Luận văn thạc sĩ ussh vai trò của quỹ môi trường cộng đồng trong hoạt động bảo vệ môi trường tại các vùng nông thôn hiện nay

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích ussh vai trò của quỹ môi trường cộng đồng trong hoạt động bảo vệ môi trường tại các vùng nông thôn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Văn Thục
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Bích San
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Vai trò của quỹ môi trường cộng đồng trong hoạt động bảo vệ môi trường tại các vùng nông thôn hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa thực tiễn. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận. Các lý thuyết xã hội học. Phương pháp thu thập và xử lý thông tin. Hệ thống khái niệm. Mẫu nghiên cứu. Cơ sở thực tiễn của đề tài. Lịch sử vấn đề nghiên cứu. Chủ trương xã hội hóa lĩnh vực bảo vệ môi trường. Giới thiệu về địa bàn nghiên cứu. Khung lý thuyết
• CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• PHẦN NỘI DUNG CHÍNH
• 1. CHƯƠNG 1: MÔ HÌNH QUẢN LÝ CÁC QUỸ MÔI TRƯỜNG CỘNG ĐỒNG TẠI XÃ TÂN SƠN VÀ XÃ BÍCH SƠN
• 1.1. Quá trình hình thành các quỹ môi trường cộng đồng tại xã Tân Sơn và xã Bích Sơn
• 1.2. Mô hình quản lý các quỹ môi trường cộng đồng tại xã Tân Sơn và xã Bích Sơn
• 1.3. Vấn đề tài chính của các quỹ môi trường cộng đồng
• 1.4. Quy chế hoạt động của các quỹ môi trường cộng đồng
• 1.5. Vai trò của các quỹ môi trường cộng đồng trong hoạt động bảo vệ môi trường tại các vùng nông thôn hiện nay
• 1.6. Tóm lược một số vấn đề môi trường tại các địa bàn khảo sát
• 1.7. Hoạt động của quỹ môi trường cộng đồng
• 1.8. Vai trò của quỹ môi trường cộng đồng đối với hoạt động bảo vệ môi trường tại các vùng nông thôn hiện nay
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 3.1. Một số khuyến nghị
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của quỹ môi trường cộng đồng trong bảo vệ môi trường nông thôn

Quỹ môi trường cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường nông thôn. Những quỹ này không chỉ giúp giải quyết các vấn đề ô nhiễm mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường. Sự phát triển của các quỹ này phản ánh sự cần thiết phải có những giải pháp bền vững cho các vấn đề môi trường hiện nay.

1.1. Khái niệm quỹ môi trường cộng đồng và chức năng của nó

Quỹ môi trường cộng đồng là một tổ chức phi lợi nhuận, được thành lập nhằm mục đích bảo vệ môi trường tại địa phương. Chức năng chính của quỹ bao gồm huy động tài chính, tổ chức các hoạt động bảo vệ môi trường và giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của quỹ môi trường cộng đồng

Quỹ môi trường cộng đồng đã được hình thành từ những năm đầu thế kỷ 21, với sự hỗ trợ từ các tổ chức phi chính phủ và chính phủ. Sự phát triển của quỹ này đã giúp nhiều cộng đồng nông thôn giải quyết các vấn đề ô nhiễm và cải thiện chất lượng cuộc sống.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ môi trường nông thôn hiện nay

Mặc dù quỹ môi trường cộng đồng đã có những đóng góp tích cực, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc bảo vệ môi trường nông thôn. Các vấn đề như ô nhiễm rác thải, thiếu nguồn lực tài chính và sự thiếu nhận thức của cộng đồng là những trở ngại lớn.

2.1. Ô nhiễm rác thải và tác động của nó đến môi trường

Ô nhiễm rác thải là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất tại các vùng nông thôn. Rác thải không được xử lý đúng cách không chỉ gây ô nhiễm môi trường mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân.

2.2. Thiếu nguồn lực tài chính cho các hoạt động bảo vệ môi trường

Nhiều quỹ môi trường cộng đồng gặp khó khăn trong việc huy động tài chính. Điều này hạn chế khả năng thực hiện các dự án bảo vệ môi trường và làm giảm hiệu quả hoạt động của quỹ.

III. Phương pháp quản lý quỹ môi trường cộng đồng hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả hoạt động của quỹ môi trường cộng đồng, cần áp dụng các phương pháp quản lý khoa học và hợp lý. Việc xây dựng quy chế hoạt động rõ ràng và minh bạch là rất quan trọng.

3.1. Xây dựng quy chế hoạt động cho quỹ môi trường

Quy chế hoạt động cần được xây dựng dựa trên nguyên tắc minh bạch và công bằng. Điều này giúp tăng cường sự tin tưởng của cộng đồng vào quỹ và khuyến khích họ tham gia đóng góp.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quản lý quỹ

Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố quyết định đến thành công của quỹ. Cần có các chương trình giáo dục và tuyên truyền để nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quỹ môi trường cộng đồng trong bảo vệ môi trường

Các quỹ môi trường cộng đồng đã có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc bảo vệ môi trường nông thôn. Những dự án thành công đã chứng minh được hiệu quả của mô hình này.

4.1. Các dự án thành công từ quỹ môi trường cộng đồng

Nhiều dự án đã được triển khai thành công, như dự án thu gom rác thải, trồng cây xanh và bảo vệ nguồn nước. Những dự án này không chỉ cải thiện môi trường mà còn nâng cao đời sống của người dân.

4.2. Đánh giá hiệu quả hoạt động của quỹ môi trường

Đánh giá hiệu quả hoạt động của quỹ môi trường là cần thiết để xác định những điểm mạnh và điểm yếu. Các chỉ số như mức độ tham gia của cộng đồng, số lượng dự án thành công và tác động đến môi trường sẽ được xem xét.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của quỹ môi trường cộng đồng

Quỹ môi trường cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường nông thôn. Để phát triển bền vững, cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích hoạt động của quỹ.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ cho quỹ môi trường

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho quỹ môi trường cộng đồng. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng quy mô của quỹ.

5.2. Tương lai của quỹ môi trường cộng đồng trong bảo vệ môi trường

Trong tương lai, quỹ môi trường cộng đồng sẽ tiếp tục phát triển và đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường nông thôn. Sự hợp tác giữa các tổ chức và cộng đồng sẽ là chìa khóa cho thành công.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa nhanh chóng tại Việt Nam đang tạo áp lực gay gắt lên môi trường khu vực nông thôn. Theo ước tính, có khoảng 60% lượng rác thải sinh hoạt phát sinh tại các vùng thôn quê chưa được thu gom và xử lý bài bản, dẫn đến nguy cơ suy thoái tài nguyên đất và nguồn nước mặt. Trong khi các đô thị lớn đều có doanh nghiệp môi trường chuyên trách, các vùng nông thôn lại thiếu hụt nguồn lực công và dịch vụ thu gom tập trung. Trước bối cảnh đó, việc xã hội hóa hoạt động bảo vệ môi trường thông qua các thiết chế tài chính tự quản tại cơ sở là một hướng đi mang tính đột phá.

Luận văn thạc sĩ xã hội học của tác giả Nguyễn Văn Thục, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Phạm Bích San tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội (năm 2009), tập trung làm sáng tỏ thực trạng vận hành và vai trò cốt lõi của Quỹ Môi trường cộng đồng. Đề tài xác định mục tiêu đánh giá toàn diện mô hình tổ chức, cơ chế tài chính, quy chế quản lý và hiệu quả giải quyết vấn đề rác thải nông thôn.

Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi không gian gồm xã Tân Sơn (huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam) và xã Bích Sơn (huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang) trong khung thời gian từ tháng 7/2008 đến tháng 10/2009. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi chỉ ra mô hình huy động nguồn lực nội tại này đạt tỷ lệ đồng thuận tuyệt đối 99,7% trong cộng đồng, đồng thời tạo lập cơ chế tự chủ tài chính với 99,7% kinh phí do người dân đóng góp trực tiếp, góp phần cụ thể hóa các định hướng lớn tại Chỉ thị 36-CT/TW và Nghị quyết 41-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai lý thuyết xã hội học nền tảng nhằm phân tích toàn diện hành vi và cơ cấu tổ chức của quỹ môi trường:

• Lý thuyết Cấu trúc - Chức năng: Xem xét quỹ môi trường cộng đồng như một tiểu hệ thống thiết chế vi mô. Hệ thống này giữ chức năng thích ứng và cân bằng xã hội trước áp lực ô nhiễm môi trường nông thôn, đồng thời duy trì tính ổn định thông qua sự gắn kết giữa chính quyền xã, trưởng thôn, đội thu gom và các hộ dân.
• Lý thuyết Hành vi lựa chọn duy lý của George Homans: Giải thích hành vi tham gia đóng góp tài chính và chấp hành quy định vệ sinh của người dân dựa trên nguyên tắc tương quan giữa chi phí bỏ ra (từ 2.617 đến 5.520 đồng mỗi tháng) và phần thưởng nhận lại (đường làng sạch sẽ, giảm nguy cơ bệnh tật, uy tín cộng đồng).

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm then chốt: Quỹ môi trường cộng đồng (thiết chế tài chính tự quản tại cơ sở), Bảo vệ môi trường nông thôn (chuỗi hành động kiểm soát ô nhiễm và thu gom rác thải), Vai trò xã hội (tập hợp quyền hạn và nghĩa vụ của thiết chế đối với cộng đồng), và Xã hội hóa môi trường (sự tham gia chủ động của người dân ngoài khu vực nhà nước).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập từ dự án đánh giá thực trạng các quỹ bảo vệ môi trường cơ sở tại Hà Nam và Bắc Giang trong giai đoạn 2008-2009. Cỡ mẫu định lượng gồm 300 hộ gia đình (32% nam giới và 68% nữ giới; 65% làm nông nghiệp và 35% làm ngành nghề khác; 40,6% thuộc độ tuổi từ 51 trở lên).

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng tại các thôn có mô hình quỹ nhằm bảo đảm tính đại diện cao về học vấn, lứa tuổi và mức thu nhập. Về mặt định tính, tác giả thực hiện 10 cuộc phỏng vấn sâu cùng 2 cuộc thảo luận nhóm tập trung với cán bộ lãnh đạo xã, trưởng thôn, chủ nhiệm hợp tác xã và người dân.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Dữ liệu định lượng được làm sạch và xử lý bằng phần mềm SPSS 11 nhằm thống kê mô tả tần số, đo lường các giá trị trung bình, trung vị và kiểm định mối tương quan giữa đặc trưng nhân khẩu học với mức độ hài lòng về mức đóng góp tài chính. Kết hợp phân tích định tính giúp diễn giải sâu sắc bối cảnh văn hóa làng xã và động cơ hành vi của người dân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm mang lại 4 phát hiện quan trọng về tổ chức và vận hành quỹ môi trường cộng đồng:

• Nhận thức và lý do thành lập: Có 63,7% người dân cho biết quỹ được hình thành khi địa phương đã xuất hiện các dấu hiệu ô nhiễm môi trường; 19% khẳng định xuất phát từ tình trạng rác thải ô nhiễm nghiêm trọng; chỉ có 16,3% người dân có ý thức chủ động muốn bảo vệ môi trường ngay từ đầu.
• Vai trò khởi xướng và mức độ đồng thuận: Động lực thành lập quỹ ghi nhận 83,3% ý kiến khẳng định do chính quyền cơ sở đề xuất, 31,3% do nhân dân khởi xướng. Tỷ lệ cá nhân đồng tình đạt 99% và tỷ lệ toàn thể cộng đồng ủng hộ đạt mức 99,7%.
• Nguồn lực tài chính tự chủ: Toàn bộ 100% kinh phí hoạt động thu bằng tiền mặt; 99,7% nguồn tài chính do người dân tự đóng góp. Hình thức thu phí có sự khác biệt: Tân Sơn thu theo nhân khẩu (93,3% ủng hộ, mức đóng trung bình 2.617 đồng/khẩu/tháng), Bích Sơn thu theo hộ gia đình (98% ủng hộ, mức đóng trung bình 5.520 đồng/hộ/tháng). Tỷ lệ hài lòng chung về hình thức thu đạt 94,7% và hài lòng về định mức đóng góp đạt 91,7%.
• Sự gắn kết với hương ước, quy ước: Có 57,8% người dân ghi nhận quy chế của quỹ nằm trong Nghị quyết của chính quyền cấp xã, 39,1% được tích hợp trong hương ước làng; tỷ lệ cộng đồng trực tiếp tham gia xây dựng quy chế đạt 68,9% (Bích Sơn đạt 78,5%, Tân Sơn đạt 59,4%).

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự phân hóa rõ nét giữa 3 cấp độ tổ chức thu gom rác thải. Tại Tân Sơn, mô hình cấp 1 hoạt động theo hình thức tổ tự quản thôn xóm do trưởng thôn điều hành trực tiếp. Mô hình này có ưu điểm bộ máy tinh gọn nhưng gặp hạn chế vì trang thiết bị thô sơ, phạm vi nhỏ và thu nhập của người thu gom thấp (khoảng 300.000 đồng/tháng). Ngược lại, xã Bích Sơn đã tiến lên mô hình cấp 3 với Hợp tác xã dịch vụ môi trường Đồng Lợi, thu gom khoảng 3 tấn rác mỗi ngày và tái chế rác thải nhựa thành hạt nhựa, dép nhựa, tạo thu nhập 600.000 - 800.000 đồng/tháng cho lao động.

Dữ liệu có thể được mô tả trực quan qua ma trận phân tích SWOT đối chiếu hiệu quả vận hành giữa các cấp độ mô hình và biểu đồ chu kỳ thu phí. Biểu đồ cho thấy 82% người dân tham gia đóng phí định kỳ 6 tháng/lần kết hợp thu thuế sản lượng, giúp tối ưu hóa chi phí quản lý của trưởng thôn.

Sự thành công của quỹ môi trường chứng minh rằng khi lợi ích kinh tế và môi trường được dung hòa thông qua chế tài hương ước, người dân sẵn sàng vượt qua tâm lý e ngại chi phí để ủng hộ các dịch vụ công ích tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững của các quỹ môi trường cộng đồng tại nông thôn, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Chuyển đổi mô hình quản lý sang hợp tác xã dịch vụ môi trường chuyên trách: Ủy ban nhân dân cấp xã chủ trì chuyển giao các tổ tự quản thôn xóm sang mô hình hợp tác xã dịch vụ môi trường giai đoạn 2010-2015. Mục tiêu nâng tỷ lệ thu gom, phân loại và tái chế rác thải nhựa tại chỗ đạt tối thiểu 75% khối lượng phát sinh nhằm tạo nguồn thu bù đắp chi phí vận hành.
• Chuẩn hóa cơ chế thu chi tài chính và công khai minh bạch: Ban quản lý thôn và Hợp tác xã môi trường tiến hành điều chỉnh định mức đóng góp linh hoạt theo loại hình hộ gia đình và hộ kinh doanh dịch vụ. Đặt mục tiêu nâng mức phí lên khoảng 10.000 - 15.000 đồng/hộ/tháng trong lộ trình 12-24 tháng, bảo đảm nguồn thu chi trả mức lương tối thiểu 1.200.000 đồng/tháng cho công nhân vệ sinh.
• Thể chế hóa chế tài bảo vệ môi trường vào hương ước làng văn hóa: Chi bộ, Ban công tác Mặt trận thôn và các tổ chức đoàn thể (Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên) hoàn thành việc bổ sung điều khoản xử phạt xả rác bừa bãi vào 100% bản hương ước thôn, xóm trong thời hạn 6 tháng, gắn tiêu chí bảo vệ môi trường với việc bình xét gia đình văn hóa hàng năm.
• Hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và quy hoạch bãi xử lý rác tập trung: Ủy ban nhân dân cấp huyện bố trí nguồn vốn hỗ trợ ban đầu để trang bị 100% xe chở rác chuyên dụng cho các thôn và quy hoạch bãi chôn lấp rác hợp vệ sinh cách xa khu dân cư tối thiểu 500m trong vòng 18 tháng, kết hợp huy động nguồn vốn xã hội hóa đối ứng 30% từ cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Cán bộ Sở Tài nguyên và Môi trường, Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện, lãnh đạo Đảng ủy và Ủy ban nhân dân cấp xã có thể tham khảo căn cứ thực tiễn để ban hành các đề án xã hội hóa công tác thu gom rác thải, áp dụng cơ chế dân chủ cơ sở theo Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 nhằm đạt tỷ lệ đồng thuận của người dân trên 99%.
• Ban quản trị các hợp tác xã và tổ đội vệ sinh môi trường: Cung cấp bài học kinh nghiệm thực tế từ Hợp tác xã Đồng Lợi về hạch toán chi phí thu gom, giải pháp tái chế rác thải nhựa tạo giá trị gia tăng và phương thức tổ chức lao động chuyên nghiệp tại khu vực nông thôn.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Phục vụ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về Xã hội học Nông thôn, Xã hội học Môi trường và Quản lý công; cung cấp khung phân tích thực chứng kết hợp giữa lý thuyết cấu trúc - chức năng với lý thuyết hành vi lựa chọn trên bộ dữ liệu 300 mẫu khảo sát.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển quốc tế: Là tài liệu tham chiếu tin cậy để thiết kế, thẩm định và nhân rộng các dự án nâng cao năng lực cộng đồng, quản lý chất thải rắn sinh hoạt bền vững tại các vùng nông thôn đang trong quá trình chuyển đổi sinh kế.

Câu hỏi thường gặp

Quỹ môi trường cộng đồng tại nông thôn vận hành chủ yếu dựa trên nguồn kinh phí nào?

Theo số liệu khảo sát tại 300 hộ dân ở Hà Nam và Bắc Giang, 100% kinh phí hoạt động của quỹ là tiền mặt do nhân dân đóng góp trực tiếp (chiếm 99,7%), hoàn toàn không thu bằng thóc hay ngày công lao động. Ngân sách nhà nước và các dự án phát triển chỉ đóng vai trò hỗ trợ ban đầu chiếm tỷ lệ khoảng 0,3%.

Hình thức thu phí môi trường theo nhân khẩu hay theo hộ gia đình mang lại hiệu quả cao hơn?

Khảo sát chỉ ra Tân Sơn thu theo nhân khẩu (2.617 đồng/khẩu/tháng) đạt 93,3% ủng hộ vì phản ánh sát lượng rác phát sinh, trong khi Bích Sơn thu theo hộ (5.520 đồng/hộ/tháng) đạt 98% tán thành vì dễ quản lý và phù hợp nghị quyết địa phương. Cả hai hình thức đều đạt mức độ hài lòng chung 94,7% nhờ sự thống nhất dân chủ.

Tại sao mô hình hợp tác xã dịch vụ môi trường lại có tính bền vững vượt trội so với tổ tự quản thôn?

Điển hình như tại Hợp tác xã Đồng Lợi, khối lượng thu gom đạt khoảng 3 tấn rác/ngày và tiến hành tái chế rác nhựa thành các sản phẩm tiêu dùng. Nguồn thu từ hoạt động tái chế này bù đắp 70%-75% chi phí thu gom vận chuyển, đồng thời bảo đảm thu nhập ổn định 600.000 - 800.000 đồng/tháng cho người lao động.

Hương ước và quy chế thôn xóm có vai trò gì đối với sự tồn tại của quỹ môi trường?

Quy chế hoạt động của quỹ được 57,8% người dân ghi nhận nằm trong Nghị quyết của xã và 39,1% nằm trong hương ước làng. Hương ước đóng vai trò như công cụ kiểm soát xã hội vô hình, tạo áp lực dư luận giúp 92,1% người dân tự giác chấp hành việc đóng phí và giữ gìn vệ sinh chung.

Khó khăn lớn nhất trong việc duy trì và nhân rộng các quỹ môi trường nông thôn là gì?

Thách thức lớn nhất gồm: mức đóng góp của người dân còn thấp chỉ đáp ứng 25%-30% chi phí hoạt động thực tế; hạ tầng bãi chôn lấp thiếu quy hoạch hợp vệ sinh; thói quen phân loại rác thải tại nguồn của các hộ gia đình nông thôn còn gặp nhiều trở ngại do thiếu dụng cụ chuyên dụng.

Kết luận

• Quỹ môi trường cộng đồng khẳng định vai trò là thiết chế xã hội hóa thiết yếu, nhận được sự đồng thuận tuyệt đối của 99,7% người dân nông thôn trong việc giải quyết vấn đề rác thải sinh hoạt.
• Cơ chế tài chính tự chủ với 99,7% kinh phí đóng góp từ người dân (mức đóng từ 2.617 đến 5.520 đồng/tháng) là nhân tố cốt lõi bảo đảm duy trì hoạt động thu gom rác định kỳ tại các thôn xóm.
• Việc chuyển dịch từ mô hình tổ tự quản cấp 1 sang mô hình hợp tác xã dịch vụ môi trường cấp 3 giúp nâng cao thu nhập người lao động lên 600.000 - 800.000 đồng/tháng và giải quyết bài toán tái chế chất thải.
• Hương ước và quy ước làng xã đóng vai trò công cụ điều chỉnh chuẩn mực xã hội hữu hiệu, tạo động lực để 92,1% người dân thay đổi hành vi và tự giác chấp hành các quy định môi trường.
• Sự tham gia lãnh đạo và định hướng của cấp ủy, chính quyền cơ sở (chiếm 83,3% sáng kiến đề xuất) giữ vai trò quyết định đối với sự thành bại và tính ổn định của mô hình quỹ.

Luận văn đã đóng góp hệ thống luận cứ khoa học thực chứng và bộ dữ liệu toàn diện về thiết chế quỹ môi trường cơ sở. Trong lộ trình giai đoạn 2010-2012, các địa phương cần tập trung thể chế hóa quy chế quỹ vào hương ước làng văn hóa, tiến tới giai đoạn 2013-2015 nhân rộng mô hình hợp tác xã dịch vụ môi trường tại 100% các xã nông thôn.

Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và chính quyền địa phương hãy khai thác ngay nguồn tài liệu này để ứng dụng vào công tác xây dựng nông thôn mới văn minh, bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Sau một năm 2007 tăng trưởng mạnh mẽ, liên tiếp trong 2 năm 2008 và 2009, Việt Nam đã phải điều chỉnh lại chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế, rà soát và thay đổi hàng loạt các chính sách nhằm ổn định kinh tế vĩ mô và đảm bảo an sinh xã hội. Mặc dù đà tăng trưởng của Việt Nam đã bị chậm lại trong năm 2009 tuy nhiên sau hơn 20 năm Đổi mới, vị thế và diện mạo của đất nước đã hoàn toàn thay đổi.

Tuy nhiên, phát triển là một quá trình đa diện và không dễ để điều hoà mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, cho dù rất nhiều các quốc gia trên thế giới đã quen và đã áp dụng chiến lược phát triển bền vững. Sau Vedan, Miwon…sẽ còn không ít các công ty, tập đoàn khác có tên trong danh sách gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Rõ ràng, để có thể phát triển về kinh tế các quốc gia trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng cũng đã phải đánh đổi rất nhiều các nguồn tài nguyên thiên nhiên và chấp nhận một môi trường sống đang ngày càng bị ô nhiễm. Về khía cạnh không gian, các vấn đề về ô nhiễm môi trường thường gắn liền với các khu vực đô thị, tuy nhiên đó đã là một câu chuyện cũ bởi hiện nay khu vực nông thôn - lá phổi của quốc gia ở rất nhiều nơi cũng đã và đang bị ô nhiễm một cách nghiên trọng mà phần nhiều nguyên nhân trong số đó xuất phát từ sự gia tăng dân số, thay đổi các thói quen tiêu dùng và thói quen trong sản xuất.

Ở góc độ chính sách, trong những năm vừa qua số lượng các chính sách có liên quan tới lĩnh vực bảo vệ môi trường ngày càng nhiều, các quy định cũng ngày càng chặt chẽ và bám sát diễn biến của đời sống xã hội. Sự gia tăng nhanh chóng về mặt số lượng cũng như sự chặt chẽ các chính sách của Nhà nước liên quan tới lĩnh vực bảo vệ môi trường cho thấy hai vấn đề: (i) Nhà nước ngày càng quan tâm hơn tới các vấn đề bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển và (ii) Các vấn đề về bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay ngày càng trở nên bức thiết. Dễ nhận thấy điểm chung trong các chính sách này đó là chủ trương xã hội hoá công tác bảo vệ môi trường của Nhà nước, có thể dẫn ra Chỉ thị 36-CT/TW về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước (ngày 25-6- 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1998), Nghị quyết 41-NQ/TW nhằm đẩy mạnh hơn nữa các hoạt động bảo vệ môi trường hay Luật Bảo vệ Môi trường là những ví dụ điển hình. Ở góc độ cộng đồng, cách thức tổ chức xã hội của đô thị khác với nông thôn và sự khác biệt này một phần lớn là do sự mạnh yếu trong tính cố kết cộng đồng.

Đối với vấn đề ô nhiễm môi trường tại các đô thị ví dụ như rác thải thường có các công ty môi trường đô thị chịu trách nhiệm giải quyết, trong khi đó tại nông thôn vì nhiều lý do vấn đề này thường được mỗi người dân tự giải quyết theo những cách khác nhau hoặc được giải quyết bởi đội thu gom rác do cộng đồng tổ chức. Thực tế, tại nông thôn hiện nay ngoài vấn đề rác thải, môi trường nông thôn còn tồn tại rất nhiều các vấn đề bức xúc khác đòi hỏi cần những cách thức tổ chức quản lý và giải quyết các vấn đề môi trường của cộng đồng dưới dạng các quỹ môi trường cộng đồng.