Luận văn thạc sĩ pháp luật về thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh

Luận văn thạc sĩ phân tích thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh, cung cấp cái nhìn sâu sắc về chính sách thuế.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Liêm
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Vũ Nam
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Về Thuế Thu Nhập Cá Nhân Đối Với Cá Nhân Kinh Doanh Và Hộ Kinh Doanh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN ĐỐI VỚI CÁ NHÂN KINH DOANH VÀ HỘ KINH DOANH
• 1.1. Khái quát về thuế thu nhập cá nhân
• 1.2. Thuế thu nhập cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN ĐỐI VỚI CÁ NHÂN KINH DOANH VÀ HỘ KINH DOANH
• 2.1. Người nộp thuế
• 2.2. Thu nhập chịu thuế, thu nhập miễn giảm thuế
• 2.3. Đối với các nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán
• 2.4. Một số nội dung khác về công tác quản lý thuế đối với cá nhân nộp thuế khoán
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN ĐỐI VỚI CÁ NHÂN KINH DOANH VÀ HỘ KINH DOANH VÀ CÁC KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 3.1. Đánh giá quy định pháp luật thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh
• 3.2. Thực trạng áp dụng Luật pháp về thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh
• 3.3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về thuế thu nhập cá nhân cho hộ kinh doanh

Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là một trong những loại thuế quan trọng trong hệ thống thuế của Việt Nam. Đối với hộ kinh doanh, thuế TNCN không chỉ là nghĩa vụ tài chính mà còn là công cụ quản lý thu nhập của Nhà nước. Việc hiểu rõ về thuế TNCN giúp hộ kinh doanh thực hiện nghĩa vụ thuế một cách chính xác và hiệu quả.

1.1. Khái niệm và nguồn gốc thuế thu nhập cá nhân

Thuế TNCN là khoản nộp bắt buộc vào ngân sách Nhà nước từ thu nhập của cá nhân. Nguồn gốc của thuế TNCN có thể truy nguyên từ các quốc gia phương Tây, nơi mà thuế này đã được áp dụng từ thế kỷ 18.

1.2. Đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân

Thuế TNCN có tính chất trực thu, nghĩa là thuế được đánh vào thu nhập thực tế của cá nhân. Đặc điểm này giúp đảm bảo công bằng trong việc phân phối thu nhập giữa các tầng lớp dân cư.

II. Vấn đề và thách thức trong việc áp dụng thuế TNCN cho hộ kinh doanh

Việc áp dụng thuế TNCN cho hộ kinh doanh gặp nhiều thách thức, từ việc xác định thu nhập chịu thuế đến quy trình kê khai và nộp thuế. Những vấn đề này không chỉ gây khó khăn cho hộ kinh doanh mà còn cho cơ quan thuế trong việc quản lý.

2.1. Khó khăn trong việc xác định thu nhập chịu thuế

Nhiều hộ kinh doanh không thực hiện chế độ kế toán, dẫn đến việc xác định thu nhập chịu thuế gặp khó khăn. Điều này khiến cơ quan thuế phải ấn định thu nhập, gây ra sự không công bằng.

2.2. Quy trình kê khai và nộp thuế phức tạp

Quy trình kê khai thuế TNCN hiện tại còn phức tạp, khiến nhiều hộ kinh doanh không nắm rõ cách thức thực hiện. Điều này dẫn đến tình trạng thất thu thuế và khó khăn trong quản lý thuế.

III. Phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân cho hộ kinh doanh

Phương pháp tính thuế TNCN cho hộ kinh doanh đã được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật. Tuy nhiên, việc áp dụng thực tế vẫn còn nhiều bất cập.

3.1. Các phương pháp tính thuế hiện hành

Hiện nay, có hai phương pháp chính để tính thuế TNCN cho hộ kinh doanh: phương pháp khoán và phương pháp kê khai. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng.

3.2. Đề xuất cải tiến phương pháp tính thuế

Cần có những cải tiến trong quy định về phương pháp tính thuế để đơn giản hóa quy trình và tạo điều kiện thuận lợi cho hộ kinh doanh trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thuế TNCN

Nghiên cứu về thuế TNCN đối với hộ kinh doanh đã chỉ ra nhiều vấn đề cần cải thiện. Việc áp dụng các quy định hiện hành cần được đánh giá và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.

4.1. Kết quả thực hiện thuế TNCN trong thời gian qua

Thống kê cho thấy, tỷ lệ thu từ thuế TNCN đối với hộ kinh doanh còn thấp so với tiềm năng. Điều này cho thấy cần có sự cải cách trong chính sách thuế.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các địa phương

Một số địa phương đã áp dụng thành công các biện pháp quản lý thuế TNCN cho hộ kinh doanh, từ đó rút ra được những bài học kinh nghiệm quý báu cho các địa phương khác.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho thuế TNCN đối với hộ kinh doanh

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy, việc hoàn thiện quy định về thuế TNCN đối với hộ kinh doanh là cần thiết để đảm bảo công bằng và hiệu quả trong quản lý thuế. Hướng đi tương lai cần tập trung vào cải cách quy trình và chính sách thuế.

5.1. Đề xuất chính sách cải cách thuế TNCN

Cần có những chính sách cải cách mạnh mẽ để đơn giản hóa quy trình kê khai và nộp thuế, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho hộ kinh doanh.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về thuế

Nâng cao nhận thức của hộ kinh doanh về nghĩa vụ thuế là rất quan trọng. Cần có các chương trình đào tạo và tuyên truyền để giúp họ hiểu rõ hơn về thuế TNCN.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là một trong những nguồn thu quan trọng đóng góp vào ngân sách Nhà nước, đặc biệt đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh. Tại Việt Nam, theo ước tính có khoảng 4 triệu cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh đang hoạt động, tuy nhiên tổng thuế thu nhập cá nhân từ nhóm này chỉ chiếm khoảng 2% tổng thu ngân sách, trong khi đó ngành thuế phải huy động tới 60% nhân lực để quản lý đối tượng này. Luật thuế TNCN được sửa đổi, bổ sung năm 2014 đã đơn giản hóa phương pháp tính thuế đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh, chuyển từ tính thuế trên thu nhập sang tính thuế khoán trên doanh thu, nhằm giảm gánh nặng quản lý và tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích, đánh giá các quy định pháp luật về thuế TNCN đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh từ năm 2013 đến 2017, làm rõ những ưu, nhược điểm trong thực tiễn áp dụng, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật thuế TNCN. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại Việt Nam, đặc biệt khảo sát thực trạng tại tỉnh Cà Mau, trong bối cảnh Luật thuế TNCN sửa đổi có hiệu lực.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý thuế, tăng nguồn thu ngân sách, đồng thời đảm bảo công bằng xã hội và hỗ trợ phát triển kinh tế cá thể, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

- **Lý thuyết thuế trực thu và thuế gián thu**: Thuế TNCN là thuế trực thu, đánh trực tiếp vào thu nhập cá nhân, khác với thuế gián thu như thuế giá trị gia tăng. Thuế trực thu có tính công bằng cao hơn và điều tiết thu nhập hiệu quả hơn.
- **Nguyên tắc công bằng thuế**: Bao gồm công bằng theo chiều ngang (người có thu nhập ngang nhau đóng thuế ngang nhau) và công bằng theo chiều dọc (người có thu nhập cao đóng thuế nhiều hơn).
- **Mô hình thuế lũy tiến từng phần**: Thuế suất tăng dần theo mức thu nhập, đảm bảo tính công bằng và khả năng chi trả của người nộp thuế.
- **Khái niệm cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh**: Cá nhân hoặc nhóm cá nhân, hộ gia đình hoạt động sản xuất kinh doanh, có hoặc không đăng ký kinh doanh, chịu trách nhiệm vô hạn về tài sản.
- **Phân loại thu nhập chịu thuế**: Thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, đầu tư, chuyển nhượng, v.v., trong đó thu nhập từ kinh doanh là trọng tâm nghiên cứu.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu**: Luận văn sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật (Luật thuế TNCN 2007, sửa đổi 2012, 2014), các nghị định, thông tư hướng dẫn, báo cáo ngành thuế, số liệu thống kê thuế từ năm 2013 đến 2017, cùng các công trình nghiên cứu khoa học liên quan.
- **Phương pháp phân tích**: Phân tích tổng hợp, hệ thống hóa các quy định pháp luật; so sánh đối chiếu các văn bản pháp luật trước và sau sửa đổi; phân tích số liệu thống kê thuế; khảo sát thực tế tại tỉnh Cà Mau để đánh giá hiệu quả áp dụng pháp luật.
- **Cỡ mẫu và chọn mẫu**: Khảo sát một số cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh tại tỉnh Cà Mau, đại diện cho nhóm đối tượng nghiên cứu, nhằm thu thập thông tin thực tiễn về việc kê khai, nộp thuế và quản lý thuế.
- **Timeline nghiên cứu**: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2013-2017, giai đoạn sau khi Luật thuế TNCN sửa đổi có hiệu lực, nhằm đánh giá tác động của các quy định mới.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Phương pháp tính thuế khoán giúp đơn giản hóa thủ tục**: Sau khi áp dụng phương pháp tính thuế khoán theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, số lượng cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh tự khai thuế tăng lên khoảng 30% so với trước, giảm áp lực quản lý cho cơ quan thuế.
- **Tỷ lệ thuế thu nhập cá nhân từ nhóm cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh chiếm khoảng 2% tổng thu ngân sách**: Mặc dù tỷ lệ này thấp, nhưng nhóm đối tượng này chiếm tới 60% nhân lực ngành thuế để quản lý, cho thấy hiệu quả quản lý chưa cao.
- **Việc xác định doanh thu tính thuế còn nhiều khó khăn**: Do đặc thù kinh doanh nhỏ lẻ, không có hóa đơn chứng từ đầy đủ, dẫn đến việc ấn định thu nhập chịu thuế còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho người nộp thuế và cơ quan quản lý.
- **Công khai thông tin thuế khoán chưa đạt hiệu quả mong muốn**: Người nộp thuế vẫn chưa hiểu rõ về cách tính thuế, dẫn đến việc kê khai và nộp thuế chưa đầy đủ, ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những bất cập trên xuất phát từ đặc điểm kinh doanh nhỏ lẻ, quy mô hạn chế, và trình độ quản lý thuế còn yếu kém. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả cho thấy việc chuyển đổi phương pháp tính thuế sang thuế khoán đã giảm bớt phần nào gánh nặng quản lý, nhưng chưa giải quyết triệt để các vấn đề về minh bạch và công bằng thuế.

Việc áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần trước đây gây khó khăn trong xác định thu nhập chịu thuế do thiếu hóa đơn chứng từ, dẫn đến việc ấn định thu nhập không chính xác. Phương pháp thuế khoán tuy đơn giản nhưng có thể gây ra sự không công bằng nếu mức thuế khoán không phản ánh đúng khả năng đóng thuế thực tế của người nộp thuế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ người nộp thuế tự khai trước và sau khi áp dụng thuế khoán, cũng như bảng thống kê tỷ trọng thuế thu nhập cá nhân từ nhóm cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh qua các năm 2014, 2015, 2016.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Hoàn thiện khung pháp lý về thuế khoán**: Rà soát, điều chỉnh mức thuế khoán phù hợp với từng ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh để đảm bảo tính công bằng và khả năng thu thuế hiệu quả. Thời gian thực hiện: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế.
- **Tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn người nộp thuế**: Đẩy mạnh truyền thông về chính sách thuế, cách tính thuế và quyền lợi, nghĩa vụ của người nộp thuế nhằm nâng cao ý thức tự giác kê khai, nộp thuế. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Cơ quan thuế địa phương.
- **Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế**: Xây dựng hệ thống quản lý thuế điện tử, hỗ trợ kê khai, nộp thuế trực tuyến, giảm thiểu thủ tục hành chính và tăng tính minh bạch. Thời gian: 2 năm; Chủ thể: Tổng cục Thuế, Bộ Thông tin và Truyền thông.
- **Tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm**: Nâng cao năng lực kiểm tra, xử lý các hành vi gian lận, trốn thuế, đặc biệt trong nhóm cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh để bảo đảm nguồn thu ngân sách. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Cơ quan thuế, Thanh tra Nhà nước.
- **Khuyến khích áp dụng chế độ kế toán đơn giản cho cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh**: Hỗ trợ đào tạo, hướng dẫn áp dụng chế độ kế toán phù hợp để nâng cao tính chính xác trong kê khai thuế. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, các tổ chức đào tạo.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Cơ quan quản lý thuế và nhà hoạch định chính sách**: Nghiên cứu để hoàn thiện chính sách thuế, nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh.
- **Cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh**: Hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ thuế, phương pháp tính thuế và các quy định pháp luật liên quan để thực hiện đúng và đầy đủ nghĩa vụ thuế.
- **Học giả, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Thuế**: Tài liệu tham khảo chuyên sâu về pháp luật thuế thu nhập cá nhân, đặc biệt trong lĩnh vực kinh doanh cá thể.
- **Tư vấn thuế và các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa**: Áp dụng kiến thức để tư vấn, hỗ trợ khách hàng trong việc kê khai, nộp thuế và tuân thủ pháp luật thuế.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh được tính như thế nào?**  
   Thuế được tính theo phương pháp khoán dựa trên tỷ lệ phần trăm doanh thu tùy theo ngành nghề, áp dụng cho cá nhân có doanh thu trên 100 triệu đồng/năm.

2. **Ai là người nộp thuế thu nhập cá nhân trong lĩnh vực kinh doanh?**  
   Là cá nhân cư trú hoặc không cư trú có thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh phát sinh tại Việt Nam, bao gồm cá nhân, nhóm cá nhân và hộ gia đình.

3. **Có những ưu đãi thuế nào dành cho cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp?**  
   Cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, làm muối, nuôi trồng thủy sản được miễn thuế nếu đáp ứng các điều kiện về quyền sử dụng đất và trực tiếp tham gia sản xuất.

4. **Phương pháp kê khai thuế thu nhập cá nhân hiện nay như thế nào?**  
   Có các hình thức kê khai theo từng lần phát sinh, theo tháng, quý hoặc năm, tùy thuộc vào loại hình kinh doanh và quy định của cơ quan thuế.

5. **Làm thế nào để cá nhân kinh doanh có thể giảm thiểu rủi ro vi phạm pháp luật thuế?**  
   Thực hiện đăng ký thuế đầy đủ, kê khai trung thực, nộp thuế đúng hạn, và tuân thủ các quy định pháp luật về thuế; đồng thời tham khảo tư vấn từ cơ quan thuế hoặc chuyên gia thuế.

## Kết luận

- Luật thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh đã có những bước tiến quan trọng, đặc biệt với việc áp dụng phương pháp tính thuế khoán nhằm đơn giản hóa thủ tục và giảm gánh nặng quản lý.  
- Tuy nhiên, việc quản lý thuế đối với nhóm đối tượng này vẫn còn nhiều khó khăn do đặc thù kinh doanh nhỏ lẻ, thiếu minh bạch trong kê khai doanh thu.  
- Nghiên cứu đã chỉ ra các bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và tăng nguồn thu ngân sách.  
- Các giải pháp tập trung vào hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường tuyên truyền, ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát.  
- Đề nghị các cơ quan chức năng sớm triển khai các kiến nghị để tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và phát triển bền vững.

Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan thuế cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 THUẾ THU NHẬP CÁ NHÂN ĐỐI VỚI CÁ NHÂN KINH DOANH VÀ HỘ KINH DOANH 1.1 Khái quát về thuế thu nhập cá nhân 1. Khái niệm, nguồn gốc của thuế thu nhập cá nhân. Thuế là một khoản nộp bắt buộc vào ngân sách Nhà nước để đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước1. Thông thường hệ thống thuế của một quốc gia có cấu trúc bởi ba nhóm thuế, bao gồm: thuế đánh trên thu nhập, thuế đánh trên tài sản và thuế đánh trên hành vi người tiêu dùng2, dựa trên đó mà các sắc thuế được thiết lập.

Thuế đánh trên tài sản như: thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, thuế đánh vào người tiêu dùng thường được sử dụng là thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt… Đối với thuế thu nhập, hiện nay hầu hết các nước trên thế giới người sử dụng hai sắc thuế là thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân. Các sắc thuế này thường phức tạp và khó thu nhưng nó được xem là sắc thuế bình đẳng bởi nó góp phần điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư trên cơ sở xem xét đến hoàn cảnh cụ thể của người nộp thuế. Chính vì vậy, thuế TNCN là một loại thuế trực thu, thu vào thu nhập của cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định3. Hay nói cách khác, thuế TNCN là khoản tiền mà người có thu nhập phải trích nộp một phần tiền lương hoặc từ các nguồn thu nhập khác vào ngân sách Nhà nước.

Thuế TNCN ra đời rất sớm, lần đầu tiên thuế TNCN được áp dụng tại Hà Lan vào năm 1797, nước Anh áp dụng vào năm 1799, nước Pháp áp dụng vào năm 1808, nước Mỹ áp dụng thuế TNCN từ năm 1864. Tại các nước Châu Á: Nhật Bản áp dụng thuế TNCN vào cuối thuế kỉ XIX, Thái Lan áp dụng vào năm 1939, Phi- lip-pin áp dụng vào năm 1945, Hàn Quốc năm 1948, In-đô-nê-si-a áp dụng vào năm 1949, Trung Quốc năm 1984, các nước Đông Âu mới áp dụng như: Ru-ma-ni vào năm 1990, Nga năm 1991, Ba Lan năm 19924. Tại các quốc gia phát triển, thuế 1 Lê Thị Nguyệt Châu (2009), Giáo Trình Luật tài chính 2 (thuế), NXB Đại học Cần Thơ, trang 9, trang 11. 2 Lê Thị Nguyệt Châu (2009), Giáo Trình Luật tài chính 2 (thuế), NXB Đại học Cần Thơ, trang 9, trang 11.

3 Lê Quang Cường, Nguyễn Kim Quyến (2013), Giáo trình thuế I, NXB Kinh tế TPHCM, trang 205. 4 Lê Quang Cường, Nguyễn Kim Quyến (2013), Giáo trình thuế I, NXB Kinh tế TPHCM, trang 205. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 TNCN đóng góp một nguồn thu khổng lồ vào ngân sách Nhà nước. Ví dụ: Ở nước Mỹ, Nhật, Canada, Úc, thuế TNCN chiếm 50% nguồn thu ngân sách Nhà nước từ thuế.

Ở các nước đang phát triển như Thái Lan, Malaixia, Phi-lip-pin chiếm từ 15% đến 30% nguồn thu ngân sách Nhà nước từ thuế5. Hiện nay trên giới có hai phương pháp đánh thuế TNCN: có nước tính thuế vào từng khoản thu nhập thực tế của mỗi cá nhân, có nước tính thuế trên tổng thu nhập của cả hộ gia đình: - Cách thứ nhất được áp dụng phổ biến ở các nước Anh, Nhật, Thụy Điển, các nước Châu Phi, Liên Xô, Hunggari, Tiệp Khắc… Ưu điểm của cách này là đơn giản, dễ thực hiện, đảm bảo thu kịp thời vào ngân sách Nhà nước, nhược điểm là chưa đảm bảo yêu cầu cần phân phối lại thu nhập quốc dân qua thuế sao cho có hiệu quả và đáp ứng được sự công bằng xã hội và nhất là đối với những cá nhân có nhiều phụ thuộc. - Cách thứ hai áp dụng ở các nước Pháp, Hà Lan… các chuyên gia cho rằng cách này công bằng hơn về mặt đạo đức xã hội nhưng không kịp thời vì mỗi gia đình đều có ít nhất 2 người trở lên. Đã có nhiều người thì sẽ có nhiều khoản thu nhập khác nhau, do đó phải mở sổ sách kế toán, theo dõi từng nguồn thu nhập và phải đối chiếu với nơi phát sinh thu nhập, vì có nhiều phức tạp nên rất ít quốc gia áp dụng cách thứ hai6.

- Ở Việt Nam, trước năm 1975 ở miền Nam thì chính quyền Sài Gòn đã áp dụng thuế TNCN nhưng với tên gọi là Thuế lợi tức lương bổng được ban hành vào năm 1962 và sau đó được cải cách vào năm 1972. Năm 1990, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao. Để cho phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao đã có 6 lần sửa đổi, bổ sung vào các năm: lần thứ nhất vào năm 1992, lần thứ 2 vào năm 1994, lần thứ ba vào năm 1997, 5 Nguyễn Thị Mỹ Linh (2009), Thuế Thực Hành, Nxb Thống kê, trang 262 6 Trang công ty Luật Minh Khuê, Kiến thức cơ bản về thuế thu nhập cá nhân, https://luatminhkhue.vn/kien-thuc-phap-luat-thue/kien-thuc-co-ban-ve-thue-thu-nhap-ca-nhan. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 lần thứ tư vào năm 1999, lần thứ năm vào năm 2001 và lần thứ sáu là Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung số 14/2004/PL-UBTVQH11 ban hành năm 2004.

Do Pháp luật thuế TNCN của Việt Nam với tên gọi là Thuế thu nhập đối với những người có thu nhập cao nên phạm vi điều chỉnh hẹp và còn nhiều bất cập. Bên cạnh đó, cùng với quá trình hội nhập quốc tế hiện nay vấn đề đặt ra hành lang pháp lý chặt chẽ cũng như các biện pháp chế tài đủ mạnh và có tính thuyết phục để thuế TNCN được thực thi một cách có hiệu lực và hiệu quả. Với tính cấp thiết đó, Quốc hội đã thông qua Luật số 04/2007/QH12 ngày 21/11/2007 và được sửa đổi bằng Luật số 26/2012/QH13 ngày 22/11/2012 đã điều chỉnh phù hợp hơn với các loại thuế thu nhập mà cá nhân có được, không phân biệt mức độ cao, thấp như trước. Đặc điểm của thuế thu nhập cá nhân Chính vì thuế TNCN là một loại thuế trực thu, thu vào thu nhập của cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định nên có những đặc điểm sau: Thứ nhất, thuế TNCN là một loại thuế trực thu nên luôn tạo cảm giác gánh nặng thuế cho người chịu thuế, hay nói theo một cách khác, người nộp thuế không thể chuyển giao gánh nặng thuế cho người khác7.

Tính trực thu của thuế TNCN còn thể hiện ở chỗ, người nộp thuế cũng đồng thời là người chịu thuế, tức là Nhà nước sẽ trực tiếp đánh thuế vào thu nhập phát sinh của đối tượng nộp thuế, theo đó đối tượng nộp thuế có nghĩa vụ tự kê khai và nộp thuế. Bên cạnh đó, thuế TNCN với tính trực thu thường đụng chạm trực tiếp đến lợi ích của người nộp thuế bởi tính nhạy cảm và dễ gây ra phản ứng trong xã hội vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập bản thân, tình hình tài chính cũng như cuộc sống của gia đình của bản thân người nộp thuế. Vì vậy, việc điều tiết một phần TNCN không đơn giản, hơn nữa thuế TNCN được xem là một loại thuế khá phức tạp. Do đó, Nhà nước phải xác định mức thu hợp lý, phù hợp với khả năng đóng góp của người nộp thuế.

7 Lê Quang Cường, Nguyễn Kim Quyến (2013), Giáo trình thuế I, NXB Kinh tế TPHCM, trang 205. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 Thứ hai, thuế TNCN có phạm vi đánh thuế rất rộng từ đối tượng chịu thuế đến người nộp thuế8. Cụ thể: Đối tượng chịu thuế bao gồm toàn bộ các khoản TNCN không phân biệt thu nhập có nguồn gốc phát sinh trong nước hay ngoài nước. Đối tượng nộp thuế bao gồm tất cả các công dân của nước sở tại và những người nước ngoài cư trú thường xuyên hoặc không thường xuyên tại nước sở tại.

Việc xác định đối tượng nộp thuế TNCN phụ thuộc vào phương pháp đánh thuế mà mỗi quốc gia áp dụng. Hiện nay, trên thế giới có hai phương thức đánh thuế TNCN phổ biến, đó là phương thức đánh thuế dựa trên tiêu chí “nơi cư trú” và “địa điểm phát sinh thu nhập”9. Theo phương thức đánh thuế trên cơ sở “địa điểm phát sinh thu nhập”, đối tượng nộp thuế TNCN là mọi cá nhân có thu nhập chịu thuế phát sinh trên lãnh thổ của một quốc gia. Theo đó, cá nhân chỉ nộp thuế TNCN đối với khoản thu nhập chịu thuế phát sinh tại nước sở tại, còn đối với những khoản thu nhập phát sinh ở nước ngoài thì không phải nộp thuế.

Cách điều tiết thuế theo phương thức này thì không được phổ biến, nhưng nó lại tạo được sự hấp dẫn về thuế để thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, phương thức đánh thuế này chỉ thích hợp với những nước có nhiều nước ngoài đến làm việc và đầu tư, còn công dân nước có ít người làm việc hoặc đầu tư ở nước ngoài. Điển hình như Hồng Kông đây là nơi mà có số lượng khá lớn người nước ngoài đến làm việc và đầu tư10. Tuy cùng căn cứ vào tiêu chí “nơi cư trú” để đánh thuế nhưng mỗi quốc gia có định nghĩa khác nhau về khái niệm thế nào là một đối tượng cư trú tại một nước trong Luật thuế TNCN của nước mình.

Nhiều nước quy định cá nhân cư trú là người định cư ở nước đó hoặc là những người không sống thường xuyên nhưng có tổng số ngày cư trú là người định cư ở nước đó vượt qua 183 ngày trong một năm 8 Lê Quang Cường, Nguyễn Kim Quyến (2013), Giáo trình thuế I, NXB Kinh tế TPHCM, trang 205. 9 Lê Nết (2007), “Thuế thu nhập cá nhân nên thu như thế nào?”, tạp chí nghiên cứu lập pháp, (07), trang 19. 10 Lê Văn Ái, Đỗ Đức Minh (2002), Thuế thu nhập cá nhân trên thế giới và định hướng vận dụng ở Việt Nam, NXB Tài Chính, trang 28. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 tính thuế (có thể là năm dương lịch hoặc là năm tài chính) hoặc trong khoản thời gian 12 tháng liên tục11.

Phương thức đánh thuế dựa vào “nơi cư trú” lại được sử dụng rộng rãi ở hầu hết các nước trên trên thế giới. Theo phương thức này, các cá nhân cư trú ở một nước phải nộp thuế tại nước sở tại đối với thu nhập phát sinh trong và ngoài lãnh thổ quốc gia đó, cá nhân không cư trú chỉ bị đánh thuế đối với phần thu nhập phát sinh tại nước đó. Như vậy, cá nhân là đối tượng cư trú hay không cư trú nhưng có phát sinh thu nhập chịu thuế trong năm hoặc kỳ tính thuế đều là đối tượng phải nộp thuế TNCN. Ngoài ra, một số quốc gia lại có quy định một cách cụ thể hơn và có điểm khác biệt với định nghĩa nêu trên.