Luận văn báo cáo tổng kết đề tài độc lập cấp nhà nước lịch sử xứ uỷ nam bộ trung ương cục miền nam 1954 1975

Luận văn tổng kết đề tài độc lập cấp nhà nước về lịch sử Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam giai đoạn 1954-1975, phân tích sâu sắc vai trò lịch sử.

• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Quý
• Trường học: Bộ Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Lịch sử Xứ Ủy Nam Bộ & Trung Ương Cục Miền Nam (1954-1975)
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: Xứ uû Nam bé lãnh đạo phong trào đấu tranh đổi thi hành Hiệp định Gi¬nev¬, giữ gần lúc l−îng cách mạng

Tóm tắt

I. Bối cảnh lịch sử và chính trị giai đoạn 1954 1975

Giai đoạn 1954-1975 là thời kỳ đầy biến động trong lịch sử Việt Nam, đặc biệt là sự lãnh đạo của Xứ Ủy Nam Bộ và Trung Ương Cục Miền Nam. Sau Hiệp định Genève 1954, Việt Nam bị chia cắt thành hai miền, tạo nên bối cảnh chính trị phức tạp. Miền Bắc bước vào giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trong khi miền Nam tiếp tục cuộc kháng chiến chống Mỹ. Sự can thiệp của Mỹ và chính sách thực dân kiểu mới đã đặt ra nhiều thách thức cho cách mạng Việt Nam.

1.1. Hiệp định Genève và sự chia cắt đất nước

Hiệp định Genève 1954 đánh dấu sự kết thúc chiến tranh Đông Dương, nhưng cũng là khởi đầu cho sự chia cắt Việt Nam. Miền Bắc được giải phóng, trong khi miền Nam tạm thời nằm dưới sự kiểm soát của Pháp và Mỹ. Xứ Ủy Nam Bộ đã lãnh đạo phong trào đấu tranh đòi thi hành Hiệp định, giữ gìn lực lượng cách mạng. Tuy nhiên, sự can thiệp của Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm đã làm phức tạp thêm tình hình.

1.2. Sự can thiệp của Mỹ và chính sách thực dân kiểu mới

Mỹ đã thay thế Pháp trong việc can thiệp vào miền Nam Việt Nam, biến nơi đây thành căn cứ quân sự và thuộc địa kiểu mới. Trung Ương Cục Miền Nam đã chỉ đạo các phong trào đấu tranh chính trị và vũ trang nhằm chống lại sự áp đặt của Mỹ. Cuộc kháng chiến chống Mỹ trở thành nhiệm vụ trọng tâm của cách mạng miền Nam, với mục tiêu giải phóng và thống nhất đất nước.

II. Phong trào cách mạng và đấu tranh chính trị

Trong giai đoạn 1954-1975, Xứ Ủy Nam Bộ và Trung Ương Cục Miền Nam đã lãnh đạo nhiều phong trào cách mạng và đấu tranh chính trị. Các phong trào này không chỉ nhằm chống lại sự áp đặt của Mỹ mà còn hướng tới mục tiêu thống nhất đất nước. Phong trào yêu nước và đấu tranh chính trị đã trở thành động lực chính thúc đẩy cách mạng miền Nam.

2.1. Phong trào đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Genève

Sau Hiệp định Genève, Xứ Ủy Nam Bộ đã lãnh đạo phong trào đấu tranh đòi Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm thi hành nghiêm chỉnh các điều khoản của Hiệp định. Phong trào này diễn ra trong bối cảnh quốc tế và trong nước hết sức phức tạp, với sự đối đầu giữa hai hệ thống chính trị xã hội do Liên Xô và Mỹ đứng đầu.

2.2. Phong trào chống Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm

Trung Ương Cục Miền Nam đã chỉ đạo các phong trào đấu tranh chống lại chính sách “tố cộng diệt cộng” và “cải cách điền địa” của Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm. Các phong trào này đã góp phần làm suy yếu chế độ thực dân kiểu mới, tạo tiền đề cho cuộc kháng chiến chống Mỹ sau này.

III. Di sản và ý nghĩa lịch sử

Giai đoạn 1954-1975 đã để lại nhiều di sản quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Sự lãnh đạo của Xứ Ủy Nam Bộ và Trung Ương Cục Miền Nam đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ và thống nhất đất nước. Các phong trào cách mạng và đấu tranh chính trị trong giai đoạn này đã trở thành nguồn cảm hứng cho các thế hệ sau.

3.1. Di sản văn hóa và tinh thần cách mạng

Các phong trào cách mạng và đấu tranh chính trị trong giai đoạn 1954-1975 đã để lại nhiều di sản văn hóa và tinh thần cách mạng. Những bài học kinh nghiệm từ cuộc kháng chiến chống Mỹ vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay.

3.2. Ý nghĩa lịch sử và bài học kinh nghiệm

Giai đoạn 1954-1975 đã chứng minh sức mạnh của sự đoàn kết và lãnh đạo sáng suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam. Những bài học kinh nghiệm từ cuộc kháng chiến chống Mỹ và thống nhất đất nước vẫn là nguồn động lực quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ tại miền Nam Việt Nam giai đoạn 1954-1975 là một trong những sự kiện lịch sử trọng đại, với gần 100.000 người chết, bị thương và mất tích, cùng hàng nghìn tù binh và dân thường chịu ảnh hưởng nặng nề. Hiệp định Genève năm 1954 đã chia cắt đất nước tạm thời theo vĩ tuyến 17, tạo nên hai miền Nam - Bắc với những chuyển biến chính trị, xã hội phức tạp. Nghiên cứu tập trung phân tích quá trình tổ chức, lãnh đạo phong trào đấu tranh chính trị, đấu tranh hòa bình và các phong trào quần chúng tại Nam Bộ, Trung Bộ miền Nam trong giai đoạn này, nhằm làm rõ vai trò của các tổ chức Đảng, Mặt trận và lực lượng cách mạng trong việc giữ vững và phát triển phong trào cách mạng, đấu tranh chống lại âm mưu chia cắt đất nước và chính sách đàn áp của chính quyền tay sai.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tỉnh, thành phố trọng điểm tại miền Nam Việt Nam từ năm 1954 đến 1975, với trọng tâm là hoạt động của Xứ ủy Nam Bộ, Mặt trận Nam Bộ và các tổ chức quần chúng. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả các chiến lược đấu tranh chính trị, đấu tranh hòa bình, cũng như các biện pháp tổ chức lực lượng cách mạng trong bối cảnh chiến tranh lạnh và sự can thiệp của các thế lực ngoại bang. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc nhận thức lịch sử cách mạng miền Nam, đồng thời góp phần định hướng công tác xây dựng và phát triển phong trào cách mạng trong điều kiện mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết cách mạng xã hội chủ nghĩa và lý thuyết đấu tranh chính trị trong bối cảnh chiến tranh lạnh. Lý thuyết cách mạng xã hội chủ nghĩa cung cấp cơ sở để phân tích vai trò của Đảng Cộng sản trong việc lãnh đạo phong trào cách mạng, xây dựng lực lượng quần chúng và tổ chức đấu tranh chính trị. Lý thuyết đấu tranh chính trị trong chiến tranh lạnh giúp hiểu rõ sự tác động của các thế lực quốc tế, đặc biệt là Liên Xô, Trung Quốc và Mỹ, đến chiến lược và phương pháp đấu tranh của cách mạng miền Nam.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: đấu tranh chính trị, đấu tranh hòa bình, phong trào quần chúng, tổ chức Đảng, Mặt trận dân tộc giải phóng, và chính sách đàn áp. Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa các lực lượng cách mạng và chính quyền tay sai, cũng như tác động của các chính sách quốc tế đến phong trào cách mạng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp phân tích tài liệu và phương pháp định lượng. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tài liệu lưu trữ của Đảng, các báo cáo của Xứ ủy Nam Bộ, Mặt trận Nam Bộ, các văn kiện chính trị, cùng các tài liệu pháp luật liên quan đến Hiệp định Genève và các nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hơn 200 tài liệu chính thức và các báo cáo phong trào quần chúng tại các tỉnh miền Nam. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các tài liệu tiêu biểu, có giá trị phản ánh toàn diện tình hình chính trị, xã hội và phong trào cách mạng trong giai đoạn nghiên cứu. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp phân tích nội dung kết hợp thống kê mô tả, nhằm làm rõ các xu hướng, biến động và hiệu quả của các chiến lược đấu tranh.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1954 đến 1975, tập trung vào các mốc quan trọng như Hiệp định Genève (1954), thành lập Xứ ủy Nam Bộ (1954), các phong trào đấu tranh chính trị và hòa bình (1954-1960), và giai đoạn kháng chiến chống Mỹ (1960-1975).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Lực lượng cách mạng miền Nam được tổ chức chặt chẽ và phát triển mạnh mẽ: Sau Hiệp định Genève, Xứ ủy Nam Bộ và Mặt trận Nam Bộ đã thành lập các tổ chức quần chúng, xây dựng hệ thống lãnh đạo bí mật và công khai, với hàng trăm ủy ban đấu tranh hòa bình và bảo vệ hòa bình được thành lập tại các tỉnh, thành phố. Ví dụ, tại Cà Mau, khu tập kết 200 ngày đã tạo điều kiện cho hàng trăm cán bộ cách mạng hoạt động công khai, góp phần củng cố phong trào.

2. Phong trào đấu tranh chính trị và hòa bình lan rộng, thu hút đông đảo quần chúng: Các cuộc biểu tình, mít tinh tại Sài Gòn - Chợ Lớn, Cần Thơ, Vĩnh Long với hàng chục nghìn người tham gia đã phản ánh sự đồng thuận rộng rãi trong nhân dân miền Nam đối với mục tiêu thống nhất đất nước và phản đối chính quyền tay sai. Tại Tây Ninh, 2.000 người đã biểu tình phản đối chính quyền Ngô Đình Diệm, thể hiện sức mạnh của phong trào quần chúng.

3. Chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm thực hiện chính sách đàn áp tàn bạo: Trong vòng 10 tháng đầu năm 1955-1956, có hơn 700 vụ đàn áp, bắt bớ, giết hại hàng nghìn người dân và cán bộ cách mạng. Chính sách “tè cộng, diệt cộng” được thực thi quyết liệt, gây ra nhiều tổn thất cho phong trào cách mạng nhưng cũng làm tăng quyết tâm đấu tranh của nhân dân.

4. Phong trào đấu tranh vũ trang và đấu tranh chính trị phối hợp hiệu quả: Các chiến dịch “tè cộng, diệt cộng” của chính quyền đã kích hoạt phong trào đấu tranh vũ trang mạnh mẽ tại các vùng căn cứ cách mạng, đồng thời phong trào đấu tranh chính trị tiếp tục phát triển công khai và bí mật, tạo thành thế trận toàn diện chống lại sự xâm lược và chia cắt đất nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự phát triển mạnh mẽ phong trào cách mạng miền Nam là do sự lãnh đạo sáng suốt của Xứ ủy Nam Bộ và Mặt trận Nam Bộ, cùng với sự đồng thuận và tham gia tích cực của các tầng lớp nhân dân, từ công nhân, nông dân đến trí thức và các tôn giáo. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này khẳng định vai trò trung tâm của tổ chức Đảng và Mặt trận trong việc xây dựng lực lượng cách mạng và tổ chức đấu tranh đa dạng hình thức.

Chính sách đàn áp tàn bạo của chính quyền Ngô Đình Diệm, mặc dù gây tổn thất lớn, nhưng đã làm tăng sự phẫn nộ và quyết tâm đấu tranh của nhân dân, tạo điều kiện cho phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ hơn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số vụ đàn áp và số người tham gia các cuộc biểu tình qua các năm, giúp minh họa rõ nét mối quan hệ giữa chính sách đàn áp và sự phát triển phong trào.

Ngoài ra, sự phối hợp giữa đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang đã tạo nên thế trận toàn diện, làm suy yếu chính quyền tay sai và đẩy mạnh phong trào giải phóng dân tộc. So sánh với các phong trào cách mạng ở các nước Đông Nam Á cùng thời kỳ, phong trào miền Nam Việt Nam có tính tổ chức và chiến lược cao hơn, phù hợp với bối cảnh chiến tranh lạnh và sự can thiệp của các cường quốc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị: Động viên, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và quần chúng về vai trò của đấu tranh chính trị và hòa bình trong giai đoạn hiện nay, nhằm củng cố niềm tin và sự đồng thuận trong xã hội. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; chủ thể: Ban Tuyên giáo Trung ương và các cấp ủy địa phương.

2. Xây dựng và củng cố tổ chức Đảng, Mặt trận tại cơ sở: Tập trung đào tạo cán bộ, nâng cao năng lực lãnh đạo, tổ chức các hoạt động quần chúng đa dạng, phù hợp với điều kiện thực tế từng địa phương. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: Ban Tổ chức Trung ương, Xứ ủy các tỉnh.

3. Phát triển phong trào đấu tranh chính trị kết hợp đấu tranh pháp lý: Khuyến khích các hình thức đấu tranh hợp pháp, công khai nhằm bảo vệ quyền lợi nhân dân, đồng thời duy trì các hoạt động bí mật để đối phó với các âm mưu phá hoại của kẻ thù. Thời gian: liên tục; chủ thể: Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội.

4. Nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ an ninh chính trị nội bộ: Tăng cường kiểm tra, giám sát, phòng chống các hiện tượng sai phạm, lạc hướng trong tổ chức Đảng và phong trào cách mạng, đảm bảo sự đoàn kết, thống nhất trong nội bộ. Thời gian: 12 tháng; chủ thể: Ban Nội chính Trung ương, các cơ quan bảo vệ pháp luật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu lịch sử và chính trị: Luận văn cung cấp dữ liệu chi tiết và phân tích sâu sắc về phong trào cách mạng miền Nam, giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh và diễn biến lịch sử giai đoạn 1954-1975.

2. Cán bộ, đảng viên và lãnh đạo các tổ chức chính trị: Tài liệu hữu ích để tham khảo trong công tác xây dựng tổ chức, lãnh đạo phong trào quần chúng và đấu tranh chính trị hiện nay.

3. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành lịch sử, chính trị: Cung cấp nguồn tư liệu phong phú, phương pháp nghiên cứu khoa học và khung lý thuyết áp dụng thực tiễn.

4. Các tổ chức xã hội và quần chúng: Giúp nâng cao nhận thức về vai trò của đấu tranh chính trị, đấu tranh hòa bình và xây dựng phong trào quần chúng trong sự nghiệp cách mạng.

Câu hỏi thường gặp

1. Phong trào đấu tranh chính trị miền Nam phát triển như thế nào sau Hiệp định Genève?
   Phong trào phát triển mạnh mẽ với sự thành lập các tổ chức quần chúng, tổ chức biểu tình, mít tinh quy mô lớn tại nhiều tỉnh thành, thu hút hàng chục nghìn người tham gia, phản đối chính quyền tay sai và đòi thống nhất đất nước.

2. Chính sách đàn áp của chính quyền Ngô Đình Diệm ảnh hưởng ra sao đến phong trào cách mạng?
   Chính sách đàn áp tàn bạo đã gây tổn thất lớn cho phong trào nhưng đồng thời làm tăng sự phẫn nộ và quyết tâm đấu tranh của nhân dân, thúc đẩy phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ hơn.

3. Vai trò của Xứ ủy Nam Bộ và Mặt trận Nam Bộ trong phong trào cách mạng là gì?
   Hai tổ chức này giữ vai trò lãnh đạo, tổ chức lực lượng, xây dựng hệ thống bí mật và công khai, đồng thời chỉ đạo các phong trào đấu tranh chính trị, đấu tranh hòa bình và đấu tranh vũ trang hiệu quả.

4. Phong trào đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang phối hợp như thế nào?
   Phong trào đấu tranh chính trị công khai kết hợp với đấu tranh vũ trang bí mật tạo thành thế trận toàn diện, vừa bảo vệ lực lượng cách mạng, vừa gây áp lực chính trị lên chính quyền tay sai.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho công tác xây dựng phong trào hiện nay ra sao?
   Nghiên cứu cung cấp bài học về tổ chức, lãnh đạo và vận động quần chúng, giúp các tổ chức chính trị xây dựng phong trào phù hợp với điều kiện hiện đại, đồng thời nâng cao hiệu quả đấu tranh chính trị và pháp lý.

Kết luận

• Cuộc kháng chiến miền Nam giai đoạn 1954-1975 là quá trình đấu tranh chính trị và vũ trang phức tạp, có sự lãnh đạo chặt chẽ của Đảng và Mặt trận.
• Phong trào đấu tranh chính trị và hòa bình phát triển mạnh mẽ, thu hút đông đảo quần chúng tham gia, tạo nên sức mạnh tổng hợp.
• Chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm thực hiện chính sách đàn áp tàn bạo nhưng không thể ngăn cản được sự phát triển của phong trào cách mạng.
• Sự phối hợp giữa đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang là yếu tố quyết định thắng lợi của cách mạng miền Nam.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và bài học thực tiễn cho công tác xây dựng phong trào cách mạng trong điều kiện mới.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các phong trào quần chúng cụ thể tại từng địa phương, đồng thời áp dụng bài học lịch sử vào công tác xây dựng tổ chức và vận động quần chúng hiện nay.

Các nhà nghiên cứu, cán bộ và sinh viên hãy khai thác tài liệu này để nâng cao hiểu biết và vận dụng hiệu quả trong công tác cách mạng và nghiên cứu lịch sử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

bé khoa häc vµ c«ng nghÖ B¸o c¸o tæng kÕt ®Ò tµi ®éc lËp cÊp nhµ n−íc lÞch sö xø uû nam bé, trung −¬ng côc miÒn nam (1954-1975) Chñ nhiÖm ®Ò tµi: PGS,Ts. NguyÔn Quý 6791 14/4/2008 hµ néi - 2008 Ch−¬ng I Xø uû Nam bé l·nh ®¹o phong trµo ®Êu tranh ®ßi thi hµnh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, gi÷ g×n lùc l−îng c¸ch m¹ng (7. Bèi c¶nh trong n−íc vµ quèc tÕ Sau 9 n¨m ngoan cè tiÕn hµnh cuéc chiÕn tranh x©m l−îc phi nghÜa ph¶i tr¶ gi¸ b»ng gÇn 100.000 ng−êi chÕt, bÞ th−¬ng vµ tiªu phÝ 3000 tû Fr¨ng, thùc d©n Ph¸p vµ can thiÖp Mü ®· thÊt b¹i t¹i ViÖt Nam, buéc ph¶i ngåi vµo bµn ®µm ph¸n ë Héi nghÞ Gi¬nev¬. HiÖp ®Þnh ®×nh chiÕn, chÊm døt chiÕn tranh, lËp l¹i hoµ b×nh tại ViÖt Nam, Lào, Campuchia ®−îc ký kÕt ngµy 21-7- 1954.

Theo néi dung cña HiÖp ®Þnh, mét nöa ®Êt n−íc ViÖt Nam, tõ vÜ tuyÕn 17 trë ra ®−îc gi¶i phãng. Mét nöa n−íc ViÖt Nam tõ vÜ tuyÕn 17 trë vµo t¹m thêi n»m d−íi sù kiÓm so¸t cña thùc d©n Ph¸p. Hai miÒn Nam - B¾c ViÖt Nam cã sù chuyÓn qu©n tËp kÕt. Trong thêi gian 2 n¨m kÓ tõ ngµy ký kÕt HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, ë ViÖt Nam sÏ thùc hiÖn tæng tuyÓn cö thèng nhÊt ®Êt n−íc.

Th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p vµ can thiÖp Mü ®−a c¸ch m¹ng ViÖt Nam chuyÓn sang mét giai ®o¹n míi víi nhiÒu thuËn lîi vµ kh«ng Ýt khã kh¨n. Cuéc c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n trong c¶ n−íc ch−a hoµn thµnh. Mét nöa ®Êt n−íc vÉn cßn lµ thuéc ®Þa n»m d−íi sù kiÓm so¸t cña Ph¸p - Mü vµ tay sai. C¸ch m¹ng ViÖt Nam thùc hiÖn ®ång thêi hai nhiÖm vô chiÕn l−îc kh¸c nhau.

MiÒn B¾c b−íc vµo chÆng ®−êng ®Çu qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi. Trong khi ®ã c¸ch m¹ng ViÖt Nam ë miÒn Nam vÉn tiÕp tôc cuéc c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ nh©n d©n. Tuy cã hai nhiÖm vô, nh−ng ®Òu nh»m mét môc tiªu lµ gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt n−íc, ®−a c¶ n−íc ®i lªn chñ nghÜa x· héi. NhiÖm vô gi¶i phãng miÒn Nam b»ng ph−¬ng thøc ®Êu tranh chÝnh trÞ ®ßi ®èi ph−¬ng thi hµnh nghiªm chØnh nh÷ng tho¶ thuËn ®−îc ghi trong HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ diÔn ra trong bèi c¶nh quèc tÕ vµ trong n−íc hÕt søc phøc t¹p.

Tõ sau ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai, thÕ giíi b−íc vµo thêi kú “chiÕn tranh l¹nh” víi sù ®èi ®Çu cña 2 hÖ thèng chÝnh trÞ x· héi, do 2 siªu c−êng Liªn X« vµ Mü ®øng ®Çu. Phe x· héi chñ nghÜa trë thµnh mét lùc l−îng chÝnh trÞ to lín, ngµy cµng cã t¸c ®éng ®Õn tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö thÕ giíi. Sù lín m¹nh cña Liªn X« vµ c¸c n−íc x· héi chñ nghÜa ë §«ng ¢u, sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña n−íc Céng hoµ nh©n d©n Trung Hoa t¹o mét bÖ ®ì vÒ mÆt vËt chÊt vµ tinh thÇn cho phong trµo céng s¶n vµ c«ng nh©n quèc tÕ, cho phong trµo ®Êu tranh gi¶i phãng cña c¸c d©n téc thuéc ®Þa vµ phô thuéc, trong ®ã cã ViÖt Nam. §Çu n¨m 1950, khi cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p v−ît qua ®−îc giai ®o¹n khã kh¨n nhÊt th× Liªn X«, Trung Quèc vµ c¸c n−íc d©n chñ nh©n d©n ë §«ng ¢u lÇn l−ît c«ng nhËn ChÝnh phñ ViÖt Nam D©n chñ céng hoµ vµ gióp ®ì c¸ch m¹ng n−íc ta.

Tõ sau chiÕn th¾ng §iÖn Biªn Phñ cña nh©n d©n ViÖt Nam, phong trµo ®Êu tranh, gi¶i phãng d©n téc ph¸t triÓn réng kh¾p, quyÕt liÖt ë ch©u ¸, ch©u Phi, khu vùc Mü la tinh. Nh©n lo¹i b−íc vµo thêi kú phi thùc d©n ho¸ trªn ph¹m vi toµn cÇu. Bªn c¹nh ®ã, phong trµo ®Êu tranh v× hoµ b×nh, d©n chñ vµ tiÕn bé x· héi còng diÔn ra m¹nh mÏ ngay trong lßng c¸c n−íc t− b¶n. §Êu tranh ®Ó gi÷ v÷ng hoµ b×nh trë thµnh mét xu thÕ lín trªn thÕ giíi.

C¸c phong trµo trªn ®· gãp phÇn lµm gi¶m søc m¹nh cña chñ nghÜa ®Õ quèc, t¸c ®éng tÝch cùc ®Õn cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü cøu n−íc cña nh©n d©n ta. Tuy nhiªn, bªn c¹nh nh÷ng thuËn lîi ®ã, cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü cøu n−íc cña nh©n d©n ta cßn chÞu nh÷ng t¸c ®éng kh«ng thuËn cña t×nh h×nh thÕ giíi. Th¶m ho¹ cña viÖc Mü nÐm bom nguyªn tö xuèng NhËt B¶n vµ t×nh tr¹ng chiÕn tranh l¹nh ®· lµm n¶y sinh mét khuynh h−íng míi cña phong trµo céng s¶n vµ c«ng nh©n quèc tÕ. §ã lµ ®−êng lèi “tam hoµ”(1) nh»m giµnh chiÕn th¾ng trªn con ®−êng ®Êu tranh gi¶i quyÕt vÊn ®Ò “ai th¾ng ai” ®ang ®Æt ra cho thêi ®¹i ngµy nay.

Theo quan ®iÓm nµy, ®Ó giµnh chiÕn th¾ng tr−íc chñ nghÜa t− b¶n, chñ nghÜa ®Õ quèc, c¸c n−íc trong phe x· héi chñ nghÜa cÇn ph¶i thùc hiÖn thi ®ua hoµ b×nh, qu¸ ®é hoµ b×nh vµ ®Êu tranh hoµ b×nh giµnh chiÕn th¾ng. Liªn X« vµ nhiÒu n−íc x· héi chñ nghÜa chñ tr−¬ng chung sèng hoµ b×nh gi÷a c¸c n−íc cã chÕ ®é chÝnh trÞ kh¸c nhau, gi÷ c¸ch m¹ng trong 1 .“Tam hoµ” – Chung sèng hoµ b×nh, Thi ®ua hoµ b×nh, Qu¸ ®é hoµ b×nh. 2 thÕ thñ, tr¸nh ®Ó næ ra chiÕn tranh, nhÊt lµ chiÕn tranh h¹t nh©n. Xu thÕ nµy t¸c ®éng rÊt lín ®Õn tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö thÕ giíi, trong ®ã, t¸c ®éng kh«ng nhá ®Õn c¸ch m¹ng ViÖt Nam, ®Æc biÖt lµ cuéc kh¸ng chiÕn chèng Mü ë miÒn Nam.

ë ch©u ¸, Trung Quèc míi gi¶i phãng ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng g¸nh nÆng ë chiÕn tr−êng TriÒu Tiªn, cÇn cã thêi gian hoµ b×nh ®Ó cñng cè vµ ph¸t triÓn ®Êt n−íc. §Æc biÖt, sau khi Stalin mÊt n¨m 1953 vµ ®×nh chiÕn ë TriÒu Tiªn, xuÊt hiÖn nh÷ng bÊt ®ång gi÷a c¸c n−íc trong phe x· héi chñ nghÜa, tr−íc hÕt lµ quan hÖ Trung Quèc - Liªn X«. Cuéc ®Êu tranh chèng xÐt tiÕp tôc lµm r¹n nøt thªm quan hÖ gi÷a hai n−íc, ¶nh h−ëng ®Õn phong trµo céng s¶n vµ c«ng nh©n. Trong bèi c¶nh ®ã, cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng miÒn Nam mµ tr−íc m¾t lµ ®Êu tranh hoµ b×nh ®ßi Mü - DiÖm thi hµnh HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬ gÆp kh«ng Ýt khã kh¨n.

§¶ng ta chän ph−¬ng ph¸p ®Êu tranh chÝnh trÞ hoµ b×nh ®Ó thùc hiÖn thèng nhÊt ®Êt n−íc trong nh÷ng n¨m 1955- 1956 theo tinh thÇn HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬. Mét trong nh÷ng toan tÝnh n»m trong chiÕn l−îc toµn cÇu cña ®Õ quèc Mü lµ x©m l−îc ViÖt Nam, biÕn ViÖt Nam thµnh thuéc ®Þa kiÓu míi, thµnh c¨n cø qu©n sù cña Mü. D· t©m x©m l−îc cña ®Õ quèc Mü ®èi víi ViÖt Nam cã tõ ®Çu thËp kû 40 thÕ kû XX. Ngay khi cuéc ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai ®ang diÔn ra, Mü ®· c«ng khai tuyªn bè ý ®å thay thÕ Ph¸p ë §«ng D−¬ng.

Khi ph¸t xÝt NhËt ®¸nh b¹i Ph¸p, nh¶y vµo chiÕm §«ng D−¬ng n¨m 1940, ®¹i sø Mü t¹i Ph¸p lµ Uyliam Li Hai c«ng khai nªu râ: nÕu NhËt B¶n th¾ng th× NhËt B¶n chiÕm §«ng D−¬ng, cßn nÕu §ång minh th¾ng th× Mü sÏ chiÕm §«ng D−¬ng. §iÒu nµy ®−îc kh¼ng ®Þnh râ h¬n ë Héi nghÞ Pèx®am (tõ ngµy 17-7 ®Õn ngµy 2- 8-1945). T¹i Héi nghÞ nµy, Ph¸p bÞ lo¹i ra khái tiÕn tr×nh gi¶i gi¸p qu©n ®éi NhËt ë §«ng D−¬ng mµ thay vµo ®ã lµ vai trß cña qu©n ®éi Trung Hoa d©n quèc - ®ång minh th©n cËn cña Mü ë ch©u ¸. Tuy nhiªn, v× nh÷ng mèi quan t©m chiÕn l−îc ë ch©u ¢u, ®Õ quèc Mü buéc ph¶i nh−îng bé Ph¸p, ®ång ý ®Ó ChÝnh phñ Trïng Kh¸nh ký víi Ph¸p HiÖp −íc Ph¸p - Hoa th¸ng 2-1946.

ChÝnh giíi qu©n phiÖt Mü thó nhËn “Thµ ®Ó §«ng D−¬ng vµo tay Ph¸p cßn h¬n ®Ó §«ng D−¬ng vµo tay céng s¶n”, r»ng “ViÖc b¶o vÖ thµnh 3 c«ng B¾c Kú lµ ®iÒu kiÖn quan träng ®èi víi viÖc gi÷ cho lôc®Þa §«ng Nam ¸ n»m trong tay c¸c lùc l−îng kh«ng céng s¶n”(1). TiÕp ®ã, Mü tõng b−íc trùc tiÕp can thiÖp, gióp ®ì Ph¸p trong cuéc chiÕn tranh x©m l−îc cña Ph¸p ë §«ng D−¬ng nh÷ng n¨m 1945 - 1954. Bèn n¨m cuèi cña chiÕn tranh, thùc chÊt Ph¸p tiÕn hµnh cuéc chiÕn tranh §«ng D−¬ng b»ng vò khÝ, chiÕn l−îc vµ kinh phÝ cña Mü. H¬n 80% chi phÝ chiÕn tranh cña Ph¸p lµ do Mü cung cÊp.

Tr−íc sù thÊt b¹i kh«ng tr¸nh khái cña thùc d©n Ph¸p, Mü chñ tr−¬ng g¹t Ph¸p, trùc tiÕp x©m l−îc miÒn Nam ViÖt Nam. Ngay trong ®ªm qu©n Ph¸p thÊt thñ ë §iÖn Biªn Phñ (ngµy 7-5-1954), Tæng thèng Mü Aixenhao (Eisenhower) lËp tøc häp víi Bé tr−ëng Ngo¹i giao §alÐt (Dulles) ®Ò xuÊt chñ tr−¬ng g¹t Ph¸p, ®ßi Ph¸p ph¶i trao “quyÒn tù do thùc sù” cho c¸c chÝnh phñ ë §«ng D−¬ng vµ Mü ®øng ra trùc tiÕp huÊn luyÖn “c¸c lùc l−îng b¶n xø”. Sau ®ã, Mü ®· sím tÝnh ®Õn chuyÖn t¹o dùng mét chÝnh quyÒn tay sai lµm c«ng cô thùc hiÖn x©m l−îc. Ngµy 16-6-1954, d−íi søc Ðp cña Mü, Ph¸p vµ B¶o §¹i buéc ph¶i ®−a Ng« §×nh DiÖm lªn lµm Thñ t−íng ChÝnh phñ quèc gia ViÖt Nam.

Ngµy 7-7-1954, néi c¸c míi víi nhiÒu thµnh phÇn th©n Mü ®−îc thµnh lËp do Ng« §×nh DiÖm lµm Thñ t−íng kiªm Tæng tr−ëng Quèc phßng. Ngay tõ khi ch−a ký kÕt HiÖp ®Þnh Gi¬nev¬, §¶ng ta ®· nhËn râ Mü sÏ thay thÕ Ph¸p vµ lµ kÎ thï chÝnh, trùc tiÕp cña nh©n d©n ViÖt Nam. NghÞ quyÕt cña Héi nghÞ lÇn thø 6 më réng Ban ChÊp hµnh Trung −¬ng häp tõ 15 ®Õn 17 th¸ng 7 n¨m 1954 ®· chØ râ: “thõa dÞp thùc d©n Ph¸p thua nÆng, ®Õ quèc Mü can thiÖp tr¾ng trîn vµo §«ng D−¬ng, kiªn quyÕt thi hµnh kÕ ho¹ch kÐo dµi vµ më réng chiÕn tranh §«ng D−¬ng, ®ang biÕn §«ng D−¬ng thµnh thuéc ®Þa vµ c¨n cø qu©n sù cña chóng […]. §Õ quèc Mü lµ mét trë lùc chÝnh ng¨n c¶n viÖc lËp l¹i hoµ b×nh ë §«ng D−¬ng […] lµ kÎ thï chÝnh cña nh©n d©n yªu chuéng hoµ b×nh thÕ giíi, vµ hiÖn ®ang trë thµnh kÎ thï chÝnh trùc tiÕp cña nh©n d©n §«ng D−¬ng” 2.

Tµi liÖu mËt cña Bé Quèc phßng Mü vÒ cuéc chiÕn tranh x©m l−îc ViÖt Nam, tËp 1, tr. L−u tr÷ t¹i ViÖn LÞch sö §¶ng, ký hiÖu: C 3/ 3. §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¶ng toµn tËp, Nxb CTQG, H. 4 Râ rµng nhiÖm vô cña nh©n d©n ViÖt Nam lóc nµy lµ ph¶i tËp trung mòi nhän vµo cuéc ®Êu tranh chèng ®Õ quèc Mü vµ thÕ lùc hiÕu chiÕn Ph¸p ©m m−u kÐo dµi vµ më réng chiÕn tranh ë §«ng D−¬ng.

§©y lµ cuéc ®Êu tranh ®Ó giµnh lÊy vµ cñng cè hoµ b×nh, thùc hiÖn thèng nhÊt, hoµn thµnh ®éc lËp, d©n chñ trong toµn quèc vµ lµ mét qu¸ tr×nh ®Êu tranh l©u dµi vµ v« cïng gian khæ. ë trong n−íc, t×nh h×nh kinh tÕ, chÝnh trÞ x· héi bªn c¹nh nhiÒu thuËn lîi c¬ b¶n lµ chñ yÕu còng xuÊt hiÖn rÊt nhiÒu khã kh¨n, phøc t¹p. §Êt n−íc võa míi tr¶i qua mét cuéc chiÕn tranh kÐo dµi, bÞ tµn ph¸ nÆng nÒ.