Phần mở đầu, Kết luận và tƣ liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chƣơng và phần phụ lục kèm theo. Chƣơng 1, với tiêu đề “SÁCH LỊCH SỬ VIỆT NAM VIẾT BẰNG CHỮ HÁN CHO HỆ ẤU HỌC NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỶ XIX – ĐẦU THẾ KỶ XX”, nhằm nêu lên một cái nhìn chung về sách giáo khoa lịch sử Việt Nam cho hệ thống trƣờng 3 cấp của nền cải lƣơng giáo dục chữ Hán 1906, đồng thời bƣớc đầu giới thiệu An Nam sơ học sử lƣợc 安南初學史略 về mặt văn bản học. Chƣơng 2, với tiêu đề “MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ PHƢƠNG DIỆN NỘI DUNG CỦA SÁCH AN NAM SƠ HỌC SỬ LƢỢC 安南初學史略”, nhằm phân tích về các vấn đề thuộc bình diện nội dung của An Nam sơ học sử lƣợc 安南初學史略. Phụ lục kèm theo luận văn này là bản dịch An Nam sơ học sử lƣợc 安 南初學史略 dày 144 trang, do chúng tôi thực hiện, trực tiếp dịch từ văn bản An Nam sơ học sử lƣợc 安南初學史略 mang ký hiệu A.935 của thƣ viện Viện nghiên cứu Hán Nôm.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 SÁCH LỊCH SỬ VIỆT NAM VIẾT BẰNG CHỮ HÁN CHO HỆ ẤU HỌC NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỶ XIX – ĐẦU THẾ KỶ XX. Chƣơng này nhằm trình bày những nét khái quát nhất về tình hình giáo dục chữ Hán 1906 – 1919 cũng nhƣ hệ thống sách giáo khoa lịch sử Việt Nam viết bằng chữ Hán trong hệ thống nhà trƣờng 3 cấp của hệ thống giáo dục cải lƣơng trên, nơi mà bộ sách An Nam sơ học sử lƣợc 安南初學 史略 đƣợc sử dụng với tƣ cách là sách học chính thức. Do vậy, chƣơng này bao gồm các nội dung sau: - Cải lƣơng giáo dục chữ Hán 1906 – 1919. - Sách giáo khoa lịch sử Việt Nam bằng chữ Hán trong chƣơng trình cải lƣơng giáo dục đầu thế kỷ XX (1906 – 1919).
- Những vấn đề văn bản học An Nam sơ học sử lƣợc 安南初學史略 – bộ sách giáo khoa lịch sử Việt Nam cho hệ Ấu học trong chƣơng trình cải lƣơng giáo dục chữ Hán đầu thế kỷ XX.4 CẢI LƢƠNG GIÁO DỤC CHỮ HÁN (1906 – 1919).1 Áp lực đối với cải lƣơng giáo dục từ xã hội. Sau Hiệp ƣớc 1884, tuy đã hoàn chỉnh bộ máy cai trị song thực dân Pháp vẫn duy trì chƣơng trình giáo dục khoa cử đầy cặn bã, đầy nọc độc để đánh lừa, ru ngủ nhân dân ta, nhất là với tầng lớp “thức tự - biết chữ”. Chính sách thâm độc đó đã bị các sĩ phu yêu nƣớc đƣơng thời tố cáo, lên án, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong đó ngƣời đã tố cáo mạnh mẽ, quyết liệt nhất là Phan Bội Châu. Cụ đã viết trong Hòa lệ cống ngôn năm 1906, nội dung bức thƣ này nhƣ sau: “Kính gửi 6500 thí sĩ đồng bào túc hạ ! Nƣớc mất 30 năm rồi ! Giống nòi ta 10 phần bị tiêu diệt đến 6,7 phần rồi.
Lũ giặc dị chủng lợi dụng những ngƣời biết chữ, đọc sách chúng ta diệt giống nòi ta. Thế nào là nƣớc mất ? Từ khi bọn giặc dị chủng đến phá kinh thành nƣớc ta, đoạt quốc quyền của chúng ta, vua hãm trong cung sâu, không khác tù đày; quan lại nhân dân bị đánh roi đòn, khác gì trâu ngựa. Hết thảy chính quyền, không kể lớn bé, nằm trong tay giặc. Các anh em hãy nhìn lá cờ cắm trong trƣờng thi là lá cờ ta chăng ? hay là cờ ba sắc của giặc nhỉ ? Lúc này là lúc nào nếu không phải là lúc đồng bào chúng, ta phàm là ngƣời có huyết khí đều vật vã khóc lóc, dấn thân vì nạn nƣớc, gối đất ngủ sƣơng để chịu tang nƣớc, nếm mật nằm gai báo quốc đó sao ? Các anh em còn mặt mũi nào mà tham gia ứng thí nữa ? Thế nào là giống nòi bị diệt ? Dã tâm của giặc nhƣ hổ ngoạm, tằm ăn, thực không sao kể xiết, nhƣng âm mƣu đoạt lấy mệnh mạch của chúng ta, đó là cái chính.
Chính phủ giặc thu thuế chúng ta đến muôn hình vạn trạng, thƣơng nhân giặc cƣớp đoạt lợi quyền của chúng ta đến muôn ức vạn, ngay cả cứt đái dơ bẩn cũng vơ vét hết, nên dân ta, kẻ nghèo chết trƣớc, ngƣời giàu chết sau, đói rét đến thân, tinh khí hao tổn, giống nòi chẳng sinh, dẫu có sinh nhƣng chẳng có dƣỡng. Các anh em hãy xem của cải trong nhà, trai gái sinh nở, so với 10 năm trƣớc đây thế nào ? Đã không binh hỏa, lại không thiên tai, mà tình cảnh lại đến mức nhƣ thế là do ai nhỉ ? Lúc này là lúc nào, nếu không phải là lúc mà những ngƣời có huyết khí trong số đồng bào chúng ta chau mày, nhăn trán, đêm ngày dằn vặt, mƣu tính gìn giống giữ nòi, vì liệt tổ liệt tông của chúng ta đang yên nghỉ nơi chín suối, vì cha mẹ hiền từ mang nặng đẻ đau mà rửa mối nhục mất nƣớc hay sao ? Các anh em còn mặt mũi nào mà tham gia ứng thí với giặc ?”. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên cơ sở lƣu ý anh em thức tự biết về thân trạng của đất nƣớc giống nòi, Phan Bội Châu đi vào phân tích âm mƣu của bọn giặc diệt chủng mà anh em thức tự hoặc vô tình hoặc hữu ý vì đam mê cử nghiệp đã bị giặc lợi dụng để đi đến một luận điểm có tính chất mấu chốt rằng, giặc đã lợi dụng những ngƣời thức tự cho âm mƣu diệt chủng của chúng: “Sao lại nói giặc lợi dụng những ngƣời biết chữ chúng ta diệt giống nòi ta ? Nƣớc ta gần đây, ngƣời có thể nắm quyền bính ở trên dân chúng, ấy là kẻ sĩ; ngƣời có thể hút máu liếm mủ cũng là kẻ sĩ; ngƣời có thể làm mọt nƣớc hại dân để nuôi béo mình cũng là kẻ sĩ. Ôi kẻ sĩ, tự cho mình nhiệm vụ “lấy đạo giác ngộ dân, thác không dời dối, đạo may vẹn toàn”, đó là điều muôn dân trông mong ở nơi kẻ sĩ.
Há lại có thể muối mặt theo giặc, táng tận lƣơng tâm, điên khùng mất trí, không điều xấu nào không làm, để đến nỗi nhƣ bây giờ ƣ ? Thế mà chính phủ giặc đối xử với kẻ sĩ, bóc tƣớc tất cả những gì là quốc túy, chỉ lƣu lại thứ khoa cử cặn bã này, dụ để rồi hãm hại anh em, dỗ anh em bằng hƣ hàm, lấy lộc mỏng nhử anh em, biến anh em thành chó săn, bắt anh em làm kẻ thu thuế vơ vét, tróc thuế thu đòi, bày đặt móc moi, gây bao oan ngục, cắn chết cả chú bác, cậu mợ, cha mẹ anh em để bồi dày túi tham cho giặc. Đem cả đời làm chó săn, nịnh bợ lũ sài lang dị chủng để rồi cái mình thu đƣợc chẳng qua cũng chỉ là những cục xƣơng thừa, thịt thối mà thôi. Sao anh em chẳng nghĩ “thỏ đã hết chó săn phải chết” vốn là lẽ thƣờng có xƣa nay. Nhƣ thế là nƣớc mất, giống nòi bị diệt ấy là do thế cục tạo nên.
Các anh em còn mặt mũi nào mà tham gia ứng thí của giặc nữa. “Gái điếm hay đâu hờn mất nƣớc. Cách sông còn hát Hậu đình hoa” thật là câu đáng đƣợc ngâm vì anh em đấy. Này Tiến sĩ, này Cử nhân, này Tú tài, quả là những mồi nhử độc ác khiến giống nòi ta bị tiêu diệt, nƣớc ta bị mất.
Sau đây chục năm nữa, cháu con tuyệt diệt, phần mộ hoang vu, lúc ấy hƣ danh Tiến sĩ, Cử nhân, Tú tài gửi cho ai nhỉ ? cho ai nhỉ ? Liệt tổ liệt tông ngậm hờn dƣới suối hoàn toàn chẳng muốn nhận hƣ danh do chính phủ 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giặc phong tặng, hơn nữa các cụ lại còn sụt sùi nhỏ lệ đến mức khạc nhổ cả ra”. Nƣớc mất giống nòi bị diệt là do cục thế tạo nên. Trong cái cục thể nƣớc mất khiến chủng diệt, vậy mà sĩ tử - những ngƣời tự nhiệm “lấy đạo giác dân” mà chính mình lại chƣa giác ngộ. Vì vậy, Phan Bội Châu nhiều câu nhằm cho họ tỉnh ngộ lại.
“Các anh em còn mặt mũi nào mà tham gia ứng thí nữa…Tiến sĩ cử nhân để làm gì khi mà nƣớc mất chủng diệt, mồ mả cha ông bị giày xéo…”. “Sau đây chục năm nữa, con cháu tuyệt diệt, phần mộ hoang vu, lúc ấy hƣ danh Tiến sĩ, Cử nhân, Tú tài giữ cho ai nhỉ…”. Từ sự giác ngộ sĩ tử về hình thế đất nƣớc chủng tộc, vạch trần các âm mƣu thâm độc của giặc, Phan Bội Châu kêu gọi và cổ động họ hãy gánh vác trách nhiệm của kẻ sĩ trong hoàn cảnh thời thế bấy giờ. “Ôi ! đọc sách, làm sáng tỏ nghĩa lý chỉ là kẻ sĩ mà thôi, có tƣ tƣởng vĩ đại cũng là kẻ sĩ, gánh nặng đƣờng xa cũng là kẻ sĩ.
Các anh em hãy xem rộng các sách Âu Á tân thƣ, tiểu sử các anh hùng vĩ đại, nhƣ Cát Tô Sĩ, nhƣ Lƣ Thoa, nhƣ Cát Điền Tùng Âm, Đại Ôi Trọng Tín. Đổi mới để tạo thời thế, không nhờ sức của kẻ sĩ thì nhờ ai ? Anh em ơi ! Anh em ơi ! Nếu anh em làm thì cũng đƣợc nhƣ thế đấy ! Lấy nhiệt thành làm chủ, lấy đạo đức phụ trợ, tự chính mình để khiến ngƣời khác cũng chính theo, tự lo cho mình để rồi lo cho ngƣời khác, tẩy rửa tập quán nô lệ xấu xa, gây tiếng vang độc lập trƣớc, ấy là trách nhiệm của ngƣời đức sĩ. Lấy nhiệt thành làm chủ, lấy hùng biện phụ trợ, tìm nơi diễn thuyết, khiến ngƣời yếu trở nên mạnh, kẻ ngu thành trí, khơi dậy nhân tâm đã chết, hô hào tinh thần yêu nƣớc, ấy là trách nhiệm của những ngƣời chí sĩ. Lấy nhiệt thành làm chủ, lấy dũng khí phụ trợ, vẫy áo đứng dậy, bôn tẩu khắp hoàn cầu, chọn lựa văn minh, mƣu đồ khôi phục, ấy là trách nhiệm của những ngƣời nghị sĩ.
Lấy nhiệt thành làm chủ, lấy ý tƣởng phụ trợ, trƣớc thƣ, lập ngôn, theo bệnh bốc thuốc, cố gắng, khuyến 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học, chung đúc anh hùng, ấy là trách nhiệm của kẻ triết sĩ đó. Lấy nhiệt thành làm chủ, lấy mƣu lƣợc hỗ trợ, xét muốn biến còn trong mầm non, thu núi sông trong tàn cục, làm cho kẻ mạo hiểm không nhầm phƣơng châm, ấy là trách nhiệm của kẻ sách sĩ đó. Lấy nhiệt thành làm chủ, lấy sảng khoái hỗ trợ, theo Kinh Kha, theo Sĩ Nhiếp, vì ngƣời dân nƣớc rửa sạch bất bình, khiến thù trong giặc ngoài chạy đâu cũng không thoát khỏi búa rìu, ấy là trách nhiệm của hiệp sĩ đó.