I. Tổng quan luận văn VNUA về kỹ thuật canh tác lạc vụ xuân
Bài viết này phân tích chi tiết luận văn nông nghiệp từ Học viện Nông nghiệp Việt Nam (VNUA), một công trình nghiên cứu chuyên sâu về các giải pháp thâm canh cây lạc. Trọng tâm của nghiên cứu là xác định các yếu tố then chốt ảnh hưởng đến năng suất, bao gồm việc lựa chọn giống, điều chỉnh liều lượng phân lân và áp dụng các biện pháp che phủ đất. Nghiên cứu được thực hiện trong vụ xuân 2018 trên đất phù sa Gia Lâm, Hà Nội, một vùng có điều kiện thổ nhưỡng đặc trưng cho Đồng bằng Sông Hồng. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một quy trình trồng lạc tiên tiến, giúp nông dân tối ưu hóa sản lượng, nâng cao hiệu quả kinh tế trồng lạc và phát triển nông nghiệp một cách bền vững. Luận văn này không chỉ là một tài liệu khoa học giá trị cho công tác giảng dạy mà còn là cẩm nang thực tiễn cho người sản xuất, cung cấp các bằng chứng xác thực từ thí nghiệm đồng ruộng về tác động của từng biện pháp kỹ thuật. Qua đó, nghiên cứu góp phần giải quyết bài toán năng suất cây lạc, một trong những cây công nghiệp ngắn ngày quan trọng tại Việt Nam. Phân tích sâu vào các chỉ tiêu sinh trưởng của cây trồng và các yếu tố cấu thành năng suất là nền tảng để đưa ra những khuyến nghị xác đáng, có khả năng ứng dụng rộng rãi.
1.1. Mục tiêu và tính cấp thiết của nghiên cứu nông nghiệp
Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thực trạng năng suất lạc tại Việt Nam còn chênh lệch lớn so với tiềm năng. Nhiều vùng sản xuất chưa áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật tiên tiến, đặc biệt là trong việc quản lý dinh dưỡng và độ ẩm đất. Đề tài đặt ra hai mục tiêu chính. Thứ nhất, nghiên cứu các chỉ tiêu sinh trưởng của cây trồng, sự phát triển và năng suất của một số dòng, giống lạc triển vọng để tìm ra giống ưu việt nhất cho điều kiện vụ xuân tại Gia Lâm. Thứ hai, nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng dinh dưỡng lân (P2O5) và các biện pháp che phủ khác nhau (không che phủ, che phủ trấu, che phủ nilon) đến năng suất lạc thực thu của giống lạc L14. Những kết quả này sẽ là cơ sở khoa học để hoàn thiện quy trình trồng lạc thâm canh, tăng thu nhập cho nông dân.
1.2. Giới thiệu các đối tượng thí nghiệm đồng ruộng tại Gia Lâm
Nghiên cứu được tiến hành tại khu thí nghiệm của Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Đất thí nghiệm là đất phù sa có độ pH trung tính (6,30), hàm lượng mùn và dinh dưỡng tổng số ở mức khá. Thí nghiệm 1 bao gồm 10 dòng, giống lạc khác nhau, trong đó có các giống phổ biến như giống lạc L14, giống lạc L23, L27 và các dòng mới lai tạo D19, D20. Thí nghiệm 2 tập trung vào giống L14, nghiên cứu ảnh hưởng của ba mức bón lân (60, 90, 120 kg P2O5/ha) và ba phương pháp che phủ (không che phủ, che phủ rơm rạ (thay bằng trấu), và màng phủ nông nghiệp (nilon)). Việc bố trí thí nghiệm được thực hiện theo phương pháp khối ngẫu nhiên (RCB) và ô lớn ô nhỏ (Split-plot) để đảm bảo tính chính xác và khách quan của số liệu thu thập.
II. Thách thức khi tối ưu năng suất lạc trên đất phù sa cổ
Việc nâng cao năng suất lạc trên đất phù sa Gia Lâm đối mặt với nhiều thách thức cố hữu. Mặc dù đất phù sa được xem là màu mỡ, nhưng việc canh tác lâu năm có thể dẫn đến sự suy giảm các chất dinh dưỡng thiết yếu, đặc biệt là lân dễ tiêu. Đặc điểm nông hóa thổ nhưỡng của khu vực thí nghiệm cho thấy hàm lượng N, P, K tổng số khá, nhưng khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như độ ẩm, nhiệt độ và hoạt động của vi sinh vật. Bên cạnh đó, trồng lạc vụ xuân thường gặp điều kiện thời tiết bất lợi như rét đậm đầu vụ làm ảnh hưởng đến tỷ lệ nảy mầm, hay các đợt mưa lớn giữa vụ gây ngập úng, tạo điều kiện cho sâu bệnh hại lạc phát triển. Các loại bệnh phổ biến như đốm nâu, gỉ sắt và héo xanh vi khuẩn luôn là mối đe dọa thường trực, có thể làm giảm năng suất từ 20-50% nếu không được kiểm soát kịp thời. Thách thức nữa là việc cân đối phân bón cho cây lạc. Bón thừa đạm có thể khiến cây phát triển thân lá quá mức mà ít ra hoa, kết quả, trong khi thiếu lân và kali lại ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành quả và chất lượng hạt. Do đó, việc xác định một công thức bón phân và kỹ thuật canh tác tối ưu là vô cùng quan trọng.
2.1. Phân tích đặc điểm nông hóa thổ nhưỡng tại khu vực
Kết quả phân tích đất trước thí nghiệm cho thấy đặc điểm nông hóa thổ nhưỡng tại khu vực Gia Lâm khá thuận lợi cho cây lạc. Độ pH đất là 6,30, gần mức tối ưu cho sự phát triển của vi khuẩn nốt sần. Hàm lượng mùn tổng số (OM) là 1,77%, đạm tổng số (Nts) là 0,99%, và lân tổng số (P2O5ts) là 0,18%. Tuy nhiên, hàm lượng lân dễ tiêu (P2O5dt) ở mức 51,99 mg/100g, cho thấy đất có khả năng cung cấp lân tốt. Dù vậy, lân là nguyên tố linh động kém trong đất, và nhu cầu của cây lạc rất cao trong giai đoạn ra hoa, hình thành quả. Do đó, việc bổ sung dinh dưỡng lân (P2O5) vẫn là biện pháp kỹ thuật quan trọng để đảm bảo cây không bị thiếu hụt dinh dưỡng trong các giai đoạn sinh trưởng quan trọng, từ đó tối đa hóa năng suất lạc thực thu.
2.2. Vấn đề sâu bệnh hại lạc và các yếu tố ngoại cảnh
Trong suốt quá trình thí nghiệm đồng ruộng, các đối tượng sâu bệnh hại lạc chính được ghi nhận bao gồm bệnh đốm nâu, bệnh gỉ sắt và sâu khoang. Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ nhiễm bệnh có sự khác biệt giữa các giống và các công thức canh tác. Ví dụ, các công thức có che phủ nilon thường có độ ẩm cao hơn, có thể làm tăng nguy cơ phát sinh bệnh nếu không quản lý tốt. Điều kiện thời tiết vụ xuân 2018 với giai đoạn đầu vụ rét và khô hạn đã ảnh hưởng đến thời gian và tỷ lệ mọc mầm của hạt. Cụ thể, thời gian mọc mầm kéo dài từ 6-7 ngày. Đây là một trong những yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng trực tiếp đến mật độ cây và sự đồng đều của quần thể, tác động gián tiếp đến yếu tố cấu thành năng suất cuối cùng.
III. Phương pháp chọn giống lạc L14 L23 cho năng suất vượt trội
Lựa chọn giống phù hợp là yếu tố tiên quyết trong mọi quy trình trồng lạc thâm canh. Luận văn đã tiến hành đánh giá 10 dòng, giống lạc khác nhau để tìm ra những giống có tiềm năng năng suất cao và khả năng thích ứng tốt nhất với điều kiện trồng lạc vụ xuân tại Gia Lâm. Các giống được đưa vào so sánh bao gồm các giống đang sản xuất phổ biến như giống lạc L14 (đối chứng), giống lạc L23, L27 và các giống địa phương, dòng lai tạo mới. Quá trình đánh giá dựa trên một hệ thống các chỉ tiêu toàn diện, từ đặc điểm hình thái, thời gian sinh trưởng, đến các chỉ tiêu sinh trưởng của cây trồng như chiều cao cây, chỉ số diện tích lá (LAI), khả năng tích lũy chất khô. Đặc biệt, nghiên cứu tập trung phân tích sâu các yếu tố cấu thành năng suất như số quả chắc/cây, khối lượng 100 quả, khối lượng 100 hạt và tỷ lệ nhân. Kết quả từ thí nghiệm đồng ruộng đã cung cấp những dữ liệu quý giá, cho thấy sự vượt trội của một số giống nhất định, làm cơ sở khoa học để khuyến cáo cho sản xuất đại trà, góp phần nâng cao sản lượng và hiệu quả kinh tế trồng lạc.
3.1. So sánh chỉ tiêu sinh trưởng của 10 dòng giống lạc tiềm năng
Kết quả nghiên cứu cho thấy các dòng, giống lạc có sự khác biệt rõ rệt về thời gian sinh trưởng. Giống Cúc Nghệ An có thời gian sinh trưởng ngắn nhất (105 ngày), trong khi giống đối chứng L14 và dòng D20 dài ngày nhất (128 ngày). Các giống L23, L27 và dòng D19 có thời gian sinh trưởng 125 ngày. Về các chỉ tiêu sinh trưởng của cây trồng, dòng D19 và các giống L27, L23 thể hiện sự vượt trội hơn so với giống đối chứng L14 ở một số chỉ tiêu quan trọng như khả năng tích lũy chất khô và chỉ số diện tích lá. Điều này cho thấy tiềm năng quang hợp và tạo sinh khối của các giống này tốt hơn, là tiền đề quan trọng để đạt được năng suất cao.
3.2. Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu
Phân tích các yếu tố cấu thành năng suất là bước quyết định để xác định giống ưu tú. Kết quả cho thấy dòng D19 và các giống L27, L23 không chỉ vượt trội về sinh trưởng mà còn thể hiện ưu thế về các chỉ tiêu năng suất. Cụ thể, các giống này có số quả chắc/cây, khối lượng 100 quả và năng suất lạc thực thu cao hơn so với giống đối chứng L14. Sự vượt trội này khẳng định tiềm năng của các giống lạc mới trong việc thay thế các giống cũ, góp phần cải thiện đáng kể sản lượng trong sản xuất thực tiễn. Việc lựa chọn được giống phù hợp là bước đi chiến lược, quyết định đến 50% thành công của vụ mùa.
IV. Hướng dẫn tối ưu liều lượng bón lân P2O5 cho cây lạc
Lân (P) là một nguyên tố dinh dưỡng đa lượng thiết yếu, đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển hóa năng lượng, phân chia tế bào và hình thành cơ quan sinh sản của cây trồng. Đối với cây lạc, dinh dưỡng lân (P2O5) có tác động trực tiếp đến sự phát triển của bộ rễ, khả năng hình thành nốt sần, quá trình ra hoa và phát triển quả. Thiếu lân, cây lạc sẽ sinh trưởng còi cọc, bộ rễ kém phát triển, tỷ lệ hoa hữu hiệu thấp, dẫn đến số quả/cây ít và hạt bị lép. Luận văn nông nghiệp này đã tiến hành một thí nghiệm đồng ruộng bài bản để xác định liều lượng phân bón cho cây lạc một cách khoa học. Cụ thể, nghiên cứu khảo sát ba mức bón lân khác nhau (60, 90 và 120 kg P2O5/ha) trên giống lạc L14. Kết quả nghiên cứu không chỉ đưa ra con số liều lượng tối ưu mà còn phân tích rõ sự ảnh hưởng của lân đến từng chỉ tiêu sinh trưởng của cây trồng và yếu tố cấu thành năng suất, từ đó cung cấp một hướng dẫn chi tiết và đáng tin cậy cho người nông dân.
4.1. Tác động của dinh dưỡng lân đến chỉ tiêu sinh trưởng cây lạc
Nghiên cứu chỉ ra rằng việc tăng lượng lân bón từ 60 kg lên 120 kg P2O5/ha có xu hướng cải thiện rõ rệt các chỉ tiêu sinh trưởng của giống lạc L14. Cụ thể, ở mức bón lân cao hơn, cây lạc có chỉ số diện tích lá (LAI), khả năng tích lũy chất khô và khả năng hình thành nốt sần tốt hơn. Lân kích thích sự phát triển của hệ rễ, giúp cây hấp thụ nước và các chất dinh dưỡng khác hiệu quả hơn. Đồng thời, lân là thành phần quan trọng của ATP, cung cấp năng lượng cho hoạt động cố định đạm của vi khuẩn nốt sần, qua đó cải thiện nguồn cung cấp đạm tự nhiên cho cây.
4.2. Mối liên hệ giữa liều lượng lân năng suất và hiệu quả kinh tế
Kết quả cho thấy, khi tăng lượng lân bón, năng suất lạc thực thu cũng tăng theo. Mức bón 120 kg P2O5/ha thường cho năng suất cao nhất. Tuy nhiên, để xác định công thức tối ưu, cần phải phân tích hiệu quả kinh tế trồng lạc. Nghiên cứu đã tính toán lãi thuần cho từng công thức. Kết quả chỉ ra rằng công thức che phủ trấu kết hợp bón 120 kg P2O5/ha đạt lãi thuần cao nhất. Điều này cho thấy việc đầu tư thâm canh, đặc biệt là đầu tư vào phân bón cho cây lạc một cách hợp lý, sẽ mang lại lợi nhuận vượt trội cho người sản xuất, chứng minh hiệu quả của việc áp dụng khoa học kỹ thuật vào nông nghiệp.
V. Bí quyết tăng năng suất lạc bằng màng phủ nông nghiệp
Che phủ đất là một trong những kỹ thuật canh tác lạc tiên tiến, mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Biện pháp này giúp duy trì độ ẩm đất, hạn chế sự bốc hơi nước, đặc biệt quan trọng trong những giai đoạn khô hạn đầu vụ xuân. Đồng thời, lớp che phủ giúp điều hòa nhiệt độ đất, giữ ấm cho đất vào ban đêm và làm mát vào ban ngày, tạo môi trường thuận lợi cho bộ rễ và vi sinh vật đất phát triển. Một lợi ích quan trọng khác là khả năng hạn chế cỏ dại cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng với cây trồng, giúp giảm đáng kể công làm cỏ. Nghiên cứu này đã so sánh hiệu quả của hai loại vật liệu che phủ phổ biến là trấu (tương tự che phủ rơm rạ) và màng phủ nông nghiệp (nilon) so với đối chứng không che phủ. Các kết quả phân tích về chỉ tiêu sinh trưởng của cây trồng, yếu tố cấu thành năng suất và năng suất lạc thực thu đã chứng minh một cách thuyết phục rằng, áp dụng kỹ thuật che phủ là một bí quyết đơn giản nhưng hiệu quả để tạo ra một vụ mùa bội thu.
5.1. So sánh hiệu quả giữa che phủ trấu nilon và không che phủ
Kết quả thí nghiệm cho thấy cả hai biện pháp che phủ bằng trấu và nilon đều cho kết quả vượt trội so với công thức không che phủ. Các cây lạc được trồng trong điều kiện có che phủ có thời gian sinh trưởng ngắn hơn, nhưng các chỉ tiêu sinh trưởng của cây trồng như chiều cao cây, chỉ số diện tích lá, và khả năng tích lũy chất khô đều cao hơn. Đặc biệt, năng suất lạc thực thu ở các công thức có che phủ cao hơn hẳn so với đối chứng. Giữa hai vật liệu, che phủ trấu và nilon đều cho hiệu quả tốt, tuy nhiên che phủ trấu còn có ưu điểm là thân thiện với môi trường và bổ sung chất hữu cơ cho đất sau khi phân hủy.
5.2. Ảnh hưởng của che phủ đến các yếu tố cấu thành năng suất lạc
Biện pháp che phủ có tác động tích cực và rõ rệt đến các yếu tố cấu thành năng suất. Các cây lạc được che phủ có số quả trên cây và đặc biệt là số quả chắc/cây cao hơn đáng kể so với đối chứng. Điều này có thể giải thích do lớp che phủ tạo điều kiện ẩm độ và nhiệt độ đất tối ưu, giúp tia quả dễ dàng đâm xuống đất và phát triển thành quả. Môi trường đất ổn định cũng giúp giảm tỷ lệ quả lép, non. Nhờ cải thiện đồng loạt các yếu tố này, năng suất lạc thực thu đã được nâng lên một cách bền vững, khẳng định vai trò không thể thiếu của kỹ thuật che phủ trong quy trình trồng lạc thâm canh hiện đại.
