Luận văn thạc sĩ văn hóa học làng chuông với nghề làm nón huyện thanh oai tỉnh hà tây

Luận văn thạc sĩ văn hóa học nghiên cứu làng Chuông với nghề làm nón truyền thống tại huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây, bảo tồn giá trị văn hóa.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan Hương
• Người hướng dẫn: PTS. TS. Bùi Xuân Đính
• Trường học: Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn Hóa Học
• Đề tài: Làng Chuông Với Nghề Làm Nón (Huyện Thanh Oai — Tỉnh Hà Tây)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ LÀNG CHUÔNG
• 1.1. ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN, DÂN CƯ
• 1.2. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÀNH VÀ KẾT CẤU KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA LÀNG CHUÔNG
• 1.2.1. Đặc điểm về sự hình thành của làng Chuông
• 1.2.2. Đặc điểm kinh tế
• 1.2.3. Đặc điểm xã hội
• 1.3. CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA, LỄ HỘI
• 1.3.1. Đình
• 1.3.2. Chùa
• 1.3.3. Đền Thượng
• 1.3.4. Đền Trung
• 1.3.5. Đền Đông
• 1.3.6. Nhà thờ Tiên hiền
• 1.3.7. Hội làng
• 2. CHƯƠNG 2: NGHỀ LÀM NÓN LÀNG CHUÔNG
• 2.1. CÁC LOẠI NÓN VÀ SỰ HÌNH THÀNH CHIẾC NÓN HIỆN NAY
• 2.2. NGUYÊN LIỆU LÀM NÓN
• 2.2.1. Lá
• 2.2.2. Mo nang
• 2.2.3. Móc, Dứa, Cước
• 2.2.4. Tre
• 2.2.5. Sợi luồn nhôi
• 2.2.6. Giấy vẽ trang trí
• 2.3. DỤNG CỤ LÀM NÓN
• 2.3.1. Kéo
• 2.3.2. Kim khâu
• 2.3.3. Dao
• 2.3.4. Bàn là lá nón
• 2.3.5. Khuôn nón
• 2.4. CÁC CÔNG ĐOẠN LÀM NÓN
• 2.4.1. Xử lý nguyên liệu
• 2.4.2. Quy trình làm các loại nón
• 2.4.2.1. Nón lá thường
• 2.4.2.2. Nón Quai thao
• 2.4.2.3. Nón lá ghép lồng
• 2.5. TỔ CHỨC SẢN XUẤT CỦA NGHỀ LÀM NÓN LÀNG CHUÔNG
• 2.5.1. Phân công lao động
• 2.5.2. Thời gian sản xuất và thu nhập
• 2.5.3. Đặc điểm truyền dạy nghề
• 2.5.4. Tâm lý và niềm tự hào của người làm nghề
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI NGHỀ LÀM NÓN VÀ LÀNG CHUÔNG HIỆN NAY
• 3.1. THỰC TRẠNG NGHỀ LÀM NÓN CHUÔNG HIỆN NAY VÀ DỰ BÁO XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN TRONG TƯƠNG LAI
• 3.1.1. Thực trạng nghề làm nón hiện nay ở làng Chuông
• 3.1.2. Dự báo xu hướng phát triển của nghề nón làng Chuông
• 3.2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VỚI NGHỀ LÀM NÓN VÀ LÀNG CHUÔNG HIỆN NAY
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám phá văn hóa làng Chuông và nghề làm nón Thanh Oai

Làng Chuông, thuộc xã Phương Trung, Thanh Oai, không chỉ là một làng nghề truyền thống Hà Nội nổi tiếng mà còn là một không gian văn hóa đặc sắc của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Luận văn thạc sĩ văn hóa học về làng Chuông đã cung cấp một cái nhìn toàn diện về mối quan hệ tương tác giữa làng và nghề. Vị trí địa lý thuận lợi, nằm ven sông Đáy và gần các tuyến giao thông huyết mạch, đã tạo điều kiện cho làng Chuông phát triển kinh tế và giao lưu văn hóa từ rất sớm. Lịch sử hình thành làng bắt nguồn từ thời cổ, được khẳng định qua các di tích và tư liệu, như tấm bia chữ Chuông lập năm Cảnh Trị (1663). Đây là minh chứng cho một không gian văn hóa làng Chuông sầm uất, nơi "vật tụ hàng hóa của dân ta và của thiên hạ". Cấu trúc kinh tế - xã hội của làng mang đậm nét văn hóa làng xã đồng bằng Bắc Bộ, với sự kết hợp hài hòa giữa nông nghiệp và nghề thủ công mỹ nghệ. Nghề làm nón không chỉ là hoạt động kinh tế chính mà còn định hình nên các sinh hoạt văn hóa, từ tổ chức chợ phiên đến các lễ hội. Các di tích lịch sử như đình, chùa, đền, miếu không chỉ là công trình kiến trúc mà còn là nơi lưu giữ và thực hành các giá trị tín ngưỡng, di sản văn hóa phi vật thể của cộng đồng. Lễ hội làng Chuông, đặc biệt là các trò thi thổi cơm, đánh cờ người, là biểu hiện sinh động của tri thức dân gian và tinh thần cộng đồng, thu hút sự quan tâm của du khách và các nhà nghiên cứu.

1.1. Vị thế địa lý và lịch sử hình thành làng Chuông cổ

Làng Chuông (tên Nôm là làng Chũa) có lịch sử hình thành lâu đời, được xác định là một trong những làng cổ của Việt Nam. Theo các nhà dân tộc học, những làng có tên Kẻ đi kèm một từ Nôm như Kể Chuông là những làng hình thành sớm. Luận văn chỉ ra, vào thời Mạc (1527-1593), làng đã có người đỗ đạt cao. Vị trí của làng, tiếp giáp sông Đáy và Quốc lộ 22B, tạo thành một đầu mối giao thông quan trọng, thúc đẩy hoạt động thương mại, đặc biệt là buôn bán các nguyên liệu làm nón như lá cọ, mo nang từ miền ngược về. Tấm bia chợ Chuông năm 1663 đã khẳng định đây là một "thắng địa", nơi giao thương tấp nập. Sự phát triển này đã định hình một cấu trúc xã hội phức hợp với nhiều dòng họ lớn và một tầng lớp thương nhân giàu có.

1.2. Đặc trưng không gian văn hóa qua hệ thống di tích

Không gian văn hóa làng Chuông được cấu thành bởi một hệ thống di tích dày đặc, bao gồm đình, chùa, các đền thờ và nhà thờ Tiên hiền. Đình làng thờ hai vị thành hoàng là Trương Hống và Trương Hát, những vị tướng của Triệu Việt Vương. Chùa Chuông (Thiên Phúc tự) và các đền như Đền Thượng, Đền Trũng, Đền Ông tạo thành một quần thể tâm linh, trấn giữ bốn phía của làng, thể hiện quan niệm về sự hài hòa và bảo vệ của người dân. Các di tích này không chỉ mang giá trị kiến trúc nghệ thuật mà còn là nơi diễn ra các sinh hoạt cộng đồng, củng cố sự gắn kết làng xã và bảo tồn các giá trị di sản văn hóa phi vật thể.

1.3. Lễ hội làng Nơi hội tụ tinh hoa văn hóa phi vật thể

Hội làng Chuông, tổ chức vào ngày 10 tháng Giêng, là một trong những lễ hội lớn và đặc sắc nhất của tỉnh Hà Tây cũ. Điểm độc đáo của hội là sự kết hợp giữa nghi lễ và các trò chơi dân gian mang tính cộng đồng cao. Tục "đánh cờ người" và "thổi cơm thi" là hai hoạt động nổi bật nhất, thể hiện tài trí, sự khéo léo và tinh thần thượng võ của người dân. Đặc biệt, tục thổi cơm thi với những quy định khắt khe (vừa đi vừa nấu, giữ thăng bằng trên thuyền, lấy lửa từ bùi nhùi...) là một thử thách lớn, phản ánh sự tài hoa và đảm đang của cả nam và nữ trong làng. Những hoạt động này là biểu hiện sống động của tri thức dân gian, được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

II. Bí quyết tạo nên nón lá làng Chuông Nguyên liệu và Dụng cụ

Để tạo ra một chiếc nón lá làng Chuông hoàn chỉnh, các nghệ nhân làm nón phải trải qua một quy trình lựa chọn và xử lý nguyên liệu vô cùng tỉ mỉ. Đây là yếu tố cốt lõi tạo nên sự khác biệt và danh tiếng cho sản phẩm. Nguồn gốc của chiếc nón gắn liền với truyền thuyết về nữ thần khổng lồ dùng lá cây để che chở cho con người khỏi mưa nắng, thể hiện chức năng nguyên thủy và giá trị biểu tượng của nó. Luận văn đã hệ thống hóa các loại nguyên liệu chính, bao gồm lá cọ, lá hồ, mo nang, cước, và các vật liệu phụ như guột, sợi luồn nhôi. Mỗi loại nguyên liệu đều đòi hỏi những tri thức dân gian riêng trong việc lựa chọn và sơ chế. Lá lụi (lá cọ non) phải được chọn từ vùng đất tốt ở Hà Tĩnh, Phú Thọ để có màu trắng đẹp. Mo nang phải là loại bánh tẻ, vàng óng. Sợi khâu nón đã trải qua một quá trình biến đổi, từ sợi móc, sợi dứa dại đến sợi cước hiện đại, cho thấy sự thích ứng của nghề thủ công mỹ nghệ với sự thay đổi của vật liệu. Dụng cụ làm nón tuy đơn sơ, chủ yếu là dao, kéo, kim khâu, khuôn, và lò sấy, nhưng lại là công cụ không thể thiếu để các nghệ nhân phô diễn kỹ năng điêu luyện, tạo ra những sản phẩm tinh xảo, đặc biệt là các sản phẩm nón quai thao cầu kỳ.

2.1. Phân tích các loại lá và nguyên vật liệu phụ làm nón

Nguyên liệu làm nên một chiếc nón lá làng Chuông rất đa dạng. Lá là thành phần quan trọng nhất, gồm lá hồ (dùng cho nón cổ) và lá lụi (dùng cho nón thông dụng). Lá lụi chất lượng cao thường được mua từ Hương Sơn (Hà Tĩnh). Mo nang, lớp bẹ của cây cau, được dùng làm lớp lót giữa hai lớp lá, giúp nón cứng cáp và bền hơn. Sợi khâu đã thay đổi theo thời gian: ban đầu là sợi móc (làm từ vỏ cây móc), sau đó là sợi dứa dại, và hiện nay phổ biến là sợi cước với ưu điểm bền, trắng và đều. Vòng nón được làm từ tre, nứa do các làng lân cận như Đôn Thư, Tràng Xuân cung cấp, gồm 16 vòng được vót chuốt tỉ mỉ. Các vật liệu phụ khác như guột, len luồn nhôi cũng góp phần hoàn thiện vẻ đẹp của chiếc nón.

2.2. Vai trò của tri thức dân gian trong lựa chọn vật liệu

Tri thức dân gian đóng vai trò quyết định trong việc chọn lựa và xử lý nguyên liệu. Các nghệ nhân làm nón dựa vào kinh nghiệm cha ông truyền lại để nhận biết lá đẹp (lá "trắng", "sáng"), chọn tre nứa làm vòng (cây thẳng, mắt nhỏ, màu đỏ), hay phân biệt các loại guột (guột bưt, guột tép, guột đen) cho từng loại nón. Kỹ thuật "vò lá" bằng cát sông Đáy là một bí quyết độc đáo, giúp lá hút bớt nước, không bị thối và có màu trắng ngà đặc trưng. Cách phơi lá, sấy lá, thả sương cũng là những công đoạn đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về thời tiết và đặc tính của vật liệu, đảm bảo lá mềm, dai và không bị rách khi khâu.

III. Quy trình làm nón lá làng Chuông 16 công đoạn chi tiết

Quy trình sản xuất một chiếc nón lá làng Chuông là một chuỗi các công đoạn thủ công phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì và khéo léo của người thợ. Từ khâu xử lý lá đến hoàn thiện sản phẩm, mỗi bước đều ẩn chứa những bí quyết nghề nghiệp được đúc kết qua nhiều thế hệ. Luận văn đã mô tả chi tiết các công đoạn chính như vò lá, phơi lá, hun lá, là lá để tạo ra nguyên liệu đạt chuẩn. Sau đó là các bước tạo hình: bứt vòng, lợp lá, khâu nón, và nức cạp. Kỹ thuật lợp nón của làng Chuông có nét đặc trưng là sử dụng ba lớp (hai lớp lá, một lớp mo nang ở giữa), giúp chiếc nón vừa bền chắc vừa mát mẻ. Đường kim mũi chỉ của người thợ làng Chuông rất đều, mau và thẳng tắp, ôm trọn lấy 16 vòng nón một cách tinh tế. Đặc biệt, việc chế tác các sản phẩm nón quai thao cổ truyền lại càng cầu kỳ hơn, với các công đoạn dính khua, lồng nhôi, trang trí hoa văn... Quá trình này không chỉ là lao động sản xuất mà còn là một hình thức sáng tạo nghệ thuật, thể hiện tâm hồn và bản sắc của một làng nghề truyền thống Hà Nội.

3.1. Kỹ thuật xử lý lá và tạo vòng Nền tảng chiếc nón

Để có được chiếc nón đẹp, việc sơ chế lá là công đoạn quan trọng bậc nhất. Lá sau khi mua về phải được vò với cát, phơi nắng, hun trong lò sấy bằng diêm sinh để có màu trắng đẹp, sau đó "thả sương" để lá mềm mại. Bứt vòng là kỹ thuật tạo ra 16 vòng tròn từ thanh tre, nứa. Người thợ phải vót các nan tre thật đều, dùng tay uốn để tạo độ cong, sau đó buộc hai đầu lại. Ở làng Chuông, vòng nón được chia làm hai loại: vòng trơn và vòng nghiêng. Vòng nghiêng mềm hơn, dùng cho phần chóp nón, giúp nón có dáng tròn đều và thanh thoát, đây là một trong những điểm khác biệt so với nón ở các vùng khác.

3.2. Nghệ thuật lợp khâu nón và hoàn thiện sản phẩm

Lợp nón là công đoạn sắp xếp lá lên khuôn. Người thợ phải khéo léo xếp hai lớp lá và một lớp mo nang sao cho mặt nón phẳng, mịn, các gân lá đều nhau. Khâu nón là công đoạn quyết định vẻ đẹp của sản phẩm. Người thợ dùng kim và sợi cước khâu các lớp lá, mo vào 16 vòng nón. Thao tác phải nhanh, dứt khoát, các mũi khâu đều tăm tắp. Sau khi khâu xong, nón được gỡ khỏi khuôn, cắt bỏ phần lá thừa và tiến hành nức cạp (viền vành nón). Cuối cùng là công đoạn luồn nhôi, trang trí bằng các sợi len màu để tạo điểm nhấn và chỗ buộc quai, hoàn thiện một chiếc nón lá làng Chuông.

3.3. Tổ chức sản xuất và phương thức truyền nghề trong gia đình

Mô hình tổ chức sản xuất ở làng Chuông chủ yếu là quy mô gia đình. Mỗi gia đình là một đơn vị sản xuất độc lập, tận dụng lao động của mọi thành viên. Có sự phân công lao động tự nhiên: người già và trẻ em làm các công đoạn đơn giản như xé lá, luồn nhôi; phụ nữ và thanh niên đảm nhận các khâu đòi hỏi kỹ thuật cao như lợp và khâu nón. Việc truyền nghề mang tính chất "mẹ truyền con nối", trẻ em từ 6-7 tuổi đã bắt đầu làm quen với nghề. Cách học này giúp bảo tồn những kỹ năng, bí quyết độc đáo của nghề, tạo ra một môi trường lao động gắn kết, góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát triển làng nghề.

IV. Phân tích giá trị kinh tế và thách thức của nghề làm nón

Nghề làm nón không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn có giá trị kinh tế của nghề làm nón rất quan trọng đối với đời sống người dân làng Chuông. Trong bối cảnh đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, nghề thủ công mỹ nghệ này đã trở thành nguồn thu nhập chính, giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động tại địa phương. Sản phẩm nón lá, đặc biệt là nón lá làng Chuông, có thị trường tiêu thụ rộng khắp các tỉnh thành miền Bắc, tập trung chủ yếu qua chợ Chuông – một trung tâm giao thương nón và nguyên liệu lớn. Tuy nhiên, luận văn cũng chỉ ra những thách thức không nhỏ mà làng nghề đang đối mặt. Sự biến đổi văn hóa xã hội dẫn đến việc sử dụng nón lá trong đời sống hàng ngày giảm sút. Sự cạnh tranh từ các sản phẩm che nắng hiện đại, thu nhập từ nghề không cao so với các ngành nghề khác, và sự khan hiếm của một số nguyên liệu tự nhiên là những vấn đề cấp bách. Việc duy trì và phát triển nghề đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, từ việc nâng cao chất lượng sản phẩm đến tìm kiếm thị trường mới, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho làng nghề.

4.1. Thực trạng và đặc trưng sản phẩm nón làng Chuông

Hiện nay, làng Chuông vẫn duy trì sản xuất với quy mô lớn. Sản phẩm nón làng Chuông có những đặc trưng riêng biệt: nón chắc chắn, bền nhờ có lớp mo nang, dáng nón thanh thoát, đường kim mũi chỉ mau và đều. Kỹ thuật làm vòng nghiêng và vòng trơn tạo nên phom dáng tròn trịa đặc trưng. Đây là những yếu tố tạo nên thương hiệu và sự khác biệt so với nón của các vùng khác như Huế hay Quảng Bình. Tuy nhiên, thu nhập từ nghề còn thấp, chủ yếu lấy công làm lãi. Nhà địa lý học P. Gourou từng nhận xét đây là một nền "công nghiệp nông dân", nơi người thợ tận dụng thời gian nông nhàn để kiếm thêm thu nhập, nhưng khó làm giàu.

4.2. Vai trò kinh tế và hệ thống tiêu thụ sản phẩm nón

Giá trị kinh tế của nghề làm nón thể hiện rõ qua việc cung cấp việc làm và thu nhập ổn định cho người dân xã Phương Trung, Thanh Oai. Chợ Chuông đóng vai trò là trung tâm tiêu thụ quan trọng nhất, nơi diễn ra các hoạt động mua bán nón thành phẩm và nguyên vật liệu. Các phiên chợ chính vào ngày 4, 10, 14, 20, 24, 30 âm lịch hàng tháng thu hút thương lái từ khắp nơi đổ về. Ngoài ra, sản phẩm còn được tiêu thụ qua các kênh trung gian hoặc bán trực tiếp tại nhà cho khách quen và du khách, hình thành một mạng lưới kinh tế năng động xoay quanh chiếc nón lá.

4.3. Biến đổi văn hóa xã hội và những vấn đề đặt ra

Quá trình đô thị hóa và hiện đại hóa đang gây ra sự biến đổi văn hóa xã hội sâu sắc, ảnh hưởng trực tiếp đến nghề làm nón. Nhu cầu sử dụng nón lá trong sinh hoạt hàng ngày giảm, giới trẻ ít mặn mà với nghề do thu nhập không cao và có nhiều lựa chọn việc làm khác. Sự cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp và nguy cơ mai một các bí quyết, kỹ thuật cổ truyền là những thách thức lớn. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, giữa giá trị truyền thống và yêu cầu của thị trường hiện đại.

V. Giải pháp bảo tồn và phát triển làng nghề nón lá Chuông

Để bảo tồn và phát triển làng nghề nón lá Chuông một cách bền vững, cần có một hệ thống giải pháp toàn diện, kết hợp giữa yếu tố văn hóa và kinh tế. Luận văn đã đề xuất một số hướng đi quan trọng. Trước hết, cần chú trọng vào việc nâng cao chất lượng và đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm, không chỉ dừng lại ở nón che mưa nắng thông thường mà còn phát triển các dòng sản phẩm lưu niệm, thời trang, nghệ thuật. Việc xây dựng và quảng bá thương hiệu nón lá làng Chuông gắn với chỉ dẫn địa lý là cần thiết để khẳng định giá trị và chống hàng giả. Một giải pháp tiềm năng khác là phát triển mô hình du lịch làng nghề. Việc đưa du khách đến tham quan, trải nghiệm quy trình làm nón không chỉ tạo thêm nguồn thu mà còn là cách quảng bá văn hóa hiệu quả. Đồng thời, cần có chính sách tôn vinh và hỗ trợ các nghệ nhân làm nón, bởi họ chính là những người nắm giữ và trao truyền di sản văn hóa phi vật thể quý báu này. Sự kết hợp giữa nỗ lực của cộng đồng, sự hỗ trợ của nhà nước và sự tham gia của doanh nghiệp sẽ mở ra tương lai mới cho làng nghề.

5.1. Hướng đi mới trong việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể

Công tác bảo tồn và phát triển làng nghề cần tập trung vào việc bảo vệ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể. Điều này bao gồm việc tư liệu hóa các kỹ thuật, bí quyết làm nón cổ, đặc biệt là cách làm sản phẩm nón quai thao. Mở các lớp truyền nghề, đưa nghề làm nón vào chương trình giáo dục địa phương như một môn học ngoại khóa là cách hiệu quả để khơi dậy tình yêu nghề ở thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, việc tổ chức các cuộc thi tay nghề, các festival làng nghề sẽ góp phần tôn vinh giá trị của chiếc nón và những người thợ thủ công.

5.2. Kết hợp du lịch làng nghề để nâng cao giá trị sản phẩm

Phát triển du lịch làng nghề là một giải pháp mang lại lợi ích kép. Việc xây dựng các tour du lịch trải nghiệm, cho phép du khách tham quan không gian văn hóa làng Chuông, tìm hiểu lịch sử, và tự tay tham gia vào một vài công đoạn làm nón sẽ tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo. Điều này không chỉ giúp tăng giá trị kinh tế của nghề làm nón thông qua việc bán sản phẩm trực tiếp cho du khách mà còn góp phần quảng bá hình ảnh của một làng nghề truyền thống Hà Nội ra thế giới, tạo động lực cho sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làng Chuông thuộc xã Phương Trung, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội) là một trong những cái nôi tiêu biểu của văn hóa làng nghề truyền thống vùng châu thổ Bắc Bộ với lịch sử tồn tại hàng trăm năm. Theo văn bia Cảnh Trị năm thứ nhất (năm 1663) tại chợ Chuông, vùng đất này từ sớm đã là một trung tâm thương mại trù phú, nơi hội tụ sản vật và nghề thủ công tinh xảo. Tuy nhiên, trước làn sóng đô thị hóa và sự thay đổi của cơ cấu kinh tế hiện đại, nghề làm nón tại làng Chuông đứng trước nguy cơ mai một các giá trị cổ truyền, đặc biệt là kỹ nghệ sản xuất các loại nón cổ như nón quai thao và nón ba tầm. Đồng thời, việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng khiến quỹ đất canh tác nông nghiệp bình quân đầu người giảm mạnh xuống dưới 1 sào/khẩu đối với các thế hệ sinh sau năm 1993, đặt ra bài toán cấp bách về giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho cư dân địa phương.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là làm sáng tỏ quá trình hình thành, phát triển lịch sử, kỹ nghệ độc bản và cấu trúc kinh tế - xã hội của làng Chuông trong mối quan hệ hữu cơ với nghề làm nón. Nghiên cứu thực hiện khảo sát không gian tại làng Chuông qua 8 thôn cư trú với quy mô dân số năm 2007 tăng gấp 3 lần so với giai đoạn 80 năm trước đó, đồng thời mở rộng đối sánh tới các làng nghề phụ trợ liên đới như làng Đồn Thư và làng Lưu Thượng. Về mặt học thuật và thực tiễn, luận văn cung cấp hệ thống luận cứ khoa học định tính và định lượng chuẩn xác, làm cơ sở hoạch định chiến lược bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, gắn kết phát triển làng nghề thủ công với du lịch sinh thái nhân văn bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết văn hóa học và nhân học kinh tế nông thôn, lấy trọng tâm là lý thuyết làng xã Bắc Bộ và mô hình "nền công nghiệp gia đình" do học giả Pierre Gourou khởi xướng. Mô hình này làm sáng tỏ phương thức tận dụng tối đa nguồn lao động nông nhàn, kỹ thuật thủ công cơ bắp và tính chất liên kết kinh tế hộ trong không gian sinh thái đồng bằng sông Hồng. Bên cạnh đó, luận văn áp dụng lý thuyết biến đổi văn hóa và khung hướng dẫn của Công ước UNESCO năm 2003 cùng Luật Di sản văn hóa Việt Nam năm 2001 để đánh giá mức độ thích ứng, biến đổi và sức sống của di sản thủ công truyền thống trong bối cảnh kinh tế thị trường.

Hệ thống nghiên cứu được định hình qua 4 khái niệm then chốt:

1. Làng nghề truyền thống: Đơn vị cư trú - sản xuất đặc thù mang tính lịch sử, nơi tri thức kỹ nghệ bản địa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
2. Không gian văn hóa làng xã: Chỉnh thể liên kết giữa cảnh quan địa lý tự nhiên, di tích lịch sử và thiết chế xã hội (như đình, chùa, chợ làng, giáp, xóm).
3. Tri thức bản địa trong kỹ nghệ dân gian: Tập hợp kinh nghiệm xử lý nguyên liệu tự nhiên và thao tác tạo hình sản phẩm mang bản sắc độc bản.
4. Phân công lao động gia đình: Cấu trúc tổ chức sản xuất tế vi, tối ưu hóa mọi độ tuổi và giới tính của từng thành viên trong hộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu học thuật:

• Phương pháp điền dã dân tộc học: Thu thập tư liệu văn bia cổ (bia Cảnh Trị năm 1663, bia Cải lương hương chính năm 1915), quan sát tham dự tại các không gian sản xuất hộ gia đình và 18 phiên chợ Chuông hàng tháng.
• Phương pháp phỏng vấn sâu và hồi cố: Thực hiện phỏng vấn chuyên sâu 15 nghệ nhân cao tuổi và thợ thủ công lành nghề tiêu biểu nhằm giải mã quy trình kỹ thuật phục dựng nón quai thao cổ truyền.
• Phương pháp điều tra xã hội học và thống kê: Khảo sát thực tế trên cỡ mẫu 150 hộ gia đình (gồm 120 hộ làm nón tại 8 thôn của làng Chuông và 30 hộ làm nghề vệ tinh tại làng Đồn Thư và làng Lưu Thượng). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo mức độ chuyên môn hóa sản xuất được áp dụng nhằm phản ánh chính xác cơ cấu thu nhập, thời gian lao động và chi phí nguyên liệu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này xuất phát từ đặc thù làng nghề mang tính cấu trúc mở: kỹ nghệ không chỉ nằm ở kỹ thuật đơn lẻ mà gắn chặt với thiết chế văn hóa, chuỗi cung ứng liên làng và tập quán sinh hoạt. Tiến trình nghiên cứu thực địa được triển khai từ năm 2005 đến tháng 5 năm 2007, mang lại nguồn dữ liệu đồng bộ và xác thực.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu mang lại 4 phát hiện quan trọng về mặt văn hóa học và kinh tế làng nghề:

Thứ nhất, về cơ cấu thời gian và vai trò kinh tế nông nhàn: Hoạt động canh tác lúa nước tại làng Chuông chỉ chiếm khoảng 5 tháng trong năm (3 tháng vụ mùa, 2 tháng vụ chiêm), trong khi khoảng 7 tháng còn lại (tương đương 58,3% tổng quỹ thời gian) được người dân dành trọn cho nghề làm nón. Nghề thủ công đóng vai trò cứu cánh sinh kế, giải quyết việc làm cho hơn 85% nhân lực địa phương, thu hút lao động từ trẻ em 6 tuổi đến người già trên 70 tuổi tham gia vào các công đoạn phù hợp.

Thứ hai, chuỗi liên kết sản xuất chuyên môn hóa cao giữa các làng nghề: Làng Chuông giữ vai trò trung tâm xử lý kỹ thuật phức tạp và hoàn thiện sản phẩm, trong khi mạng lưới vệ tinh cung ứng nguyên liệu được phân tầng rõ rệt. Vòng nón do thợ thủ công làng Đồn Thư và Tràng Xuân chế tác từ nứa, tre rừng Hòa Bình, Phú Thọ theo tiêu chuẩn mỗi cữ 350 sợi; sợi guột và liếc buộc nẹp cạp do thợ làng Lưu Thượng (Phú Túc) cung ứng theo từng bó 100 cây; sợi dệt quai thao tơ tằm nhập từ làng Triều Khúc và làng Vạn Phúc.

Thứ ba, kỹ nghệ cấu tạo 16 vòng và lớp mo ẩn độc bản: Khác với nón Huế hay nón Quảng Bình, nón lá làng Chuông được định hình chính xác bởi 16 vòng tre/nứa uốn cong tinh xảo (gồm 1 vòng cạp, 4 vòng chân, 5 vòng nát, 5 vòng chóp và 1 vòng cẩm). Nón có kết cấu 3 tầng gồm 2 lớp lá lụi kẹp chặt 1 lớp mo nang tre hoặc mo cau ở giữa. Điểm độc đáo nhất là hoa văn, câu đối, hình tượng Chùa Một Cột hay tháp Thiên Mụ được trổ giấu kín bên trong lớp mo, chỉ khi soi nón dưới ánh sáng mặt trời thì các hình ảnh nghệ thuật mới hiển hiện rõ nét.

Thứ tư, vai trò trao truyền thế hệ của phụ nữ và không gian thương mại chợ phiên: Phụ nữ làng Chuông nắm giữ hơn 90% công đoạn khâu và hoàn thiện nón. Nghề được lưu truyền tự nhiên theo phương thức gia đình mà không hề giấu nghề, giúp nhân rộng kỹ thuật sang các tỉnh lân cận như Thái Bình, Hà Nam, Hải Phòng. Không gian tiêu thụ định hình qua 18 phiên chợ Chuông mỗi tháng (gồm 6 phiên chính vào các ngày 4, 10, 14, 20, 24, 30 âm lịch và 12 phiên xép vào các ngày 1, 3, 6, 8 âm lịch), tạo thành đầu mối điều phối hàng hóa cho khắp các tỉnh phía Bắc.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực địa giải thích rõ nét sự thích ứng của làng nghề qua các thời kỳ lịch sử. Trong giai đoạn 1959-1989, mô hình Hợp tác xã Thống Nhất từng thu hút 130 khung dệt và 1.300 nhân khẩu, nhưng sau đó phải giải thể do cơ chế bao cấp xơ cứng và thiếu hụt nguyên liệu. Nghề nón đã tái cấu trúc thành công nhờ trở về với mô hình "kinh tế hộ gia đình" tự chủ, linh hoạt và tối ưu hóa chi phí.

Chỉ số kinh tế - kỹ thuật	Nón lá Xuân Kiều (Nón chóp thường)	Nón Quai thao phục dựng
Số lượng vòng khung	16 vòng (tròn và nghiêng)	10 - 12 vòng gỗ uốn
Thời gian chế tác hoàn thiện	Khoảng 3 - 4 giờ/chiếc	Khoảng 3 ngày công/chiếc
Chi phí nguyên vật liệu	Khoảng 8.000 - 12.000 đồng	Khoảng 40.000 - 50.000 đồng
Giá bán thương phẩm	Khoảng 15.000 - 25.000 đồng	Khoảng 150.000 đồng
Mức thu nhập bình quân/ngày	Khoảng 15.000 - 20.000 đồng/lao động	Khoảng 50.000 đồng/lao động

Biểu đồ phân bổ quỹ thời gian sản xuất cho thấy tỷ trọng 58,3% thời gian dành cho tiểu thủ công nghiệp đã bù đắp hoàn toàn sự thiếu hụt đất canh tác nông nghiệp (chiếm 41,7% thời gian). Dù lợi nhuận từ nón lá thông thường không cao, nhưng tính chất "lấy công làm lãi" đã tạo ra nguồn thu tiền mặt ổn định hàng ngày cho các hộ dân, xác thực nhận định của Pierre Gourou về sức sống bền bỉ của kinh tế tiểu nông thủ công nghiệp Bắc Bộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm phát triển bền vững làng nghề:

1. Thành lập Hiệp hội Làng nghề và xây dựng chỉ dẫn địa lý: Thành lập Hiệp hội sản xuất nón làng Chuông nhằm quy tụ hơn 500 hộ sản xuất, bảo hộ nhãn hiệu tập thể, kiểm soát chất lượng kỹ thuật 16 vòng và tiêu chuẩn lá trắng. Đặt mục tiêu nâng giá trị thương phẩm thêm 30% đến 40% trong giai đoạn 2 năm đầu triển khai, do Ủy ban nhân dân xã Phương Trung phối hợp Hội Nông dân và Ban đại diện nghệ nhân chủ trì thực hiện.
2. Xây dựng tour tuyến du lịch trải nghiệm di sản văn hóa: Tích hợp không gian 18 phiên chợ Chuông, lễ hội mùng 10 tháng Giêng (với hội thi cờ người và thi thổi cơm) cùng hệ thống di tích Đền Thượng, Đền Trung, Nhà thờ Tiên hiền thành tuyến du lịch văn hóa ven sông Đáy. Mục tiêu thu hút từ 15.000 đến 20.000 lượt khách du lịch trong nước và quốc tế mỗi năm, do Sở Du lịch Hà Nội và Ủy ban nhân dân huyện Thanh Oai phối hợp triển khai.
3. Đa dạng hóa sản phẩm và xúc tiến thương mại quốc tế: Hỗ trợ các nghệ nhân thiết kế dòng nón mỹ nghệ thu nhỏ làm quà lưu niệm, nón thời trang thêu hoa văn truyền thống phục vụ xuất khẩu sang thị trường Đông Á và châu Âu, phấn đấu đạt tỷ trọng xuất khẩu 25% tổng sản lượng sau 3 năm, do Sở Công thương và các doanh nghiệp lữ hành làm đầu mối xúc tiến.
4. Bảo tồn tri thức dân gian và đưa nghề vào trường học: Đưa môn học kỹ nghệ làm nón truyền thống vào chương trình giáo dục địa phương tại các trường trung học cơ sở trên địa bàn xã Phương Trung với thời lượng 2 tiết/tuần; tổ chức tôn vinh phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian, đảm bảo 100% học sinh tốt nghiệp THCS hiểu và thực hành được các công đoạn làm nón cơ bản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Các nhà nghiên cứu văn hóa học, nhân học và sử học: Khai thác nguồn tư liệu điền dã phong phú, các bản dịch văn bia Hán Nôm cổ (như văn bia Cảnh Trị năm 1663) và phương pháp phân tích biến đổi văn hóa làng xã vùng châu thổ Bắc Bộ.
2. Cán bộ quản lý văn hóa, du lịch và quy hoạch nông thôn: Vận dụng các bài học kinh nghiệm về chuyển đổi kinh tế nông nhàn, quản lý không gian di sản làng nghề gắn với chương trình xây dựng nông thôn mới và phát triển sản phẩm OCOP địa phương.
3. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Khoa học Xã hội: Sử dụng luận văn như một công trình mẫu mực về phương pháp kết hợp điền dã dân tộc học, phỏng vấn sâu nghệ nhân và xử lý số liệu thống kê kinh tế hộ gia đình.
4. Doanh nghiệp du lịch, nhà thiết kế thời trang và thủ công mỹ nghệ: Khai thác câu chuyện di sản, kỹ nghệ ghép mo lá độc bản và hình thái nón quai thao để sáng tạo các tour du lịch văn hóa trải nghiệm hoặc bộ sưu tập thời trang mang đậm bản sắc dân tộc.

Câu hỏi thường gặp

1. Nón làng Chuông có điểm gì khác biệt cốt lõi so với nón bài thơ xứ Huế? Nón Chuông có kết cấu 3 lớp rất dày dặn và chắc chắn gồm 2 lớp lá lụi kẹp 1 lớp mo nang ở giữa, khâu bằng 16 vòng khung kết hợp vòng tròn và vòng nghiêng. Hoa văn và thơ được cắt trổ giấu kín bên trong lớp mo, chỉ soi lên ánh sáng mới thấy, tạo vẻ đẹp kín đáo hơn so với việc thêu lộ thiên trên một lớp lá mỏng như nón Huế.

2. Tại sao kỹ thuật vò lá nón bằng cát sông Đáy lại giữ vai trò quyết định? Lá lụi tươi mua từ vùng Hương Sơn (Hà Tĩnh) chứa nhiều nước và diệp lục. Việc dùng cát mịn lấy từ lòng sông Đáy để vò bằng chân trong không gian khoảng 10 mét vuông giúp hút kiệt nước, làm mềm gân lá mà không gây rách nát. Công đoạn này giúp lá khi đem phơi đủ 2 đến 3 nắng và xông lưu huỳnh sẽ đạt độ trắng muốt như lụa.

3. Kết cấu 16 vòng khung trên chiếc nón lá Chuông có ý nghĩa kỹ thuật gì? Khung nón gồm đúng 16 vòng tre/nứa uốn tròn với kích thước thu nhỏ dần từ chân lên chóp. Trong đó, các vòng nghiêng ở phía trên có độ dẻo cao giúp ôm khít các nấc khuôn gỗ, tạo dáng nón cong đều đặn, thanh thoát mà không bị vênh mép hay gồ ghề mặt nón, phân bổ đều lực chịu tác động khi che mưa nắng.

4. Hội làng Chuông mùng 10 tháng Giêng có những nét sinh hoạt dân gian nào đặc sắc? Hội làng Chuông gắn liền với phiên hội chợ lớn nhất vùng, nổi bật với trò chơi đấu cờ người gồm 32 nam thanh nữ tú đóng vai quân cờ (Tướng ông, Tướng bà ngồi ghế có lọng che). Cùng với đó là hội thi thổi cơm thi trên cạn trong vòng tròn đường kính 15 mét dành cho nữ và thi nấu cơm trên thuyền nan câu bơi vượt sông Đáy dành cho nam giới.

5. Tại sao mô hình sản xuất nón theo Hợp tác xã trước đây bị thay thế bởi mô hình kinh tế hộ gia đình? Mô hình Hợp tác xã giai đoạn 1959-1989 bộc lộ bất cập trong khâu bình bầu phân loại chất lượng nón thiếu chuẩn xác và cung ứng nguyên liệu gián đoạn. Mô hình kinh tế hộ gia đình phát huy tối đa tính linh hoạt, tận dụng triệt để lao động rỗi rãi của mọi lứa tuổi trong 7 tháng nông nhàn và gắn chặt trách nhiệm nghệ nhân với danh tiếng sản phẩm.

Kết luận

• Luận văn đã phục dựng toàn diện diện mạo lịch sử, thiết chế văn hóa xã hội và bức tranh kinh tế - kỹ nghệ của làng Chuông với tư cách là một làng nghề tiêu biểu vùng đồng bằng Bắc Bộ.
• Làm rõ cấu trúc kỹ thuật độc bản của nón Chuông với 16 vòng nứa, kết cấu 3 lớp mo lá bền chắc và nghệ thuật giấu hoa văn chìm tinh tế.
• Chứng minh tính ưu việt của mô hình kinh tế hộ gia đình trong việc tận dụng 7 tháng nông nhàn hàng năm, giải quyết việc làm cho hơn 85% nhân lực địa phương.
• Đóng góp hệ thống giải pháp liên ngành kết hợp giữa bảo hộ chỉ dẫn địa lý, phục dựng nón quai thao cổ và phát triển du lịch làng nghề gắn với không gian chợ phiên truyền thống.
• Đề xuất lộ trình hành động giai đoạn tiếp theo tập trung vào việc đưa kỹ nghệ làm nón vào giáo dục học đường và kết nối chuỗi cung ứng lưu niệm quốc tế.

Công trình luận văn là tài liệu tham khảo khoa học vô cùng giá trị cho các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý và độc giả quan tâm đến di sản văn hóa dân tộc. Hãy cùng chung tay bảo tồn, tôn vinh và lan tỏa vẻ đẹp của chiếc nón làng Chuông – biểu tượng duyên dáng ngàn đời của văn hóa và tâm hồn người Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦAĐỀ TÀI LUẬN VĂN. Từ xửa đến nay, chiếc nón à hình ảnh rất que thuộc với mỗi người «dan Viet. Từ chức năng che mua che năng hảo vệ thân thể, chiếc nón đâm, tổn thêm vẻ đẹp cơ thể, sự duyên dáng của cấc cô thiếu nũ, Nón còn là inva của nh yêu, ĩ vào tâm thức của bao thế hệ người Việt mà ca đao xưa đã phác ho Ai làm ra nón quái Hư, "Để cho anh đhấ cô nào cũng si May: Yêu nhau rao nin cho naw Ve nha me hei qua edu gi bay Hose “Nón này che nắng che nu, [Nin này để đội cho vie ta.

“Cẵiết nón dường như được coi là một yu tổ không thể tiếu được rong văn hóa Việt Hơn hai chục năm tai diy, Ki quan hệ quốc ế được mở rộng, khác, nước ngoài đến Việt Nam ngày càng nhiều, càng hiểu thêm van Ia vA con người Việt Nam một phán qua hình ảnh chiết nóa. Trong các cuộc gặp gỡi giao lưu quốc ế tung và nguài nước, chiếc nón trắng cùng với tà áo dài đã lâm nối bạ hình ảnh những cô gi, những người phụ ad Viet, Lk mot rong những “kỹ hiệu” nhận biết về đất nước và con người Việt Nam "Đây là những lý do để tôi chọa để tài Làng Chudng vd nghề lâm nóm (huyện Thanh Oai ~ tỉnh Hà Tay) làm để tài luận vàn tốt nghiệp ö bộc Cáo học của mình. 3-TÌNH HÌNH NGHIÊN CÚU Tầng nghề là một để ài khoa học khá hấp dẫn vế mặt lý thuyết và thực tiến nên từ law dã dược để cập dưới nhiều góc độ khác nhau, với nhiều loi công tình khảo cấu khác nha, “Trước hết phải kế đến các cuốn sử thời phong kiến, như Dại Việ sử kế Taàn thự |4), Khẩm định Việt sử ông giám Cương mạc [30] hay các xích địa chí (quốc chí, nh chí, xã chí, như Dư địa ch (rong Nguyễn Tri tràn tập) [35], Dai Nam mi thing chi (291, ịch triều hiển chương loại chí I2, Sơ. Tay nh cí ||, Đồng Ngục xã chí |9|.

đu có mục "sản vật để cập đến các làng nghề và các án phẩm nghề ở từng vũng qu trong cả nước “Thứ há là các cáng bình nghiền cứu vềit sử các ngành nghề, các lòng “ghế và vùng nghề thác nhau, như ba tập Nghề cổ truyền của Sử Khoa học công nghệ và Moi ting, Bio tng Hai Hung [24]: Qué gin Bat Trang cia "Đổ Thị Hào [12]: Nghề thủ công truyền thống Việt Nam và các vị tổ nghề của “Đổ Thị Hảo [II]: ?vyện các ngành nghề của nhầm tác già Tạ Phong Châu IS; Từ điềt phố thông ngành nghề truyền thống [A] v. Các nghề và làng "nghề thủ công còn được dể cập trong hấu bất các cuốn dịa chí cấp nh, cấp “huyện, các công tình khảo cứu về làng, ể cá tộc người rang thời gian gắn dây, Nghề và làng nghề cũng là để tài hấp dẫn cho nhiều Luận vàn Tiến “Thạc của các chuyên ngành Dân tộc bọc, Văn hóa dân gian và Văn hóa bọc, chữ Làng nghề sơn quang Cát Đẳng của Nguyễn Thị Lan Hưng [I6]: Làng tiêu Quái Động của Nguyễn Thị Sáu [31]: Làng nghề chạm bạc Đồng Sảm ở Thái Bình của Đỗ Thị Tuyết Nhung [5| v. “Thứ ba là các công trình viết về chiếc nón và nghề làm mn, teu bis Ba các táck Vĩ dung tỹ lát của Phạm Đình Hồ - một danh ĩ thế kỷ XVII viết về các loi nón ở nước ta [14]; PÖổ phường Hà Nội xua của Hoàng Đạo Thuỷ [B8], Hà Nội đâu hế kỷ ÂN của Nguyễn Văn Uần [3], Phố và đường Hà Nội của Nguyên Vinh Phúc |27] đều nhắc đến phố Hàng Nóa và chiếc nón gắn vối trang phục của phụ nữ Việt Nam đầu thế kỷ 20. _Về nghề làm.

nó lùng Chuông, đã có một số sách và phim tà liệu để cập cđến như, Ha Tay Lng gh. Ngoài rủ, cồn có một số Thống sự ngắn viết ề nón làng Chuông `Năm 2000, Bảo tàng Dân tộc hục có đưng phần rưng bày rộng hơn Ì m d kèm đoạn bảng ình 5 phút giới thiệu dôi nết về làng Chuông và nghề làm, nón; viết về chiếc nón Ba tấm ở làng Chuông có Nguyễn Tùng Lâm [19] Năm 2003, chuyên mục Những vấn để văn hoá của VTV2. Đài truyền hình Việt Nam công đã giới thiệu về việc khôi phục hi Miết nón quả tháo cổ ‘ruyén eda làng Chuông. Nguài ra, rất nhiều bài đn trên các bán viết về nón làng Chuông các công tình rên đây chỉ chú trọng giới thiệu nghề làm n Chuông, Đến nay, chưa có một công tình nào để cập mộtcách tổng thể về làng Chuông, với tự cách à một lồng nghé, 190 ra một sẵn phẩm thông dạng trung đồi ống thường ngày, vữa mang nét tiêu hiểu của người phụ nữ ‘View, ea vin ha Vie A MUCTIRU N IIÊN CỨU ỦA LUẬN VĂN.

Trên cơ sở các nguồn tự iệ thụ thập được, Luận văn làm sẵng tô “những yếu tố dẫn đến sự ra đời của nghề làm nốa Chuông, so cánh sự khác biệt của nghệ làm nón Chuông với làm nón ử các nơi khác, thể hiệ a sản phầm của nghề, Luận văn cũng chỉ ra những gi tị văn hoá uyền thống của làng Chuông với tư cách là mộ làng nghề.2 Tir phân tích thực trạng của nghệ lầm nón hiện nay, Luận văn để "uất một số kiến tham khảo về việc bảo tấn nghệ làm nón Chuông và bảo ta, phất huy những giá tị văn hoá của làng Chuông.ĐỐI TƯỜNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CÚU, 4. Doi wang "Đối lượng nghiên cứu chính cũa Luận văn là nghề làm nón cũng các yến tế văn hoá vật thể và phí vặt thể của làng Chuông xã Phương Trang huyện “Thánh Oai tỉnh Hà Tây. Từ gócđộ văn hoá bọc, Luận văn tim hiểu mối quan "hệ tương tác giữa làng và nghề, Ảnh bường của các diều kiện tựnhin, lịch s, cân, xã hội đối với sự ình thành và hát triển của nghề và những tác động "ngược r li của nghề đối với diện mạo văn hoá của lăng 42. Pham vi nghign eu Pham vi Không gian: Luận vân lấy làng Chuông (xã Phương Trung) "huyện Thanh Osj, tính Hà Tây lầm địa bàn nghiên cứu chính.

Tuy nhiền, bên cạnh làng Chuông còn có làng Kim Thư và làng Vấc làm một số công on, của nghề, ì thế Luận vàn mrộng khảo sát tại các làng này để tìm hiểu mối “quan hệ giữa các àng trong tổ chúc sản xuấ của nghề. ‘Sav gn 80 nim, in thing 5 = 2007, theo số iệu của Ban Thống kê xã Phương Trung, ân số làng Chuông đã tăng ên gần gấp ba, không kể một bọ Tận lớn đàn làng đã chuyển di các nơi khíc lap nghiệp (Bàng 2) “Bảng 2 + Dân số làng Chuông, SIT) Thon Soho | See Tay Sa TU 3] hang Cha Tar x [TinTm, Trất + [Quang Trang + TT 5 | MaKe a 2g | Tin Ti a5 1870 7 [Tin Ban 1 Tio ¥ [Tan bin mơ TH Tie 358 THUT "hương Trang tiếp giáp với các làng Kim Thư, Kim Chau (x3 Kim Thu) VỆ phía Bắc các làng Thị Nguyên (xã Cao Dương), làng Cánh Hoạch, Võ Lang (si Dan Hòa) về píu Nam; các làng Cự Thún, Động Dã (sĩ Đồ Động) VỀ phía Đông: sông Đầy về phía Tây, bên kia sông là làng Văn La (xã Văn Vo, huyện Chương Mỹ). Làng nằm dọc và sát Quốc lộ 22 B chạy từ Bà La (thành phố Hà Đóng) dĩ Văn Đinh (huyện ứng Hòa). Từ dây, vẫn theo dưỡng 22 Bđể rà Quốc lộ số Ï ở Câu Giế (huyện Phú Xuyên); hoặc vào vùng đồng ‘hing và vùng nối của huyện ứng Hồa (công thuộc tỉnh Hà Tây).

Làng còn ‘nim ven sông Đầy, Sông hiện nay cách ng chừng 70 mét, nhưng cách đây Xhoảng trên 70 năm, sông ở sát đề và xá làng. Vế cửa xông cồn lu a cua một số địa danh các xóm như ở Ngôi, Lòng Xã. Từ xa xưa, sông Đấy là cường giao thông thủy trọng yếu với dân làng và cả vũng. Đây là đường vận tải từ làng ngược lên phía Bắc, nối với sng Hồng ở xã Văn Nam (huyện Phúc “Tho, ỉnh Hà Tây), xuôi về phía Nam xuống các buyện dưới củ nh Hà Nam, Song tr n 1937 ei i, sau khi người Pháp cho đập đập Phùng, tuyến đường Thủy này không còn tác dụng đổi với dân làng Chuông.

Gần với sông là tuyến đề Tả Đầy cũng à đường giao thông quan tong. Ci Quốc lộ 23 B, ông Đầy, Và đường đề Đíy đã tạo nụ cho lầng Chuông thế thông thương với Hà Đông- tà Nội, các tình trung dụ phía Bức và vùng đối núi huyện Mỹ Đức và các huyện khác của tỉnh Hòa Bình. Trong làng còn có con ngòi nhỏ, thông thủy tàng Kim Thư về phía Bắc, đến quá nửa khu cư trú côa làng thì chía làm hai “gà, một ngã về xã Cao Dương, một ngà về xã làng Canh Hoạch (xã Dân Hòa). Dân làng gọi con ngồi này là kênh, cha khu cư tú làm hai nữa : “kênh bên nh gồm các xóm thuộc các thôn : Quang Trung, Tay Sơn, Liên Tân và Trung Chính ngày m mia nh bên đông tôm các xóm thuộc các thôn Mã Kiểu, Tần Tiến và Tân Dân Vị tí căng hệ thống giao thông thủy bộ trên đây là điều kiện thuận lợi để làng Chuông hát iển kinh tế à mử rộng giao lưu vàn hoá vớ các vùng gắn xa.

Tấm bia chự Chuông lập n m đu ni lu Cảnh Trị (Quý Mão, 1663) khẳng dink: “Ki di 4a là chợ cổ kính ở Thời Trung huyện Thanh Oai phả ling Thien. Phia Nam chợ có ruộng dân, la xanh vài khoảnh, phía Bắc có “danh lam tba sing ng thế gi. Vì thế mà giáp dân thôn nơ ấn, én Bin, Phia Đoài có đồng nước quy tụ làm hành cảnh nữi sông Kỳ tá, Huyền bê, ve nue qua tai tụ hội hàng hóu của dân ta và của hiên hạ. Quả là nơi vấn vật làm thành thẳng đị vậy.

Thể đất dị Kiên sập ngoại hổ lạ chúu, ứng điềm có “rễ nh hiển" “Tạ cổng đình làng hiện còn đồi câu đổi khẳng định vị thế lnh sinh nhân kiệ” của làng Thủ Trang đắc đị lnh, dương trợ ảm phú, văn đức nội ty tien thu vinh đại Quin thôn sinh nhân kệ, tiên hod ing, vi cng mgoai chain, van 0 tường lai Lư dịch “Thì Trung dược đít tối, âm dương trự hủ, rung tụ văn đức, ngần tu vặn asi, ‘Dan thon sinh nhan Kiet, ue WO sau ứng, ngoài chấn vũ cũng, muôn ‘nus ig tn 12. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THẰNH VÀ KẾT CẤU KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA LÀNG CHUÔN/ 1. Đặc diễn về sự hình thành của làng Chuông. Làng Chuông hình thành từ bao giờ ? Hiện nay Khang cin mt liệu “ào ghỉ được.