MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài Trong xã hội, để con người tuân thủ pháp luật một cách tự giác thì cần làm cho họ hiểu được sự cần thiết và lợi ích xã hội của các quy định pháp luật. Từ đó hình hành thái độ tôn trọng pháp luật và định hướng cho các hành vi pháp luật của các cá nhân trong đời sống xã hội. Luật pháp muốn có hiệu lực, hiệu quả thì ngoài việc sử dụng sức mạnh của công quyền, bằng cưỡng chế thì còn cần huy động cả sức mạnh của tư tưởng và tinh thần trong việc thực thi pháp luật; pháp luật phải được con người nhận thức như là cái cần thiết, phải tạo niềm tin và sự kính trọng đối với pháp luật. 1] Đó cũng chính là mục đích, yêu cầu cơ bản của giáo dục pháp luật đối với mọi công dân nói chung và trẻ em nói riêng.
Giáo dục pháp luật là một yếu tố có vai trò chủ đạo của quá trình hình thành ý thức pháp luật ở cá nhân con người. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết:“ Hiền, dữ đâu phải là tính sẵn. Phần nhiều do giáo dục mà nên”. Việc giáo dục pháp luật nhằm mục đích cung cấp cho các cá nhân những tri thức pháp luật cần thiết, xây dựng tình cảm, thái độ tôn trọng và hành vi tích cực tuân thủ pháp luật trong cuộc sống hàng ngày.
Trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, khi mà toàn Đảng toàn dân ta đang nỗ lực xây dựng một nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì dân, tất cả mọi người đều phải “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật” thì làm sao để mọi tầng lớp nhân dân đều hiểu và thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật là một điều hết sức cần thiết, đặc biệt là đối với thế hệ thanh thiếu niên hiện nay. Thanh, thiếu niên là đối tượng đang trong độ tuổi phát triển vượt bậc về thể chất và có những thay đổi mạnh mẽ về tâm sinh lý. Đây là độ tuổi thích khám phá, thử nghiệm, muốn chứng minh cái tôi…do đó dễ bị ảnh hưởng bởi những mặt tích cực cũng như mặt tiêu cực, tác động xấu của xã hội. Sự hình thành nhân cách của thanh, thiếu niên gắn liền với sự tác động đa chiều của môi trường sống: gia đình, nhà trường và xã hội với những yếu tố cụ thể về chính trị, kinh tế, văn hoá; là sản phẩm trực tiếp của quá trình giáo dục và rèn luyện của chủ thể nhân cách, trong đó giáo dục pháp luật có ý nghĩa đặc biệt.
Chính vì vậy, vấn đề giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên nói chung và thanh thiếu niên vi phạm pháp luật nói riêng ngày càng trở nên cấp thiết. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Nghị định số 142/2003/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 24//11/2003 quy định việc áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng thì “đưa vào trường giáo dưỡng” là biện pháp xử lý hành chính do Chủ tịch UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh quyết định đối với người chưa thành niên vi phạm pháp luật. Năm 2013 Nghị định số 81/2013/NĐ-CP ngày 19/7/2013 của Chính phủ quy định người chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật được đưa vào trường giáo dưỡng. Thực hiện Nghị định này, Bộ Công an được giao nhiệm vụ quản lý 04 trường giáo dưỡng nhằm mục đích quản lý, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ em vi phạm pháp luật tập trung tại trường sau thời gian tu dưỡng rèn luyện, sửa chữa sai lầm, trở về cộng đồng trở thành những công dân có ích, không tái phạm.
Theo số liệu thống kê tổng kết công tác tại các trường giáo dưỡng của Tổng cục Thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp - Bộ Công An, trong 10 năm (từ 2002 - 2012), các trường giáo dưỡng đã tiếp nhận 21.836 người chưa thành niên vi phạm pháp luật, trong đó có 21. Như vậy trung bình mỗi năm có khoảng trên 2.000 em được đưa vào các trường giáo dưỡng của Bộ Công an. Cá biệt có những năm các trường giáo dưỡng quản lý tới trên 4.000 em như các năm từ 2003-2006.8] Cũng theo con số thống kê, hành vi vi phạm pháp luật của các em ngày càng tinh vi, phức tạp, tính chất nguy hiểm, có nhiều vụ gây hậu quả nghiêm trong như chết người gây bức xúc trong đời sống xã hội. Tổng kết 10 năm trong cả nước số học sinh vào trường giáo dưỡng mắc lỗi do hành vi trộm cắp chiếm 61,51%; gây rối trật tự công cộng chiến 22,9%; cố ý gây thương tích chiếm 4,3%; cướp, cướp giật, cưỡng đoạt tài sản chiếm 4,87%; hiếp dâm chiếm 2,13%; giết người chiếm 0,26%.
Độ tuổi khi vào trường giáo dưỡng tập trung chủ yếu từ 15 đến 18 tuổi (chiếm trên 80%).8] Trên thực tế, ở Việt Nam hiện nay có nhiều nghiên cứu về việc giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục pháp luật cho các đối tượng cụ thể với nhiều góc tiếp cận khác nhau như Xã hội học, Luật học, Công tác xã hội, Khoa học công an. Tuy nhiên học sinh trường giáo dưỡng- một nhóm đối tượng rất cần được phổ biến, giáo dục 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com pháp luật- thì chưa có nhiều nghiên cứu về lĩnh vực này bởi đây là vấn đề mới và chưa được quan tâm đúng mức. Hiện nay, các cấp quản lý cũng như các tổ chức quan tâm đã dành nhiều sự quan tâm và đầu tư cho hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh trường giáo dưỡng và đã thu được một số kết quả nhất định. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập, từ nội dung chương trình, phương pháp thực hiện đến việc triển khai trong thực tế.
Từ thực tiễn trên, chúng tôi tập trung nghiên cứu nhằm tìm hiểu thực trạng công tác giáo dục pháp luật cho học sinh tại trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình, đánh giá về vai trò của các đối tượng trong quá trình này nhằm tìm hiểu nguyên nhân, trên cơ sở đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh trường giáo dưỡng hiện nay. Với những lý do trên, tác giả đã lựa chọn vấn đề: “Giáo dục pháp luật cho học sinh trường giáo dưỡng số 2- Yên Mô- Ninh Bình hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình. Ý nghĩa nghiên cứu 2. Ý nghĩa lý luận Vận dụng lý thuyết để phân tích thực trạng và đánh giá kết quả hoạt động giáo dục pháp luật đang được thực hiện tại trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình, góp phần làm phong phú hơn cho lĩnh vực nghiên cứu về giáo dục người thành niên vi phạm pháp luật.Ý nghĩa thực tiễn Nghiên cứu của đề tài nhằm góp phần phác họa phần nào thực tế việc giáo dục pháp luật ở trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình, chỉ ra những hạn chế và khuyến nghị những vấn đề cần khắc phục để từng bước hoàn thiện hoạt động này.
Những kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho các cá nhân, tổ chức quan tâm tới vấn đề giáo dục pháp luật cho học sinh các trường giáo dưỡng nói chung và trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình nói riêng. Tổng quan nghiên cứu Thiết chế pháp luật, cùng với thiết chế kinh tế, chính trị và văn hoá được coi là những thiết chế trọng tâm nhất, ảnh hưởng đến các thiết chế khác và có tính quyết định tới sự tồn vong và phát triển của bất kì chế độ xã hội nào. Xã hội càng phát 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển văn minh, hiện đại thì yêu cầu về sự hiểu biết và tuân thủ pháp luật càng trở thành tất yếu đối với mỗi cá nhân trong xã hội. Pháp luật không chỉ là công cụ, phương tiện để nhà nước căn cứ vào đó quản lý các mặt của đời sống xã hội mà nó còn là phương tiện thực hiện, bảo vệ quyền và lợi ích hơp pháp của mỗi công dân.
Chính vì vậy giáo dục pháp luật đang là một lĩnh vực dành được rất nhiều sự quan tâm nghiên cứu ở Việt Nam. Không chỉ riêng Xã hội học mà nhiều ngành khoa học khác như Luật học, Khoa học Công an… cũng có nhiều công trình nghiên cứu về giáo dục pháp luật với nhiều chiều hướng nghiên cứu và cách tiếp cận khác nhau. Dưới góc độ những nghiên cứu về giáo dục pháp luật nói chung Đã có rất nhiều các tác phẩm dưới dạng giáo trình, sách tham khảo, bài viết đăng tạp chí được công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng về lĩnh vực này. Các tác giả đã đi sâu phân tích thực trạng giáo dục pháp luật ở Việt nam hiện nay, chỉ ra vai trò của các chủ thể trong công tác tuyên truyền giáo dục pháp luật, các vấn đề cần quan tâm trong công tác giáo dục pháp luật và một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác giáo dục pháp luật.
Trong các tác giả này có tác giả Nguyễn Đình Đăng Lục với tác phẩm “Vai trò của pháp luật trong quá trình hình thành nhân cách” [16; tr 1-276] đã phân tích hết sức sâu sắc, cụ thể về vai trò của pháp luật trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách của người chưa thành niên, đó là: hình thành tính hướng thiện trong hành vi, tạo nên tính kiềm chế và hình thành ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ công dân của người chưa thành thiên. Bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ ra đặc điểm ý thức pháp luật của người chưa thành niên hiện nay, từ đó đưa ra những nguyên tắc và nhiệm vụ cụ thể của hoạt động giáo dục pháp luật cho người chưa thành niên. Bài viết “Chất lượng giáo dục pháp luật và các tiêu chí đánh giá” của tác giả Nguyễn Thu Thủy. Bài viết đã chỉ ra và phân tích rất cụ thể năm tiêu chỉ để đánh giá hoạt động giáo dục pháp luật.
Đó là tiêu chí về nội dung, tiêu chí về chủ thể, tiêu chí về hình thức, phương pháp, tiêu chí về kết quả hoạt động giáo dục pháp luật được thể hiện ở nhận thức của đối tượng và tiêu chí về những điều kiện hỗ trợ, phục vụ cho công tác giáo dục pháp luật [27; tr 61-66]. Đây là những tài liệu rất hữu ích cho tác giả trong việc phân tích và triển khai ý tưởng của mình. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dưới góc độ những nghiên cứu về giáo dục pháp luật cho học sinh hay còn gọi là người chưa thành niên Đây là lĩnh vực mà được rất nhiều người quan tâm và có hàng trăm tác phẩm nghiên cứu về vấn đề nay.