Luận văn xác định genotype hpv human papilloma virus ở một số phụ nữ tới khám tại khoa sản của bệnh viện trường đại học y khoa thái nguyên nhiễm virus bằng kỹ thuật lai phân tử reverse dot blot

Luận văn nghiên cứu xác định genotype HPV ở phụ nữ khám tại khoa sản, sử dụng kỹ thuật lai phân tử reverse dot blot tại bệnh viện Thái Nguyên.

• Tác giả: Vũ Kỳ Liên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Xác định genotype HPV (Human Papilloma Virus) ở một số phụ nữ tới khám tại khoa sản của Bệnh viện Trường Đại học Y khoa Thái Nguyên nhiễm virus bằng kỹ thuật lai phân tử Reverse Dot Blot
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BẢNG
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Nội dung nghiên cứu
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. HPV – Human Papilloma Virus
• 2.1.1. Đặc điểm HPV
• 2.1.2. Bộ gen HPV
• 2.1.3. Phân type HPV
• 2.1.4. Chu kỳ sống
• 2.1.5. Ung thư cổ tử cung do HPV ở người
• 2.1.6. Các bệnh do HPV
• 2.1.7. Ung thư cổ tử cung
• 2.1.8. Dịch tễ học HPV
• 2.1.9. Các phương pháp phát hiện HPV
• 2.1.10. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.11. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.3. Thiết bị, dụng cụ và hóa chất
• 2.2.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.6. Phương pháp thu nhận và xử lý mẫu bệnh phẩm
• 2.2.7. Phương pháp tách chiết DNA bằng phenol - chloroform
• 2.2.8. Phương pháp Realtime-PCR phát hiện HPV-DNA
• 2.2.9. Phương pháp lai Reverse Dot Blot (RDB)
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả tách chiết DNA tổng số và phát hiện HPV-DNA
• 3.2. Kết quả xác định type (genotype) virus HPV
• 3.3. Kiểu type HPV được phát hiện
• 3.4. Sự phân bố của các types HPV được phát hiện
• 3.5. Sự đồng nhiễm các type HPV
• 4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Genotype HPV và Tầm Quan Trọng Nghiên Cứu

Nghiên cứu về Genotype HPV có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc phòng ngừa và điều trị ung thư cổ tử cung, một trong những bệnh ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ trên toàn thế giới, đặc biệt là tại các nước đang phát triển như Việt Nam. HPV (Human Papilloma Virus) là một loại virus lây truyền qua đường tình dục và được định type dựa trên sự khác biệt về trình tự DNA. Việc xác định chính xác Typ HPV nguy cơ cao giúp các bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị và theo dõi phù hợp, giảm thiểu nguy cơ tiến triển thành ung thư. Bài viết này sẽ đi sâu vào nghiên cứu về việc xác định Genotype HPV ở phụ nữ tại Bệnh viện Đại học Y Khoa Thái Nguyên, sử dụng kỹ thuật lai phân tử Reverse Dot Blot, một phương pháp hiện đại và hiệu quả. Nghiên cứu này góp phần cung cấp thông tin quan trọng về tình hình nhiễm Virus HPV tại địa phương, từ đó có cơ sở để xây dựng các chương trình sàng lọc và phòng ngừa Ung thư cổ tử cung hiệu quả hơn.

1.1. HPV và Mối Liên Quan Đến Ung Thư Cổ Tử Cung

HPV là nguyên nhân hàng đầu gây ra ung thư cổ tử cung. Nhiễm HPV kéo dài có thể gây ra những thay đổi bất thường trong tế bào cổ tử cung, dẫn đến tiền ung thư và cuối cùng là ung thư. Tuy nhiên, không phải tất cả các chủng HPV đều gây ung thư. Các chủng HPV nguy cơ cao, như HPV 16 và HPV 18, chiếm phần lớn các trường hợp Ung thư cổ tử cung. Do đó, việc Xé́t nghiệm HPV để xác định chủng virus là rất quan trọng.

1.2. Tầm Quan Trọng của Sàng Lọc Ung Thư Cổ Tử Cung

Sàng lọc ung thư cổ tử cung định kỳ, bao gồm Xét nghiệm PAP và Xét nghiệm HPV, đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện sớm các tế bào tiền ung thư và ung thư. Phát hiện sớm giúp tăng khả năng điều trị thành công và giảm tỷ lệ tử vong do Ung thư cổ tử cung. Các chương trình Tầm Soát HPV rộng rãi có thể giúp giảm đáng kể gánh nặng bệnh tật do HPV gây ra.

1.3. Kỹ Thuật Reverse Dot Blot trong Xác Định Genotype HPV

Kỹ thuật Reverse Dot Blot (RDB) là một phương pháp lai phân tử được sử dụng để xác định Genotype HPV. Phương pháp này cho phép phát hiện đồng thời nhiều chủng HPV khác nhau trong một mẫu bệnh phẩm. RDB có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, giúp các nhà nghiên cứu và bác sĩ lâm sàng xác định chính xác chủng HPV mà bệnh nhân đang nhiễm. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

II. Thách Thức và Vấn Đề Trong Xác Định Typ HPV ở Thái Nguyên

Việc xác định Typ HPV ở phụ nữ tại Thái Nguyên đối diện với một số thách thức nhất định. Thứ nhất, nhận thức về HPV và Ung thư cổ tử cung trong cộng đồng còn hạn chế, dẫn đến tỷ lệ Sàng Lọc Ung Thư Cổ Tử Cung thấp. Thứ hai, nguồn lực y tế, đặc biệt là các phòng xét nghiệm hiện đại có khả năng thực hiện Xét nghiệm HPV với độ chính xác cao, còn hạn chế ở một số khu vực. Thứ ba, chi phí Chi Phí Xé́t Nghiệm HPV có thể là một rào cản đối với một số phụ nữ, đặc biệt là những người có thu nhập thấp. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng nhiễm Virus HPV và xác định các Genotype HPV phổ biến tại Bệnh viện Đại học Y Khoa Thái Nguyên, từ đó đưa ra các khuyến nghị để cải thiện công tác phòng ngừa và điều trị Ung thư cổ tử cung tại địa phương.

2.1. Nhận Thức Cộng Đồng Về HPV và Ung Thư Cổ Tử Cung

Nâng cao nhận thức cộng đồng về HPV và Ung thư cổ tử cung là rất quan trọng để khuyến khích phụ nữ tham gia các chương trình Tầm Soát HPV. Các chiến dịch giáo dục sức khỏe nên tập trung vào việc cung cấp thông tin chính xác về cách HPV lây truyền, nguy cơ gây Ung thư cổ tử cung, và tầm quan trọng của Sàng Lọc Ung Thư Cổ Tử Cung định kỳ.

2.2. Tiếp Cận Các Dịch Vụ Xé t Nghiê m HPV ở Thái Nguyên

Cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ Xé́t Nghiệm HPV là một yếu tố quan trọng để giảm tỷ lệ mắc Ung thư cổ tử cung. Điều này có thể được thực hiện bằng cách mở rộng mạng lưới các phòng khám và bệnh viện cung cấp dịch vụ Xét nghiệm HPV, giảm Chi Phí Xé́t Nghiệm HPV, và triển khai các chương trình Tầm Soát HPV lưu động.

2.3. Độ Chính Xác Xé t Nghiê m HPV và Đảm Bảo Chất Lượng

Độ chính xác xé́t nghiệm HPV là rất quan trọng để đảm bảo rằng các kết quả Xét nghiệm HPV là đáng tin cậy. Các phòng xét nghiệm cần tuân thủ các tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và sử dụng các phương pháp Xét nghiệm HPV đã được chứng minh là có độ nhạy và độ đặc hiệu cao. Việc đào tạo và nâng cao năng lực cho các kỹ thuật viên xét nghiệm cũng là rất quan trọng.

III. Phương Pháp Xác Định Genotype HPV Bằng Kỹ Thuật Lai Phân Tử

Nghiên cứu này sử dụng kỹ thuật lai phân tử Reverse Dot Blot (RDB) để xác định Genotype HPV ở phụ nữ tại Bệnh viện Đại học Y Khoa Thái Nguyên. Quy trình bao gồm các bước chính: thu thập mẫu bệnh phẩm, tách chiết DNA, khuếch đại DNA bằng kỹ thuật PCR HPV, lai DNA khuếch đại với các màng lai chứa các đoạn DNA đặc hiệu cho từng chủng HPV, và đọc kết quả. Kỹ thuật RDB cho phép xác định đồng thời nhiều chủng HPV khác nhau trong một mẫu bệnh phẩm, cung cấp thông tin chi tiết về tình hình nhiễm Virus HPV tại địa phương. Theo tài liệu gốc, phương pháp tách chiết DNA bằng phenol - chloroform và phương pháp Realtime-PCR phát hiện HPV-DNA cũng được sử dụng để đảm bảo tính chính xác của quá trình xác định Genotype HPV.

3.1. Thu Thập và Xử Lý Mẫu Bệnh Phẩm Xé t Nghiê m HPV

Việc thu thập và xử lý mẫu bệnh phẩm đúng cách là rất quan trọng để đảm bảo Kết Quả Xé́t Nghiệm HPV chính xác. Mẫu bệnh phẩm thường được thu thập từ cổ tử cung bằng cách sử dụng một que lấy mẫu chuyên dụng. Mẫu bệnh phẩm cần được bảo quản và vận chuyển đúng cách đến phòng xét nghiệm để tránh làm hỏng DNA virus.

3.2. PCR HPV và Khuếch Đại DNA Virus

Kỹ thuật PCR HPV (Polymerase Chain Reaction) được sử dụng để khuếch đại DNA virus trong mẫu bệnh phẩm. Quá trình này giúp tăng số lượng DNA virus lên hàng triệu lần, cho phép phát hiện virus ngay cả khi số lượng virus ban đầu rất thấp. Việc sử dụng các mồi (primer) đặc hiệu cho từng chủng HPV giúp đảm bảo rằng chỉ có DNA của chủng HPV đó mới được khuếch đại.

3.3. Lai Reverse Dot Blot RDB và Xác Định Typ HPV

Kỹ thuật lai Reverse Dot Blot (RDB) được sử dụng để xác định Typ HPV. Trong kỹ thuật này, DNA khuếch đại được lai với các màng lai chứa các đoạn DNA đặc hiệu cho từng chủng HPV. Nếu DNA khuếch đại khớp với một đoạn DNA trên màng lai, một tín hiệu sẽ xuất hiện, cho biết rằng mẫu bệnh phẩm chứa chủng HPV đó.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Phân Bố Genotype HPV tại Bệnh Viện Y Khoa

Nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Y Khoa Thái Nguyên đã xác định được sự phân bố của các Genotype HPV ở phụ nữ đến khám tại khoa sản. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm Virus HPV và các chủng HPV nguy cơ cao phổ biến như HPV 16 và HPV 18. Sự phân bố này cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng các chương trình phòng ngừa và điều trị Ung thư cổ tử cung phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương. Các kết quả này, như được thể hiện trong tài liệu gốc, cũng chỉ ra tỷ lệ đồng nhiễm các Typ HPV khác nhau, một yếu tố cần được xem xét trong quá trình điều trị.

4.1. Tỷ Lệ Nhiễm HPV và Các Yếu Tố Nguy Cơ

Việc xác định tỷ lệ nhiễm HPV và các yếu tố nguy cơ liên quan là rất quan trọng để xác định nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc Ung thư cổ tử cung. Các yếu tố nguy cơ có thể bao gồm tuổi tác, tình trạng hôn nhân, số lượng bạn tình, và tiền sử hút thuốc lá.

4.2. Phân Bố Các Typ HPV Nguy Cơ Cao và Typ HPV Nguy Cơ Thấp

Việc xác định phân bố các Typ HPV nguy cơ cao và Typ HPV nguy cơ thấp giúp các bác sĩ lâm sàng đưa ra quyết định điều trị phù hợp. Các bệnh nhân nhiễm Typ HPV nguy cơ cao cần được theo dõi chặt chẽ hơn để phát hiện sớm các dấu hiệu tiền ung thư.

4.3. Tỷ Lệ Đồng Nhiễm Các Typ HPV

Việc xác định tỷ lệ đồng nhiễm các Typ HPV cung cấp thông tin quan trọng về sự phức tạp của tình hình nhiễm Virus HPV. Các bệnh nhân đồng nhiễm nhiều Typ HPV có thể có nguy cơ cao hơn mắc Ung thư cổ tử cung.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Khuyến Nghị từ Nghiên Cứu HPV

Kết quả nghiên cứu về xác định Genotype HPV tại Bệnh viện Đại học Y Khoa Thái Nguyên có nhiều ứng dụng thực tiễn. Thứ nhất, nó cung cấp thông tin quan trọng cho việc xây dựng các chương trình Sàng Lọc Ung Thư Cổ Tử Cung hiệu quả hơn. Thứ hai, nó giúp các bác sĩ lâm sàng đưa ra quyết định điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân. Thứ ba, nó góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về HPV và Ung thư cổ tử cung. Từ đó khuyến nghị nên tăng cường giáo dục sức khoẻ, mở rộng chương trình tiêm phòng Vaccine HPV, nâng cao năng lực phòng xét nghiệm và đảm bảo rằng tất cả phụ nữ đều có cơ hội được Tầm Soát HPV.

5.1. Cải Thiện Chương Trình Sàng Lọc Ung Thư Cổ Tử Cung

Thông tin về sự phân bố các Genotype HPV có thể được sử dụng để cải thiện chương trình Sàng Lọc Ung Thư Cổ Tử Cung. Ví dụ, chương trình có thể tập trung vào việc Xét nghiệm HPV cho các phụ nữ có nguy cơ cao và Xét nghiệm PAP cho các phụ nữ có nguy cơ thấp.

5.2. Cá Thể Hóa Điều Trị HPV và Ung Thư Cổ Tử Cung

Thông tin về Genotype HPV có thể giúp các bác sĩ lâm sàng cá thể hóa điều trị HPV và Ung thư cổ tử cung. Ví dụ, các bệnh nhân nhiễm HPV 16 hoặc HPV 18 có thể cần được điều trị tích cực hơn so với các bệnh nhân nhiễm các Typ HPV khác.

5.3. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về HPV

Thông tin về HPV và Ung thư cổ tử cung cần được truyền tải đến cộng đồng một cách rộng rãi. Các chiến dịch giáo dục sức khỏe nên tập trung vào việc cung cấp thông tin chính xác và dễ hiểu về cách HPV lây truyền, nguy cơ gây Ung thư cổ tử cung, và tầm quan trọng của Sàng Lọc Ung Thư Cổ Tử Cung.

VI. Kết Luận Triển Vọng Nghiên Cứu Genotype HPV ở Phụ Nữ

Nghiên cứu về xác định Genotype HPV ở Phụ Nữ tại Bệnh viện Đại học Y Khoa Thái Nguyên đã cung cấp thông tin quan trọng về tình hình nhiễm Virus HPV tại địa phương. Kết quả nghiên cứu có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc phòng ngừa và điều trị Ung thư cổ tử cung. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu về HPV và Ung thư cổ tử cung để hiểu rõ hơn về bệnh và phát triển các phương pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn. Nghiên cứu sâu hơn về Giải Trình Tự Gen HPV có thể giúp phát hiện các biến thể mới của virus và đánh giá Nguy Cơ Nhiễm HPV khác nhau ở từng cá nhân.

6.1. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo về Giải Trình Tự Gen HPV

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc Giải Trình Tự Gen HPV để xác định các biến thể mới của virus và đánh giá Nguy Cơ Nhiễm HPV khác nhau ở từng cá nhân. Thông tin này có thể được sử dụng để phát triển các phương pháp phòng ngừa và điều trị cá nhân hóa hơn.

6.2. Phát Triển Các Phương Pháp Điều Trị HPV Mới

Hiện nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho HPV. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị HPV mới, chẳng hạn như các loại thuốc kháng virus hoặc các liệu pháp miễn dịch.

6.3. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế trong Nghiên Cứu HPV

Hợp tác quốc tế là rất quan trọng để đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu HPV và Ung thư cổ tử cung. Các nhà khoa học từ các quốc gia khác nhau có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm và nguồn lực để giải quyết các vấn đề liên quan đến HPV và Ung thư cổ tử cung.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Ung thư cổ tử cung là bệnh ung thư phổ biến thứ hai ở phụ nữ trên thế giới và đứng đầu trong các bệnh ung thư phụ nữ tại các nước đang phát triển. Theo báo cáo của Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), khoảng 6,6% phụ nữ từ 15 đến 74 tuổi trên toàn cầu bị nhiễm Human Papilloma Virus (HPV), với tỷ lệ nhiễm HPV ít nhất một lần trong đời lên đến 80%. Ở Việt Nam, ung thư cổ tử cung là nguyên nhân tử vong đứng thứ hai ở phụ nữ, với tỷ lệ mắc chuẩn là 17,3/100.000 dân, chi phí điều trị lên đến 53 tỷ đồng mỗi năm. Tỷ lệ nhiễm HPV ở phụ nữ đến khám phụ khoa tại Bệnh viện Đại học Y khoa Thái Nguyên được xác định là 28,31%.

Nghiên cứu tập trung vào việc phát hiện và xác định genotype HPV ở phụ nữ có tổn thương cổ tử cung bằng kỹ thuật Realtime-PCR và lai phân tử Reverse Dot Blot (RDB). Thời gian nghiên cứu từ tháng 3/2014 đến tháng 3/2015 tại Phòng khám Sản phụ khoa và Phòng xét nghiệm Vi sinh - Sinh học phân tử, Trường Đại học Y-Dược Thái Nguyên. Mục tiêu nhằm cung cấp dữ liệu chính xác về tỷ lệ nhiễm HPV và phân bố các type HPV nguy cơ cao và thấp, góp phần nâng cao hiệu quả tầm soát và phòng ngừa ung thư cổ tử cung.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Virus HPV và đặc điểm sinh học**: HPV là virus DNA dạng vòng, không có vỏ, kích thước 52-55 nm, chứa các gene mã hóa protein cấu trúc (L1, L2) và protein sớm (E1, E2, E4, E5, E6, E7) có vai trò trong nhân lên và gây ung thư.
- **Phân loại HPV theo nguy cơ**: HPV được chia thành nhóm nguy cơ cao (HPV16, 18, 31, 45...) gây ung thư cổ tử cung và nhóm nguy cơ thấp (HPV6, 11, 81...) gây mụn cóc sinh dục.
- **Chu kỳ sống và cơ chế gây ung thư**: HPV xâm nhập tế bào biểu mô cổ tử cung, gene E6 và E7 ức chế protein ức chế khối u p53 và pRB, dẫn đến bất tử hóa tế bào và phát triển ung thư.
- **Kỹ thuật phát hiện HPV**: Realtime-PCR phát hiện HPV-DNA định tính, lai phân tử Reverse Dot Blot xác định genotype HPV dựa trên sự lai giữa sản phẩm PCR và probe đặc hiệu.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Đối tượng nghiên cứu**: 166 phụ nữ từ 18-60 tuổi, có tổn thương cổ tử cung, chưa tiêm vaccine HPV, không mang thai, không trong kỳ kinh, đến khám tại Bệnh viện Đại học Y khoa Thái Nguyên.
- **Thu thập mẫu**: Dịch phết cổ tử cung được lấy bằng tăm bông vô trùng, bảo quản ở -20°C.
- **Tách chiết DNA**: Sử dụng phương pháp phenol-chloroform, thu nhận DNA nguyên vẹn, tinh khiết.
- **Phát hiện HPV-DNA**: Thực hiện Realtime-PCR với cặp mồi MY09/MY11, phân tích tín hiệu huỳnh quang FAM và JOE để xác định mẫu dương tính.
- **Xác định genotype HPV**: Sử dụng kỹ thuật lai phân tử Reverse Dot Blot với bộ kit LightPower iVA HPV Genotype RDB, xác định 24 type HPV phổ biến.
- **Phân tích số liệu**: Dữ liệu được xử lý bằng Microsoft Excel 2010, tính tỷ lệ nhiễm, phân bố type và đồng nhiễm.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- Tỷ lệ nhiễm HPV ở phụ nữ có tổn thương cổ tử cung là 28,31% (47/166 mẫu).
- Trong 47 mẫu dương tính, 63,83% nhiễm HPV nhóm nguy cơ thấp (type 6, 11, 81), 36,17% nhiễm nhóm nguy cơ cao (type 16, 18).
- Tỷ lệ nhiễm đơn thuần chiếm 76,6%, đồng nhiễm 2 type chiếm 23,4%, không có trường hợp đồng nhiễm ≥3 type.
- Kiểu đồng nhiễm chủ yếu là giữa các type nguy cơ thấp (6-11, 6-81, 11-81 chiếm 90,91%), chỉ 9,09% đồng nhiễm giữa nhóm nguy cơ cao và thấp (16-6).
- So sánh với nghiên cứu tại Bệnh viện Ung bướu Cần Thơ, tỷ lệ nhiễm HPV cao hơn (92,9%) do đối tượng nghiên cứu khác biệt (bệnh nhân ung thư cổ tử cung).

### Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm HPV tại Thái Nguyên tương đối cao, đặc biệt là các type nguy cơ thấp chiếm đa số, phản ánh tình trạng nhiễm HPV phổ biến trong cộng đồng phụ nữ có tổn thương cổ tử cung. Việc phát hiện đồng nhiễm các type HPV, đặc biệt là sự phối hợp giữa nhóm nguy cơ thấp và cao, làm tăng nguy cơ tiến triển ung thư cổ tử cung. Kỹ thuật Realtime-PCR kết hợp với lai phân tử Reverse Dot Blot cho phép phát hiện và định type chính xác, hỗ trợ hiệu quả trong tầm soát và quản lý bệnh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố các type HPV và bảng tỷ lệ đồng nhiễm, giúp minh họa rõ ràng sự phân bố và mức độ nguy cơ của các type HPV trong mẫu nghiên cứu.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Mở rộng nghiên cứu**: Tiếp tục khảo sát tỷ lệ và phân bố các type HPV khác trong cộng đồng để có dữ liệu toàn diện hơn, thực hiện trong vòng 2 năm tới, do các cơ sở y tế và viện nghiên cứu phối hợp.
- **Tăng cường tầm soát HPV**: Áp dụng kỹ thuật Realtime-PCR và lai phân tử trong tầm soát định kỳ cho phụ nữ từ 18-60 tuổi, đặc biệt nhóm có nguy cơ cao, nhằm phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
- **Xây dựng chương trình tiêm vaccine HPV**: Khuyến khích tiêm phòng vaccine Gardasil và Cervarix cho phụ nữ chưa nhiễm HPV, giảm tỷ lệ nhiễm mới và nguy cơ ung thư cổ tử cung trong 5 năm tới, phối hợp với ngành y tế địa phương.
- **Nâng cao nhận thức cộng đồng**: Tổ chức các chiến dịch giáo dục về phòng tránh HPV, quan hệ tình dục an toàn, hạn chế quan hệ tình dục sớm và nhiều bạn tình, nhằm giảm tỷ lệ lây nhiễm HPV.
- **Phát triển kỹ thuật xét nghiệm trong nước**: Đầu tư nghiên cứu và sản xuất bộ kit phát hiện và định type HPV giá rẻ, phù hợp với điều kiện Việt Nam, giúp mở rộng khả năng tầm soát và chẩn đoán.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Bác sĩ sản phụ khoa và chuyên gia y tế**: Nắm bắt kỹ thuật phát hiện và định type HPV, áp dụng trong chẩn đoán và điều trị ung thư cổ tử cung.
- **Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành công nghệ sinh học, y học phân tử**: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật PCR và lai phân tử, cũng như dữ liệu dịch tễ học HPV tại Việt Nam.
- **Ngành y tế công cộng và quản lý y tế**: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách tầm soát, phòng chống HPV và ung thư cổ tử cung hiệu quả.
- **Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng**: Tăng cường hoạt động tuyên truyền, giáo dục về HPV và ung thư cổ tử cung dựa trên dữ liệu khoa học cập nhật.

## Câu hỏi thường gặp

1. **HPV là gì và tại sao nó nguy hiểm?**  
HPV là virus gây nhiễm trùng phổ biến qua đường tình dục, một số type có nguy cơ cao gây ung thư cổ tử cung. Khoảng 99% ung thư cổ tử cung liên quan đến HPV.

2. **Phương pháp nào được sử dụng để phát hiện HPV trong nghiên cứu này?**  
Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật Realtime-PCR để phát hiện HPV-DNA và lai phân tử Reverse Dot Blot để xác định genotype HPV với độ nhạy và đặc hiệu cao.

3. **Tỷ lệ nhiễm HPV ở phụ nữ Việt Nam như thế nào?**  
Tỷ lệ nhiễm HPV trong nghiên cứu tại Thái Nguyên là 28,31%, trong khi các nghiên cứu khác tại Việt Nam dao động từ 7,6% đến 80% tùy khu vực và đối tượng.

4. **Sự khác biệt giữa HPV nhóm nguy cơ cao và thấp là gì?**  
Nhóm nguy cơ cao (như HPV16, 18) có khả năng gây tổn thương nghiêm trọng và ung thư cổ tử cung, nhóm nguy cơ thấp (như HPV6, 11) thường gây mụn cóc sinh dục và ít nguy hiểm hơn.

5. **Tại sao cần xác định genotype HPV?**  
Xác định genotype giúp đánh giá nguy cơ tiến triển ung thư, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và theo dõi hiệu quả phòng ngừa, đặc biệt trong tầm soát ung thư cổ tử cung.

## Kết luận

- Tỷ lệ nhiễm HPV ở phụ nữ có tổn thương cổ tử cung tại Thái Nguyên là 28,31%, với đa số là các type nguy cơ thấp.  
- Kỹ thuật Realtime-PCR kết hợp lai phân tử Reverse Dot Blot cho phép phát hiện và định type HPV chính xác, hỗ trợ tầm soát ung thư cổ tử cung hiệu quả.  
- Phân bố 5 type HPV phổ biến gồm 3 type nguy cơ thấp (6, 11, 81) và 2 type nguy cơ cao (16, 18).  
- Tỷ lệ nhiễm đơn thuần chiếm 76,6%, đồng nhiễm 23,4%, chủ yếu là đồng nhiễm giữa các type nguy cơ thấp.  
- Đề xuất mở rộng nghiên cứu, tăng cường tầm soát, tiêm vaccine và nâng cao nhận thức cộng đồng để phòng chống HPV và ung thư cổ tử cung.  

Hành động tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời phổ biến kết quả nghiên cứu đến các cơ sở y tế và cộng đồng nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hiện nay ung thƣ cổ tử cung là loại ung thƣ xếp thứ hai trong các bệnh ung thƣ phổ biến của phụ nữ trên thế giới nhƣng lại chiếm vị trí đầu trong các bệnh ung thƣ của phụ nữ ở các nƣớc đang phát triển. HPV (Human Papilloma Vius) đã và đang là mối nguy hiểm đe dọa sức khỏe của những ngƣời phụ nữ mắc ung thƣ cổ tử cung hoặc những phụ nữ mang virus này. HPV đƣợc định type (genotype) dựa trên sự khác biệt về trình tự DNA của virus. Đến nay các nhà khoa học đã xác định đƣợc trên 100 type HPV khác nhau trong đó hơn 80 type đã đƣợc giải trình tự toàn bộ hệ gen và các type còn lại cũng đã đƣợc giải mã một phần.

Dựa trên khả năng gây ra các tổn thƣơng mô học, đặc biệt là khả năng gây ung thƣ cổ tử cung, HPV đƣợc chia làm hai nhóm: nhóm HPV nguy cơ cao (High-risk HPV) gồm các type HPV16, 18, 31, 45, 33, 35, 39, 51, 52, 56, 58, 66, 68 ,70. trong đó HPV16, 18 chiếm tỷ lệ cao nhất. Các type HPV nguy cơ cao là nguyên nhân chính gây ra các tổn thƣơng nghiêm trọng và phát triển thành ung thƣ cổ tử cung. Nhóm HPV nguy cơ thấp (Low-risk HPV) gồm các type HPV1, 2, 6, 8, 9, 11, 42, 43, 44, 48, 49, 50, 64.

phổ biến nhất là HPV6, 11. Các type nguy cơ thấp là tác nhân gây nên đa số các dạng sùi mào gà sinh dục (HPV6, 11), mụn cóc ở chân (HPV1), mụn cơm ở tay (HPV2) và các dạng viêm nhiễm khác. Mối liên quan giữa nhiễm HPV và ung thƣ cổ tử cung đã đƣợc xác định từ những năm 70 của thể kỷ trƣớc, theo đó HPV gây ra rối loạn sinh sản của tế bào biểu mô cổ tử cung, với diễn tiến tự nhiên từ viêm nhiễm mạn tính, đến dị sản nhẹ, dị sản vừa, dị sản nặng, rồi ung thƣ cổ tử cung. Tuy hầu hết (khoảng 98%) tình trạng nhiễm HPV sẽ tự khỏi, nhƣng các types HPV thuộc nhóm nguy cơ cao có thể làm tổn thƣơng cổ tử cung nặng hơn hoặc thành ung thƣ, thƣờng sau khoảng 10 năm.

Khi đã bị nhiễm và có tổn thƣơng do HPV, không có thuốc điều trị đặc hiệu cho HPV, để tránh nguy cơ tổn thƣơng diễn tiến nặng hơn, chỉ có một cách điều trị là lấy đi tổn thƣơng này. 2 Hạn chế quan hệ tình dục sớm, không quan hệ tình dục với nhiều ngƣời và tình dục an toàn là những cách có thể giúp giảm nguy cơ nhiễm HPV. Tuy nhiên, cách phòng ngừa nhiễm HPV hiệu quả nhất là tiêm ngừa vacxin, hiện nay ở Việt Nam đang lƣu hành 3 loại vacxin phòng 4 types HPV phổ biến (type 6, 11, 16 và 18) đó là vacxin Vacxin Gardasil (MERCK &CO.,) và vacxin Cervarix (GlaxoSmithKline). Với những tiến bộ của y khoa hiện đại, ung thƣ cổ tử cung có thể đƣợc chữa khỏi nếu bệnh đƣợc phát hiện sớm.

Do đó bên cạnh việc tầm soát ung thƣ cổ tử cung bằng xét nghiệm tế bào học cổ tử cung (xét nghiệm PAP) thì việc phát hiện tình trạng nhiễm HPV và định type virus này cũng có vai trò rất quan trọng. Trên cơ sở các kết quả thu đƣợc từ những đề tài nghiên cứu về HPV trƣớc đây, chúng tôi thực hiện đề tài “Xác định genotype HPV (Human Papilloma Virus) ở một số phụ nữ tới khám tại khoa sản của Bệnh viện Trƣờng Đại học Y khoa Thái Nguyên nhiễm virus bằng kỹ thuật lai phân tử Reverse Dot Blot”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Phát hiện đƣợc HPV ở phụ nữ bằng kỹ thuật Realtime-PCR.

Xác định đƣợc genotype HPV bằng kỹ thuật lai phân tử Reverse Dot Blot. Nội dung nghiên cứu - Nghiên cứu và phát hiện tình trạng nhiễm HPV ở nhóm phụ nữ đƣợc lựa chọn bằng kỹ thuật Realtime-PCR. - Xác định các genotype HPV ở những trƣờng hợp nhiễm virus này bằng kỹ thuật lai phân tử Reverse Dot Blot. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

HPV – Human Papilloma Virus 1. Đặc điểm HPV Human Papilloma Virus (HPV) là nhóm virus có kích thƣớc nhỏ, mang vật liệu di truyền là DNA, gây bệnh ở ngƣời thuộc họ Papovaviridae. HPV có cấu trúc capsid không vỏ và đối xứng xoắn ốc, đƣờng kính hạt virus khoảng 52- 55nm chứa DNA dạng vòng, mạch đôi, liên kết với protein giống histone. Vỏ capsid đƣợc tạo thành từ 72 đơn vị capsomere, mỗi đơn vị là một pentamer của protein cấu trúc L1 và một protein cấu trúc L2 (protein này là thành phần kháng nguyên đƣợc sử dụng trong miễn dịch đặc hiệu).

Cả hai protein cấu trúc đều do virus tự mã hóa: Protein capsid chính (L1) chiếm khoảng 80% tổng số protein của virus. Protein capsid phụ (L2) chiếm khoảng 20%. Riboxom có hệ số lắng là 21S. Tiểu phần lớn có một vòng xoắn cuộn có thể chuyển đổi thành tiểu phần nhỏ trong quá trình sao chép.

Ngoài ra, một tiểu phần thứ 3 có hệ số lắng là 14S sẽ xuất hiện chịu trách nhiệm sao chép lại DNA tế bào chủ khi bao trong Virion. Khi đó, capsid chứa DNA tế bào chủ đƣợc gọi là Virion giả hay Pseudovirion. Sự hình thành capsid của genome HPV 4 Hình 1. Hình dạng HPV HPV không phát triển trong điều kiện nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, do đó muốn thực hiện đề tài này chỉ có thể dựa trên nghiên cứu invivo trên ngƣời bị nhiễm và những mẫu bị nhiễm sẽ đƣợc lƣu giữ ở nhiệt độ -700C trong một thời gian dài mà không làm ảnh hƣởng tới khả năng hoạt động của virus [22].

Bộ gen HPV Genome của HPV là một phân tử ADN kép không hoàn chỉnh, siêu xoắn vòng tức là capsome sắp xếp xung quanh theo chiều xoắn của acid nucleic (ở đây là DNA) tạo thành ống giống nhƣ cầu thang xoắn, chiều dài của capsid phụ thuộc chiều dài sợi acid nucleic, bộ gen virus chiếm 12% trọng lƣợng hạt virus, có kích thƣớc nằm trong khoảng 7,2 kb đến 8,1 kb (trong đó các base Guanine và Cytosine chiếm 42%), 10 khung đọc mở ORF. Khung đọc mở mã hoá cho toàn bộ protein của HPV nằm trên một mạch của phân tử ADN kép, tức là sự sao chép, phiên mã xảy ra trên một mạch và chỉ theo một chiều duy nhất [22]. Cấu trúc bộ gene HPV Dựa theo chức năng, genome của HPV đƣợc chia thành ba vùng chính: Vùng gene mã hoá cho protein muộn bao gồm các gene mã hoá cho các protein cấu trúc L1 và L2 hình thành vỏ capsid của virus. Gene L1 và L2, vùng L1 mã hóa protein L1 là thành phần chủ yếu cấu tạo vỏ capsid của virus, đây là vùng bảo tồn nhất của virus và cũng là vùng để phát hiện cũng nhƣ phân loại virus.

L1 có trọng lƣợng phân tử 56-60 kDa, đƣợc phosporyl hóa yếu và không gắn với DNA. Vùng L2 mã hóa protein vỏ capsid phụ, có trọng lƣợng phân tử 49-60 kDa, lại đƣợc phosphoryl hóa cao và có khả năng gắn DNA [22]. Bộ gene HPV dạng mạch thẳng Khi chỉ gen L1 bộc lộ, có thể hình thành các hạt giả virus hoặc phân tử giống virus (Virus like particles - VLPs), các thành phần này khó phân biệt với virus thực sự và đóng vai trò quyết định trong sản xuất virus, sản xuất vaccine. Cấu tạo hạt giả virus Nếu L2 bộc lộ cùng với L1, nó cũng góp phần tạo ra VLPs, nhƣng L2 không cần thiết cho việc hình thành vỏ capsid.

L1 và L2 bộc lộ đặc hiệu trong hầu hết lớp ngoài cùng của tế bào sừng (nơi giải phóng các virus mới đƣợc hình thành). Mặc dù L2 không đặc biệt cần thiết cho việc hình thành vỏ capsid nhƣng có vai trò quan trọng trong chu kỳ sống và trong quá trình xâm nhập của virus do L2 có khả năng tạo sự gắn kết giữa receptor bề mặt tế bào với actin và với PML, cần thiết cho giai đoạn đầu của quá trình xâm nhiễm [22]. 7 Vùng gene mã hoá cho các protein sớm gồm 6 gene: E1, E2, E4, E5, E6 và E7 và khung đọc mở ORF. Các gene này mã hóa cho các protein có vai trò quan trọng trong quá trình nhân lên của virus và sự tiến triển của ung thƣ cổ tử cung.

- Gene E1 là một trong 2 vùng bảo tồn nhất ở HPV (cùng với vùng L1). Chức năng chính của E1 là mã hóa cho protein gắn đặc hiệu vào DNA, Gene E1 gắn vào vị trí khởi đầu của quá trình nhân lên (ori), thực hiện quá trình chia tách DNA (helicase) và giúp các chuỗi gene của virus duỗi ra trong quá trình sao chép. E1 có hoạt động tháo xoắn không phụ thuộc ATP, rất cần thiết cho sự sao chép của virus [22]. - Gene E2, ngoài chức năng trong sao chép DNA của virus, E2 là gene mã hóa chủ yếu cho các nhân tố phiên mã của tế bào, duy trì chuỗi gene virus ngoài nhiếm sắc thể.

Chức năng điều hòa giải mã của gene E2 đƣợc thực hiện do sự gắn kết với E2BSs trong chuỗi gene của virus có ái lực với gene E2 và những vị trí liên quan này xác định hiệu quả của gene E2 trong quá trình giải mã. Bên cạnh đó, E2 còn tƣơng tác với E1, giúp E1 dễ dàng gắn với điểm khởi đầu sao chép và có thể bắt đầu sao chép tăng cƣờng hơn [22]. Gene E1 và E2 đóng vai trò quan trọng trong điều chỉnh quá trình nhân lên của virus. Gene E2 còn có khả năng gắn với chuỗi DNA đặc hiệu (vị trí gắn E2 - E2BSs) và protein E1.

Tuy nhiên, cả hai chức năng của E2 đều do gene E1 điều chỉnh. Trong quá trình sao chép virus, có nhiều thành phần tế bào phụ thuộc gene E1 nhƣ DNA polymerase, chaperone protein, histone H1 và yếu tố sao chép A vì gene E1 có khả năng trực tiếp thúc đẩy các thành phần này [22]. - Gene E4 mã hóa cho protein E4, có vai trò trợ giúp trong sự trƣởng thành và phóng thích HPV ra khỏi tế bào mà không làm tan tế bào chủ. - Gene E5 tổng hợp protein E5 một protein chuỗi đôi kỵ nƣớc, kích thƣớc nhỏ nằm ở phần màng Golgi và lƣới nguyên sinh chất của tế bào, giúp HPV xâm nhập và tồn tại trong tế bào chủ.

Protein E5 tác động ngay trong giai đoạn đầu của sự xâm nhiễm, chúng tạo ra các phức hợp với các thụ thể của nhân tố tăng trƣởng và biệt hóa, từ đó kích thích sự phát triển của tế bào và giúp virus lẩn trốn khả năng 8 miễn dịch của tế bào chủ. Protein E5 còn có vai trò trong việc ngăn chặn sự chết theo chƣơng trình của tế bào khi có sự sai hỏng DNA do chính virus gây ra [22]. - Gene E6 mã hóa protein E6, cực kỳ quan trọng trong vai trò gây ung thƣ, nhất là ở những types đƣợc xếp vào nhóm nguy cơ cao gây ung thƣ.