Luận văn ths cnsh đánh giá chất lượng tiểu cầu được sản xuất từ máu toàn phần và tiểu cầu chiết tách trên máy tách tế bào tự động tại bệnh viện chợ rẫy

Tài liệu nghiên cứu Luận văn ths cnsh đánh giá chất lượng tiểu cầu được sản xuất từ máu toàn phần và tiểu cầu chiết, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Trường học: Bệnh viện Chợ Rẫy
• Chuyên ngành: Công nghệ sinh học
• Đề tài: Đánh Giá Chất Lượng Tiểu Cầu Được Sản Xuất Từ Máu Toàn Phần Và Tiểu Cầu Chiết Tách Trên Máy Tách Tế Bào Tự Động Tại Bệnh Viện Chợ Rẫy
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm và chức năng của tiểu cầu (TC)
• 1.1.1. Nguồn gốc và đặc điểm sinh sản của tiểu cầu
• 1.1.1.1. Nguồn gốc
• 1.1.1.2. Yếu tố điều hòa sinh tiểu cầu
• 1.1.1.3. Đặc điểm sinh sản của tiểu cầu
• 1.1.2. Hình thái và cấu trúc tiểu cầu
• 1.1.2.1. Cấu trúc tiểu cầu
• 1.1.2.2. Đặc tính chính của tiểu cầu
• 1.1.2.2.1. Khả năng hấp phụ và vận chuyển các chất
• 1.1.2.2.2. Khả năng kết dính của tiểu cầu
• 1.1.2.2.3. Khả năng gây ngưng tập tiểu cầu
• 1.1.2.2.4. Khả năng thay đổi hình dạng và phóng thích các chất
• 1.1.3. Sinh hoá của tiểu cầu
• 1.1.3.1. Chuyển hoá của tiểu cầu khi nghỉ ngơi
• 1.1.3.1.1. Chuyển hoá Carbohydrate của tiểu cầu
• 1.1.3.1.2. Chuyển hoá lipid của tiểu cầu
• 1.1.3.1.3. Chuyển hóa của acid arachidonic
• 1.1.3.2. Hoạt hóa tiểu cầu
• 1.1.3.3. Ức chế tiểu cầu
• 1.1.4. Miễn dịch tiểu cầu
• 1.1.4.1. Các kháng nguyên tiểu cầu Glycoprotein (GP) của tiểu cầu
• 1.1.4.2. Kháng nguyên khác của tiểu cầu

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá chất lượng tiểu cầu trong y học

Đánh giá chất lượng tiểu cầu là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả của liệu pháp truyền máu. Tiểu cầu, một thành phần thiết yếu trong quá trình đông máu, có thể được sản xuất từ máu toàn phần hoặc chiết tách bằng máy tách tế bào tự động. Việc hiểu rõ về quy trình sản xuất và chất lượng của tiểu cầu sẽ giúp các bác sĩ đưa ra quyết định chính xác trong điều trị. Nghiên cứu này tập trung vào việc so sánh chất lượng tiểu cầu từ hai nguồn khác nhau, nhằm tối ưu hóa quy trình truyền máu tại Bệnh viện Chợ Rẫy.

1.1. Đặc điểm và vai trò của tiểu cầu trong cơ thể

Tiểu cầu là tế bào máu có kích thước nhỏ, đóng vai trò quan trọng trong quá trình đông máu. Chúng có khả năng kết dính và ngưng tập, giúp ngăn chặn chảy máu. Sự thiếu hụt hoặc khiếm khuyết của tiểu cầu có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, do đó việc đánh giá chất lượng tiểu cầu là rất cần thiết.

1.2. Quy trình sản xuất tiểu cầu từ máu toàn phần

Quy trình sản xuất tiểu cầu từ máu toàn phần bao gồm việc tách các thành phần máu và thu thập tiểu cầu. Quá trình này cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo chất lượng và số lượng tiểu cầu đạt yêu cầu. Việc sử dụng máy tách tế bào tự động giúp tối ưu hóa quy trình này.

II. Thách thức trong việc đánh giá chất lượng tiểu cầu chiết tách

Đánh giá chất lượng tiểu cầu chiết tách từ máy tách tế bào tự động gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như điều kiện bảo quản, quy trình điều chế và nguồn gốc người hiến máu đều ảnh hưởng đến chất lượng tiểu cầu. Việc nhận diện và khắc phục những thách thức này là cần thiết để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tiểu cầu

Chất lượng tiểu cầu có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện bảo quản, thời gian lưu trữ và quy trình chiết tách. Những yếu tố này cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo tiểu cầu đạt tiêu chuẩn chất lượng.

2.2. So sánh giữa tiểu cầu chiết tách và tiểu cầu từ máu toàn phần

Việc so sánh chất lượng giữa tiểu cầu chiết tách và tiểu cầu từ máu toàn phần giúp xác định phương pháp nào hiệu quả hơn trong điều trị. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin cần thiết để cải thiện quy trình truyền máu.

III. Phương pháp nghiên cứu đánh giá chất lượng tiểu cầu

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp hiện đại để đánh giá chất lượng tiểu cầu từ hai nguồn khác nhau. Các chỉ số huyết học và sinh hóa sẽ được phân tích để đưa ra kết luận chính xác về chất lượng tiểu cầu. Phương pháp này không chỉ giúp xác định chất lượng mà còn cung cấp thông tin về sự thay đổi của tiểu cầu trong quá trình bảo quản.

3.1. Phân tích chỉ số huyết học của tiểu cầu

Chỉ số huyết học của tiểu cầu sẽ được phân tích để đánh giá số lượng và chất lượng. Các chỉ số này bao gồm kích thước, hình dạng và khả năng ngưng tập của tiểu cầu, từ đó đưa ra kết luận về hiệu quả của quy trình sản xuất.

3.2. Đánh giá sự thay đổi chất lượng tiểu cầu trong bảo quản

Nghiên cứu sẽ theo dõi sự thay đổi chất lượng tiểu cầu trong quá trình bảo quản. Việc này giúp xác định thời gian lưu trữ tối ưu và điều kiện bảo quản cần thiết để duy trì chất lượng tiểu cầu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về chất lượng tiểu cầu từ hai nguồn khác nhau. Những phát hiện này không chỉ có giá trị trong việc cải thiện quy trình truyền máu mà còn giúp nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân. Việc áp dụng các phương pháp sản xuất và bảo quản tiểu cầu hiệu quả sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro trong truyền máu.

4.1. Kết quả so sánh chất lượng tiểu cầu

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt rõ rệt về chất lượng giữa tiểu cầu chiết tách và tiểu cầu từ máu toàn phần. Những thông tin này sẽ giúp các bác sĩ lựa chọn phương pháp phù hợp cho từng bệnh nhân.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn tại Bệnh viện Chợ Rẫy, giúp cải thiện quy trình truyền máu và nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Việc này không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn đảm bảo an toàn cho người nhận.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về chất lượng tiểu cầu từ máu toàn phần và tiểu cầu chiết tách trên máy tách tế bào tự động tại Bệnh viện Chợ Rẫy đã chỉ ra những điểm mạnh và điểm yếu của từng phương pháp. Kết quả này mở ra hướng đi mới cho việc cải thiện quy trình truyền máu trong tương lai. Việc tiếp tục nghiên cứu và phát triển công nghệ sẽ giúp nâng cao chất lượng tiểu cầu và đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong y học

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa trong việc cải thiện quy trình truyền máu mà còn góp phần nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Việc đánh giá chất lượng tiểu cầu là một bước quan trọng trong việc đảm bảo an toàn cho người nhận.

5.2. Hướng phát triển nghiên cứu trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để cải thiện quy trình sản xuất và bảo quản tiểu cầu. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp nâng cao chất lượng tiểu cầu và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng trong y học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Truyền máu là một liệu pháp điều trị thiết yếu trong nhiều bệnh lý, góp phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Theo báo cáo của ngành y tế, nhu cầu sử dụng tiểu cầu (TC) ngày càng tăng, đặc biệt trong các trường hợp xuất huyết do giảm số lượng hoặc chức năng tiểu cầu. Tiểu cầu đóng vai trò chủ chốt trong cơ chế đông máu và làm lành vết thương, với số lượng bình thường trong máu ngoại vi khoảng từ 150 – 400 x 10^9/L. Việc truyền đúng thành phần máu, đặc biệt là khối tiểu cầu (KTC), không chỉ nâng cao hiệu quả điều trị mà còn giảm thiểu tai biến truyền máu.

Nghiên cứu tập trung đánh giá chất lượng tiểu cầu được sản xuất từ máu toàn phần và tiểu cầu chiết tách trên máy tách tế bào tự động tại Bệnh viện Chợ Rẫy trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2017. Mục tiêu chính là khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng KTC, đồng thời đánh giá sự thay đổi các chỉ số huyết học và sinh hóa trong quá trình bảo quản. Nghiên cứu có phạm vi thực hiện tại Trung tâm truyền máu Bệnh viện Chợ Rẫy, nơi cung cấp lượng KTC lớn cho khu vực phía Nam Việt Nam, đặc biệt trong các đợt dịch bệnh như sốt xuất huyết và viêm não Nhật Bản.

Việc đánh giá chất lượng KTC dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế và quy định của Bộ Y tế Việt Nam, bao gồm số lượng tiểu cầu, số lượng bạch cầu còn lại, độ pH và kết quả nuôi cấy vi khuẩn. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng KTC trong lâm sàng, giảm thiểu tai biến và tiết kiệm chi phí điều trị, đồng thời làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực truyền máu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh học tiểu cầu, cơ chế đông máu và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng KTC. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết sinh học và chức năng tiểu cầu: Tiểu cầu là tế bào máu nhỏ, không nhân, có đường kính 2-4 µm, đóng vai trò quan trọng trong cơ chế đông máu ban đầu. Tiểu cầu được hình thành từ mẫu tiểu cầu trong tủy xương, chịu sự điều hòa bởi các cytokine như thrombopoietin (TPO), IL-6, IL-11. Các chức năng chính của tiểu cầu bao gồm khả năng kết dính, ngưng tập và phóng thích các chất trung gian hoạt hóa.

2. Mô hình sản xuất và bảo quản khối tiểu cầu: KTC có thể được điều chế từ máu toàn phần theo phương pháp buffy coat hoặc chiết tách trực tiếp từ người hiến bằng máy tách tế bào tự động (apheresis). Chất lượng KTC phụ thuộc vào các yếu tố như phương pháp điều chế, số lượng bạch cầu còn lại, điều kiện bảo quản (nhiệt độ, độ pH, môi trường lắc), và thời gian lưu trữ. Độ pH từ 6,4 đến 7,4 được xem là tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng KTC.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: số lượng tiểu cầu (SLTC), số lượng bạch cầu (SLBC), độ pH, lactate dehydrogenase (LDH), glucose, và các chỉ số huyết học như hematocrit, MCV, MPV (mean platelet volume).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang, tiến cứu, thực hiện tại Trung tâm truyền máu Bệnh viện Chợ Rẫy từ tháng 2 đến tháng 8 năm 2017. Cỡ mẫu gồm 200 đơn vị KTC, trong đó 40 đơn vị điều chế từ máu toàn phần theo phương pháp buffy coat và 160 đơn vị KTC chiết tách từ người hiến bằng máy tách tế bào tự động (Haemonetic và Nigale).

• Nguồn dữ liệu: Các mẫu KTC được lấy từ người hiến máu tình nguyện đủ tiêu chuẩn, được bảo quản ở nhiệt độ 22-24°C, lắc liên tục trong tủ bảo quản. Dữ liệu thu thập gồm các chỉ số huyết học (SLTC, SLBC, hematocrit, MCV), sinh hóa (glucose, LDH, pH, ion Na+, K+, Ca2+), và kết quả nuôi cấy vi khuẩn.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng máy phân tích huyết học tự động Backman Coulter, máy sinh hóa Architech c16000, máy đo pH Crison và các thiết bị chuyên dụng khác. Phân tích số liệu bằng phần mềm SPSS 20.0 với các thống kê mô tả, so sánh trung bình, kiểm định tương quan và kiểm định khác biệt giữa các nhóm.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập mẫu và phân tích trong 6 tháng, theo dõi sự biến đổi các chỉ số trong quá trình bảo quản KTC từ ngày 1 đến ngày 5.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng tiểu cầu trong KTC: KTC điều chế từ máu toàn phần có SLTC trung bình đạt 3 x 10^11 đơn vị, trong khi KTC chiết tách từ máy tự động đạt trung bình 3,5 x 10^11 đơn vị, vượt tiêu chuẩn tối thiểu 3 x 10^11. Tỷ lệ đạt chuẩn SLTC ở nhóm máy tự động là 90%, cao hơn nhóm máu toàn phần (75%).

2. Số lượng bạch cầu còn lại: KTC điều chế theo phương pháp buffy coat có SLBC trung bình 0,04 x 10^9, trong khi KTC chiết tách bằng máy tự động có SLBC thấp hơn, khoảng 0,02 x 10^9, phù hợp với tiêu chuẩn Bộ Y tế (<0,05 x 10^9). Điều này cho thấy phương pháp máy tự động hiệu quả hơn trong việc loại bỏ bạch cầu.

3. Độ pH và sự biến đổi trong quá trình bảo quản: Độ pH của KTC duy trì trong khoảng 6,4 – 7,4 trong 5 ngày bảo quản, tuy nhiên có xu hướng giảm nhẹ vào ngày thứ 5, trung bình giảm 0,3 đơn vị so với ngày đầu. Sự giảm pH liên quan đến tích tụ lactate do chuyển hóa yếm khí của tiểu cầu.

4. Chỉ số sinh hóa: Nồng độ glucose giảm trung bình 20% sau 5 ngày bảo quản, trong khi hoạt độ LDH tăng 15%, phản ánh sự tổn thương tế bào tiểu cầu và sự phóng thích enzyme. Nồng độ ion Ca2+ và K+ biến động nhẹ nhưng không vượt ngưỡng an toàn.

Thảo luận kết quả

Số lượng tiểu cầu thu được từ máy tách tự động cao hơn và bạch cầu còn lại thấp hơn so với phương pháp điều chế từ máu toàn phần, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy ưu thế của kỹ thuật apheresis trong việc thu nhận KTC chất lượng cao. Việc giảm bạch cầu còn lại giúp giảm nguy cơ phản ứng sốt lạnh run và lây nhiễm virus ẩn trong bạch cầu như CMV.

Sự giảm pH và glucose trong quá trình bảo quản là hiện tượng sinh lý do chuyển hóa yếm khí của tiểu cầu, ảnh hưởng đến chức năng và hình thái tiểu cầu. Mức độ giảm pH dưới 6,2 được xem là ngưỡng nguy hiểm, tuy nhiên trong nghiên cứu, pH vẫn duy trì trên mức này, đảm bảo chất lượng KTC trong 5 ngày bảo quản. Hoạt độ LDH tăng cho thấy có sự tổn thương tế bào tiểu cầu, cần theo dõi để đảm bảo hiệu quả truyền máu.

Kết quả phù hợp với các tiêu chuẩn của Hiệp hội Ngân hàng Máu Hoa Kỳ (AABB) và Thông tư 26/2013/TT-BYT của Bộ Y tế Việt Nam. Các biểu đồ thể hiện sự biến đổi pH, glucose và LDH theo ngày bảo quản sẽ minh họa rõ ràng xu hướng thay đổi chất lượng KTC.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường sử dụng máy tách tế bào tự động nhằm nâng cao chất lượng KTC, giảm bạch cầu còn lại, từ đó giảm phản ứng phụ và tăng hiệu quả điều trị. Thời gian thực hiện: trong vòng 1 năm, chủ thể: Trung tâm truyền máu và bệnh viện.

2. Kiểm soát nghiêm ngặt điều kiện bảo quản KTC, duy trì nhiệt độ 22-24°C và lắc liên tục để đảm bảo độ pH và chức năng tiểu cầu ổn định trong 5 ngày. Thời gian: liên tục, chủ thể: bộ phận bảo quản và vận chuyển.

3. Định kỳ đánh giá chất lượng KTC bằng các chỉ số sinh hóa và huyết học như pH, glucose, LDH, SLTC, SLBC để phát hiện sớm các dấu hiệu suy giảm chất lượng, từ đó điều chỉnh quy trình sản xuất và bảo quản. Thời gian: hàng tháng, chủ thể: phòng kiểm soát chất lượng.

4. Đào tạo nhân viên kỹ thuật và lâm sàng về các tiêu chuẩn và kỹ thuật sản xuất, bảo quản KTC nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng, đảm bảo an toàn truyền máu. Thời gian: 6 tháng đầu năm, chủ thể: Trung tâm truyền máu và bệnh viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các bác sĩ truyền máu và huyết học lâm sàng: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về chất lượng KTC, giúp chỉ định truyền máu chính xác, nâng cao hiệu quả điều trị và giảm tai biến.

2. Nhân viên kỹ thuật và quản lý ngân hàng máu: Tham khảo để cải tiến quy trình điều chế, bảo quản và kiểm soát chất lượng KTC, áp dụng các kỹ thuật hiện đại như máy tách tế bào tự động.

3. Nhà nghiên cứu trong lĩnh vực truyền máu và huyết học: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phương pháp nghiên cứu để phát triển các đề tài tiếp theo về sản xuất và bảo quản chế phẩm máu.

4. Cơ quan quản lý y tế và xây dựng chính sách: Tham khảo để hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy định về sản xuất, bảo quản và sử dụng KTC, đảm bảo an toàn và hiệu quả trong truyền máu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiểu cầu được sản xuất từ máu toàn phần và máy tách tự động khác nhau như thế nào về chất lượng?
   KTC từ máy tách tự động thường có số lượng tiểu cầu cao hơn và bạch cầu còn lại thấp hơn, giúp giảm phản ứng phụ và tăng hiệu quả truyền máu.

2. Tại sao độ pH của KTC lại quan trọng trong bảo quản?
   Độ pH ảnh hưởng đến hình thái và chức năng tiểu cầu; pH dưới 6,2 có thể làm tiểu cầu mất khả năng hoạt động, do đó cần duy trì pH trong khoảng 6,4 – 7,4.

3. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến chất lượng KTC trong quá trình bảo quản?
   Nhiệt độ, độ pH, thời gian bảo quản, số lượng bạch cầu còn lại và điều kiện lắc liên tục là các yếu tố chính ảnh hưởng đến chất lượng KTC.

4. Làm thế nào để giảm thiểu nguy cơ nhiễm khuẩn trong KTC?
   Sử dụng quy trình sản xuất kín, kiểm tra nuôi cấy vi khuẩn định kỳ, bảo quản đúng nhiệt độ và thời gian, đồng thời áp dụng các biện pháp bất hoạt vi khuẩn.

5. Chỉ số CCI là gì và tại sao quan trọng?
   CCI (Corrected Count Increment) đo hiệu quả tăng số lượng tiểu cầu sau truyền; CCI ≥ 5000 sau 10-60 phút cho thấy truyền tiểu cầu có kết quả tốt.

Kết luận

• KTC chiết tách bằng máy tách tế bào tự động có chất lượng vượt trội so với phương pháp điều chế từ máu toàn phần, với SLTC cao hơn và SLBC thấp hơn.
• Độ pH và các chỉ số sinh hóa như glucose, LDH biến đổi trong quá trình bảo quản nhưng vẫn nằm trong giới hạn an toàn cho phép.
• Việc kiểm soát nghiêm ngặt điều kiện bảo quản và quy trình sản xuất là yếu tố then chốt đảm bảo chất lượng KTC.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc áp dụng kỹ thuật hiện đại trong sản xuất KTC tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và an toàn truyền máu.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn và ứng dụng kết quả vào thực tiễn lâm sàng, đồng thời đào tạo nhân viên và hoàn thiện quy trình kỹ thuật.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao chất lượng truyền máu và bảo vệ sức khỏe cộng đồng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm và chức năng của tiểu cầu (TC) Tiểu cầu là một trong những tế bào (TB) máu có kích th ước nh ỏ, đường kính TC 3 – 4µm, số lượng trong máu ngoại vi kho ảng từ 150 – 400x109/L máu. TC đóng vai trò quan trọng trong cơ ch ế đông máu, nh ất là giai đoạn cầm máu ban đầu. Nguồn gốc và đặc điểm sinh sản của tiểu cầu 1.

Nguồn gốc Một vài mẫu TC được tìm thấy trong túi noãn hoàng vào tuần thứ 6 – 7 của thai kỳ. Sau đó chúng phát triển trong gan, lách và cuối cùng là ở tủy xương vào tuần 13. TC được hình thành từ sự vỡ ra của bào tương các mẫu TC theo cơ chế nội phân bào. Tuần hoàn mao mạch ph ổi cũng là n ơi phóng thích TC từ những mẫu TC trưởng thành đã đi vào vòng tuần hoàn.

Một giả thuyết khác lại cho rằng TB mẫu TC duỗi dài một phần bào tương sau đó chít hẹp lại từng đoạn và tách ra để tạo nên các TC (Bertolini et al, 1993). Yếu tố điều hòa sinh tiểu cầu Theo nghiên cứu của Bertolini và cộng sự (1993) có rất nhiều cytokine tham gia vào việc điều hòa quá trình sinh TC, các ch ất này có th ể tác động vào nhiều giai đoạn như tăng sinh, trưởng thành của mẫu TC và sự tạo thành TC. Các cytokine có thể được chia thành 4 nhóm chính d ựa theo hoạt tính sinh học như sau:  Nhóm tác động ở giai đoạn sớm: SCF (Stem cell factor), LIF (Leukemic inhibitory factor), IL-6, IL-11. Trong đó, SCF có tác đ ộng làm tăng sinh mẫu TC; LIF, IL-6 và IL-11 làm mẫu TC trưởng thành biểu hiện ở tăng kích thước TB, tăng sự phân múi của nhân.

3  Nhóm có tác động nhiều dòng: IL-3, GM-CSF (Granulo – mono colony stimulating factor), cả hai chất này đều có tác đ ộng kích thích s ự tạo dòng mẫu TC, nhưng riêng IL-3 có tác dụng mạnh hơn.  Nhóm tác động ở giai đoạn muộn: erythropoietin (EPO), thrombopoietin (TPO). Trong đó, EPO có tác động trong quá trình tr ưởng thành của mẫu TC. TPO có nguồn gốc từ gan; có 2 vai trò quan trọng: kích thích tăng sinh số lượng các mẫu TC, kích thích tăng tốc độ trưởng thành bào tương của mẫu TC (AABB, 1997) và tốc độ giải phóng của TC.

Hiện nay nhiều công trình đã nghiên cứu việc sử dụng TPO điều trị cho các BN giảm TC như là một biện pháp thay thế.  Nhóm có tác động ức chế: IL-4, interferon (IFN), TGF (Transforming growth factor), yếu tố TC 4 (PF-4) và thromboglobulin (TG). Trong nhóm này, PF-4, TG có nguồn gốc từ TC và IL-4, IFN có ngu ồn gốc từ ngoài TC. Các chất này có tác động ức ch ế quá trình n ội gián phân của mẫu TC.

Đặc điểm sinh sản của tiểu cầu Quá trình sinh TC là quá trình sinh sản và biệt hóa từ TB g ốc v ạn năng theo sơ đồ sau: Hình 1. Sơ đồ sinh tiểu cầu (HSC: hemopoietic stem cells, MTC: mẫu tiểu cầu, TC: tiểu cầu) 4 Quá trình này diễn ra trong một vi môi trường ph ức t ạp c ủa t ủy xương. Mẫu TC là TB đầu dòng của TC và là TB máu lớn nhất trong các TB máu ở tuỷ xương với nhân to và chia nhiều múi, bào tương r ộng ch ứa nhiều nhóm hạt, mỗi nhóm có khoảng 10 – 12 hạt ái kiềm. Tủy x ương có thể tái tạo 108 mẫu TC mỗi ngày.

Mỗi mẫu TC có thể sinh đ ược t ừ 1. Thời gian sống của TC trung bình từ 8 – 12 ngày. Sự thay đổi của TC gắn liền với sự lão hoá. Tuy nhiên có một phần nh ỏ TC có tình tr ạng tiêu huỷ ngẫu nhiên, đó là các TC tham gia vào quá trình đông máu sinh lý.

Nhìn chung khoảng 10% TC chết và được thay thế mỗi ngày. Hình thái và cấu trúc tiểu cầu TC mang hình ảnh là các mảnh TB nhỏ, hình d ạng không nh ất đ ịnh, thường là dạng hình đĩa, không nhân, đường kính 2 – 4 µm và th ể tích khoảng 6 – 7 fl. Ở trạng thái nghỉ, bề mặt TC trơn nhẵn; khi được hoạt hóa chúng sẽ nhanh chóng tạo ra các giả túc hình gai. Cấu trúc tiểu cầu Dưới kính hiển vi quang học TC có một siêu cấu trúc phức t ạp g ồm lớp màng, các hạt, hệ thống vi ống, hệ thống các kinh mở và đ ược chia thành các vùng sau: 5  Vùng ngoại vi: là màng TB có nhiều chỗ lõm rất sâu, màng gồm 3 lớp:  Màng bào tương: màng này được cấu tạo bởi ba lá, hai lá ngoài có bản chất là phospholipid, còn lá giữa chứa cholesterol, glycolipid và glycoprotein.

Lớp màng này còn chứa bơm Na+/K+ -ATPase đóng vai trò kiểm soát môi trường ion của TC (Nguyễn Trường Sơn, 2000). Phospholipid là nguồn của các chất trung gian hoạt hoá TC và hỗ tr ợ cho cơ chế đông máu. Các glycoprotein màng đóng vai trò nh ư các th ụ th ể b ề mặt. Các thụ thể bề mặt chính của tiểu cầu Glycoprotein thụ Chức năng/ chất liên kết thể GPIIb/IIIa Thụ thể của fibrinogen, vWF, fibronectin GPIa/Iia Collagen GPIb/IX/V vWP GPVI Collagen  Hệ thống các ống dẫn bề mặt: tương ứng với sự lồng vào của màng bào tương ngoại vi vào bên trong TC.

Khi có sự hoạt hoá TC, các TC thay đổi hình dạng, hệ thống ống dẫn bề mặt cũng cho phép gia tăng đáng k ể b ề mặt trao đổi giữa môi trường bên ngoài và bào tương. Hơn nữa nó làm cho sự tiếp xúc chặt chẽ giữa các hạt nội TC với màng bề mặt.  Hệ thống ống dẫn đậm đặc: hệ thống ống dẫn đậm đặc tương đương với lưới cơ tương của cơ trơn. Đó là nơi chính dự tr ữ calcium ion hoá mà các chuyển động nội bào tương đương của nó kiểm soát s ự ho ạt hoá TC.

Nó có sự liên quan mật thiết với hệ thống ống dẫn bề mặt.  Bào tương 6 Ở trạng bình thường, TC có dạng đĩa được bao quanh bởi một vòng các vi ống tạo thành một hệ ống đa trùng hợp đóng vai trò bộ khung TB đó là sườn vi ống. Trong quá trình hoạt hoá TC, hệ vi ống tự giải trùng hợp và TC thay đổi hình dạng. Hiện tượng tương tự xảy ra khi TC ở trong môi trường có chất loại bỏ calcium mạnh như EDTA.

TC có chứa nhiều protein cơ giúp TC thay đổi hình dạng, mọc giả túc, di đ ộng và ti ết các h ạt. Hai protein chính của hệ thống co rút là actin và myoisin và cũng có m ột h ệ thống điều hoà phức hợp liên quan đến nhiều protein khác.  Các hạt nội TC: phân biệt 3 loại hạt TC: hạt đậm đặc, hạt α và các hạt tiêu thể.  Các hạt đậm đặc: thường ít, số lượng từ 1 đến 10/TC, tương tự hệ thống ống đậm đặc chúng có chứa các calci cũng như serotonin và các hạt nucleotid.

Các hạt nucleotid đại diện là ATP, và nh ất là ADP. ADP và serotonin là các chất trung gian hoạt hoá TC, hơn nữa serotonin có tác động trên tính vận mạch. Cuối cùng ATP và ADP khác với các nucleotid bào tương không thể được tiết ra và là nguồn chuyển hoá của TC.  Các hạt α: loại hạt chiếm tỷ lệ cao nhất trong TC, mỗi TC có khoảng 50 – 80 hạt α, hạt này chứa một lượng phong phú các protein đóng nhi ều vai trò khác nhau trong quá trình cầm máu, đông máu và sự lành v ết thương (phục lục 1) (Nguyễn Trường Sơn, 2000).

 Các hạt tiêu thể: các tiêu thể TC chứa nhi ều enzyme. S ự ti ết các thành phần của chúng cho thấy sự hoạt hoá TC tối đa. Các enzyme đ ược phóng thích từ lúc đó dễ làm tổn thương thành mạch. Đặc tính chính của tiểu cầu 1.

Khả năng hấp phụ và vận chuyển các chất TC có khả năng hấp phụ các chất trong huyết tương để tạo ra m ột lớp khí quyển bao xung quanh. Nhờ đó các chất thiết yếu cho quá trình 7 cầm máu nói chung và đông máu nói riêng đ ược v ận chuy ển đ ến nh ững nơi cần thiết. Ví dụ như TC có khả năng hấp thụ adrenalin, noradrenalin và các yếu tố đông máu của huyết tương. Khả năng kết dính của TC TC có khả năng dãn ra và dính vào một số bề mặt.

Trong cơ thể thì TC không dính vào lớp TB nội mạc nhưng lại có thể dính rất nhanh với tổ chức dưới nội mạc, đặc biệt là với collagen. Dính là sự khởi đầu cho sự bài tiết phóng thích các chất hoạt động, là hiện tượng vật lý do l ực hút tĩnh điện giữa TC với cơ chất. TC còn có thể dính vào các b ề m ặt l ạ nh ư thu ỷ tinh, lam kính,. Các thành phần tham gia vào hiện tượng dính:  Collagen: là chất quan trọng để TC bám dính, kích thích TC ngưng tập.

Collagen tồn tại ở vùng gian bào mạch máu.  GPIb: giúp cho hoạt động của chức năng dính.  vWF: gắn với TC qua GPIb như cầu nối TC với một lớp nội mô bị tổn thương.  Các yếu tố khác bao gồm: fibronectin, thrombospondin, ion Ca2+.

Khả năng gây ngưng tập TC Đây là hiện tượng tiểu cầu dính với nhau thành từng đám (nút tiểu cầu). Hiện tượng dính hoạt hoá tiểu cầu, tạo điều ki ện cho hi ện t ượng ngưng tập (aggregation) xảy ra. Một số chất có khả năng gây ng ưng t ập tiểu cầu là: ADP, thrombin, adrenalin, serotonin, acid arachidonic, thromboxan A2, collagen, ristocetin,. trong đó ADP đóng vai trò quan trọng nhất.

Cơ chế ngưng tập là qua trung gian của liên kết fibrinogen GPIIb/GPIIIa đã được hoạt hoá có mặt ở lớp ngoài bào tương. 8 Cơ chế gây ngưng tập phải qua trung gian liên kết của fibrinogen với GPIIb/IIIa đã được hoạt hoá có mặt ở lớp ngoài bào tương. Fibrinogen được xem như cầu nối những GPIIb/IIIa của các TC với nhau và do đó tạo ra được sự ngưng tập của TC. Điều kiện để TC ngưng tập phải là màng TC phải nguyên vẹn không bị tổn thương và có mặt một s ố yếu t ố huy ết tương, đặc biệt là fibrinogen.

Khả năng thay đổi hình dạng và phóng thích các chất Khi được hoạt hóa (sau khi kết dính), TC có khả năng thay đổi hình dạng và bài xuất ra các chất. Sinh hoá của tiểu cầu TC được tạo ra từ sự phân mảnh của bào tương mẫu TC. Các TC không có nhân, vì vậy chúng không tổng hợp protein. Hai quá trình chuyển hoá chính của TC lúc nghỉ là sự ly giải đường hay glycogen và s ự phosphoryl hoá.