Luận văn thạc sĩ ứng dụng mô hình kết hợp các yếu tố tài chính yếu tố thị trường và yếu tố vĩ mô để dự báo kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp việt nam

Luận văn thạc sĩ ứng dụng mô hình kết hợp tài chính, thị trường và vĩ mô để dự báo kiệt quệ tài chính doanh nghiệp Việt Nam hiệu quả.

• Tác giả: Trần Văn Hùng
• Người hướng dẫn: TS: Nguyễn Thị Uyên Uyên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Ứng Dụng Mô Hình Kết Hợp Các Yếu Tố Tài Chính, Yếu Tố Thị Trường Và Các Yếu Tố Vĩ Mô Để Dự Báo Kiệt Quệ Tài Chính Của Các Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG BÌA
• PHỤ
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và các câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa và điểm mới của bài nghiên cứu
• 1.4. Kết cấu bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Khung lý thuyết về kiệt quệ tài chính
• 2.1.1. Các quan điểm về kiệt quệ tài chính
• 2.1.2. Các dấu hiệu nhận biết kiệt quệ tài chính
• 2.1.3. Ảnh hưởng của kiệt quệ tài chính
• 2.2. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Lựa chọn mẫu nghiên cứu
• 3.3. Thu thập dữ liệu cho nghiên cứu
• 3.4. Mô hình nghiên cứu và các bước thực hiện nghiên cứu
• 3.4.1. Mô hình nghiên cứu, các biến sử dụng trong mô hình và giả thuyết kỳ vọng
• 3.4.2. Các bước thực hiện nghiên cứu
• 3.5. Dự báo xác suất kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp
• 3.5.1. Xác định giá trị điểm cắt tối ưu của mô hình
• 3.5.2. Xác định mức độ phù hợp của mô hình
• 3.5.3. So sánh hiệu quả dự báo của mô hình so với các mô hình khác
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.3. Kết quả dự báo kiệt quệ tài chính các doanh nghiệp ở Việt Nam
• 4.3.1. Xác suất kiệt quệ dự báo của các doanh nghiệp Việt Nam
• 4.3.2. Xác định giá trị điểm cắt tối ưu của mô hình
• 4.3.3. Xác định mức độ phù hợp của mô hình
• 4.3.4. Ý nghĩa thống kê của các hệ số hồi quy
• 4.3.5. Hiệu ứng biên của các yếu tố dự báo
• 4.3.6. Xác định mức độ dự báo chính xác của mô hình
• 4.3.7. So sánh khả năng dự báo kiệt quệ tài chính của mô hình
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• Danh mục tài liệu tham khảo
• Phụ lục 1

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình dự báo kiệt quệ tài chính doanh nghiệp Việt Nam

Mô hình dự báo kiệt quệ tài chính là một công cụ quan trọng giúp các doanh nghiệp Việt Nam nhận diện và ứng phó kịp thời với nguy cơ tài chính. Việc áp dụng mô hình kết hợp các yếu tố tài chính, yếu tố thị trường và yếu tố vĩ mô không chỉ giúp nâng cao độ chính xác trong dự báo mà còn cung cấp cái nhìn toàn diện về tình hình tài chính của doanh nghiệp.

1.1. Khái niệm kiệt quệ tài chính và tầm quan trọng của dự báo

Kiệt quệ tài chính là trạng thái mà doanh nghiệp không thể đáp ứng nghĩa vụ tài chính. Dự báo kiệt quệ tài chính giúp doanh nghiệp có biện pháp ứng phó kịp thời, giảm thiểu tổn thất và bảo vệ lợi ích của các bên liên quan.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến kiệt quệ tài chính

Các yếu tố tài chính, yếu tố thị trường và yếu tố vĩ mô đều có ảnh hưởng lớn đến tình hình tài chính của doanh nghiệp. Việc phân tích các yếu tố này giúp nhận diện sớm nguy cơ kiệt quệ tài chính.

II. Vấn đề và thách thức trong dự báo kiệt quệ tài chính

Dự báo kiệt quệ tài chính đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự phức tạp của các yếu tố tác động và sự thay đổi nhanh chóng của môi trường kinh doanh. Các mô hình hiện tại thường chỉ tập trung vào một hoặc hai yếu tố, dẫn đến độ chính xác thấp.

2.1. Những hạn chế của các mô hình dự báo hiện tại

Nhiều mô hình chỉ dựa vào yếu tố tài chính hoặc yếu tố thị trường, không xem xét đầy đủ các yếu tố vĩ mô. Điều này làm giảm khả năng dự báo chính xác kiệt quệ tài chính.

2.2. Tác động của môi trường kinh doanh đến dự báo

Môi trường kinh doanh biến động nhanh chóng, ảnh hưởng đến khả năng dự báo. Các yếu tố như khủng hoảng kinh tế, thay đổi chính sách có thể làm thay đổi tình hình tài chính của doanh nghiệp.

III. Phương pháp kết hợp các yếu tố tài chính thị trường và vĩ mô

Phương pháp kết hợp các yếu tố tài chính, yếu tố thị trường và yếu tố vĩ mô là một cách tiếp cận mới trong dự báo kiệt quệ tài chính. Mô hình này giúp nâng cao độ chính xác và tính linh hoạt trong việc dự báo.

3.1. Cấu trúc mô hình dự báo

Mô hình dự báo bao gồm các biến tài chính như doanh thu, lợi nhuận, và các yếu tố thị trường như giá cổ phiếu, cùng với các yếu tố vĩ mô như tỷ lệ lạm phát và tăng trưởng kinh tế.

3.2. Quy trình thực hiện mô hình dự báo

Quy trình thực hiện mô hình bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích các yếu tố ảnh hưởng, và áp dụng các phương pháp thống kê để dự báo xác suất kiệt quệ tài chính.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình kết hợp có khả năng dự báo kiệt quệ tài chính với độ chính xác cao. Các doanh nghiệp có thể áp dụng mô hình này để nhận diện sớm nguy cơ và có biện pháp ứng phó kịp thời.

4.1. Đánh giá độ chính xác của mô hình

Mô hình đã đạt tỷ lệ dự báo chính xác lên đến 79.12%, cho thấy khả năng dự báo kiệt quệ tài chính của các doanh nghiệp Việt Nam là rất tốt.

4.2. Ứng dụng mô hình trong thực tiễn

Các nhà quản lý và nhà đầu tư có thể sử dụng mô hình này để đưa ra quyết định đầu tư và quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai

Mô hình kết hợp các yếu tố tài chính, yếu tố thị trường và yếu tố vĩ mô đã chứng minh được tính hiệu quả trong dự báo kiệt quệ tài chính. Hướng nghiên cứu tương lai có thể mở rộng thêm các yếu tố khác để nâng cao độ chính xác.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mô hình kết hợp có khả năng dự báo kiệt quệ tài chính tốt hơn so với các mô hình đơn giản trước đây.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần nghiên cứu thêm về các yếu tố khác như yếu tố xã hội và công nghệ để cải thiện khả năng dự báo kiệt quệ tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kinh tế vĩ mô toàn cầu có nhiều biến động phức tạp, các doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ kiệt quệ tài chính ngày càng gia tăng. Theo thống kê, chỉ riêng năm 2012, có tới 23,689 doanh nghiệp tạm ngưng sản xuất kinh doanh và 31,425 doanh nghiệp chờ giải thể trên tổng số hơn 541,000 doanh nghiệp toàn quốc. Trên thị trường chứng khoán, từ năm 2009 đến tháng 7/2014, đã có 161 doanh nghiệp bị hủy niêm yết do thua lỗ, với số doanh nghiệp niêm yết mới luôn thấp hơn số doanh nghiệp hủy niêm yết trong giai đoạn 2011-2014. Những con số này phản ánh rõ ràng sự cần thiết của việc dự báo sớm kiệt quệ tài chính nhằm giúp doanh nghiệp và các bên liên quan có biện pháp ứng phó kịp thời, giảm thiểu rủi ro và tổn thất kinh tế.

Mục tiêu nghiên cứu là ứng dụng mô hình kết hợp các yếu tố tài chính, thị trường và vĩ mô để dự báo kiệt quệ tài chính cho các doanh nghiệp Việt Nam, với dữ liệu nghiên cứu gồm 527 doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HSX) và Sàn Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) trong giai đoạn 2008-2014, tương ứng 2,573 quan sát, trong đó có 508 quan sát doanh nghiệp bị kiệt quệ tài chính. Nghiên cứu nhằm nâng cao độ chính xác dự báo, cung cấp xác suất kiệt quệ tài chính và giá trị điểm cắt linh hoạt, từ đó hỗ trợ các nhà quản lý, nhà đầu tư và ngân hàng trong việc ra quyết định.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HSX và HNX trong giai đoạn 2008-2014. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cải thiện khả năng dự báo kiệt quệ tài chính với độ chính xác tổng thể đạt 79.12%, giúp giảm thiểu tổn thất và ổn định nền kinh tế vĩ mô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết về kiệt quệ tài chính, được định nghĩa là quá trình doanh nghiệp không thể hoặc khó khăn trong việc thực hiện các nghĩa vụ tài chính, bao gồm các giai đoạn: thất bại, mất khả năng thanh khoản, vỡ nợ và phá sản. Các dấu hiệu nhận biết kiệt quệ tài chính được xác định qua các chỉ số tài chính như EBITDA thấp hơn chi phí lãi vay liên tiếp trong hai năm, giá trị thị trường sụt giảm liên tục, hoặc doanh nghiệp bị đình chỉ niêm yết.

Mô hình nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy logistic dữ liệu bảng, kết hợp các yếu tố tài chính (dòng tiền hoạt động trên tổng nợ, tỷ lệ tổng nợ trên tổng tài sản, khả năng thanh toán, khả năng thanh toán lãi vay), yếu tố thị trường (giá cổ phiếu, tỷ suất sinh lợi vượt trội, quy mô doanh nghiệp, tỷ lệ vốn hóa thị trường trên tổng nợ) và yếu tố vĩ mô (chỉ số giá tiêu dùng CPI, lãi suất thực). Các biến được chuyển đổi qua hàm TANH để giảm ảnh hưởng của giá trị bất thường.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Kiệt quệ tài chính: trạng thái doanh nghiệp không thể đáp ứng nghĩa vụ tài chính.
• Hồi quy logistic: phương pháp dự báo xác suất xảy ra kiệt quệ tài chính.
• Điểm cắt (cut-off point): giá trị xác suất dùng để phân loại doanh nghiệp có kiệt quệ tài chính hay không.
• Hiệu ứng biên: tác động của từng biến độc lập lên xác suất kiệt quệ tài chính.
• Độ nhạy và độ chuyên: các chỉ số đo lường hiệu quả dự báo của mô hình.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu gồm 527 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HSX và HNX từ năm 2008 đến 2014, với 2,573 quan sát, trong đó có 508 quan sát doanh nghiệp kiệt quệ tài chính. Dữ liệu tài chính được thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán, dữ liệu thị trường từ lịch sử giao dịch cổ phiếu, và dữ liệu vĩ mô từ IMF.

Phương pháp chọn mẫu loại bỏ doanh nghiệp tài chính và doanh nghiệp không đủ dữ liệu tối thiểu hai năm. Phân tích sử dụng hồi quy logistic dữ liệu bảng nhằm ước lượng xác suất kiệt quệ tài chính dựa trên các biến độc lập đã nêu.

Timeline nghiên cứu trải dài từ thu thập dữ liệu (2008-2014), xây dựng mô hình, xác định điểm cắt tối ưu, đánh giá hiệu quả mô hình và so sánh với các mô hình khác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Độ chính xác dự báo cao: Mô hình kết hợp các yếu tố tài chính, thị trường và vĩ mô dự báo đúng 370/508 doanh nghiệp kiệt quệ trước một năm, đạt tỷ lệ chính xác 73.71%, và dự báo đúng 1,172/1,165 doanh nghiệp không kiệt quệ, đạt 81%. Tổng thể, độ chính xác dự báo đạt 79.12%.

2. Hiệu quả mô hình vượt trội: So sánh với các mô hình chỉ sử dụng một hoặc hai nhóm yếu tố, mô hình kết hợp ba yếu tố cho hiệu quả dự báo chính xác hơn 80%, cải thiện đáng kể so với các mô hình đơn lẻ.

3. Xác suất kiệt quệ tài chính được ước lượng: Mô hình không chỉ phân loại doanh nghiệp mà còn cung cấp xác suất xảy ra kiệt quệ tài chính, giúp nhà phân tích đánh giá linh hoạt dựa trên tổn thất do dự báo sai.

4. Ý nghĩa thống kê của các biến: Hầu hết các biến tài chính, thị trường và vĩ mô đều có hệ số hồi quy phù hợp với kỳ vọng, ngoại trừ biến CPI và MCTD có dấu hiệu khác biệt, phản ánh tính phức tạp của tác động vĩ mô.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc kết hợp các yếu tố tài chính, thị trường và vĩ mô giúp mô hình dự báo kiệt quệ tài chính chính xác và toàn diện hơn. Các yếu tố tài chính phản ánh tình hình nội tại doanh nghiệp, yếu tố thị trường cung cấp thông tin kỳ vọng và biến động giá cổ phiếu, trong khi yếu tố vĩ mô phản ánh môi trường kinh tế chung ảnh hưởng đến doanh nghiệp.

So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào yếu tố tài chính hoặc thị trường, mô hình này đã khắc phục hạn chế bằng cách bổ sung yếu tố vĩ mô, phù hợp với đặc thù kinh tế Việt Nam. Việc xác định điểm cắt tối ưu giúp nhà phân tích lựa chọn ngưỡng dự báo phù hợp với mục tiêu quản lý rủi ro.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ ROC và bảng phân loại độ chính xác, minh họa sự vượt trội của mô hình kết hợp so với các mô hình đơn lẻ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng mô hình dự báo kết hợp trong quản lý rủi ro doanh nghiệp: Các doanh nghiệp và nhà quản lý nên sử dụng mô hình dự báo kiệt quệ tài chính kết hợp các yếu tố tài chính, thị trường và vĩ mô để phát hiện sớm nguy cơ, từ đó có biện pháp phòng ngừa kịp thời. Thời gian áp dụng: ngay lập tức, chủ thể: ban lãnh đạo doanh nghiệp.

2. Cập nhật và hoàn thiện dữ liệu tài chính và thị trường: Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần đảm bảo dữ liệu tài chính được kiểm toán đầy đủ, dữ liệu thị trường minh bạch và cập nhật liên tục để nâng cao độ chính xác dự báo. Thời gian: liên tục, chủ thể: cơ quan quản lý chứng khoán, doanh nghiệp.

3. Đào tạo chuyên gia phân tích tài chính và thị trường: Tăng cường đào tạo chuyên sâu về mô hình dự báo kiệt quệ tài chính cho các nhà phân tích, giúp họ hiểu và vận dụng linh hoạt mô hình trong thực tế. Thời gian: 6-12 tháng, chủ thể: các trường đại học, tổ chức đào tạo.

4. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm dựa trên mô hình: Các tổ chức tín dụng, nhà đầu tư nên xây dựng hệ thống cảnh báo sớm dựa trên mô hình dự báo để giảm thiểu rủi ro tín dụng và đầu tư. Thời gian: 1 năm, chủ thể: ngân hàng, quỹ đầu tư.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp: Giúp nhận diện sớm nguy cơ kiệt quệ tài chính, từ đó điều chỉnh chiến lược kinh doanh và tài chính phù hợp nhằm duy trì hoạt động ổn định.

2. Nhà đầu tư và quỹ đầu tư: Cung cấp công cụ đánh giá rủi ro đầu tư, lựa chọn doanh nghiệp có khả năng tài chính bền vững, giảm thiểu tổn thất do đầu tư vào doanh nghiệp yếu kém.

3. Ngân hàng và tổ chức tín dụng: Hỗ trợ đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp, từ đó quyết định cấp tín dụng chính xác và quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả.

4. Các nhà nghiên cứu và học giả: Là tài liệu tham khảo quan trọng về mô hình dự báo kiệt quệ tài chính kết hợp đa yếu tố, góp phần phát triển nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp và kinh tế vĩ mô.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình dự báo kiệt quệ tài chính này có thể áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ không?
   Mô hình được xây dựng trên dữ liệu doanh nghiệp niêm yết với quy mô lớn và trung bình. Tuy nhiên, các nguyên tắc và biến số có thể được điều chỉnh để phù hợp với doanh nghiệp nhỏ, nhưng cần thu thập dữ liệu phù hợp và kiểm định lại mô hình.

2. Tại sao phải kết hợp cả yếu tố tài chính, thị trường và vĩ mô trong mô hình?
   Mỗi nhóm yếu tố cung cấp thông tin khác nhau: tài chính phản ánh nội tại doanh nghiệp, thị trường phản ánh kỳ vọng và biến động giá, vĩ mô phản ánh môi trường kinh tế chung. Kết hợp giúp mô hình dự báo chính xác và toàn diện hơn.

3. Giá trị điểm cắt trong mô hình có ý nghĩa gì?
   Điểm cắt là ngưỡng xác suất để phân loại doanh nghiệp có kiệt quệ tài chính hay không. Việc lựa chọn điểm cắt phù hợp giúp cân bằng giữa độ nhạy và độ chuyên, giảm thiểu dự báo sai.

4. Mô hình có thể dự báo kiệt quệ tài chính trước bao lâu?
   Nghiên cứu tập trung dự báo kiệt quệ tài chính trước một năm, giúp doanh nghiệp và các bên liên quan có thời gian chuẩn bị và ứng phó.

5. Các yếu tố vĩ mô như CPI và lãi suất ảnh hưởng thế nào đến kiệt quệ tài chính?
   Lạm phát (CPI) và lãi suất tác động phức tạp; lạm phát cao có thể làm giảm sức mua và doanh thu doanh nghiệp, lãi suất cao làm tăng chi phí vay vốn, cả hai đều làm tăng nguy cơ kiệt quệ tài chính.

Kết luận

• Mô hình kết hợp các yếu tố tài chính, thị trường và vĩ mô dự báo kiệt quệ tài chính cho doanh nghiệp Việt Nam với độ chính xác tổng thể đạt 79.12%.
• Mô hình cung cấp xác suất kiệt quệ tài chính và điểm cắt linh hoạt, giúp nhà phân tích đánh giá rủi ro hiệu quả hơn.
• Kết quả nghiên cứu cho thấy sự bổ sung yếu tố thị trường và vĩ mô cải thiện đáng kể khả năng dự báo so với mô hình chỉ dựa trên yếu tố tài chính.
• Nghiên cứu góp phần cung cấp công cụ dự báo hữu ích cho nhà quản lý, nhà đầu tư, ngân hàng và các bên liên quan nhằm giảm thiểu rủi ro và tổn thất.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần hoàn thiện dữ liệu lãi suất thực và mở rộng phạm vi nghiên cứu cho các loại hình doanh nghiệp khác.

Các doanh nghiệp và tổ chức tài chính nên áp dụng mô hình dự báo này để nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tài chính, đồng thời tiếp tục nghiên cứu và cập nhật mô hình phù hợp với điều kiện kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 – Giới thiệu đề tài nghiên cứu, nêu lý do chọn đề tài, mục tiêu và các vấn đề nghiên cứu, ý nghĩa, điểm mới và kết cấu của đề tài. Chương 2 – Khung lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trước đây, trình bày cơ sở lý thuyết về kiệt quệ tài chính cũng như các mô hình và kết quả nghiên cứu thực nghiệm về dự báo kiệt quệ tài chính trên thế giới. Trên cơ sở đó, bài nghiên cứu sẽ lựa chọn mô hình kết hợp các yếu tố tài chính, yếu tố thị trường và yếu tố vĩ mô để dự báo kiệt quệ tài chính cho các doanh nghiệp Việt Nam. Chương 3 – Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu, đề cập chi tiết về dữ liệu và phương pháp nghiên cứu bao gồm: dữ liệu nghiên cứu, mô hình nghiên cứu và các biến sử dụng trong mô hình, kỳ vọng về dấu của các yếu tố dự báo, các bước thực hiện nghiên cứu và các thước đo giúp đo lường khả năng dự báo kiệt quệ tài chính của mô hình.

Chương 4 – Kết quả nghiên cứu, trình bày kết quả nghiên cứu. Đầu tiên, bài nghiên cứu trình bày kết quả dự báo xác suất xảy ra kiệt quệ tài chính các doanh nghiệp Việt Nam và xác định giá trị điểm cắt của mô hình. Tiếp theo, tác giả đo lường mức độ phù hợp của mô hình bằng cách tiến hành đo lường khả năng dự báo kiệt quệ tài chính của các yếu tố dự báo và xác định mức độ dự báo chính xác của mô hình. Cuối cùng, tác giả so sánh khả năng dự báo kiệt quệ tài chính của mô hình so với các mô hình khác để kiểm tra xem liệu mô hình kết hợp các yếu tố tài chính, yếu tố thị trường và yếu tố vĩ mô có hiệu quả hơn không.

Chương 5 – Kết luận, tóm tắt kết quả nghiên cứu đã đạt được cũng như những hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Khung lý thuyết về kiệt quệ tài chính Theo các quan điểm phổ biến, kiệt quệ tài chính là trạng thái mà một doanh nghiệp không thể đáp ứng hoặc đáp ứng một cách khó khăn các nghĩa vụ tài chính của mình đối với các chủ nợ. Theo đó, các trạng thái của kiệt quệ tài chính bao gồm: thất bại, mất khả năng thanh khoản, vỡ nợ, phá sản và giải thể. Tuy nhiên, trong thực tế những trạng thái này rất khó có thể quan sát thấy (Hashi, 1997).

Do hạn chế trong dữ liệu sẵn có nên quan điểm về kiệt quệ tài chính có sự khác biệt giữa các nhà nghiên cứu. Trong phần này, bài nghiên cứu sẽ trình bày tổng quan lý thuyết về kiệt quệ tài chính bao gồm: các quan điểm về kiệt quệ tài chính, dấu hiệu nhận biết kiệt quệ tài chính, ảnh hưởng của kiệt quệ tài chính.1 Các quan điểm về kiệt quệ tài chính Như đã đề cập ở trên, do hạn chế trong dữ liệu sẵn có cũng như tính đa dạng và phức tạp về các hình thức khó khăn của doanh nghiệp, việc không có ranh giới rõ ràng của các giai đoạn kiệt quệ tài chính làm cho các quan điểm về kiệt quệ tài chính có sự khác nhau giữa các nhà nghiên cứu (Wruck, 1990). Vì vậy, việc làm rõ các quan điểm về kiệt quệ tài chính để tìm ra một quan điểm kiệt quệ tài chính phù hợp nhất là rất cần thiết. Theo Atlman và Hotckis (2005), các doanh nghiệp lâm vào kiệt quệ tài chính có thể được xác định thông qua các giai đoạn khó khăn mà họ trải qua.

Có bốn giai đoạn khái quát được phát hiện trong các tài liệu nghiên cứu về kiệt quệ tài chính để phân biệt một doanh nghiệp là kiệt quệ tài chính đó là: thất bại (failure), mất thanh khoản (insolvency), vỡ nợ (default) và phá sản (Bankruptcy). Thất bại Thất bại được dùng như một khái niệm tổng hợp về kiệt quệ tài chính trong các bài nghiên cứu trước đây, thất bại (failure) gồm những tình trạng sau: tỷ suất sinh lợi cổ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 phiếu của doanh nghiệp bị âm, doanh nghiệp bị hủy niêm yết trên thị trường chứng khoán, doanh nghiệp rơi vào tình trạng thua lỗ làm mất cân đối tài sản, doanh nghiệp phải tiến hành dàn xếp với chủ nợ hoặc đang trong quá trình phải thanh lý công ty. Balcaen và Ooghe (2006) cho rằng tiêu chuẩn thất bại doanh nghiệp như vậy không phải là một sự phân định rõ ràng và được chọn một cách tùy ý theo mục đích nghiên cứu. Với Andrade và Kaplan (1998) đã phân chia thất bại thành hai trường hợp là thất bại do hoạt động kinh doanh không hiệu quả và thất bại do doanh nghiệp không có khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính của mình.

Trong đó: Một doanh nghiệp được xác định là thất bại trong kinh doanh khi tỷ suất sinh lợi thực tế trên vốn đầu tư và các thước đo tỷ suất sinh lợi khác thấp hơn giá trị trung bình của các nhà đầu tư tương đương trên thị trường, hoặc doanh thu không đủ bù đắp chi phí của doanh nghiệp (Altman và Hotchkiss, 2006). Đối với thất bại do doanh nghiệp không có khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính của mình, Wruck (1990) cho rằng một doanh nghiệp được xác định là thất bại khi dòng tiền của doanh nghiệp không đủ để đáp ứng nghĩa vụ tài chính hiện tại. Các nghĩa vụ tài chính này bao gồm việc doanh nghiệp không giải quyết được các khoản nợ đối với các chủ nợ và người lao động, hoặc các nghĩa vụ từ một sự kiện pháp lý diễn ra dai dẵng. Như vậy, một doanh nghiệp được xác định là thất bại khi gặp ít nhất một trong hai trường hợp: hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp không hiệu quả so với trung bình thị trường hoặc doanh thu không đủ để bù đắp chi phí; khi doanh nghiệp không có khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính của mình bao gồm nghĩa vụ nợ, nghĩa vụ pháp lý và các nghĩa vụ tài chính khác.

Tuy nhiên, thất bại cần được phân biệt với phá sản hay giải thể. Thất bại có thể là nguyên nhân hay là giai đoạn đầu của phá sản. Một doanh nghiệp thất bại có thể tránh được phá sản hay giải thể khi doanh nghiệp nổ lực vượt qua được những khó khăn gặp phải. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Mất khả năng thanh khoản Mất khả năng thanh khoản là trạng thái thường được sử dụng trong trường hợp doanh nghiệp đối mặt với khó khăn tài chính, bao gồm các vấn đề về tính thanh khoản và thành quả hoạt động (Altman và Hotchkiss, 2006).

Doanh nghiệp mất khả năng thanh khoản là khi doanh nghiệp có thu nhập hoạt động bị âm và hiện giá dòng tiền của doanh nghiệp ít hơn tổng giá trị các nghĩa vụ tài chính (Altman, 1983; Keating cùng cộng sự, 2005). Khi một doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn mất khả năng thanh khoản, doanh nghiệp có thể sẽ phải bán tài sản và tái phân phối thu nhập cho các chủ nợ hay là phải thực hiện thanh lý công ty (Wruck, 1990). Shrader và Hicckman (1993) xác định một doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất thanh khoản là khi doanh nghiệp không đủ khả năng để hoàn thành các nghĩa vụ tài chính bao gồm cả các khoản nợ đối với người lao động, nhà cung cấp và chủ nợ. Quan điểm trên giống với quan điểm thất bại của Wruck (1990).

Trên thực tế mặc dù thất bại do không có khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính và mất thanh khoản là khác nhau nhưng hai khái niệm này vẫn được sử dụng thay thế lẫn nhau, Wruck (1990). Wruck, Ross và cộng sự (2003) chia trạng thái mất thanh khoản thành hai trường hợp: mất thanh khoản do giá trị và mất thanh khoản do dòng tiền. Mất thanh khoản do giá trị xảy ra khi giá trị thị trường các tài sản của doanh nghiệp là thấp hơn so với giá trị của các khoản nợ. Mất thanh khoản do dòng tiền xảy ra khi doanh nghiệp không tạo ra đủ dòng tiền để thực hiện các nghĩa vụ tài chính hiện tại theo hợp đồng.

Trường hợp này còn được gọi là mất thanh khoản kỹ thuật. Như vậy, doanh nghiệp mất thanh khoản khi doanh nghiệp không tạo ra đủ tiền để thực hiện các nghĩa vụ tài chính của mình, giá trị thị trường của các tài sản doanh nghiệp bị sụt giảm và thấp hơn giá trị các khoản nợ. Vì vậy, mất khả năng thanh khoản là một giai đoạn của kiệt quệ tài chính nhưng ở mức độ nghiêm trọng hơn so với thất bại và chưa đến mức phá sản. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 Vỡ nợ Vỡ nợ là một trạng thái khác liên quan đến kiệt quệ tài chính.

Theo Altman và Hotchkiss (2005), vỡ nợ là tình trạng doanh nghiệp không thể trả được nợ gốc và lãi vay cho chủ nợ khi đến hạn, và do đó vi phạm điều kiện của hợp đồng tín dụng, dẫn đến các hành động pháp lý. Gilson và cộng sự (1990); Altman và Hotchkiss (2005) chia vỡ nợ ra thành hai trạng thái: vỡ nợ thanh toán do không thể trả được nợ gốc và lãi đến hạn; vỡ nợ kỹ thuật do doanh nghiệp vi phạm các điều khoản trong hợp đồng tín dụng. Để phân biệt giữa mất khả năng thanh khoản và vỡ nợ thường căn cứ vào thời điểm đáo hạn của nợ. Một doanh nghiệp có thể mất thanh khoản trong một thời gian dài.

Tuy nhiên chỉ đến thời điểm đáo hạn của nợ doanh nghiệp mới được xem là vỡ nợ. Phá sản Cho đến bây giờ, phá sản là một trong những khái niệm phổ biến nhất được dùng như là từ đồng nghĩa với tình trạng doanh nghiệp đang phải đối mặt với những khó khăn tài chính. Hầu hết các nghiên cứu trước đây về dự báo thất bại của các doanh nghiệp đều tập trung vào những doanh nghiệp đã đệ đơn phá sản (Beaver, 1966, 1968; Altman, 1968; Altman, Haldeman và Narayanan, 1977; Ohlson, 1980). Ross cùng cộng sự chia phá sản thành các trường hợp: phá sản theo luật định, nghĩa là một doanh nghiệp nộp đơn cho tòa án để tuyên bố phá sản; phá sản mang tính kỹ thuật, nghĩa là một doanh nghiệp không thể hoàn thành hợp đồng tín dụng theo lịch trình để trả nợ gốc và lãi; phá sản mang tính kế toán, nghĩa là giá trị sổ sách ròng của doanh nghiệp bị âm (Ross và cộng sự, 1999).

Theo Altman và Hotchkiss (2005), phá sản là việc doanh nghiệp đệ trình đơn xin phá sản chính thức đến tòa án và được tòa án phê duyệt cho phép phá sản.