Pháp luật bảo vệ môi trường tại khu công nghiệp từ thực tiễn tại huyện bảo thắng tỉnh lào cai

Khám phá pháp luật bảo vệ môi trường tại khu công nghiệp huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai qua thực tiễn và những thách thức hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Phương
• Trường học: Trường Đại học Mở Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Bảo Vệ Môi Trường Tại Khu Công Nghiệp Từ Thực Tiễn Tại Huyện Bảo Thắng, Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khám phá luận văn BVMT tại KCN huyện Bảo Thắng Lào Cai

Luận văn thạc sỹ với chủ đề 'Pháp luật bảo vệ môi trường tại khu công nghiệp từ thực tiễn tại huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai' của tác giả Nguyễn Xuân Anh là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, có giá trị lý luận và thực tiễn cao. Nghiên cứu này tập trung làm sáng tỏ hệ thống pháp luật, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường tại khu công nghiệp huyện Bảo Thắng. Bối cảnh nghiên cứu được đặt tại một khu vực có tốc độ phát triển công nghiệp nhanh, đặc biệt là KCN Tằng Loỏng, nơi các hoạt động sản xuất công nghiệp đã và đang gây ra những tác động tiêu cực đáng kể đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Luận văn không chỉ hệ thống hóa các vấn đề lý luận về pháp luật bảo vệ môi trường (BVMT) tại khu công nghiệp (KCN) mà còn đi sâu phân tích thực tiễn thi hành, chỉ ra những bất cập và nguyên nhân. Tầm quan trọng của đề tài nằm ở việc cung cấp một cái nhìn toàn diện, từ đó đưa ra các kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện khung pháp lý và tăng cường hiệu quả thực thi, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững tại khu công nghiệp.

1.1. Tầm quan trọng của quản lý môi trường khu công nghiệp

Công tác quản lý môi trường khu công nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ hệ sinh thái. Luận văn nhấn mạnh rằng, các KCN, dù là động lực kinh tế, cũng là nguồn phát thải tập trung các chất ô nhiễm. Nếu không có cơ chế quản lý hiệu quả, nguy cơ ô nhiễm không khí, nước và đất là rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Tác giả Nguyễn Xuân Anh chỉ ra, việc nghiên cứu pháp luật BVMT tại KCN Bảo Thắng là cấp thiết, bởi đây là khu vực trọng điểm công nghiệp của tỉnh Lào Cai, nơi đã xảy ra nhiều sự cố môi trường. Một hệ thống quản lý chặt chẽ, dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc, sẽ giúp phòng ngừa, giảm thiểu ô nhiễm và đảm bảo sự phát triển hài hòa, bền vững.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của đề tài luận văn

Mục đích chính của luận văn là đánh giá toàn diện hệ thống quy định pháp luật và thực trạng thi hành công tác BVMT tại KCN huyện Bảo Thắng. Từ đó, đề tài đề xuất các giải pháp khả thi để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật từ năm 2014 đến 2020, và thực tiễn thi hành được xem xét từ khi KCN Tằng Loỏng thành lập (năm 2011) đến tháng 10 năm 2020. Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc phân tích văn bản pháp luật mà còn khảo sát thực địa, thu thập số liệu từ các cơ quan chức năng như Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai và UBND huyện Bảo Thắng, tạo nên một bức tranh chân thực và khách quan.

II. Top 3 thách thức bảo vệ môi trường KCN Tằng Loỏng Bảo Thắng

Khu công nghiệp Tằng Loỏng tại huyện Bảo Thắng, dù đóng góp lớn vào kinh tế địa phương, đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng về môi trường. Luận văn đã chỉ ra, tình trạng ô nhiễm môi trường tại KCN Tằng Loỏng đang ở mức báo động, với nhiều sự cố đã xảy ra từ năm 2011 đến nay. Nguyên nhân sâu xa đến từ sự chồng chéo, thiếu sót trong hệ thống chính sách pháp luật về môi trường và sự yếu kém trong công tác thực thi. Các doanh nghiệp chưa tuân thủ nghiêm ngặt các quy định, hạ tầng kỹ thuật BVMT chưa được đầu tư đồng bộ. Đặc biệt, báo cáo hiện trạng môi trường KCN cho thấy chất lượng không khí, nước mặt và nước ngầm tại nhiều khu vực đã vượt quy chuẩn cho phép. Những thách thức này không chỉ là vấn đề môi trường đơn thuần mà còn là rào cản lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh Lào Cai, đòi hỏi phải có những giải pháp cấp bách và toàn diện.

2.1. Phân tích thực trạng môi trường huyện Bảo Thắng và KCN

Luận văn cung cấp số liệu chi tiết về thực trạng môi trường huyện Bảo Thắng, đặc biệt là khu vực xung quanh KCN Tằng Loỏng. Hoạt động của các nhà máy luyện kim, hóa chất đã phát sinh lượng lớn khí thải chứa SO₂, HF, bụi và nước thải công nghiệp chứa kim loại nặng. Tác giả trích dẫn Báo cáo Công tác quản lý bảo vệ môi trường tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng của UBND huyện Bảo Thắng, cho thấy nhiều chỉ số ô nhiễm đã vượt ngưỡng an toàn. Tình trạng này gây ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, nguồn nước sinh hoạt và làm gia tăng các bệnh về đường hô hấp trong cộng đồng dân cư.

2.2. Hạn chế trong chính sách pháp luật về môi trường hiện hành

Một trong những thách thức lớn nhất được chỉ ra là sự bất cập trong hệ thống pháp luật. Mặc dù Luật BVMT 2014 và các văn bản hướng dẫn đã có, nhưng vẫn tồn tại những 'khoảng trống'. Ví dụ, quy định về khoảng cách an toàn môi trường chưa cụ thể, hay việc giảm tỷ lệ cây xanh tối thiểu trong KCN từ 15% xuống 10% theo Thông tư 35/2015/TT-BTNMT là một bước lùi. Bên cạnh đó, cơ chế phối hợp giữa Ban Quản lý KCN và các cơ quan chuyên môn như Sở TN&MT còn chưa hiệu quả, dẫn đến sự chồng chéo trong quản lý và thanh tra, kiểm tra.

2.3. Tác động đến sức khỏe cộng đồng và ô nhiễm công nghiệp

Hậu quả của ô nhiễm công nghiệp không chỉ dừng lại ở suy thoái môi trường mà còn tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu chỉ rõ mối liên hệ giữa việc tiếp xúc với không khí, nguồn nước bị ô nhiễm và sự gia tăng các bệnh mãn tính tại các xã lân cận KCN Tằng Loỏng. Sự cố rò rỉ hóa chất, phát tán khí thải độc hại không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn tạo ra tâm lý bất an trong người dân. Đây là một thách thức xã hội to lớn, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền và sự tuân thủ nghiêm ngặt từ phía doanh nghiệp.

III. 05 giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ môi trường KCN

Để giải quyết các thách thức hiện hữu, luận văn của Nguyễn Xuân Anh đã đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện pháp luật về BVMT tại các KCN. Trọng tâm của các giải pháp này là việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để lấp đầy những khoảng trống, đảm bảo tính thực thi và phù hợp với thực tiễn phát triển. Các giải pháp không chỉ tập trung vào việc siết chặt quản lý từ phía nhà nước mà còn đề cao vai trò của doanh nghiệp trong bảo vệ môi trường. Một khung pháp lý hoàn thiện phải vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển, vừa ràng buộc trách nhiệm của họ đối với môi trường. Việc nâng cao hiệu quả của công cụ đánh giá tác động môi trường (ĐTM) KCN được xem là giải pháp nền tảng, giúp ngăn chặn các dự án có nguy cơ ô nhiễm cao ngay từ giai đoạn đầu. Đồng thời, cần có cơ chế phối hợp rõ ràng, hiệu quả hơn giữa các cơ quan quản lý nhà nước.

3.1. Cải thiện quy định về đánh giá tác động môi trường ĐTM KCN

Luận văn đề xuất cần nâng cao chất lượng thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) KCN. Cần quy định rõ hơn về năng lực của các đơn vị tư vấn lập ĐTM và tăng cường cơ chế hậu kiểm sau khi báo cáo được phê duyệt. Thay vì chỉ là một thủ tục hành chính, ĐTM phải trở thành một công cụ khoa học, dự báo chính xác các tác động và đề ra các biện pháp giảm thiểu khả thi. Đặc biệt, cần bổ sung các quy định bắt buộc về tham vấn cộng đồng một cách thực chất trong quá trình lập và thẩm định ĐTM, đảm bảo quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng.

3.2. Tăng cường vai trò của Sở Tài nguyên và Môi trường Lào Cai

Để nâng cao hiệu quả quản lý, cần xác định rõ vai trò chủ trì và trách nhiệm của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai trong công tác BVMT tại KCN. Cần xây dựng quy chế phối hợp cụ thể giữa Sở với Ban Quản lý các KCN, phân định rõ thẩm quyền trong thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Sở cần được đầu tư thêm nguồn lực về nhân sự và trang thiết bị để thực hiện tốt chức năng giám sát, đặc biệt là vận hành các trạm quan trắc môi trường tự động, cung cấp dữ liệu minh bạch và kịp thời cho công chúng.

3.3. Quy định rõ vai trò của doanh nghiệp trong bảo vệ môi trường

Pháp luật cần quy định chi tiết và chặt chẽ hơn về vai trò của doanh nghiệp trong bảo vệ môi trường. Cần áp dụng nguyên tắc 'người gây ô nhiễm phải trả tiền' một cách triệt để thông qua các công cụ kinh tế như phí, thuế môi trường. Khuyến khích và bắt buộc các doanh nghiệp lớn áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001, thực hiện kiểm toán môi trường định kỳ và công khai thông tin về phát thải. Đồng thời, cần có chế tài xử phạt đủ sức răn đe đối với các hành vi vi phạm, tránh tình trạng doanh nghiệp sẵn sàng nộp phạt để tiếp tục gây ô nhiễm.

IV. Phương pháp quản lý chất thải tại KCN Bảo Thắng hiệu quả

Quản lý chất thải là một trong những nhiệm vụ cốt lõi trong công tác BVMT tại KCN huyện Bảo Thắng. Luận văn đã đi sâu phân tích và đề xuất các phương pháp quản lý hiệu quả, bao gồm cả xử lý nước thải công nghiệp, quản lý chất thải rắn công nghiệp và kiểm soát khí thải. Giải pháp trọng tâm là phải đầu tư xây dựng và vận hành hiệu quả hạ tầng kỹ thuật BVMT một cách đồng bộ. Hệ thống xử lý nước thải tập trung phải được nâng cấp công nghệ để xử lý triệt để các chất ô nhiễm đặc thù. Việc phân loại, thu gom và xử lý chất thải rắn, đặc biệt là chất thải nguy hại, cần được giám sát chặt chẽ. Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, việc áp dụng các công cụ quản lý hiện đại như quan trắc môi trường tự động và xây dựng cơ sở dữ liệu về nguồn thải sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả giám sát của cơ quan chức năng.

4.1. Tối ưu hệ thống xử lý nước thải công nghiệp tập trung

Hệ thống xử lý nước thải công nghiệp tập trung của KCN Tằng Loỏng cần được rà soát, đánh giá và nâng cấp. Luận văn khuyến nghị cần áp dụng các công nghệ xử lý tiên tiến, phù hợp với đặc tính nước thải của các ngành công nghiệp chủ lực tại đây. Đồng thời, phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ việc đấu nối của các doanh nghiệp vào hệ thống chung, yêu cầu xử lý sơ bộ tại nguồn đối với các dòng thải chứa chất ô nhiễm vượt ngưỡng cho phép. Việc lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục tại đầu ra của nhà máy là yêu cầu bắt buộc để giám sát chất lượng nước thải trước khi xả ra môi trường.

4.2. Áp dụng công nghệ xử lý khí thải nhà máy tiên tiến

Đối với vấn đề ô nhiễm không khí, giải pháp là yêu cầu các doanh nghiệp, đặc biệt là các nhà máy luyện kim và hóa chất, phải đầu tư và vận hành hiệu quả công nghệ xử lý khí thải nhà máy. Cần áp dụng các quy chuẩn khí thải nghiêm ngặt hơn, tiệm cận với tiêu chuẩn của các nước phát triển. Cơ quan quản lý cần tăng cường kiểm tra, đo đạc đột xuất và lắp đặt các trạm quan trắc không khí tự động xung quanh KCN để cảnh báo sớm cho người dân và có biện pháp ứng phó kịp thời.

4.3. Nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn công nghiệp

Hiệu quả quản lý chất thải rắn công nghiệp phụ thuộc rất lớn vào việc thực hiện phân loại tại nguồn. Luận văn đề xuất cần có quy định bắt buộc và chế tài mạnh mẽ đối với việc phân loại chất thải rắn thông thường và chất thải nguy hại. Cần quy hoạch các khu vực lưu giữ tạm thời an toàn trong KCN và siết chặt quản lý các đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải. Hướng tới các mô hình tái chế, tái sử dụng, biến chất thải thành tài nguyên là một giải pháp bền vững, phù hợp với xu hướng kinh tế tuần hoàn trong sản xuất công nghiệp.

V. Hướng tới phát triển bền vững tại KCN Bảo Thắng Lào Cai

Kết luận từ luận văn nhấn mạnh rằng, để giải quyết triệt để các vấn đề môi trường, KCN huyện Bảo Thắng cần một định hướng chiến lược rõ ràng hướng tới phát triển bền vững. Đây không chỉ là trách nhiệm của riêng cơ quan quản lý hay doanh nghiệp, mà đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Tương lai của KCN Bảo Thắng phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi sang mô hình KCN sinh thái, nơi sản xuất công nghiệp hài hòa với bảo vệ môi trường. Việc áp dụng các nguyên tắc của kinh tế tuần hoàn trong sản xuất công nghiệp sẽ là chìa khóa để giảm thiểu phát thải, tiết kiệm tài nguyên và tạo ra lợi thế cạnh tranh mới. Các giải pháp bảo vệ môi trường Lào Cai cần được lồng ghép vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội tổng thể của tỉnh, đảm bảo rằng tăng trưởng kinh tế không phải trả giá bằng sự hy sinh môi trường.

5.1. Xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất công nghiệp

Luận văn gợi mở về việc áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất công nghiệp tại KCN Bảo Thắng. Thay vì mô hình kinh tế tuyến tính 'khai thác - sản xuất - thải bỏ', kinh tế tuần hoàn tập trung vào việc tái sử dụng, tái chế và phục hồi vật liệu. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc xây dựng các chuỗi liên kết cộng sinh công nghiệp, nơi chất thải của nhà máy này trở thành nguyên liệu đầu vào cho nhà máy khác. Chính quyền cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch và các sáng kiến kinh tế tuần hoàn.

5.2. Ứng dụng hệ thống quan trắc môi trường tự động 24 7

Để đảm bảo giám sát liên tục và minh bạch, việc đầu tư, hoàn thiện hệ thống quan trắc môi trường tự động là yêu cầu tất yếu. Hệ thống này cần giám sát các thông số chính của nước thải, khí thải tại các nguồn thải lớn và chất lượng môi trường không khí, nước mặt xung quanh KCN. Dữ liệu quan trắc phải được kết nối trực tuyến về Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lào Cai và công khai cho người dân giám sát. Đây là công cụ hữu hiệu để phát hiện sớm các sự cố, xác định trách nhiệm và thực thi pháp luật một cách hiệu quả.

5.3. Cam kết phát triển bền vững tại khu công nghiệp dài hạn

Cuối cùng, sự thành công của công tác BVMT phụ thuộc vào một cam kết chính trị mạnh mẽ và dài hạn về phát triển bền vững tại khu công nghiệp. Tỉnh Lào Cai và huyện Bảo Thắng cần xây dựng một lộ trình cụ thể với các mục tiêu, chỉ số đo lường rõ ràng về cải thiện chất lượng môi trường. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cả doanh nghiệp và cộng đồng. Chỉ khi BVMT được coi là một trụ cột không thể thiếu bên cạnh kinh tế và xã hội, KCN Bảo Thắng mới có thể phát triển một cách thịnh vượng và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được kết cấu 3 chương: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về pháp luật bảo vệ môi trường khu công nghiệp Chƣơng 2: Thực trạng pháp luật bảo vệ môi trường khu công nghiệp và thực tiễn thi hành tại huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai Chƣơng 3: Yêu cầu, giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo vệ môi trường khu công nghiệp 17 CHƢƠNG I LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG KHU CÔNG NGHIỆP 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ KHU CÔNG NGHIỆP VÀ BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG KHU CÔNG NGHIỆP 1. Khái niệm và đặc điểm của khu công nghiệp Khoản 11 Điều 3 Luật Đầu tư năm 2014 định nghĩa: “Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp”. Khoản 16 Điều 3 Luật Đầu tư 2020 định nghĩa “Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và cung ứng dịch vụ cho sản xuất công nghiệp”.

Giữa 2 định nghĩa này, định nghĩa tại Luật Đầu tư năm 2020 chỉ sửa đổi một từ là “thực hiện” dịch vụ cho sản xuất công nghiệp thành “cung ứng” dịch vụ cho sản xuất công nghiệp. Theo khái niệm này, một KCN được hiểu phải đáp ứng đồng thời 02 điều kiện là: i) Khu vực có ranh giới địa lý xác định; ii)Chuyên sản xuất hàng công nghiệp và cung ứng dịch vụ cho sản xuất công nghiệp. Với các điều kiện này, KCN có tính chất, đặc điểm khác so với các cơ sở sản xuất ngoài KCN, các khu kinh tế, làng nghề: + Về không gian: Là khu vực có ranh giới địa lý xác định, phân biệt với các vùng lãnh thổ khác và không có cư dân sinh sống. Các KCN đều được xác định ranh giới cụ thể thông qua quyết định thành lập và thực tế được ngăn cách với các khu vực khác bằng hệ thống hàng rào KCN, phân biệt với các vùng còn lại.Các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh được thực hiện bên trong hàng rào đó, không chỉ được điều chỉnh bởi quy định của pháp luật hiện hành mà còn phải tuân thủ quy chế pháp lý riêng của KCN.

Khác với khu kinh tế, làng nghề, trong KCN các công trình phụ trợ không phục vụ mục đích sống của dân cư, kể cả những người làm việc trong KCN. 18 + Về chức năng hoạt động: KCN là khu vực chuyên sản xuất hàng công nghiệp và cung ứng các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp. Lĩnh vực đầu tư trong KCN là sản xuất công nghiệp và dịch vụ phục vụ cho sản xuất công nghiệp. Trong KCN, không có các hoạt động sản xuất, dịch vụ cho sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc hoạt động dịch vụ thương mại, trừ những hoạt động dịch vụ phục vụ cho hoạt động sản xuất người lao động như căng tin, ăn uống.

+ Về thành lập: KCN được thành lập theo quy định của pháp luật, trên cơ sở quy hoạch đã được phê duyệt. Để thành lập các KCN, Cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải xây dựng quy hoạch phát triển KCN, phải xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách phát triển KCN và hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật. + Về mục đích thành lập: KCN được thành lập nhằm thu hút đầu tư trong và ngoài nước cho sản xuất công nghiệp, nhằm tách riêng khu vực sản xuất và khu vực sinh sống của nhân dân và từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh đi đôi với BVMT, giảm thiểu những tác động của hoạt động kinh tế tới môi trường sống của người dân. Khái niệm và đặc điểm của bảo vệ môi trƣờng khu công nghiệp Luật BVMT 2014 không có định nghĩa về BVMT mà chỉ đưa ra định nghĩa về hoạt động BVMT.

Theo Khoản 3 Điều 3 Luật BVMT 2014, “Hoạt động BVMT là hoạt động giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế các tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cải thiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm giữ môi trường trong lành”. Khái niệm này cũng được áp dụng cho mọi khu vực nào đó, trong đó có KCN. Theo khái niệm này, BVMT KCN là những hoạt động của các chủ thể có liên quan đến KCN, bao gồm cơ quan nhà nước, các tổ chức, nhà đầu tư, doanh nghiệp và cá nhân tiến hành nhằm mục đích cơ bản sau: Thứ nhất, giữ gìn cho môi trường KCN được trong lành, sạch đẹp. Ở mục đích này, các chủ thể có liên quan khi thực hiện những hành vi của mình 19 phải loại trừ hoặc hạn chế những thay đổi làm xấu đi tình trạng tự nhiên của môi trường.

Thứ hai, phòng ngừa, hạn chế các tác động xấu đối với môi trường KCN Trong mục đích này, các chủ thể có liên quan phải áp dụng các biện pháp để hạn chế, loại trừ những hành vi có nguy cơ gây ảnh hưởng xấu tới môi trường và trong trường hợp hành vi gây ảnh hưởng xấu thì phải áp dụng các biện pháp nhằm loại trừ nguyên nhân gây ra những ảnh hưởng này. Vấn đề phải phòng ngừa những tác động tiêu cực của hoạt động của KCN đối với môi trường và sức khỏe người lao động trong các KCN là hết sức quan trọng đối với việc BVMT sống của người dân tại các khu vực xung quanh KCN, BVMT chung cho tất cả cộng đồng Thứ ba, khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường KCN. Mục đích này hướng tới việc khắc phục hậu quả khi xảy ra tình trạng môi trường bị ô nhiễm, suy thoái hoặc sự cố môi trường trong hoạt động của KCN, có thể do những rủi ro xảy ra trong quá trình hoạt động. Phục hồi và cải thiện môi trường, hạn chế các tác động tiêu cực đến môi trường từ các hoạt động của các KCN là yêu cầu của BVMT nói chung, BVMT KCN nói riêng.

Vấn đề môi trường và BVMT KCN có những đặc điểm khác biệt so với hoạt động BVMT chung, BVMT của các doanh nghiệp hoạt động ngoài KCN, gồm những đặc điểm sau: Thứ nhất, có nhiều đối tượng thực hiện hoạt động BVMT tại KCN: Những nhóm chủ thể liên quan đến hoạt động BVMT, theo nguyên tắc được quy định tại Khoản 1 Điều 4 Luật BVMT 2014 “BVMT là trách nhiệm và nghĩa vụ của mọi cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân” và như vậy bao gồm tất cả mọi chủ thể trong xã hội. Hoạt động BVMT KCN sẽ liên quan trực tiếp tới những chủ thể có trách nhiệm quản lý KCN, những chủ thể có hoạt động tại KCN và do đó bao gồm những chủ thể sau: cơ quan quản lý nhà nước về BVMT (cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường), Ban quản lý các KCN (là cơ quan quản lý nhà nước đối với các KCN), chủ đầu tư 20 kinh doanh hạ tầng KCN, chủ đầu tư vào KCN, doanh nghiệp hoạt động trong KCN, cộng đồng dân cư xung quanh KCN. Thứ hai, KCN là khu vực chuyên sản xuất, cung ứng dịch vụ công nghiệp trong một địa điểm tập trung là KCN nên vấn đề môi trường và hoạt động BVMT cũng có những đặc điểm khác biệt, cụ thể là: i) Nhiều doanh nghiệp trong KCN gần nhau, loại chất thải có thể giống nhau nên có thể thực hiện việc quản lý chất thải tập trung vào một đầu mối, từ đó có thể giảm chi phí vận chuyển chất thải và giảm xả thải chất thải ra môi trường; ii) Giảm các tác động đến môi trường từ việc tiết giảm vận tải, xây dựng và vận hành các hệ thống cung cấp điện, nước, viễn thông…; iii) Tác động đến môi trường khu dân cư sẽ giảm do các KCN được quy hoạch và lựa chọn địa điểm xa khu dân cư, xa các khu vực nhạy cảm về môi trường; iv) Hoạt động quản lý nhà nước về môi trường thuận tiện hơn do các doanh nghiệp tập trung vào một địa điểm. Tuy nhiên, các KCN cũng có thể là nguyên nhân gây ảnh hưởng, có thể là nghiêm trọng cho môi truờng tại nhiều khu vực nếu các biện pháp BVMT không được quan tâm một cách đúng mức.

Nguy cơ ảnh hưởng tới môi trường của các KCN là do tại đây tập trung nhiều cơ sở sản xuất công nghiệp và từ đó cũng tạo ra những nguy cơ tác động lớn đến môi trường và do đó cần xác định yêu cầu BVMT cao hơn các khu vực khác. QUAN NIỆM VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG KHU CÔNG NGHIỆP 1. Khái niệm và đặc điểm pháp luật bảo vệ môi trƣờng khu công nghiệp Giáo trình luật môi trường của trường Đại học Luật Hà nội năm 2018 định nghĩa5 “Luật môi trường là lĩnh vực pháp luật chuyên ngành bao gồm các quy phạm pháp luật, các nguyên tắc pháp lí điều chỉnh các quan hệ phát sinh giữa các chủ thể trong quá trình khai thác, sử dụng hoặc tác động đến 5 Trường đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật môi trường, NXB CAND, Hà Nội, 2018, trang 40 21 một hoặc một vài yếu tố của môi trường trên cơ sở kết hợp các phương pháp điều chỉnh khác nhau nhằm bảo vệ một cách có hiệu quả môi trường sống của con người”. Như vậy, có thể thấy, pháp luật BVMT KCN là một chế định cụ thể của Luật môi trường, là nhóm chế định điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến hoạt động BVMT tại KCN.

Từ khái niệm Luật Môi trường, khái niệm BVMT có thể đưa ra định nghĩa pháp luật BVMT KCN như sau: “Pháp luật BVMTKCN là một bộ phận của pháp luật môi trường, bao gồm nguyên tắc pháp lý, các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh nhữn g mối quan hệ giữa các chủ thể trong hoạt động BVMT tại KCN, nhằm phòng ngừa, hạn chế những tác động xấu tới môi trường KCN và môi trường xung quanh”6. Theo định nghĩa này, pháp luật BVMT KCN được hiểu là: Một là, pháp luật BVMT KCN là một bộ phận của pháp luật môi trường: Hoạt động của KCN có nguy cơ gây ra những tác động xấu tới môi trường và từ đó, mục đích của pháp luật BVMT KCN là loại trừ, hạn chế những tác động xấu tới môi trường. Do đó, nó cũng có cùng mục đích “bảo vệ một cách có hiệu quả môi trường sống của con người”, là mục đích của Luật Môi trường. Bên cạnh đó, các KCN chỉ là một trong những khu vực cấu thành nên môi trường, là đối tượng bảo vệ của pháp luật môi trường.