Nhu cầu của người dân về hỗ trợ sau tái định cư tại thành phố Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh nhu cầu của người dân về việc hỗ trợ sau tái định cư nghiên cứu trường hợp tại thành phố hải, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Văn Trung
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Phương Đình
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Nhu Cầu Hỗ Trợ Sau Tái Định Cư Tại Hải Phòng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.3. KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: NHU CẦU CỦA NGƯỜI DÂN VỀ VIỆC HỖ TRỢ
• 2.1. ĐIỀU KIỆN KINH TẾ XÃ HỘI
• 2.2. SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 2.3. TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT
• 2.4. PHÂN TÍCH CÁC NHU CẦU CỦA NGƯỜI DÂN
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhu cầu hỗ trợ sau tái định cư tại Hải Phòng

Nhu cầu hỗ trợ sau tái định cư tại Hải Phòng đang trở thành một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh phát triển đô thị. Việc thu hồi đất để xây dựng cơ sở hạ tầng đã ảnh hưởng đến cuộc sống của nhiều hộ dân. Chính sách hỗ trợ cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo quyền lợi cho người dân bị ảnh hưởng.

1.1. Tình hình tái định cư tại Hải Phòng

Tái định cư tại Hải Phòng diễn ra trong nhiều dự án lớn, ảnh hưởng đến hàng ngàn hộ dân. Việc này đòi hỏi chính sách hỗ trợ hợp lý để đảm bảo cuộc sống của người dân không bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

1.2. Các chính sách hỗ trợ hiện hành

Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ cho người dân bị thu hồi đất. Tuy nhiên, việc thực thi còn nhiều bất cập, cần có sự điều chỉnh để phù hợp với thực tế.

II. Vấn đề và thách thức trong hỗ trợ sau tái định cư

Hỗ trợ sau tái định cư tại Hải Phòng gặp nhiều thách thức, từ việc thiếu thông tin đến sự không đồng thuận của người dân. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo hiệu quả của các chính sách hỗ trợ.

2.1. Thiếu thông tin và sự đồng thuận

Nhiều hộ dân không được thông tin đầy đủ về quyền lợi của mình sau khi tái định cư. Điều này dẫn đến sự không đồng thuận và phản đối từ phía người dân.

2.2. Khó khăn trong việc thực thi chính sách

Việc thực thi các chính sách hỗ trợ gặp khó khăn do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này làm giảm hiệu quả của các chương trình hỗ trợ.

III. Phương pháp hỗ trợ hiệu quả cho người dân sau tái định cư

Để hỗ trợ người dân sau tái định cư, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả, từ việc cung cấp thông tin đến hỗ trợ tài chính. Những phương pháp này cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân.

3.1. Cung cấp thông tin đầy đủ

Cung cấp thông tin rõ ràng về quyền lợi và nghĩa vụ của người dân sau tái định cư là rất quan trọng. Điều này giúp người dân hiểu rõ hơn về chính sách hỗ trợ.

3.2. Hỗ trợ tài chính và việc làm

Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính cho người dân để họ có thể ổn định cuộc sống. Đồng thời, tạo cơ hội việc làm cho người dân cũng là một giải pháp quan trọng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hải Phòng

Nghiên cứu về nhu cầu hỗ trợ sau tái định cư tại Hải Phòng đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng các chính sách hỗ trợ hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả khảo sát nhu cầu hỗ trợ

Khảo sát cho thấy người dân có nhu cầu cao về hỗ trợ tài chính và thông tin. Điều này cho thấy cần có sự cải thiện trong chính sách hỗ trợ hiện tại.

4.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần đề xuất các chính sách hỗ trợ cụ thể, phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân sau tái định cư.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho hỗ trợ sau tái định cư

Hỗ trợ sau tái định cư tại Hải Phòng cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu của người dân. Các chính sách hỗ trợ cần được điều chỉnh và thực thi hiệu quả hơn trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ hợp lý không chỉ giúp người dân ổn định cuộc sống mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần có một kế hoạch dài hạn cho việc hỗ trợ người dân sau tái định cư, đảm bảo rằng họ có thể phục hồi và phát triển cuộc sống của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dự án Cải thiện điều kiện Vệ sinh môi trường thành phố Hải Phòng giai đoạn 2004–2010 sử dụng nguồn vốn ODA từ Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) với tổng mức đầu tư 13.436 triệu Yên Nhật (tương đương 1.919,43 tỷ đồng). Để triển khai đồng bộ các hợp phần thoát nước mưa, xử lý nước thải và quản lý chất thải rắn, chính quyền thành phố đã thu hồi 828.000 m² đất, trong đó diện tích đất giao mới phục vụ các hạng mục công trình lên đến 551.000 m², tác động trực tiếp đến hàng nghìn hộ gia đình tại khu vực nội thành.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra trong nghiên cứu là sự đứt gãy cấu trúc sinh kế và các rủi ro xã hội mà người dân phải đối mặt khi bị thu hồi đất. Công tác đền bù giải phóng mặt bằng trước đây thường chỉ tập trung vào bồi hoàn vật chất bề nổi mà bỏ qua các tổn thất vô hình về mạng lưới xã hội và khả năng phục hồi thu nhập lâu dài. Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát, nhận diện và lượng hóa toàn diện nhu cầu hỗ trợ sau tái định cư của 1.080 hộ dân tại 10 phường thuộc 4 quận nội thành Hải Phòng gồm Hồng Bàng, Lê Chân, Ngô Quyền và Hải An.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển sau thu hồi đất, đảm bảo mục tiêu tối thiểu 100% hộ dân di dời duy trì hoặc nâng cao mức sống bằng và hơn nơi ở cũ. Kết quả nghiên cứu đóng vai trò cầu nối rút ngắn khoảng cách giữa quy định pháp luật và nguyện vọng thực tế của cộng đồng dân cư bị ảnh hưởng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết xã hội học hiện đại kết hợp với quan điểm duy vật biện chứng nhằm kiến giải các biến động xã hội diễn ra trong quá trình đô thị hóa:

• Lý thuyết Biến đổi xã hội: Tiếp cận quá trình thu hồi đất và di dân tái định cư dưới góc độ biến đổi cấu trúc chức năng. Nghiên cứu tập trung phân tích sự dịch chuyển vị thế xã hội và di động dọc về mức sống, việc làm cùng các điều kiện sinh hoạt của cộng đồng dân cư.
• Lý thuyết Di dân (Mô hình Lực đẩy - Lực hút của Ravenstein và phân tích Chi phí - Lợi ích): Giải thích động cơ và phản ứng của người dân khi di dời. Lợi ích kinh tế, hạ tầng kỹ thuật và môi trường sống tại nơi ở mới đóng vai trò là "lực hút" quyết định mức độ đồng thuận của các hộ gia đình.
• Lý thuyết Cấu trúc nhu cầu: Vận dụng mô hình phân cấp nhu cầu của Maslow, Alderfer và Genkin để phân chia nhu cầu thành các tầng bậc: nhu cầu ổn định đời sống tối thiểu, nhu cầu an cư và nhu cầu phát triển năng lực sinh kế.

Khung phân tích của đề tài xác lập 4 khái niệm then chốt: Tái định cư không tự nguyện, Phục hồi sinh kế, Bồi thường - Hỗ trợ và Nhóm người dễ bị tổn thương, gắn liền với các quy định tại Luật Đất đai năm 2003, Nghị định 197/2004/NĐ-CP và Nghị định 84/2007/NĐ-CP.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp định lượng và định tính nhằm thu thập dữ liệu đa chiều:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tổng dung lượng mẫu định lượng gồm 1.080 hộ gia đình chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi dự án trên địa bàn 10 phường thuộc 4 quận nội thành. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho từng khu vực địa lý và từng dạng tác động (thu hồi đất ở hoặc thu hồi đất nông nghiệp).
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng 1.080 phiếu điều tra bảng hỏi cấu trúc hóa để thu thập thông tin về kinh tế - xã hội, thu nhập, tài sản và nguyện vọng hỗ trợ. Phương pháp định tính thực hiện qua các cuộc phỏng vấn sâu cán bộ địa phương và tổ chức thảo luận nhóm tập trung với quy mô từ 8 đến 12 người mỗi nhóm tại 2 phường trọng điểm là Vĩnh Niệm và Đồng Quốc Bình.
• Xử lý dữ liệu: Toàn bộ dữ liệu thứ cấp và sơ cấp được mã hóa, phân tích thống kê mô tả, phân tích tương quan chéo bằng phần mềm SPSS for Windows phiên bản 11.0. Quá trình khảo sát thực địa và hoàn thiện số liệu được thực hiện trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát xã hội học trên 1.080 hộ gia đình với 3.624 nhân khẩu đã chỉ ra các đặc điểm nổi bật về điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu của người dân:

• Quy mô nhân khẩu và nhóm chính sách: Bình quân mỗi hộ gia đình có 3,36 nhân khẩu. Nhóm hộ có quy mô từ 3 đến 5 nhân khẩu chiếm tỷ lệ áp đảo với 72,8%, trong khi hộ độc thân chiếm 3,5% (35 hộ). Toàn địa bàn có 162 hộ thuộc diện gia đình chính sách và người có công với cách mạng (chiếm 15,0%), tập trung chủ yếu tại phường Đằng Giang (42 hộ) và phường Vĩnh Niệm (25 hộ).
• Tình trạng cư trú và nguồn gốc đất: Có 62,7% hộ dân (677 hộ) sinh sống ổn định tại nơi ở hiện tại từ trước ngày 15/10/1993, trong khi 37,3% hộ chuyển đến sau mốc thời gian này. Về mặt pháp lý, 69,6% hộ có đăng ký hộ khẩu thường trú, còn lại 30,4% thuộc các diện tạm trú dài hạn KT3, tạm trú ngắn hạn hoặc sử dụng đất lấn chiếm không có giấy tờ hợp lệ (điển hình tại dọc trục đường Nguyễn Bỉnh Khiêm và hồ Trại Chuối 2).
• Cơ cấu thu nhập và chi tiêu: Nguồn thu nhập chính của các hộ xuất phát từ làm công nhân viên chức (30,0%), hoạt động thương mại - dịch vụ (24,1%) và sản xuất nông nghiệp (14,7%). Tỷ lệ hộ có mức thu nhập bình quân dưới 4 triệu đồng/tháng chiếm đến 89,0% (trong đó mức dưới 1 triệu đồng chiếm 29,8%, từ 1 đến 2 triệu đồng chiếm 34,1%, từ 2 đến 4 triệu đồng chiếm 25,1%), chỉ có 11,0% hộ đạt mức thu nhập trên 4 triệu đồng/tháng. Khoản chi tiêu phổ biến của 60,1% hộ gia đình dao động trong khoảng 1 đến 3 triệu đồng/tháng.
• Nhu cầu về phương án tái định cư: Kết quả phân tích cho thấy người dân có nguyện vọng rất cao đối với phương án bố trí đất tái định cư phân lô có sẵn hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh (chiếm đa số tại các địa bàn nông nghiệp chuyển đổi như Vĩnh Niệm, Đằng Hải). Ngược lại, phương án nhận căn hộ chung cư cao tầng nhận được tỷ lệ đồng thuận thấp do không phù hợp với thói quen sinh hoạt và tập quán kinh doanh mặt tiền của các hộ dân đô thị.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân hóa thu nhập và mức độ sẵn sàng ủng hộ dự án chịu tác động trực tiếp từ đặc điểm địa bàn cư trú và phương thức mưu sinh. Tại các phường nội thành cũ như Lạch Tray và Đằng Giang, các hộ mặt tiền tận dụng triệt để lợi thế vị trí để kinh doanh buôn bán hoặc cho thuê mặt bằng sinh lời, do đó việc giải tỏa trắng tạo ra lực cản tâm lý rất lớn. Trong khi đó, tại phường Vĩnh Niệm, quá trình đô thị hóa chuyển từ xã lên phường năm 2003 đã khiến hệ thống thủy lợi bị gián đoạn, làm cho 33% hộ nông nghiệp phải canh tác cầm chừng hoặc bỏ hoang ruộng đồng; nhóm dân cư này có xu hướng ủng hộ dự án để sớm ổn định cuộc sống mới.

So sánh với kết quả nghiên cứu tại dự án Khu đô thị mới Thủ Thiêm năm 2005 của Viện Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, điểm tương đồng nổi bật là những chậm trễ trong tiến độ giải phóng mặt bằng đều bắt nguồn từ khoảng cách giữa chính sách đền bù áp giá hành chính với nhu cầu thực tiễn của người dân. Trên các biểu đồ phân tích tương quan của luận văn, mức độ hài lòng của người dân tăng rõ rệt khi dự án lồng ghép các gói hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và cung cấp mặt bằng tái định cư tương thích với cấu trúc sinh kế cũ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả công tác hỗ trợ phục hồi sau tái định cư:

• Thiết lập tiểu dự án bồi thường và hỗ trợ tái định cư độc lập: Căn cứ quy định tại Nghị định 84/2007/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng và các Ban Quản lý dự án cần tách riêng công tác giải phóng mặt bằng thành một hợp phần độc lập. Quy trình này đòi hỏi phải hoàn thành 100% việc xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật, đường giao thông, cấp thoát nước và điện sinh hoạt tại khu tái định cư trước khi thực hiện di dời dân cư trong giai đoạn 2007–2009.
• Xây dựng chương trình chuyển đổi nghề nghiệp và giải quyết việc làm: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với chính quyền địa phương triển khai các lớp đào tạo nghề ngắn hạn, tư vấn việc làm tại các khu công nghiệp Nomura, Đình Vũ cho tối thiểu 80% lao động nông nghiệp bị thu hồi đất tại các phường Vĩnh Niệm, Đằng Hải và Đông Hải.
• Mở rộng các gói tín dụng ưu đãi phục hồi sinh kế: Ngân hàng Chính sách Xã hội và các quỹ hỗ trợ phát triển địa phương cần phân bổ nguồn vốn vay ưu đãi lãi suất thấp cho 100% hộ dân thuộc nhóm yếu thế, hộ nghèo và 162 gia đình chính sách, giúp các hộ có đủ nguồn lực tài chính đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh hoặc chuyển đổi mô hình kinh tế hộ gia đình trong vòng 12 đến 24 tháng sau tái định cư.
• Tăng cường cơ chế tham vấn cộng đồng và giám sát minh bạch: Ban Quản lý dự án phối hợp cùng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp tổ chức đối thoại công khai, niêm yết biểu giá đền bù và lấy ý kiến của 1.080 hộ dân định kỳ theo từng quý. Cơ chế này nhằm giải quyết kịp thời các khiếu nại, nâng cao tỷ lệ đồng thuận của người dân đạt trên 95% trong suốt quá trình triển khai dự án.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước và Ban Quản lý dự án: Cán bộ tại Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng, Sở Xây dựng, Sở Tài nguyên và Môi trường ứng dụng dữ liệu để hoạch định chính sách đền bù, phân bổ quỹ đất tái định cư và lập kế hoạch giải phóng mặt bằng thực tế.
• Chuyên gia phát triển xã hội và tư vấn dự án ODA: Các chuyên gia làm việc tại các tổ chức quốc tế như JICA, WB, ADB sử dụng khung phân tích xã hội học và các chỉ số lượng hóa để xây dựng Kế hoạch Tái định cư và Đánh giá tác động xã hội (SIA) cho các dự án hạ tầng đô thị.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Xã hội học, Quản lý công: Giảng viên và người học tiếp cận nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng - định tính, phương pháp xử lý dữ liệu SPSS trên cỡ mẫu lớn 1.080 quan sát.
• Các tổ chức đoàn thể và cán bộ cơ sở: Cán bộ Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ cấp quận, phường áp dụng tài liệu để nắm bắt tâm tư nguyện vọng của người dân, nâng cao năng lực giám sát và hỗ trợ các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu chính của luận văn nghiên cứu về tái định cư tại Hải Phòng là gì? Nghiên cứu tập trung nhận diện, phân tích và lượng hóa toàn diện nhu cầu ổn định đời sống, phương án tái định cư và các chương trình hỗ trợ sinh kế của người dân bị thu hồi đất thuộc Dự án Thoát nước mưa, nước thải và Quản lý chất thải rắn Hải Phòng, từ đó đưa ra các khuyến nghị chính sách cụ thể.

Cỡ mẫu và phương pháp thu thập dữ liệu trong nghiên cứu được triển khai thế nào? Nghiên cứu tiến hành điều tra bảng hỏi trên 1.080 hộ gia đình tại 10 phường thuộc 4 quận nội thành Hải Phòng, đồng thời kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ địa phương và tổ chức các buổi thảo luận nhóm tập trung từ 8 đến 12 người tại 2 phường Vĩnh Niệm và Đồng Quốc Bình.

Thực trạng thu nhập của các hộ dân trong vùng dự án phân bố ra sao? Thu nhập của người dân nhìn chung ở mức trung bình và thấp, với 89,0% hộ gia đình có thu nhập bình quân dưới 4 triệu đồng/tháng (trong đó nhóm dưới 1 triệu đồng chiếm 29,8%, từ 1 đến 2 triệu đồng chiếm 34,1%). Nhóm hộ có thu nhập trên 4 triệu đồng/tháng chỉ chiếm 11,0%, chủ yếu tập trung ở các hộ kinh doanh buôn bán.

Vì sao người dân vùng dự án ưu tiên phương án đất phân lô hơn chung cư cao tầng? Phần lớn người dân quen với nếp sống gắn liền với đất đai, cần không gian mặt bằng để kinh doanh dịch vụ hoặc canh tác nông nghiệp phụ trợ. Căn hộ chung cư cao tầng chưa đáp ứng được tập quán mưu sinh truyền thống và tạo ra chi phí quản lý vận hành phát sinh đối với các hộ có thu nhập thấp.

Luận văn đề xuất những chính sách hỗ trợ phục hồi sinh kế nào cho người dân? Tác giả khuyến nghị tách riêng tiểu dự án tái định cư độc lập, tổ chức đào tạo nghề chuyển đổi cho hơn 80% lao động mất đất nông nghiệp, cấp vốn vay tín dụng ưu đãi cho 162 gia đình chính sách cùng các hộ yếu thế, đồng thời duy trì đối thoại công khai để đảm bảo tính minh bạch.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa các lý thuyết xã hội học hiện đại và khung pháp lý Việt Nam như Luật Đất đai năm 2003, Nghị định 197/2004/NĐ-CP, Nghị định 84/2007/NĐ-CP để phân tích sâu sắc bài toán tái định cư đô thị.
• Khảo sát thực chứng trên 1.080 hộ dân tại 10 phường nội thành Hải Phòng đã phản ánh bức tranh toàn cảnh về nhân khẩu, thu nhập (89,0% hộ dưới 4 triệu đồng/tháng) và tính pháp lý phức tạp của quỹ đất thu hồi.
• Nghiên cứu chỉ ra quy luật rõ nét: nhu cầu hỗ trợ của người dân gắn chặt với cấu trúc sinh kế cũ, trong đó phương án cấp đất tái định cư phân lô có hạ tầng hoàn thiện luôn nhận được sự đồng thuận cao nhất.
• Đóng góp quan trọng của công trình là hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về cơ chế bồi thường độc lập, đào tạo nghề, hỗ trợ tín dụng ưu đãi và tham vấn cộng đồng phục vụ giai đoạn phát triển đô thị 2007–2010.
• Đây là tài liệu khoa học thiết thực dành cho các nhà hoạch định chính sách, ban quản lý dự án và các nhà nghiên cứu trong việc thiết lập các kế hoạch hành động tái định cư bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, Việt nam đã có những bƣớc phát triển khá tích cực trong các lĩnh vực phát triển xã hội, đặc biệt trong các vấn đề về xoá đói giảm nghèo, cấp nƣớc và vệ sinh nông thôn, cơ sở hạ tầng, vấn đề giới…Sự phát triển kinh tế thƣờng đƣợc dựa trên việc xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng nhằm đáp ứng các nhu cầu về phát triển dân số và phát triển xã hội. Việc xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng này, đến lƣợt nó lại ảnh hƣởng đến cộng đồng dân cƣ thông qua việc thu hồi đất và/hoặc ảnh hƣởng đến các công trình hạ tầng khác và chính những ảnh hƣởng này lại có những tác động ngƣợc lại đối với nền kinh tế xã hội và cộng đồng nơi triển khai việc xây dựng. Những tác động nói trên bao gồm việc thu hồi đất, tái định cƣ… ảnh hƣởng đến sinh kế ngƣời dân và có khả năng phá vỡ sự đoàn kết của cộng đồng.

Việc thu hồi đất và tái định cƣ nói trên có thể có những ảnh hƣởng nghiêm trọng mà không thể ƣớc tính đƣợc về mặt kinh tế. Việc phá vỡ các mối quan hệ trong cộng đồng, đoàn kết xã hội đối với những cộng đồng bị ảnh hƣởng cũng nhƣ khả năng tái đoàn kết tại những khu vực sau tái định cƣ có thể trở lên trầm trọng nếu không có những chính sách hỗ trợ hợp lý. Chính vì vậy, một chính sách hỗ trợ hợp lý trong kế hoạch tái định cƣ có thể sẽ trở thành một cơ hội phát triển, và điều này cần thiết để xem xét các chính sách hỗ trợ tái định cƣ nhƣ một hợp phần trong tổng thể của các dự án phát triển chứ không nên coi đó là một hoạt động riêng biệt. Điều này có nghĩa là cần có một nguồn lực cũng nhƣ một thiết chế phù hợp trong việc chuẩn bị cũng nhƣ thực hiện các hoạt động tái định cƣ.

Thực hiện các chính sách tái định cƣ nhƣ một chƣơng trình phát triển không chỉ giúp cộng đồng nơi thực hiện dự án ổn định cuộc sống, đảm bảo mức sống ít nhất là bằng hoặc hơn so với trƣớc khi thực hiện dự án mà còn thúc đẩy việc đảm bảo tính bền vững của các dự án phát triển. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trang 2 Cho đến nay, Chính phủ Việt nam đã ban hành nhiều hƣớng dẫn trong việc thực hiện chính sách bồi thƣờng giải phóng mặt bằng đối với các dự án có thu hồi đất nhƣ Luật đất đai sửa đổi năm 2003, Nghị định 197/2004/NĐ-CP về bồi thƣờng hỗ trợ khi nhà nƣớc thu hồi đất…và các Quyết định của từng tỉnh thành nhằm hƣớng dẫn và cụ thể hoá việc triển khai thực hiện các chính sách nêu trên. Tuy nhiên, do tính chất của mỗi dự án lại khác nhau, hoặc là thu hồi đất trong khu vực đô thị (tái định cƣ đô thị) hoặc là thu hồi đất theo tuyến (tái định cƣ tuyến)… và sự khác khau này còn phụ thuôc trực tiếp vào điều kiên kinh tế xã hội riêng biệt của từng khu vực, từng địa phƣơng nơi triển khai dự án. Chính vì vậy, mỗi một chính sách này chƣa thể đƣợc coi là một hƣớng dẫn toàn diện đối với các hoạt động về thu hồi đất và tái định cƣ mà cần có những nghiên cứu, hƣớng dẫn chuyên sâu hơn về đặc điểm kinh tế xã hội, tác động của thu hồi đất đối với cộng đồng và nhu cầu của ngƣời dân trong việc hỗ trợ phục hồi sau tái định cƣ.

Bên cạnh đó, thực tế công tác tái định cƣ hiện nay trong các dự án phát triển nói chung đang gặp nhiều khó khăn, vƣớng mắc mà một trong những nguyên nhân chính là các dự án này chƣa nhận đƣợc sự đồng thuận từ phía ngƣời dân. Về nguyên tắc, nếu chúng ta hiểu đƣợc đối tƣợng sắp sửa di dời là ai, thì sẽ có cơ sở đề ra các giải pháp và biện pháp hỗ trợ một cách thiết thực và hiệu quả nhất. Ngoài ra, trong cấu thành các chi phí bồi thƣờng, nhiều dự án hiện nay dƣờng nhƣ cũng chƣa chú trọng đến công tác hỗ trợ những thiệt hại "vô hình" mà các hộ phải gánh chịu. Những thiệt hại này cũng có thể "lƣợng hoá" một phần từ kết qủa điều tra xã hội học để bổ sung trong chính sách bồi thƣờng1.

Nhƣ vậy, thiếu các cuộc điều tra xã hội học về khảo sát điều kiện kinh tế xã hội tại các địa phƣơng, về nhu cầu phƣơng án bồi thƣờng và tái định cƣ, nhu cầu hỗ trợ sau tái định cƣ…đã tạo một khoảng cách giữa các yếu tố thực thi của dự án với mong muốn của ngƣời dân, hay nói một cách khác thiếu các cuộc điều tra xã hội học trong quá trình chuẩn bị và triển khai việc thu hồi đất và tái định cƣ đã khiến cho các dự án không đáp ứng đƣợc nhu cầu thực tế của ngƣời dân và nhiều khả năng không đạt đƣợc sự thành công cao. 1 Nguồn tin: T/C Sài Gòn Đầu tư & Xây dựng, số 7/2006, Th.S Dƣ Phƣớc Tân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trang 3 Về vấn đề này, đề tài nghiên cứu sẽ đi sâu nghiên cứu tìm hiểu và lý giải điều kiện kinh tế xã hội của một số khu dân cƣ điển hình tại thành phố Hải Phòng, tác động của việc thu hồi đất đối với cộng đồng dân cƣ và từ đó xác định nhu cầu của ngƣời dân trong việc phục hồi cuộc sống, đảm bảo cuộc sống của họ ít nhất là bằng và/hoặc hơn so với mức trƣớc khi thực hiện dự án. Mong muốn kết quả của đề tài nghiên cứu sẽ là cơ sở cho việc xây dựng chính sách, chƣơng trình phát triển chung của nhà nƣớc có liên quan đến lĩnh vực bồi thƣờng và hỗ trợ khi nhà nƣớc thu hồi đất trong các dự án phát triển, từ đó góp phần vào việc đảm bảo ổn định đời sống và công bằng cho ngƣời dân trong khu vực dự án. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2.

Mục tiêu nghiên cứu  Phân tích và đánh giá nhu cầu phục hồi cuộc sống sau tái định cƣ của ngƣời dân bị thu hồi đất trong các chƣơng trình dự án phát triển;  Trên cơ sở nhận diện nhu cầu, đƣa ra các khuyến nghị cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả của các hỗ trợ phục hồi cuộc sống sau tái định cƣ. Nhiệm vụ nghiên cứu Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, nội dung chính của nghiên cứu sẽ bao gồm các nhiệm vụ nhƣ sau:  Hệ thống hoá lý thuyết xã hội học liên quan, xây dựng các khái niệm công cụ phục vụ đề tài nghiên cứu;  Khảo sát và phân loại các nhu cầu phục hồi cuộc sống sau tái định cƣ  Thu thập, phân tích kết quả thực hiện các chƣơng trình hỗ trợ/phục hồi cuộc sống trong kế hoạch tái định cƣ của một số dự án phát triển có liên quan  Luận chứng cho các khuyến nghị cần thiết LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3.1 Đối tƣợng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài chính là nhu cầu của người dân về việc hỗ trợ sau tái định cư trong các dự án có thu hồi đất, nghiên cứu trƣờng hợp tại thành phố Hải Phòng. Việc khảo sát và đánh giá nhu cầu này sẽ đƣợc tiến hành thông qua việc nghiên cứu các tài liệu thứ cấp (các văn bản có liên quan), đánh giá việc thực hiện của một số dự án điển hình (thông tin sơ cấp) và thông qua cuộc khảo sát các hộ dân bị ảnh hƣởng trong dự án có thu hồi đất.

Từ đó đƣa ra các đánh giá kết luận mang tính chủ quan và đề xuất các chƣơng trình phù hợp.2 Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm các nội dung sau:  Nghiên cứu về nhu cầu ổn định cuộc sống của ngƣời dân nhƣ quan điểm của ngƣời dân về thu hồi đất, nhu cầu về đảm bảo tiến độ, nhu cầu về về việc thực thi chính sách phù hợp….  Nghiên cứu về các nhu cầu của ngƣời dân về các phƣơng án tái định cƣ bao gồm phƣơng án chia lô đất tái định cƣ (có sẵn CSHT), phƣơng án căn hộ chung cƣ, phƣơng án tái định cƣ tại chỗ (bồi thƣờng bằng tiền và hộ dân tự lo chỗ ở).  Nhu cầu về các chƣơng trình hỗ trợ khác nhƣ hỗ trợ tín dụng, hỗ trợ giải quyết việc làm.khi có thu hồi đất. Phƣơng pháp luận 4.1 Lý thuyết xã hội học Phƣơng pháp luận chung cho các nghiên cứu xã hội là; xã hội là một cấu trúc có hệ thống, các bộ phận của thành hệ thống này có mối quan hệ với nhau; xã hội LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trang 5 luôn vận động, phát triển và chúng ta có thể định lƣợng đƣợc các hiện tƣợng và quá trình xã hội.

Trong nội dung nghiên cứu của đề tài, có nhiều vấn đề đƣợc đặt ra và cần phải tìm ra nguyên nhân, cách giải quyết. Bên cạnh các vấn đề đƣợc xác định thông qua hiện trạng thì cần thiết phải nghiên cứu và tìm ra tính quy luật của hiện tƣợng nghiên cứu. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và áp dụng các lý thuyết xã hội học là điều không thể thiếu trong nghiên cứu này. Phƣơng pháp luận Mác-xít đƣợc sử dụng trong toàn bộ nội dung của đề tài để làm cơ sở cho việc xem xét, giải thích các sự kiện xã hội trong mối quan hệ biện chứng và trong quá trình phát triển của lịch sử xã hội.

Nhƣ vậy phƣơng pháp này giúp cho việc xem xét sự vận động, biến đổi đời sống ngƣời dân và nhu cầu của họ sau khi di dời, tái định cƣ khi bị ảnh hƣởng bởi một dự án cụ thể. Đồng thời, phƣơng pháp tiếp cận hệ thống cũng giúp xem xét quá trình biến đổi về mức sống của các hộ gia đình bị ảnh hƣởng bởi việc thu hồi đất, di dời và tái định cƣ bởi dự án tại Hải Phòng, từ đó xác định các nhu cầu về việc hỗ trợ sau tái định cƣ và định hƣớng phát triển lâu dài đối với sinh kế của các hộ dân này trong khu vực dự án nói chung.2 Các phƣơng pháp nghiên cứu cụ thể 4.1 Phương pháp phân tích tài liệu Trƣớc khi tiến hành xây dựng đề tài, việc nghiên cứu và tham khảo các tài liệu liên quan sẽ đƣợc tiến hành thận trọng nhằm xây dựng những ý tƣởng và đề cƣơng chính cho đề tài.