BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ VĂN HÓA, THẺ THAO VÀ DU LỊCH TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA HÀ NỘI NGUYÊN TRI PHƯƠNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT ĐÌNH LÀNG CÔNG ĐÌNH (XÃ ĐÌNH XUYÊN - HUYỆN GIA LÂM - THÀNH PHÓ HÀ NỘI) Chuyên ngành: Văn hóa học Mã số 60 31 70 LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HÓA HỌC Người hướng dẫn khoa học: PSG. TS TRỊNH THỊ MINH DUC HÀ NỘI - 2012 MO DAU 1. LÝ DO CHỌN ĐÈ TÀI - Di san van hóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam và một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò quan trọng trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta. Những giá trị lịch sử, văn hóa khoa học, thẩm mỹ ẩn chứa trong những di tích lịch sử văn hóa, danh.
lam thắng cảnh ngày càng phát huy vai trò đối với công chúng trong nước và quốc tế. Di tích lịch sử văn hóa với các công trình tôn giáo, tín ngưỡng không. chỉ là nơi thờ tự, tưởng niệm mà đó còn là nơi dign ra các sinh hoạt văn hóa truyền thống, nơi tụ họp của dân làng. Mỗi di tích đều mang một dáng vẻ cỗ kính rêu phong, đó chính là một “ bảo tảng ” về kiến trúc và nghệ thuật trang trí kiến trúc và các phong tục tập quán cổ truyền.
Di tích lịch sử văn hóa còn là nơi gửi gắm những khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc, nơi thể hiện lòng biết ơn các vị thần bảo trợ cho làng, các anh hùng dân tộc. Trong số hơn 3 vạn di tích lịch sử văn hóa Việt Nam thì những di tích thuộc loại hình kiến trúc nghệ thuật chiếm số lượng nhiều trong đó số lượng đình làng chiếm khá nhiều. ~ Đình làng thuộc loại hình di tích kiến trúc nghệ thuật, có lịch tồn tại lâu đời trong làng xã Việt Nam. Dinh là nơi vừa là nơi thờ cúng Thành hoàng làng vừa là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa của cộng đồng cư dân làng xã.
Hình ảnh “ Cây đa, giếng nước, sân đình” từ bao đời này đã trở thành hình ảnh rất thân quen với mỗi người dân Việt Nam. Đình làng là công trình kiến trúc công công của lăng xã, là nơi diễn ra các hoạt động chính trị - tỉnh thần văn hóa xã hội của nhân dân ở nông thôn làng xã dưới thời phong kiến. Đình làng trước kia đã từng có 3 chức năng: hành chính, tín ngưỡng và văn hóa. Đình làng ngày nay không còn thực hiện chức năng hành chính của làng xã nữa nhưng vẫn còn chức năng tín ngưỡng và chức năng văn hóa.
~ Gia Lâm là huyện ngoại thành của thủ đô Hà Nội, trải qua những năm tháng của lịch sử, Gia Lâm hiện còn lưu dấu 252 di tích lịch sử văn hóa và cách mạng kháng chiến cùng kho tàng văn hóa phi vật thể rất phong phú, đa dạng tiêu biểu cho điện mạo văn hóa truyền thống và đậm đà bản sắc văn hóa Thăng Long — Hà Nội ngàn năm văn hiến. - Đình làng Công Đình, thôn Công Đình, xã Đình Xuyên, huyện Gia Lâm, Hà Nội là một ngôi đình có niên đại từ khá sớm đã được Bộ Văn hóa ~ Thông tin xếp hạng cấp quốc gia năm 1992 bởi những giá trị kiến trúc ~ nghệ thuật. Đình Công Đình có thể được coi là bức tranh sống động về nghệ thuật trang trí và điêu khắc với những để tài phong phú đa dạng. Đình làng Công Đình thờ nhị vị Thành hoàng là Cây Gạo tôn thần và Hoài Đạo Vương Nguyễn 'Nộn.
Sách Đại Việt sử ký toàn thư và Việt sử lược đã viết về lai lịch của vị thần này. Trên địa bàn huyện Gia Lâm hiện nay cũng có một số di tích khác cùng thờ nhân vat này đó là : Đình Phù Dực xã Phù Đồng, đình Ninh Giang xã Ninh Hiệp, đình Gióng Mốt xã Đặng Xá, đình Đồng Viên xã Phù Đồng. Nhiễu di tích có liên quan đến việc cùng thờ cùng tôn Nguyễn Nộn là thành hoàng chứng tô được những công lao của ông đối với dân làng và vị trí của ông trong đời sống tinh thần của cư dân. - Trong thời đại ngày nay, đứng trước xu thể toàn cầu hóa, quốc tế hóa ngày càng sâu sắc, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa đặc biệt là hệ thống di tích lịch sử văn hóa ngày càng đón nhận được sự quan tâm của đông đảo quần chúng nhân dân.
Đình Công Đình là công trình kiến trúc có giá trị xong tới nay chưa có chuyên khảo nào nghiên cứu chuyên sâu về di tích. Được sự đồng ý của Khoa Sau. đại học = Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tôi chon nghệ thuật đình làng Công Đình ( xã Đình Xuyên, huyện Gia Lâm, Thành phố Hà Nội) * làm đề tài luận văn tốt nghiệp cao học ngành Văn hóa học. TINH HÌNH NGHIÊN CỨU Đình làng Công Đình, xã Đình Xuyê: huyện Gia Lâm, Hà Nội là một ngôi đình đẹp mang phong cách nghệ thuật thời Lê Trung Hưng với nhiều những mảng chạm khắc độc đáo trên các cấu kiến kiến trúc.
Tuy nhiên việc nghiên cứu về di tích này chưa dành nhiều sự quan tâm, những tập hợp tư liệu đã viết về đình làng Công Đình ở các khía cạnh, các lĩnh vực khác nhau có thê kể đến: ~ Sách xuất bản ịch sử cách mạng của Đảng bộ và nhân dân xã Đình Xuyên (1930 — 2000) " [38] trong cuốn này cũng đã nhắc đến di tích Dinh làng Công Đình với những nét khái quát lịch sử xây dựng đình, nhân vật được thờ trong di tích + * Di tích lịch sử văn hóa cách mạng kháng chiến huyện Gia Lâm ” [59] trong phần các di tích đã được xếp hạng có đề cập đến di tích đình Công Đình trong đó nêu những nét khái quát nhất vẻ di tích như: lịch sử ra đời, vị thần được thờ, một số giá trị về kiến trúc nghệ thuật của di tích. + “Đình Việt Nam ” [ 47] của hai tác giả Hà Van Tan, Nguyễn Văn Ku. Nxb Thành phố Hồ Chí Minh( 1998), phần giới thiệu về các đình đã được Bộ Van hóa — Thông tin xếp hạng tính đến ngày 31 tháng 12 năm 1997 trang 416 có liệt kê một số di tích có giá trị kiến trúc nghệ thuật của thế kỷ 17 trong danh sách đó có di tích đình làng Công Đình + “ Thống kê lễ hội Việt Nam" [ 14] của Bộ Văn hóa ~ Thể thao va Du lịch, Cục Văn hóa cơ sở cũng đề cập đền lễ hội Đình làng Công Đình. Nội dung, chỉ dừng lại ở mức độ thống kê và cung cắp thông tin về vị thần được thờ trong di tích là Nhị vị Thành hoàng( Cây Gạo tôn thần và Hoài Đạo Vương Nguyễn 'Nôn) và cung cấp thông tin về lịch lễ hội diễn ra từ ngày 10/2 đến 12/2 âm lịch.
+ “ Đình chùa lăng tâm nỗi tiếng Việt Nam” [ 5S] cập đến giá trị kiến trúc nghệ thuật của di tích: “ Dinh có 5 gian đáng chú ý là nghệ thuật trang trí, điêu khắc trang trí, các đầu dư chạm rồng ngậm ngọc, râu xoắn, phong cách. nghệ thuật thế kỳ XVII. Bên trên cửa võng gian giữa có bức chạm nỗi hình đầu rồng, xung quanh là mây. Đặc biệt, ở bộ phân giá đỡ xà ở hai hàng cột cái giữa đã chạm hai con rồng rất linh hoạt.
Như vậy là có hai con rồng chầu vào lòng. Toàn bộ được chạm thủng nên tuy to mà thanh thoát. Điều này rất hiếm trong kiến trúc cỗ nước ta” + * Di tích lịch sử văn hóa Hà Nội ” [ 3] của Ban quan lý di tích và danh thắng Hà Nội, trang 665, phần 3- Các di tích đã xếp hạng tính đến năm 2000 cũng có liệt kê di tích Đình làng Công Đình. + Sách “ Trên đường tìm vẻ cái đẹp của cha dng"[ 15] của tác giả Nguyễn Du Chi trong phan bài viết từ trang 200 — 203 * Trở lại đình Công Đình đôi điều đính chính nhỏ” tác giả một lần nữa đề cập đến niên đại của đình Công Đình và chỉ ra niên đại tuyệt đối của đình được xây dựng vào năm 1669.
~ Các tài liệu khác +" Những phát hiện mới về khảo cổ học năm 1979” 63] của Viện Khảo cỗ học, trang 244 tác giả Nguyễn Thịnh có nhắc đến niên đại khởi dựng của Đình Công Đình + “ Những phát hiện mới về khảo cố học năm 1983" [ 64] của Viện Khảo. cổ, trang 245, tác giả Nguyễn Du Chỉ và Chu Quang Trứ có nhắc đến niên đại khởi dựng và kết cầu kiến trúc của Đình Công Đình. + * Hồ sơ xếp hạng di tích lịch sử văn hóa Đình làng Công Đình [ S] của Ban Quản lý di tích và danh thắng Hà Nội đã đánh giá những giá trị tiêu biểu của đình (niên đại, đặc điểm giá trị kiến trúc, di vật tiêu biểu, kèm theo hồ sơ có ảnh chụp, các bản vẽ và bản thống kê các di vật, cô vật.) Tuy nhiên đây là hỗ sơ khoa học làm theo mẫu của Bộ Văn hóa ~ Thông tin vi vậy những thông tin có trong hỗ sơ mang tinh khái quát và hơn nữa phần lễ hội chỉ đề cập sơ lược về lịch lễ hội chính chứ chưa viết về những giá trị văn hóa phi vật thể khác của di tích đình làng Công Đình + Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Bảo tàng học với đề tài “ 7ìm hiểu di tích đình Công Đình (xã Đình Xuyên- Huyện Gia Lâm, Hà Nội) [ 26] tác giả đã bước đầu xác định niên đại của di tích, để cập đến một số giá trị về kiến trúc, nghệ thuật, thống kê một số di vật có giá trị của di tích. Tuy nhiên khóa luận chỉ đáp ứng được những yêu cầu của một khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành bảo tàng học.
‘Nhu vay, từ những tập hợp và phân tích tư liệu cho thấy việc nghiên cứu về di tích Đình Công Đình, xã Đình Xuyên, huyện Gia Lâm, Hà Nội đã được đề cập đến ở những công trình đã nêu trên. Tuy nhiên thực tế cho đến nay chưa có công trình chuyên sâu nghiên cứu từ góc độ văn hóa học. Tác giả luận văn trân trọng kế thừa những tư liệu, thành quả của các nghiên cứu đi trước để thực hiện mục tiêu nghiên cứu đề tài luận văn 3. MỤC ĐÍCH VÀ NHIÊM VỤ NGHIÊN CỨU 3.
Mục đích nghiên cứu Tìm hiểu những giá tri văn hóa vật thể ( kiến trúc nghệ thuật, di vật, cô vat) va gid trị văn hóa phi vật thê ( lễ hội, tín ngưỡng) của di tích đình làng Công Đình, xã Đình Xuyên, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội.