Chương 1 LANG CO PHU NHI VA CAC LANG LAM BANH TE 6 THI XA SON TAY LL. TONG QUAN VE. LANG C6 PHU NHI: 1. Điều kiện địa lý, tự nhiên, dân cư.
"Phú Nhi là một làng cổ ven sông Hồng nằm cách trung tâm thị xã Sơn. “Tây khoảng Ikm, theo hướng Tây Bắc. 'Về tên gọi là i, theo c cụ cao niên trong làng lý g nghĩa Hán Việt, Phú có nghĩa là giàu, Nhi là mà (không phải nghĩa là đứa trẻ), Phú Nhi có nghĩa là “làng giàu mà”. Địa danh Phú Nhi được ghép từ tên của hai đơn vị hành chính xưa kia của Phú Nhỉ: bên trong đê là làng Chạ Phú (ở đây chạ cũng có nghĩa là làng); bãi bồi bên ngoài đê sông Hồng là khu dân cư, xinh sống chủ yếu bằng nghề trồng bãi, vạn chài, làm gốm gọi là làng Nhỉ Hương.
Về sau, không rõ chính xác từ thời điểm nào, làng Nhỉ Hương bị lũ sông dâng lên đánh dạt cả nhà cửa, người dan lại phải di cư vào sinh sống trong dé và sát nhập với làng Chạ Phú để rồi từ đó có tên gọi là làng Phú Nhi. Cũng có gi loạn, trước cách mạng tháng Tám, Phú Nhi còn được. những người dân ở vùng Sơn Tây gọi với cái tên Bán Nhi (nghèo mà). Phải chang tên gọi này xuất phát từ cuộc sống lầm than, khổ cực của người dân nơi đây vào thời điểm đất nước phải chịu cảnh *zuốt cổ hai tròng” trước sự áp bức của thực dân Pháp và địa chủ phong kiến.
Một giả thuyết khác, trong truyền thuyết vẻ sự tích Đức Thánh Tản Viên Sơn dạy dân xứ Đoài cách đánh bất cá, đoạn cuối có nói tên làng Bản Nhi là do đức Thánh Tản đặt lại cho làng Phú Nhi. Theo như truyền thuyết này, Đức Thánh Tản đã giúp một ông lão kéo được 99 con cá rồi dạy ông lão cách chế biến các món cá khác nhau như thế nào cho ngon miệng. Đức Thánh Tản cũng đã khuyên ông lão " đánh cá thả con cá trê đang chữa xuống sông. Sau đó, Đức Thánh Tản tiếp.
tục ngao du sơn thủy vùng xứ Đoài, đến địa phận làng Phú Nhi, ngài bèn hóa thành người đi đường vào một gia đình trong làng xin ít muối trắng để an với cơm nắm, nhưng gia đình đó đành phải xin lỗi vì thực tình không có mà cho. Xúc động vì tình cảnh ấy, khi hỏi tên làng mới biết là Phú Nhi, Đức. “Thánh Tản bèn đổi lại là Bán Nhi, ó nghĩa là nghèo, nghèo đến mức không có cả hạt muối để ăn. Từ trung tâm thị xã Sơn Tây du khách có thể đến Phú Nhi theo.
các đường: - _ Qua phố Lê Lợi- phường Lê Lợi 800 m ï rẽ trái tới Phú Nhi III ~ _ Hoặc qua phố Ngô Quyền, phường Ngô Quyền đi thẳng lên quốc lộ 32 chừng 1,5km rồi rẽ phải tới Phú Nhĩ Ï - _ Du khách cũng có thể từ phố Đỉnh Tiên Hoàng (phố Hàng Đàn cũ) rẽ phải tới con đường Phú Hà kéo dài, đi thẳng 0,5km là tới trung tam làng Phú Nhi. Phú Nhi có vị trí giao thông thuận lợi với gần 2km quốc lộ 32 và 1,8 km sông Hồng chạy qua, gần sát với Bến Cảng của thị xã Sơn Tây. Đó cũng là những con đường giao thông thủy- bộ nối liền Sơn Tây với trung tâm thủ đô Hà Nội, Sơn Tây đi Phú Thọ. Còn ben kia bờ sông Hồng là c xã ven sông thuộc tỉnh Vĩnh Phúc.
Từ thời Lê Trung Hưng cho tới đầu thế kỷ XIX, Phú Nhi là một xã gồm các thôn Phú Hồng, Phú Hậu, Phú Mai thuộc tổng Cam Giá Thịnh, huyện Phú Lộc, phủ Quảng Oai, trấn Sơn Tây. Cho đến trước cách mạng tháng Tấm năm 1945, tổng Cam Giá Thịnh được gọi là Cam Thịnh. “Sau cách mạng tháng Tám, tháng 3 năm 1946, Phú Nhỉ cùng với các làng Yên Thịnh, Phù Sa. Thiều Xuân và Tiển Huân lập thành xã Viên Son, 12 huyện Phúc Thọ.
Đến năm 1949, địa bàn xã Viên Sơn được sát nhập thêm thôn Thuần Nghệ (trước thuộc tổng Thanh Vị, huyện Tùng Thiện) Năm 1982, hai huyện Phúc Thọ và Sơn Tây được tách ra và quy mô. thị xã Sơn Tây cũng được mở rộng thì Viên Sơn thuộc về thị xã Sơn Tây. Năm 2000, các thôn Yên Thịnh, Phú Mai, Hồng Hậu và Phú Nhỉ được tách khỏi xã Viên Sơn và lập thành phường Phú Thịnh. Như vậy cho đến ngày nay, thôn Phú Nhi thuộc phường Phú Thịnh, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội.
Phường Phú Thịnh có tổng diện tích đất tự nhiên là 297,95 ha. Phía Đông giáp với phường Lê l phường Ngô Quyền, phía Nam giáp Phường. “Trung Hưng, phía Tây giáp xã Đường Lâm, các phường trên đều thuộc thị xã Som Tay, phía Bác giáp sông Hồng, bên kia song là xã Vĩnh Linh, Tỉnh Vĩnh Phúc. Hiện nay phường có 7 khu dân cư, Yên Thịnh, Phú Mai, Phố Hàng, Hồng Hậu, Phú Nhỉ I, Phú Nhi II, Phú Nhi IIL.
Dân số phường hiện nay là 1610 hộ, với 7613 nhân khẩu. Việc phân tách phường Phú Thịnh thành 7 khu dân cư như trên nhằm phục vụ cho việc quản lý của chính quyền địa phương. Như vậy địa phận của các khu dân cư Phú Nhỉ I, Phú Nhi II, Phú Nhỉ III là dia phan của làng Phú Nhi có nghề làm bánh tẻ (gọi tất là làng Phú Nhì) với xố hộ dân cư 196 hộ, 756 nhân khẩu). Cùng với sự mở rộng tự nhiên của dòng chảy sông Hồng, ở giữa sông bồi đắp nổi lên một vùng bai phù sa rộng lớn chạy dài suốt tho sông cách đề hữu sông Hồng (thuộc tỉnh Vĩnh Yên cũ) 2km.
Từ nhiều đời nay, nhân dan ven đê trong xã Viên Sơn cũ (trong đó có Phú Nhi) đã vượt sông khai thác bãi bồi, sau đó cư trú ở lại thành một vùng dân cư trù phú. Vì vậy mối quan hệ giữa nhân dân hai vùng trước kia là quan hệ huyết thống. Việc đặt tên cho B các thôn, xóm bên vùng bãi mới giữa bên này với bên kia sông gần giống. như nhau ví như Khách Nhỉ (Phú Nhi ), Kim Sa (ngang với Phù Sa).
Với đặc ïm này cho nên dan cư tuy ở các thôn xã thuộc hai tỉnh. khác nhau song lại có mối quan hệ tình cảm đậm đà, gắn bó nương tựa vào. nhau, giúp đỡ nhau trong cuộc sống. Đúng như cố giáo sư sử học Trần Quốc 'Vượng đã viết: *Sơn Tây, Vĩnh Phúc xưa là một, là hai nửa của một, tư duy song nước Việt không cắt hai nita song.
8] 'Với bản chất là những người nông dân tụ cư ven sông Hồng, tuy đất đãi mẫu mỡ, song diện tích đất canh tác không nhiều, lại luôn phải đối mặt với 10 sông Hồng dâng lên, vì vậy con người Phú Nhi luôn cẩn cù, chịu thương chịu khó, khéo léo, lĩnh hoạt, sáng tạo trong công hoàn cảnh để làm giàu, xứng đáng với tên làng mình. Đến với mảnh đất này du khách sẽ cảm nhận được sự chân thật, mà hào hiệp, cởi mở toát lên từ những con người nơi đây. Đó phải chăng cũng chính là điều kiện rất thuận lợi để nghề làm bánh tế truyền thống ra đời và phát triển. Điều kiện kinh tế, xã hội Nhu di viết ở trên, trước năm 2000, làng Phú Nhỉ thuộc xã Viên Sơn có vị trí liền kể với trung tâm thị xã Sơn Tây.
Sau cách mạng tháng Tấm nam 1945, ng vớ ge xây dựng và phát triển chế độ mới, dân cư của xã Viên Sơn nói chung và làng Phú Nhỉ nói riêng và dân cư nội thị xã càng ngày càng. đan xen vào nhau. Đầu thôn Phú Nhỉ trước kia, ở phía Tây và Tây Bắc hình thành một khu sản xuất gạch ngói Văn- Miếu (nay là nhà máy gạch Văn- Miếu). Cuối thôn Phú Nhỉ thành lập một phố mới, lúc đâu còn giữ tên là phố Phú Nhi, về sau đổi thành phố Trang Trinh và tách sang phường Lê Lợi.
Với sự phát triển đô thị của thị xã khiến cho một bộ phận nông dân trong xã đã thoát ly sản xuất nông nghiệp chuyển sang làm các công việc khác, làm nhạt đi tính chất nông thôn thuần túy. Thêm vào đó, trước cách mạng tháng Tám 14 ruộng đất trong xã Viên Sơn tuy mầu mỡ nhưng cũng không nhiều: cả xã có 300 mẫu Bắc bộ canh tác. Do ít đất, nông dân phải "cấy cha, cấy rể” thêm. hàng trăm mẫu ruộng ở các thôn xã lân cận như Mai Trai, Vân Gia (Trung Hưng), Đường Lâm, Sen Chiểu.
“Trong cải cách ruộng đất, diện tích đất canh tác ở xã Viên Sơn là 1,1 xào/ 1 người. Ruộng đã ít, song địa chủ, phú nông lại chiếm 320 mẫu khoảng. 40%, dat công 318 mẫu (40%), nông dân trực tiếp canh tác chỉ có 172 mẫu, bằng 21% tổng diện tích đất canh tác [4]. Chính do điều kiện trên đã ảnh hưởng thúc đẩy tới việc chuyển dịch cơ cấu ngành nghề tại Phú Nhỉ (phường Phú Thịnh) diễn ra một cách mạnh mẽ.
“Tại thôn Phú Nhi có hình thành một lò gốm truyền thống, nổi tiếng không những ở địa phương, mà từ lâu đời đã nổi tiếng cả vùng Sơn Tây và Vĩnh 'Yêên. Xóm Lò Gốm còn có tên là xóm Lò Nồi, nay đổi tên thành Hồng- Hậu (gọi tất của Phú Hồng và Phú Hậu). Xóm này trước ở ngoài đê sông Hồng, sau đó do bị lở đất và ngập nước khi nước sông Hồng lên cao, nên đại bộ phận dân 2 xóm Phú Hồng, Phú Hậu phải chuyển vào trong thành lập xóm. mới Hồng Hậu.
Riêng với xóm này, ngày nay vẫn còn có một ngôi đình thờ tổ nghề gốm. Ngoài ra, những người dân trong làng đều biết làm bánh tẻ. Bánh tế ở đây thơm ngon nổi tiếng trong vùng, tiêu thụ rất nhanh, từ đó nhiều hộ gia đình đã làm bánh tẻ để mang ra chợ Nghệ, (trung tâm thương mại sắm uất của vùng Sơn Tây), chợ Mía, và các địa phương lân cận bán cho nhân dân trong ngoài vùng “Tuy vậy, sau thống nhất đất nước, đa số bà con nhân dân Phú Nhỉ vẫn sinh sống chủ yếu là nghé nông. Đến năm 2003, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước vẻ phát triển kinh tế, xã hội, thương mại, diện tích đất nông nghiệp của toàn phường Phú Thịnh bị thu hẹp từ 56.5 ha cho 19 dự án phát triển công nghiệp và xây dựng khu đô thị nhà ở 15 Phú Thịnh.
Tiếp đó tới đầu năm 2008, diện tích đất nông nghiệp ở nơi đây lại tiếp tục bị lấy thêm 20 ha để phục vụ cho xây dựng khu đô thị Phú Thịnh. Như vậy cho tới thời điểm từ 2008, diện tích đất nông nghiệp của toàn phường Phú Thịnh chỉ còn 6,5 ha. Hiện nay, theo số liệu của UBND phường Phú Thịnh thống kê, số hộ.