quốc Tế

Xung đột pháp luật là một vấn đề phổ biến trong hợp đồng thương mại quốc tế. Khi các bên đến từ các quốc gia khác nhau, hệ thống pháp luật của họ có thể khác nhau, dẫn đến việc không rõ luật nào sẽ được áp dụng để giải quyết tranh chấp. Điều này có thể gây ra sự bất ổn và làm tăng chi phí giao dịch. Để giảm thiểu rủi ro xung đột pháp luật, các bên nên thỏa thuận lựa chọn luật áp dụng trong hợp đồng.

2.2. Thiếu Hụt Quy Định Pháp Luật Về Luật Áp Dụng

Một số quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, vẫn còn thiếu các quy định pháp luật rõ ràng về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp và cơ quan tài phán trong việc xác định luật áp dụng. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về vấn đề này là vô cùng cần thiết để tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và ổn định.

2.3. Điều Khoản Chọn Luật và Tính Hiệu Lực

Các bên trong hợp đồng thương mại quốc tế thường thỏa thuận về điều khoản chọn luật, quy định luật của quốc gia nào sẽ được áp dụng để giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, tính hiệu lực của điều khoản chọn luật có thể bị thách thức, đặc biệt nếu điều khoản này vi phạm trật tự công cộng của quốc gia nơi tranh chấp được giải quyết. Do đó, việc soạn thảo điều khoản chọn luật cần được thực hiện cẩn thận và tuân thủ các quy định pháp luật liên quan.

III. CISG Giải Pháp Cho Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa Quốc Tế

Công ước Viên năm 1980 về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) là một điều ước quốc tế quan trọng, cung cấp một bộ quy tắc thống nhất để điều chỉnh các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế. Việt Nam đã chính thức gia nhập CISG, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. CISG có thể được áp dụng trực tiếp cho các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế giữa các bên có trụ sở tại các quốc gia thành viên của CISG, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Việc áp dụng CISG giúp giảm thiểu rủi ro xung đột pháp luật và tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và ổn định cho các giao dịch thương mại quốc tế.

3.1. Phạm Vi Áp Dụng Của CISG Trong Thương Mại Quốc Tế

CISG áp dụng cho các hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế giữa các bên có trụ sở tại các quốc gia thành viên của CISG. Tuy nhiên, CISG không áp dụng cho một số loại hàng hóa nhất định, chẳng hạn như hàng hóa mua để sử dụng cá nhân, hàng hóa bán đấu giá hoặc hàng hóa bán trên thị trường chứng khoán. Ngoài ra, các bên có thể thỏa thuận loại trừ việc áp dụng CISG trong hợp đồng.

3.2. Ưu Điểm Và Hạn Chế Của CISG Khi Áp Dụng Tại Việt Nam

CISG có nhiều ưu điểm, chẳng hạn như cung cấp một bộ quy tắc thống nhất, giảm thiểu rủi ro xung đột pháp luật và tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch. Tuy nhiên, CISG cũng có một số hạn chế, chẳng hạn như một số quy định có thể không phù hợp với pháp luật Việt Nam và việc giải thích CISG có thể khác nhau giữa các quốc gia. Do đó, việc áp dụng CISG tại Việt Nam cần được thực hiện cẩn thận và có sự hướng dẫn của các chuyên gia pháp lý.

IV. Giải Quyết Tranh Chấp Hợp Đồng Thương Mại Quốc Tế Tại VN

Khi tranh chấp phát sinh từ hợp đồng thương mại quốc tế, các bên có thể lựa chọn giải quyết tranh chấp thông qua tòa án hoặc trọng tài. Tòa án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp liên quan đến hợp đồng thương mại quốc tế nếu có yếu tố liên quan đến Việt Nam, chẳng hạn như một trong các bên có trụ sở tại Việt Nam hoặc hợp đồng được thực hiện tại Việt Nam. Trọng tài là một phương thức giải quyết tranh chấp linh hoạt và hiệu quả, cho phép các bên tự do lựa chọn trọng tài viên và quy tắc tố tụng. Việc lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, chẳng hạn như tính chất của tranh chấp, chi phí và thời gian giải quyết tranh chấp.

4.1. Thẩm Quyền Của Tòa Án Việt Nam Trong Giải Quyết Tranh Chấp

Tòa án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp liên quan đến hợp đồng thương mại quốc tế nếu có yếu tố liên quan đến Việt Nam. Tuy nhiên, việc xác định thẩm quyền của tòa án có thể phức tạp, đặc biệt nếu các bên có thỏa thuận lựa chọn tòa án nước ngoài. Trong trường hợp này, tòa án Việt Nam sẽ xem xét tính hợp lệ của thỏa thuận lựa chọn tòa án nước ngoài và quyết định xem có thụ lý vụ việc hay không.

4.2. Ưu Điểm Của Trọng Tài Thương Mại Quốc Tế Tại Việt Nam

Trọng tài là một phương thức giải quyết tranh chấp phổ biến trong thương mại quốc tế, mang lại nhiều ưu điểm so với tòa án, chẳng hạn như tính linh hoạt, bảo mật và hiệu quả. Các bên có thể tự do lựa chọn trọng tài viên và quy tắc tố tụng, giúp quá trình giải quyết tranh chấp diễn ra nhanh chóng và ít tốn kém hơn. Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) là một tổ chức trọng tài uy tín, cung cấp dịch vụ giải quyết tranh chấp chuyên nghiệp và hiệu quả.

V. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Luật Áp Dụng Hợp Đồng Thương Mại

Để đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế. Việc này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành để đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Ngoài ra, cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ pháp lý để nâng cao năng lực giải quyết tranh chấp liên quan đến hợp đồng thương mại quốc tế. Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về luật áp dụng sẽ góp phần tạo ra một môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy thương mại quốc tế.

5.1. Sửa Đổi Bổ Sung Các Quy Định Pháp Luật Hiện Hành

Việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế là vô cùng cần thiết. Các quy định cần được rà soát, đánh giá để đảm bảo tính minh bạch, rõ ràng và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế. Đặc biệt, cần bổ sung các quy định về việc áp dụng tập quán thương mại quốc tế và các nguyên tắc chung của pháp luật quốc tế.

5.2. Nâng Cao Năng Lực Giải Quyết Tranh Chấp Cho Cán Bộ Pháp Lý

Để giải quyết hiệu quả các tranh chấp liên quan đến hợp đồng thương mại quốc tế, cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ pháp lý, bao gồm thẩm phán, trọng tài viên và luật sư. Việc này có thể được thực hiện thông qua các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật quốc tế, CISG và các phương pháp giải quyết tranh chấp quốc tế.

VI. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Nghiên Cứu Về Hợp Đồng Thương Mại Quốc Tế

Nghiên cứu và ứng dụng các quy định pháp luật về hợp đồng thương mại quốc tế vào thực tiễn là rất quan trọng. Các doanh nghiệp cần được trang bị kiến thức pháp lý cần thiết để tự bảo vệ quyền lợi của mình khi tham gia vào các giao dịch quốc tế. Các cơ quan tài phán cần áp dụng pháp luật một cách công bằng và hiệu quả để đảm bảo tính ổn định và tin cậy của môi trường pháp lý. Việc nghiên cứu các bản án, quyết định của tòa án về hợp đồng thương mại quốc tế giúp rút ra những bài học kinh nghiệm và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

6.1. Phân Tích Các Bản Án Quyết Định Về Hợp Đồng Thương Mại

Việc phân tích các bản án, quyết định của tòa án về hợp đồng thương mại quốc tế giúp làm rõ cách thức tòa án áp dụng pháp luật và giải quyết tranh chấp. Điều này cung cấp thông tin hữu ích cho các doanh nghiệp và cơ quan tài phán trong việc hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng.

6.2. Tăng Cường Tư Vấn Pháp Lý Cho Doanh Nghiệp Việt Nam

Các doanh nghiệp Việt Nam cần được cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên nghiệp để giúp họ hiểu rõ các quy định pháp luật về hợp đồng thương mại quốc tế và giảm thiểu rủi ro pháp lý. Các tổ chức luật sư và các chuyên gia pháp lý cần tăng cường cung cấp dịch vụ tư vấn cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học "Luật Áp Dụng Điều Chỉnh Hợp Đồng Thương Mại Quốc Tế Tại Việt Nam" do nghiên cứu sinh Bùi Thị Thu thực hiện tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2016, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Trung Tín và TS. Nguyễn Lan Nguyên, thuộc chuyên ngành Luật Quốc tế (mã số: 62380108).

Tính cấp thiết của đề tài

Theo tác giả, việc nghiên cứu cơ chế xác định luật áp dụng đối với hợp đồng thương mại quốc tế (HĐTMQT) tại Việt Nam xuất phát từ 5 căn cứ thực tiễn và pháp lý:

1. Đường lối, chủ trương hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước: Thể hiện qua Nghị quyết số 08-NQ/TW (2007) về phát triển kinh tế khi gia nhập WTO; Nghị quyết số 49-NQ/TW (2005) về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020; Nghị quyết số 22-NQ/TW (2013) của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế; Nghị quyết số 06/NQ-CP (2012); Chỉ thị 01/CT-TTg (2012); Nghị quyết số 06-NQ/TW (2016) của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII; cùng các quy định hiến định tại Điều 12 và Điều 50 Hiến pháp năm 2013.
2. Tác động của tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế: Tính đến thời điểm nghiên cứu, Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 185 quốc gia, quan hệ thương mại với 224 thị trường; ký kết trên 90 Hiệp định thương mại song phương, gần 60 Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư (BIT), 54 Hiệp định tránh đánh thuế hai lần; tham gia WTO, ASEAN, APEC, ký kết 16 hiệp định thương mại tự do (FTA) bao gồm các FTA thế hệ mới như TPP và EVFTA; thành lập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (2015); cùng nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tăng mạnh và dòng vốn doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ra 59 quốc gia với 2,65 tỷ USD.
3. Thực trạng bất cập của hệ thống pháp luật Việt Nam: Các quy định điều chỉnh hợp đồng có yếu tố nước ngoài còn tản mạn, thiếu đồng bộ và phân tán tại nhiều văn bản (Bộ luật Dân sự 2005, Bộ luật Dân sự 2015, các luật chuyên ngành, các Hiệp định tương trợ tư pháp). Sự kiện Việt Nam gia nhập Công ước Viên 1980 về mua bán hàng hóa quốc tế (CISG) theo Quyết định số 2588/2015/QĐ-CTN đặt ra yêu cầu cấp thiết về giải thích và áp dụng điều ước quốc tế thống nhất.
4. Yêu cầu giải quyết tranh chấp thực tế: Sự đa dạng và phức tạp của các HĐTMQT khiến rủi ro pháp lý gia tăng. Doanh nghiệp Việt Nam thường gặp bất lợi khi đàm phán chọn luật do thiếu am hiểu pháp luật quốc tế, trong khi các cơ quan tài phán trong nước (đặc biệt là Tòa án) còn lúng túng trong việc áp dụng tập quán và thông lệ thương mại quốc tế.
5. Tiếp thu kinh nghiệm quốc tế và bảo đảm quyền tự do ý chí: Nghiên cứu nhằm tiếp thu chuẩn mực lập pháp tiến bộ, bảo đảm nguyên tắc tự do thỏa thuận chọn luật của các bên, bảo vệ trật tự pháp lý và nâng cao năng lực tự vệ của quốc gia.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục tiêu: Bổ sung và hoàn thiện cơ sở khoa học cho việc tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về luật áp dụng đối với HĐTMQT.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nhiệm vụ 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề luật áp dụng đối với HĐTMQT trên thế giới và tại Việt Nam, xác định các đóng góp mới của luận án.
  2. Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu các vấn đề lý luận cơ bản về luật áp dụng đối với HĐTMQT nhằm xác lập tiền đề khoa học.
  3. Nhiệm vụ 3: Phân tích thực trạng quy định pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; so sánh đối chiếu với pháp luật quốc tế; đánh giá thực tiễn giải quyết tranh chấp tại Tòa án và Trọng tài thương mại tại Việt Nam.
  4. Nhiệm vụ 4: Chỉ rõ những bất cập trong pháp luật thực định và hoạt động xét xử; đề xuất quan điểm, yêu cầu và hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề pháp lý và thực tiễn liên quan đến việc xác định luật áp dụng điều chỉnh HĐTMQT tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian và thời gian: Tập trung vào hệ thống pháp luật và thực tiễn tài phán tại Việt Nam trong giai đoạn từ khi mở cửa nền kinh tế năm 1986 đến năm 2016.
• Giới hạn nội dung: Luận án giới hạn nghiên cứu ở các hợp đồng thương mại quốc tế có tính chất tư (không nghiên cứu hợp đồng thương mại công hay quan hệ hợp đồng dân sự thuần túy), tập trung vào 5 loại hợp đồng cơ bản:
  • Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.
  • Hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.
  • Hợp đồng nhượng quyền thương mại.
  • Hợp đồng đầu tư.
  • Hợp đồng điện tử.

Thông số	Chi tiết xác định trong luận án
Cơ sở đào tạo	Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội
Tác giả & Năm	Bùi Thị Thu – Năm 2016
Chuyên ngành	Luật Quốc tế (Mã số: 62380108)
Người hướng dẫn	PGS.TS. Nguyễn Trung Tín, TS. Nguyễn Lan Nguyên
Khung thời gian khảo sát	1986 – 2016
Nhóm hợp đồng trọng tâm	Mua bán hàng hóa, Vận chuyển đường biển, Nhượng quyền, Đầu tư, Điện tử

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Tác giả Bùi Thị Thu phân loại các công trình quốc tế thành 3 nhóm trọng tâm:

• Nhóm nghiên cứu lý luận chọn luật: Công trình của Mert Elcin (2010) về Lex Mercatoria và quy tắc chọn luật tại châu Âu; Giuditta Cordero-Moss (2014) về nguồn luật áp dụng và tính cưỡng chế thi hành; giáo trình Tư pháp quốc tế của Bernard Audit (2000), Francois Dessemontet (2005); bài viết của A.F.M Maniruzzaman (1999) về học thuyết luật riêng điều chỉnh hợp đồng (Proper Law Doctrine); Nicky Richardson về khái niệm "nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng" (Characteristic Performance); Ralf Michaels (2008) về học thuyết quyền được bảo đảm (Vested-rights theory) và phân tích lợi ích nhà nước (Governmental-interest analysis).
• Nhóm nghiên cứu quá trình hài hòa hóa và thống nhất hóa: Luận án của Babayev Rufat (2012) về nguyên tắc bình đẳng và tự do ý chí trong EU; Anelize Slomp Aguiar (2011) so sánh luật Brazil, CISG và luật Hoa Kỳ; Katharina Boele-Woelki & Vesna Lazíc (2007), Nils Willem Vernooij, Ole Lando & Peter Arnt Nielsen (2008) về Quy chế Rome I năm 2008; Marcel Fontaine (2005), Roland Amoussou Guenou về nguyên tắc hợp đồng tại ASEAN và châu Á; Báo cáo của Mario Giuliano & Paul Lagarde (1980) về Công ước Rome 1980; Dự thảo các Nguyên tắc La Hay về chọn luật trong HĐTMQT (2012); Lauro Da Gama E Souza Jr (2002) về Bộ nguyên tắc UNIDROIT (PICC) tại khối Mercosur; các bình luận của Max Planck (2006), Eva Lein, Brooke Adele Marshall (2012).
• Nhóm nghiên cứu thực tiễn tài phán và trọng tài: Công trình của Alan Redfern, Martin Hunter, Nigel Blackaby, Constantine Partasides (2004) về trọng tài thương mại quốc tế; Oyunchimeg Bordukh (2008) về hợp đồng nhà nước (State contracts); Jon Bing (2009) về hợp đồng tiêu dùng điện tử; H. Carlquist (2006) về quyền tự do ý chí tại trọng tài; Catherine Kessedjian (1995) về rủi ro chọn luật; Dolly Wu (2011) về thời điểm chọn luật; Filip de Ly (2005) về điều khoản giải quyết tranh chấp; Craig M. về hiện tượng chọn nhiều luật điều chỉnh các phần hợp đồng (Dépeçage); Paul Lagarde (2007) về điều khoản ngoại lệ tại Điều 4 Công ước Rome 1980.

Các hướng nghiên cứu tại Việt Nam

Tình hình nghiên cứu trong nước được điểm lại qua các hình thức:

• Khóa luận và giáo trình: Khóa luận của Nguyễn Thị Tuyết Giang (2008); Giáo trình Tư pháp quốc tế của ĐH Luật Hà Nội (TS. Bùi Xuân Nhự chủ biên, 2011), Khoa Luật ĐHQGHN (PGS.TS. Nguyễn Bá Diến chủ biên, 2013), ĐH Luật TP.HCM (Đỗ Văn Đại & Mai Hồng Quỳ chủ biên, 2010); Giáo trình Luật Thương mại quốc tế của ĐH Luật Hà Nội (PGS.TS. Nông Quốc Bình chủ biên, 2011), ĐH Kinh tế Quốc dân (TS. Nguyễn Văn Nam chủ biên, 2013), Dự án MUTRAP (TS. Nguyễn Thanh Tâm chủ biên, 2011); Giáo trình Luật hợp đồng thương mại quốc tế của Nguyễn Văn Luyện, Lê Thị Bích Thọ, Dương Anh Sơn (2005).
• Sách chuyên khảo: Công trình của Nguyễn Thị Dung (2009), Đinh Thị Mai Phương (2005), Nguyễn Trung Tín (2009), Nguyễn Ngọc Lâm (2010), Hoàng Ngọc Thiết (2002); sách phân tích án lệ của Đỗ Văn Đại & Trần Hoàng Hải (2010, 2011), Đỗ Văn Đại (2006, 2013, 2014), Trần Hữu Huỳnh (2007).
• Bài báo khoa học và luận án: Nguyễn Vũ Hoàng (2012), Dương Anh Sơn về tính quốc tế của hợp đồng; Nguyễn Tiến Vinh (2003) về quan hệ hợp đồng có yếu tố nước ngoài; Trần Minh Ngọc (2009) về luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế; Nguyễn Bá Bình (2008); Bành Quốc Tuấn (2010, 2012, 2013) về quyền thỏa thuận chọn luật và các điều khoản đặc biệt; Nguyễn Bá Chiến (2003, 2006) về quy phạm xung đột; Trần Văn Biên (2010) về hợp đồng điện tử; Hà Việt Hưng (2015) về vận chuyển đường biển; Xuân Quỳnh (2007) về tín dụng chứng từ; Nguyễn Thị Hồng Trinh (2010) về Quy chế Rome I; Nông Quốc Bình (2000), Nguyễn Chúng (2005).
• Đề án nghiên cứu: Đề án xây dựng Luật Tư pháp quốc tế của Bộ Tư pháp (2014) và Bộ tài liệu chuyên sâu về giải quyết tranh chấp thương mại, đầu tư quốc tế (2013).

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Luận án chỉ ra các công trình trước đây tại Việt Nam chủ yếu nghiên cứu lồng ghép vấn đề chọn luật trong tổng thể quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, mang tính khái quát lý luận hoặc dừng ở cấp độ bài báo hẹp. Chưa có công trình tiến sĩ nào nghiên cứu toàn diện, độc lập và có hệ thống về luật áp dụng điều chỉnh HĐTMQT, đặc biệt là việc phân định xung đột giữa các nguồn luật (điều ước quốc tế, tập quán quốc tế, luật quốc gia, Lex Mercatoria), đánh giá tính tương thích của Bộ luật Dân sự 2015, Công ước Viên 1980 (CISG) và thực tiễn áp dụng tại Tòa án và Trọng tài Việt Nam đối với các loại hợp đồng thương mại đặc thù.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm pháp lý trọng tâm

• Khái niệm hợp đồng thương mại quốc tế: Luận án đối chiếu định nghĩa hợp đồng là sự thỏa thuận ý chí tạo lập hệ quả pháp lý; phân tích tiêu chí "mục đích sinh lợi" theo Khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại Việt Nam 2005 so với định nghĩa mở rộng về quan hệ thương mại theo Luật mẫu UNCITRAL 1985 và tiêu chí chủ thể "hoạt động kinh doanh chuyên nghiệp" (thương nhân) theo Điều 1 Nguyên tắc La Hay 2012.
• Khái niệm và đặc trưng luật áp dụng: Phân định giữa việc xác định quy phạm thực định nội dung trong hợp đồng nội địa và xác định hệ thống pháp luật điều chỉnh quan hệ có yếu tố nước ngoài.
• Hệ thống học thuyết pháp lý: Luận án vận dụng các học thuyết xung đột pháp luật kinh điển và hiện đại:
  • Học thuyết luật riêng điều chỉnh hợp đồng (Proper Law of the Contract): Xuất phát từ án lệ Anh.
  • Học thuyết nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng (Characteristic Performance): Tiêu chí cốt lõi trong Quy chế Rome I để xác định mối liên hệ gắn bó nhất khi các bên không chọn luật.
  • Học thuyết quyền được bảo đảm (Vested-Rights Theory) và Phân tích lợi ích nhà nước (Governmental-Interest Analysis): Cơ sở lý giải sự can thiệp của các quy phạm áp dụng bắt buộc (Mandatory Rules) nhằm hạn chế hiện tượng lựa chọn tòa án/luật có lợi (Forum Shopping).
  • Học thuyết tự do ý chí (Party Autonomy): Nguyên tắc nền tảng cho phép các bên thỏa thuận chọn luật điều chỉnh hợp đồng.
  • Luật thương gia quốc tế (Lex Mercatoria) và Luật phi quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng Mác - Lênin, kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành luật học:

• Phương pháp diễn giải: Luận giải các vấn đề lý luận nền tảng, khái niệm, đặc điểm, vai trò và tiến trình phát triển của luật áp dụng.
• Phương pháp phân tích và bình luận: Mổ xẻ các điều khoản cụ thể trong hệ thống văn bản pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế, đánh giá ưu điểm, hạn chế và sự tương thích của pháp luật thực định.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu quy định của pháp luật Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế (CISG 1980, Quy chế Rome I 2008, Nguyên tắc La Hay 2012, PICC của UNIDROIT, PECL) và pháp luật các quốc gia thuộc hệ thống Civil Law và Common Law.
• Phương pháp hệ thống hóa và tổng hợp: Tổng kết các nguồn án lệ, thực tiễn xét xử tại Tòa án và Trọng tài thương mại, khái quát hóa thành các luận điểm khoa học và giải pháp hoàn thiện.
• Phương pháp tiếp cận đa chiều: Khảo sát đa trường phái lý luận nhằm bảo đảm tính khách quan trong việc đánh giá bản chất quan hệ hợp đồng thương mại quốc tế.

Nguồn tư liệu và dữ liệu nghiên cứu

• Văn bản pháp luật quốc gia: Bộ luật Dân sự (1995, 2005, 2015), Luật Thương mại (1997, 2005), Bộ luật Hàng hải, Luật Trọng tài thương mại 2010, Bộ luật Tố tụng Dân sự.
• Điều ước và văn kiện pháp lý quốc tế: CISG 1980, các Hiệp định tương trợ tư pháp song phương, BIT, FTA (TPP, EVFTA), Công ước Rome 1980, Quy chế Rome I (2008), Nguyên tắc La Hay 2012, Luật mẫu UNCITRAL, PICC, PECL, INCOTERMS, UCP.
• Dữ liệu thực tiễn: Bản án, quyết định của Tòa án nhân dân các cấp tại Việt Nam; các phán quyết trọng tài thương mại quốc tế (VIAC, ICC, LCIA, AAA).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu những vấn đề liên quan đến nội dung luận án

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về luật áp dụng điều chỉnh HĐTMQT. Tác giả phân tích các kết quả đã đạt được trong học thuyết pháp lý thế giới về nguyên tắc tự do ý chí, các giới hạn trật tự công, quy phạm áp dụng bắt buộc, và xu thế thống nhất hóa pháp luật hợp đồng.

Đồng thời, chương này chỉ ra thực trạng nghiên cứu tại Việt Nam còn thiếu vắng các công trình chuyên sâu cấp tiến sĩ mang tính tổng thể; các công trình hiện có chưa làm rõ cơ chế giải quyết xung đột giữa các nguồn luật, chưa rà soát toàn diện các điểm bất cập trong thực tiễn xét xử của Tòa án và Trọng tài Việt Nam khi đối diện với các loại hợp đồng thương mại thế hệ mới.

Chương 2: Những vấn đề lí luận về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế

Chương 2 thiết lập khung lý luận khoa học cho luận án qua các nội dung:

• Làm rõ các khái niệm: Phân tích các tiêu chí xác định tính chất "thương mại" và tính chất "quốc tế" của hợp đồng; phân biệt hợp đồng thương mại công, hợp đồng thương mại tư và hợp đồng hỗn hợp (như hợp đồng đối tác công tư - PPP).
• Hệ thống nguồn luật điều chỉnh: Phân tích lịch sử hình thành và giá trị pháp lý của 4 loại nguồn: Điều ước quốc tế, Tập quán thương mại quốc tế, Luật quốc gia (luật quốc nội) và Luật thương gia quốc tế (Lex Mercatoria).
• Mối quan hệ và thứ bậc áp dụng giữa các nguồn luật: Làm rõ cơ chế viện dẫn, thứ bậc ưu tiên và cách xử lý khi xảy ra xung đột giữa các nguồn luật.
• Xu hướng phát triển quốc tế: Phân tích hai xu hướng chủ đạo:
  1. Xu hướng thống nhất hóa, hài hòa hóa pháp luật quốc tế: Thông qua các điều ước đa phương (CISG 1980) và các bộ nguyên tắc luật mềm (PICC của UNIDROIT, Nguyên tắc La Hay 2012).
  2. Xu hướng xây dựng, hoàn thiện pháp luật quốc gia: Tiếp thu các quy tắc chọn luật hiện đại nhằm tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn pháp lý.

Chương 3: Thực trạng pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế

Chương 3 khảo sát thực trạng quy định pháp lý và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam:

• Thực trạng điều ước quốc tế: Phân tích các cam kết trong hiệp định thương mại, hiệp định đầu tư, các Hiệp định tương trợ tư pháp (HĐTTTP) song phương và việc phê chuẩn CISG 1980.
• Hệ thống văn bản pháp luật trong nước: Đánh giá các quy định xung đột pháp luật trong Bộ luật Dân sự (2005, 2015), Luật Thương mại 2005 và các đạo luật chuyên ngành.
• Luật áp dụng đối với 5 nhóm hợp đồng thương mại cơ bản:
  • Mua bán hàng hóa quốc tế: Quy chế áp dụng CISG 1980, Luật Thương mại 2005 và BLDS 2015.
  • Vận chuyển hàng hóa bằng đường biển: Cơ chế chọn luật theo Bộ luật Hàng hải và các công ước quốc tế chuyên ngành.
  • Nhượng quyền thương mại: Đặc thù bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và sự can thiệp của luật nội dung quốc gia.
  • Hợp đồng đầu tư (hợp đồng có một bên là Nhà nước): Giới hạn của quyền tự do ý chí và cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.
  • Hợp đồng điện tử: Xác định địa điểm giao kết, tính hợp lệ của thông điệp dữ liệu và chữ ký điện tử.
• Thực tiễn tài phán tại Tòa án và Trọng tài:
  • Tại Tòa án Việt Nam: Khảo sát các vụ việc khi các bên có thỏa thuận chọn luật và khi không có thỏa thuận; chỉ ra xu hướng Tòa án thường ưu tiên áp dụng luật Việt Nam hoặc lúng túng khi giải thích, áp dụng pháp luật nước ngoài và tập quán quốc tế.
  • Tại Trọng tài thương mại (VIAC): Đánh giá cơ chế linh hoạt hơn của trọng tài dựa trên quy tắc "không ràng buộc", tiếp cận luật phi quốc gia và tôn trọng thỏa thuận của các bên.

Chương 4: Những bất cập còn tồn tại và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế

Chương 4 chỉ ra các hạn chế mang tính hệ thống và đề xuất phương hướng khắc phục:

• Các bất cập tồn tại:
  • Về quan điểm lập pháp: Nhận thức về quyền tự do ý chí chưa triệt để; thiếu quy định rõ ràng về quy phạm áp dụng bắt buộc và bảo lưu trật tự công cộng (Ordre Public).
  • Về nội dung quy định: Hệ thống quy phạm xung đột còn thiếu tính dự đoán; quy định về mối liên hệ gắn bó nhất chưa cụ thể; thiếu cơ chế hướng dẫn xác định "nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng"; quy định về hiệu lực thỏa thuận chọn luật còn cứng nhắc.
• Quan điểm và phương hướng hoàn thiện: Quán triệt đường lối cải cách tư pháp; bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế và thông lệ thương mại toàn cầu.
• Hệ thống giải pháp cụ thể: Đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định cụ thể trong Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại, Luật Trọng tài thương mại; ban hành nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TANDTC; tăng cường đào tạo nghiệp vụ tư pháp quốc tế cho đội ngũ thẩm phán và trọng tài viên.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học và lý luận

1. Xác lập cơ sở lý luận chuyên sâu: Luận án là công trình nghiên cứu toàn diện, có hệ thống ở cấp độ tiến sĩ tại Việt Nam về luật áp dụng điều chỉnh HĐTMQT; làm rõ bản chất pháp lý, đặc trưng, nguồn luật và thứ bậc áp dụng các loại nguồn trong bối cảnh toàn cầu hóa.
2. Làm sáng tỏ các học thuyết xung đột pháp luật hiện đại: Luận giải sâu sắc mối liên hệ giữa các học thuyết Proper Law Doctrine, Characteristic Performance, Vested-Rights Theory và Governmental-Interest Analysis, chứng minh cơ sở khoa học của việc thừa nhận quyền tự do chọn luật đi đôi với kiểm soát bằng quy phạm áp dụng bắt buộc.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp hoàn thiện

1. Đánh giá toàn diện thực trạng pháp luật thực định: Rà soát đồng bộ hệ thống pháp luật Việt Nam (bao gồm BLDS 2015, các luật chuyên ngành) và các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia (đặc biệt là CISG 1980 và các FTA thế hệ mới), chỉ ra các điểm mâu thuẫn, chồng chéo và khoảng trống pháp lý.
2. Tổng kết thực tiễn tài phán: Đánh giá khách quan thực tiễn xét xử tại Tòa án và Trọng tài thương mại tại Việt Nam, chỉ rõ các rào cản khiến việc áp dụng pháp luật nước ngoài và tập quán thương mại quốc tế bị hạn chế.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và thực thi:
   • Hoàn thiện kỹ thuật xây dựng quy phạm xung đột theo hướng linh hoạt, chuẩn hóa tiêu chí "nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng" để xác định mối liên hệ gắn bó nhất.
   • Xây dựng cơ chế rõ ràng về áp dụng Lex Mercatoria, Nguyên tắc UNIDROIT (PICC) và Nguyên tắc La Hay trong thực tiễn xét xử.
   • Nâng cao năng lực của các cơ quan tài phán trong việc tiếp cận, xác định và áp dụng nội dung pháp luật nước ngoài khi giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi nghiên cứu: Luận án giới hạn đối tượng nghiên cứu ở các hợp đồng thương mại quốc tế mang tính chất tư giữa các thương nhân, không mở rộng sang các hợp đồng thương mại công của Nhà nước hoặc các quan hệ hợp đồng dân sự phi thương mại.
• Hạn chế về dữ liệu thời gian: Các phân tích thực tiễn và án lệ được tổng kết đến thời điểm năm 2016 (thời điểm Bộ luật Dân sự 2015 và CISG 1980 vừa được thông qua/phê chuẩn và chuẩn bị có hiệu lực thi hành tại Việt Nam).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Khảo sát thực tiễn áp dụng Bộ luật Dân sự 2015 và CISG 1980 tại các Tòa án và Trung tâm Trọng tài thương mại Việt Nam sau khi các văn bản này chính thức vận hành.
  • Nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế giải quyết xung đột pháp luật đối với các loại hình giao dịch thương mại kỹ thuật số mới phát sinh ngoài phạm vi 5 loại hợp đồng đã khảo sát.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học để tiếp tục hoàn thiện phần Tư pháp quốc tế trong Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại và xây dựng Đề án Luật Tư pháp quốc tế tại Việt Nam.
• Cơ quan tài phán (Thẩm phán, Trọng tài viên): Tài liệu hướng dẫn chuyên môn trong việc giải thích quy phạm xung đột, xác định luật áp dụng khi các bên không thỏa thuận, và áp dụng tập quán quốc tế trong giải quyết tranh chấp.
• Cộng đồng doanh nghiệp và luật sư tư vấn: Cung cấp cơ sở nhận diện rủi ro pháp lý, kỹ năng đàm phán, soạn thảo điều khoản chọn luật và điều khoản giải quyết tranh chấp trong các HĐTMQT lớn.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên ngành Luật: Tài liệu chuyên khảo phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu bộ môn Tư pháp quốc tế, Luật Thương mại quốc tế và Luật Trọng tài.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án căn cứ vào tiêu chí nào để xác định tính chất thương mại và tính chất quốc tế của hợp đồng?

Luận án chỉ rõ:

• Tính chất thương mại: Được xác định dựa trên tiêu chí "mục đích sinh lợi" theo Khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại Việt Nam 2005, đối chiếu với tiêu chí mở rộng theo Chú thích Điều 1.1 Luật mẫu UNCITRAL 1985 và tiêu chí chủ thể "hoạt động kinh doanh chuyên nghiệp" (thương nhân) theo Điều 1 Nguyên tắc La Hay 2012.
• Tính chất quốc tế: Được xác định qua các yếu tố có sự tham gia của các bên mang quốc tịch/nơi cư trú/trụ sở thương mại ở các quốc gia khác nhau, đối tượng hợp đồng ở nước ngoài hoặc sự kiện pháp lý xác lập, thay đổi, chấm dứt hợp đồng diễn ra ở nước ngoài.

2. Hai học thuyết nào được tác giả sử dụng để giải thích sự cần thiết của quy phạm áp dụng bắt buộc (Mandatory Rules)?

Tác giả sử dụng sự kết hợp giữa Học thuyết về các quyền được bảo đảm (Vested-rights theory) và Học thuyết đánh giá lợi ích nhà nước (Governmental-interest analysis) (dựa trên phân tích của Ralf Michaels, 2008). Các học thuyết này chứng minh rằng các quan hệ tư thuần túy tìm kiếm lợi ích cá nhân có thể xung đột với lợi ích cộng đồng, dẫn đến hiện tượng Forum shopping, do đó Nhà nước phải can thiệp bằng các quy phạm áp dụng bắt buộc để bảo vệ lợi ích công cộng và trật tự pháp lý quốc gia.

3. Nguyên tắc "nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng" (Characteristic Performance) có vai trò gì trong luận án?

Nguyên tắc nơi thực hiện nghĩa vụ đặc trưng (tiếp thu từ Quy chế Rome I) là công cụ khoa học chủ yếu để xác định hệ thống pháp luật có mối liên hệ gắn bó nhất với hợp đồng trong trường hợp các bên không có thỏa thuận chọn luật, giúp khắc phục tính tùy tiện và thiếu nhất quán trong hoạt động xét xử của Tòa án.

4. Luận án phân loại nguồn luật điều chỉnh HĐTMQT gồm những nhóm nào?

Luận án phân loại thành 4 nhóm nguồn cơ bản:

1. Điều ước quốc tế (song phương và đa phương như CISG 1980).
2. Tập quán thương mại quốc tế (INCOTERMS, UCP...).
3. Pháp luật quốc gia (luật quốc nội của các nước liên quan).
4. Luật thương gia quốc tế (Lex Mercatoria) và các bộ nguyên tắc luật mềm (PICC, PECL, Nguyên tắc La Hay).

5. Sự khác biệt cơ bản giữa Tòa án và Trọng tài thương mại tại Việt Nam khi xác định luật áp dụng là gì?

• Tòa án: Bị ràng buộc chặt chẽ bởi pháp luật tố tụng quốc gia và hệ thống quy phạm xung đột của luật tòa án (Lex Fori); có xu hướng ưu tiên áp dụng luật trong nước và dè dặt khi áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc tập quán quốc tế.
• Trọng tài thương mại: Vận hành trên nguyên tắc linh hoạt, tôn trọng tối đa quyền tự do thỏa thuận của các bên, có thể áp dụng các quy tắc "không ràng buộc" hoặc quy phạm phi quốc gia (Lex Mercatoria, PICC) để giải quyết nội dung tranh chấp mà không bị giới hạn cứng nhắc bởi luật quốc gia nơi tiến hành trọng tài.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Thị Thu là công trình nghiên cứu chuyên khảo toàn diện về cơ chế xác định luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thương mại quốc tế tại Việt Nam trong giai đoạn đổi mới và hội nhập sâu rộng. Công trình đã luận giải sâu sắc các nền tảng lý luận xung đột pháp luật quốc tế, hệ thống hóa thứ bậc các loại nguồn luật và đánh giá thấu đáo thực trạng pháp luật thực định cùng thực tiễn xét xử tại Tòa án và Trọng tài. Các giải pháp lập pháp và thực thi được đề xuất trong luận án đóng góp cơ sở khoa học quan trọng cho tiến trình cải cách tư pháp và hoàn thiện hệ thống pháp luật thương mại quốc tế của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục và 4 chƣơng nội dung sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu những vấn đề liên quan đến nội dung luận án Chƣơng 2: Những vấn đề lý luận về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Chƣơng 3: Thực trạng pháp luật Việt Nam và điều ƣớc quốc tế mà Việt Nam là thành viên về luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế Chƣơng 4: Những bất cập còn tồn tại và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam về luật áp dụng đối với hợp đồng thƣơng mại quốc tế. 9 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN Nghiên cứu về hệ thống pháp luật điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế là một trong những vấn đề đƣợc nhiều công trình trong nƣớc và quốc tế quan tâm, do tính phức tạp của các quan hệ hợp đồng thƣơng mại quốc tế rất rộng, đa dạng, phong phú, bao trùm nhiều vấn đề pháp lý, nhiều hệ thống pháp luật khác nhau. Nội dung chƣơng 1 sẽ tập trung nghiên cứu tổng quan vấn đề luật áp dụng đối với các hợp đồng thƣơng mại quốc tế trên thế giới và tại Việt Nam, thông qua việc nghiên cứu tổng quan các công trình tiêu biểu nhƣ luận án, các công trình dƣới hình thức giáo trình, sách chuyên khảo, các bài báo khoa học đăng trên các tạp chí chuyên ngành, công trình nghiên cứu khoa học dƣới mọi hình thức nhằm làm rõ những vấn đề đã đƣợc nghiên cứu và chỉ ra những vấn đề chƣa đƣợc nghiên cứu về vấn đề luật áp dụng đối với các hợp đồng thƣơng mại quốc tế tại Việt Nam.

Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Hiện nay trên thế giới cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu vấn đề luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế dƣới nhiều hình thức khác nhau nhƣ luận án, giáo trình, sách chuyên khảo, bài viết tạp chí chuyên ngành, công trình nghiên cứu khoa học của các cơ quan tổ chức trong nƣớc và quốc tế. Nội dung của các công trình này khá phong phú và đa dạng, nghiên cứu nhiều khía cạnh về lĩnh vực luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng thƣơng mại quốc tế. Tuy nhiên, do phạm vi có hạn, luận án này không thể khảo sát và trình bày đƣợc hết các công trình ở các nƣớc và quốc tế mà chỉ trích dẫn một số công trình tiêu biểu có liên quan đến luận án nhƣ sau: * Các công trình nghiên cứu về lý luận liên quan đến luật áp dụng đối với hợp đồng 10 z Dƣới hình thức là sách chuyên khảo có thể tìm thấy công trình « The Law Applicable to International commercial contract and the status of Lex Mercatoria with a special emphasic on choice of law rules in the European community” của tác giả Mert Elcin, đƣợc công bố năm 2010 tại Mỹ.

Nội dung cuốn sách trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về luật áp dụng đối với hợp đồng thƣơng mại quốc tế, đồng thời phân tích lịch sử ra đời, hình thành phát triển của Lex mercatoria nhƣ một loại nguồn cơ bản đƣợc áp dụng đối với hợp đồng tại châu Âu [134]. Một công trình khác của tác giả Giuditta Cordero-Moss năm 2014 « International Commercial Contracts: Applicable Sources and Enforceability”. Nội dung cuốn sách chủ yếu phân tích các loại nguồn luật có thể đƣợc áp dụng điều chỉnh các hợp đồng thƣơng mại quốc tế, đồng thời làm rõ thực tiễn xác định luật áp dụng điều chỉnh hợp đồng trong giai đoạn soạn thảo hợp đồng, chọn luật giải quyết nội dung tranh chấp và luật áp dụng để công nhận thi hành phán quyết trọng tài [118].