Luận văn thạc sĩ ueh phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại việt nam 002

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Lê Văn Lộc
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Kim Yến
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế - Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Phát Triển Thị Trường Trái Phiếu Doanh Nghiệp Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) tại Việt Nam đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ. Đây là một kênh huy động vốn quan trọng cho các doanh nghiệp, giúp giảm bớt áp lực lên hệ thống ngân hàng. Việc phát triển TPDN không chỉ tạo ra cơ hội đầu tư đa dạng cho nhà đầu tư mà còn góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, doanh số phát hành TPDN đã tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây, nhưng vẫn chưa đạt được tiềm năng tối đa.

1.1. Khái niệm và vai trò của thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp là nơi các doanh nghiệp phát hành trái phiếu để huy động vốn. Vai trò của thị trường này rất quan trọng trong việc cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các dự án đầu tư, đồng thời tạo ra sự đa dạng hóa cho các công cụ tài chính.

1.2. Tình hình phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp hiện nay

Hiện nay, thị trường TPDN tại Việt Nam đang có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để phát triển bền vững. Số lượng doanh nghiệp phát hành trái phiếu còn hạn chế, và tính thanh khoản của thị trường chưa cao.

II. Những thách thức trong phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam

Mặc dù thị trường TPDN có nhiều tiềm năng, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như khung pháp lý chưa hoàn thiện, sự thiếu minh bạch và nhận thức hạn chế của nhà đầu tư đang cản trở sự phát triển của thị trường. Để phát triển bền vững, cần có những giải pháp cụ thể nhằm khắc phục những tồn tại này.

2.1. Khung pháp lý và chính sách phát triển thị trường

Khung pháp lý hiện tại chưa đủ mạnh để hỗ trợ sự phát triển của TPDN. Cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp phát hành trái phiếu và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

2.2. Tình hình nhận thức của doanh nghiệp và nhà đầu tư

Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của việc phát hành trái phiếu. Nhà đầu tư cũng cần được nâng cao nhận thức về các rủi ro và lợi ích khi tham gia vào thị trường TPDN.

III. Giải pháp phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam

Để phát triển thị trường TPDN, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía chính phủ và các cơ quan quản lý. Việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính minh bạch và khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư là rất cần thiết. Các giải pháp này sẽ giúp tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và hấp dẫn hơn cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường trái phiếu

Cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp phát hành trái phiếu. Điều này bao gồm việc quy định rõ ràng về quy trình phát hành và quản lý trái phiếu.

3.2. Tăng cường tính minh bạch và thông tin trên thị trường

Việc công bố thông tin đầy đủ và kịp thời về các trái phiếu sẽ giúp nhà đầu tư có được cái nhìn rõ ràng hơn về các sản phẩm đầu tư. Điều này sẽ tăng cường niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường TPDN.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Nghiên cứu về thị trường TPDN đã chỉ ra rằng việc phát triển thị trường này có thể mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Các doanh nghiệp có thể huy động vốn hiệu quả hơn, trong khi nhà đầu tư có thêm nhiều cơ hội đầu tư. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy rằng sự phát triển của TPDN có thể góp phần vào sự ổn định của hệ thống tài chính.

4.1. Lợi ích của việc phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Phát triển TPDN giúp các doanh nghiệp huy động vốn dài hạn, giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng và tạo ra sự đa dạng hóa cho các công cụ đầu tư.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc phát triển TPDN không chỉ mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn cho cả nền kinh tế. Các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn, trong khi nhà đầu tư có thêm nhiều lựa chọn đầu tư.

V. Kết luận và tương lai của thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Để phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Tương lai của TPDN sẽ phụ thuộc vào khả năng vượt qua các thách thức hiện tại và khai thác tốt các cơ hội phát triển.

5.1. Tương lai của thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Với sự phát triển của nền kinh tế và nhu cầu huy động vốn ngày càng tăng, thị trường TPDN có tiềm năng lớn để phát triển trong tương lai. Cần có các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy sự phát triển này.

5.2. Những yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của thị trường

Sự phát triển bền vững của TPDN sẽ phụ thuộc vào việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và nhà đầu tư, cũng như cải thiện tính minh bạch của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc huy động vốn trung và dài hạn cho các doanh nghiệp, góp phần giảm áp lực tín dụng ngân hàng và thúc đẩy sự phát triển của thị trường tài chính. Từ năm 2003 đến tháng 8/2008, tổng doanh số phát hành TPDN đạt khoảng 60 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 2,25% tổng mức đầu tư xã hội cần thiết, trong khi mục tiêu tăng trưởng GDP giai đoạn 2006-2010 đặt ra tốc độ tăng trưởng bình quân 8%/năm và tổng mức đầu tư xã hội ước tính đạt 2.668 nghìn tỷ đồng. Mặc dù thị trường TPDN đã có bước phát triển nhảy vọt trong năm 2007 với mức tăng trưởng 142%, quy mô phát hành năm 2007 lên đến hơn 33 nghìn tỷ đồng, nhưng vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng và chưa tương xứng với nhu cầu vốn đầu tư dài hạn của nền kinh tế.

Nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng thị trường TPDN Việt Nam từ năm 2003 đến 2008, đánh giá các tồn tại như quy mô thị trường nhỏ, tính thanh khoản thấp, thiếu đa dạng sản phẩm, quản lý chưa chặt chẽ và cơ sở pháp lý chưa hoàn chỉnh. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đề xuất các giải pháp phát triển thị trường TPDN, nâng cao hiệu quả huy động vốn cho doanh nghiệp, đồng thời góp phần xây dựng cấu trúc thị trường tài chính vững chắc, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm thị trường sơ cấp và thứ cấp TPDN tại Việt Nam, với dữ liệu cập nhật đến tháng 8/2008, có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và Việt Nam gia nhập WTO.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết tài chính doanh nghiệp và đầu tư tài chính làm nền tảng lý luận cho nghiên cứu thị trường TPDN. Hai mô hình lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết cấu trúc vốn: Phân tích ưu nhược điểm của việc huy động vốn qua trái phiếu so với vốn cổ phần và vay ngân hàng, nhấn mạnh vai trò của đòn bẩy tài chính và chi phí vốn trong quyết định tài trợ vốn của doanh nghiệp.

2. Mô hình thị trường tài chính hiệu quả: Đánh giá tính minh bạch, thanh khoản và vai trò của các tổ chức trung gian như nhà môi giới, nhà tạo lập thị trường, công ty xếp hạng tín nhiệm trong việc hình thành và phát triển thị trường TPDN.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: trái phiếu doanh nghiệp, thị trường sơ cấp và thứ cấp, lãi suất coupon, bảo lãnh phát hành, định mức tín nhiệm, tính thanh khoản, và các sản phẩm phái sinh như repo, CDS.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích định tính và định lượng dựa trên các nguồn dữ liệu thứ cấp gồm: báo cáo ngành, số liệu thống kê từ các sở giao dịch chứng khoán, ngân hàng, và các văn bản pháp luật liên quan đến thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp. Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm toàn bộ các đợt phát hành TPDN từ năm 2003 đến tháng 8/2008 với hơn 19 doanh nghiệp phát hành và tổng giá trị phát hành hơn 60 nghìn tỷ đồng.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê lịch sử để đánh giá quy mô, tốc độ tăng trưởng, cơ cấu kỳ hạn và lãi suất trái phiếu.
• So sánh với các thị trường TPDN trong khu vực Đông Á như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và châu Âu để rút ra bài học kinh nghiệm.
• Phân tích SWOT để xác định cơ hội, thách thức và nguyên nhân tồn tại của thị trường TPDN Việt Nam.
• Đề xuất giải pháp dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn khảo sát.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2003 đến tháng 8/2008, tập trung vào giai đoạn phát triển nhanh của thị trường từ năm 2006 trở đi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng quy mô thị trường TPDN nhanh nhưng còn khiêm tốn: Tổng giá trị phát hành TPDN tăng từ khoảng 3 nghìn tỷ đồng năm 2003 lên hơn 33 nghìn tỷ đồng năm 2007, tương đương mức tăng trưởng 578% năm 2006 và 142% năm 2007. Tuy nhiên, tỷ trọng TPDN chỉ chiếm khoảng 4% GDP, thấp hơn nhiều so với các nước phát triển trong khu vực.

2. Số lượng doanh nghiệp phát hành còn hạn chế: Năm 2007 có khoảng 19 doanh nghiệp phát hành TPDN, chủ yếu là các doanh nghiệp nhà nước lớn như Vinashin (chiếm 16,68% tổng doanh số), BIDV (13,18%) và EVN (10,73%). Các doanh nghiệp nhỏ và vừa gần như chưa tham gia thị trường.

3. Cơ cấu kỳ hạn và lãi suất trái phiếu: Trái phiếu có kỳ hạn chủ yếu từ 5 đến 10 năm, chiếm hơn 70% tổng giá trị phát hành. Lãi suất coupon dao động từ 8% đến 16%, cao hơn lãi suất trái phiếu chính phủ khoảng 2,5% đến 3%, nhưng vẫn thấp hơn lãi suất vay ngân hàng (18%-20%). Lãi suất thực tế bị ảnh hưởng bởi lạm phát cao, dẫn đến lãi suất thực âm trong một số thời điểm.

4. Thị trường thứ cấp kém phát triển, tính thanh khoản thấp: Giao dịch thứ cấp chủ yếu diễn ra với trái phiếu chính phủ, trong khi TPDN chưa niêm yết hầu như không có giao dịch, làm giảm sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư và doanh nghiệp phát hành.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự kém phát triển của thị trường TPDN Việt Nam bao gồm:

• Khung pháp lý chưa hoàn chỉnh: Thiếu các quy định rõ ràng về phát hành, giao dịch và quản lý TPDN, gây khó khăn cho doanh nghiệp và nhà đầu tư.
• Thiếu tổ chức định mức tín nhiệm uy tín: Nhà đầu tư khó đánh giá chính xác rủi ro tín dụng, làm giảm niềm tin và hạn chế sự tham gia.
• Cơ sở hạ tầng thị trường yếu kém: Hệ thống giao dịch điện tử, thanh toán bù trừ và công bố thông tin chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến tính minh bạch và thanh khoản.
• Nhận thức và kỹ năng tài chính hạn chế: Doanh nghiệp và nhà đầu tư chưa hiểu rõ lợi ích và rủi ro của TPDN, dẫn đến việc phát hành và đầu tư còn dè dặt.
• Thiếu đa dạng sản phẩm và nhà tạo lập thị trường: Chủng loại trái phiếu đơn điệu, chưa có sản phẩm phái sinh hỗ trợ quản lý rủi ro, nhà tạo lập thị trường chưa phát triển.

So sánh với các thị trường TPDN trong khu vực như Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản cho thấy Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm về phát triển thị trường trái phiếu chính phủ làm nền tảng, xây dựng hệ thống định mức tín nhiệm, phát triển cơ sở hạ tầng giao dịch và tăng cường minh bạch thông tin. Việc phát triển thị trường TPDN sẽ góp phần đa dạng hóa kênh huy động vốn, giảm áp lực tín dụng ngân hàng và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực tài chính trong nền kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng giá trị phát hành TPDN qua các năm, bảng so sánh lãi suất trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu chính phủ, cũng như sơ đồ cơ cấu kỳ hạn trái phiếu phát hành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và hệ thống quản lý thị trường

   • Xây dựng và ban hành các quy định chi tiết về phát hành, giao dịch, công bố thông tin và xử lý vi phạm trên thị trường TPDN.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

2. Phát triển hệ thống định mức tín nhiệm và tổ chức xếp hạng tín dụng

   • Khuyến khích thành lập các công ty định mức tín nhiệm uy tín, áp dụng chuẩn mực quốc tế để đánh giá rủi ro tín dụng doanh nghiệp.
   • Thời gian thực hiện: 1-3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, các tổ chức tài chính, công ty chứng khoán.

3. Xây dựng và nâng cấp cơ sở hạ tầng giao dịch và thanh toán

   • Triển khai hệ thống giao dịch điện tử hiện đại, đồng bộ giữa các sở giao dịch chứng khoán và trung tâm lưu ký.
   • Phát triển hệ thống thanh toán bù trừ, tăng tính minh bạch và thanh khoản cho thị trường thứ cấp.
   • Thời gian thực hiện: 2-4 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Giao dịch Chứng khoán, Ngân hàng Nhà nước.

4. Đa dạng hóa sản phẩm trái phiếu và phát triển thị trường phái sinh

   • Khuyến khích phát hành các loại trái phiếu có đặc tính khác nhau như trái phiếu chuyển đổi, trái phiếu có lãi suất thả nổi, trái phiếu kèm chứng quyền.
   • Xây dựng thị trường sản phẩm phái sinh như repo, CDS để hỗ trợ quản lý rủi ro và tăng tính thanh khoản.
   • Thời gian thực hiện: 3-5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán, các công ty chứng khoán.

5. Nâng cao nhận thức và năng lực tài chính cho doanh nghiệp và nhà đầu tư

   • Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo về thị trường TPDN, kỹ năng quản lý tài chính và đầu tư.
   • Thời gian thực hiện: liên tục.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, các trường đại học, tổ chức tài chính.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách tài chính

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển thị trường TPDN, hoàn thiện khung pháp lý và quản lý thị trường.
   • Use case: Thiết kế các chương trình phát triển thị trường vốn, điều chỉnh chính sách thuế và tín dụng.

2. Doanh nghiệp phát hành trái phiếu

   • Lợi ích: Hiểu rõ ưu nhược điểm của việc huy động vốn qua trái phiếu, các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí vốn và cách thức phát hành hiệu quả.
   • Use case: Lập kế hoạch huy động vốn dài hạn, lựa chọn loại trái phiếu phù hợp với chiến lược tài chính.

3. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức

   • Lợi ích: Nắm bắt cơ hội đầu tư mới, đánh giá rủi ro và lợi suất của TPDN, đa dạng hóa danh mục đầu tư.
   • Use case: Đưa ra quyết định đầu tư dựa trên phân tích thị trường và các sản phẩm trái phiếu.

4. Các tổ chức tài chính trung gian và công ty chứng khoán

   • Lợi ích: Phát triển dịch vụ tư vấn, bảo lãnh phát hành và tạo lập thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh.
   • Use case: Xây dựng chiến lược kinh doanh, mở rộng mạng lưới khách hàng và sản phẩm dịch vụ.

Câu hỏi thường gặp

1. Thị trường trái phiếu doanh nghiệp là gì và tại sao nó quan trọng?
   Thị trường TPDN là nơi các doanh nghiệp phát hành trái phiếu để huy động vốn trung và dài hạn từ nhà đầu tư. Nó quan trọng vì giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn vốn, giảm áp lực vay ngân hàng và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

2. Ưu điểm của việc huy động vốn qua trái phiếu so với vay ngân hàng là gì?
   Trái phiếu thường có chi phí vốn thấp hơn, thời hạn vay dài hơn, không làm pha loãng quyền sở hữu và có thể giao dịch trên thị trường thứ cấp, tạo tính thanh khoản cho nhà đầu tư.

3. Tại sao thị trường thứ cấp của TPDN ở Việt Nam còn kém phát triển?
   Nguyên nhân chính là do thiếu đa dạng sản phẩm, tính thanh khoản thấp, cơ sở hạ tầng giao dịch chưa hoàn thiện và thiếu minh bạch thông tin, khiến nhà đầu tư dè dặt khi giao dịch.

4. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tham gia phát hành trái phiếu không?
   Hiện tại, phần lớn phát hành TPDN tập trung ở các doanh nghiệp lớn, nhưng với việc hoàn thiện khung pháp lý và phát triển tổ chức định mức tín nhiệm, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có cơ hội tham gia nhiều hơn trong tương lai.

5. Làm thế nào để nâng cao tính minh bạch và niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường TPDN?
   Cần xây dựng hệ thống công bố thông tin đầy đủ, chính xác, phát triển tổ chức định mức tín nhiệm uy tín và tăng cường giám sát thị trường để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Kết luận

• Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đã có bước phát triển nhanh trong giai đoạn 2003-2008 nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về quy mô, tính thanh khoản và đa dạng sản phẩm.
• Các doanh nghiệp phát hành chủ yếu là các tập đoàn nhà nước lớn, với kỳ hạn trái phiếu phổ biến từ 5 đến 10 năm và lãi suất cao hơn trái phiếu chính phủ khoảng 2,5%-3%.
• Thị trường thứ cấp kém phát triển, cơ sở hạ tầng và khung pháp lý chưa hoàn chỉnh là những rào cản chính.
• Bài học kinh nghiệm từ các thị trường trong khu vực cho thấy cần đồng bộ cải cách về pháp lý, hạ tầng, tổ chức định mức tín nhiệm và nâng cao nhận thức nhà đầu tư.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện khung pháp lý, phát triển tổ chức định mức tín nhiệm, nâng cấp hạ tầng giao dịch, đa dạng hóa sản phẩm và đào tạo nâng cao năng lực tài chính.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-5 năm, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cập nhật tình hình thị trường để điều chỉnh chính sách phù hợp.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư cần phối hợp chặt chẽ để phát triển thị trường TPDN trở thành kênh huy động vốn hiệu quả, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP 1. TRÁI PHIẾU DOANH NGHIỆP 1. Bản chất của trái phiếu doanh nghiệp TPDN là một loại chứng khoán nợ do doanh nghiệp phát hành, xác nhận nghĩa vụ trả cả gốc và lãi của doanh nghiệp phát hành đối với người sở hữu trái phiếu. TPDN có một số đặc trưng sau: ™ Kỳ hạn: Kỳ hạn của TPDN là số năm khoản nợ chưa thanh toán hay số năm còn lại trước khi thanh toán vốn gốc.

Ngày đáo hạn của TPDN là ngày trái phiếu không còn hiện hữu, vào thời điểm này doanh nghiệp sẽ thu hồi trái phiếu bằng cách thanh toán số dư nợ. ™ Mệnh giá: Mệnh giá của trái phiếu là số tiền mà nhà phát hành đồng ý trả lại cho trái chủ vào ngày đáo hạn hay trước ngày đáo hạn. Do trái phiếu có thể có mệnh giá khác nhau, thường giá của trái phiếu được niêm yết theo tỷ lệ phần trăm mệnh giá của nó. ™ Lãi suất định kỳ (coupon): Là lãi suất mà nhà phát hành đồng ý trả hàng năm.

Việc chi trả tiền lãi hàng năm cho trái chủ trong suốt kỳ hạn của trái phiếu được gọi là coupon. Coupon được xác định bằng cách nhân lãi suất coupon với mệnh giá. Nếu doanh nghiệp phát hành không thực hiện được nghĩa vụ chi trả tiền gốc hoặc tiền lãi trái phiếu khi đến hạn, nói cách khác là doanh nghiệp bị rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, điều này có thể dẫn đến sự vỡ nợ về mặt pháp lý và các nhà đầu tư có quyền kiện doanh nghiệp ra tòa để cưỡng chế thực hiện hợp đồng. Các loại trái phiếu doanh nghiệp TPDN chỉ là một trong nhiều loại tài sản tài chính mà những người có một khoản tiền tích luỹ có thể mua và nắm giữ như một công cụ đầu tư.

-1- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khi thị trường tài chính nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng ngày càng phát triển, người đầu tư ngày càng có nhiều cơ hội để lựa chọn một công cụ đầu tư hiệu quả nhất, phù hợp nhất với các mục tiêu của mình từ một tập hợp các loại chứng khoán đa dạng, bao gồm trái phiếu chính phủ, TPDN, cổ phiếu, đến các loại chứng khoán phái sinh với những tính chất phức tạp hơn như chứng quyền, quyền chọn, hợp đồng tương lai …. Trong bối cảnh đó, để thu hút được sự quan tâm của công chúng đầu tư, các doanh nghiệp không chỉ phát hành các trái phiếu thông thường mang những đặc tính truyền thống đơn giản mà còn đưa ra thị trường không ít loại trái phiếu mới, bổ sung thêm những đặc điểm hấp dẫn, được thiết kế đáp ứng những mục tiêu đầu tư khác nhau. Những trái phiếu này không chỉ mang lại những quyền lợi nhất định cho người đầu tư mà, xét trên một góc độ nào đó, còn đem lại lợi ích cho các doanh nghiệp phát hành. Tuy nhiên, trái phiếu không hề đơn giản, bởi nó có rất nhiều loại, tuỳ từng trường hợp, tuỳ từng hoàn cảnh sẽ có nhiều loại trái phiếu khác nhau.

Một số loại TPDN tiêu biểu như sau: ™ Trái phiếu có đảm bảo: Trái phiếu được đảm bảo bằng những tài sản thế chấp cụ thể, thường là bất động sản và các thiết bị. ™ Trái phiếu không bảo đảm: Trái phiếu tín chấp không được đảm bảo bằng tài sản mà được đảm bảo bằng tín chấp của doanh nghiệp. Ngoài những đặc điểm trên, mỗi đợt trái phiếu được phát hành có thể được gắn kèm theo những đặc tính riêng khác nữa nhằm đáp ứng nhu cầu cụ thể của một bên nào đó. Cụ thể là: ™ Trái phiếu có thể mua lại cho phép người phát hành mua lại chứng khoán trước khi đáo hạn khi thấy cần thiết.

™ Trái phiếu có thể bán lại cho phép người nắm giữ trái phiếu được quyền bán lại trái phiếu cho bên phát hành trước khi trái phiếu đáo hạn. ™ Trái phiếu chuyển đổi là loại trái phiếu có thể chuyển đổi thành cổ phiếu phổ thông của cùng một tổ chức phát hành theo các điều kiện đã được xác định trong phương án phát hành. -2- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ™ Trái phiếu có lãi suất thả nổi là loại trái phiếu mà lãi suất coupon không được ấn định từ đầu mà sẽ được điều chỉnh theo sự biến động của một chỉ số lãi suất thị trường tổng thể nào đó. ™ Trái phiếu kèm phiếu lãi suất (coupon bonds): là những công cụ trái phiếu vô danh tương đương một đơn vị tiền tệ (bearer instruments similar to a moneary unit).

Quyền hưởng lãi suất thuộc về bất kỳ người nào cầm phiếu lãi suất việc trả lãi được thực hiện khi xuất trình phiếu lãi suất này. Ngoài ra còn có nhiều loại trái phiếu khác như trái phiếu đăng ký vốn gốc và lãi suất (registered as to pricipal and interest), trái phiếu bất động sản (real estate bonds), trái phiếu ổn định (stabilized bonds), trái phiếu vàng (gold bonds), trái phiếu vĩnh viễn (perpetual bonds), trái phiếu uỷ thác thế chấp (collateral trust bonds), Chứng chỉ người tiếp quản (receivers certificates), trái phiếu mua bất động sản (purchase money bonds, trái phiếu dự tính (assumed bonds), trái phiếu liên kết (joint bonds)… 1. Ưu và nhược điểm của việc tài trợ bằng trái phiếu doanh nghiệp 1. Ưu điểm ™ So với vốn cổ phần Thứ nhất, trái phiếu mang lại chi phí sử dụng vốn thấp hơn so với cổ phiếu và giới hạn trách nhiệm của doanh nghiệp trong thời gian ngắn hơn.

Thường mức bù rủi ro mà người đầu tư đòi hỏi đối với một trái phiếu thấp hơn mức bù rủi ro của cổ phiếu. Điều này nếu xét trên giác độ của doanh nghiệp sẽ đồng nghĩa với việc chi phí vốn cổ phần cao hơn chi phí nợ trái phiếu. Hơn thế, trái phiếu là công cụ huy động vốn có thời hạn nên trách nhiệm của doanh nghiệp đối với trái chủ sẽ kết thúc khi trái phiếu đáo hạn, trong khi cổ phiếu thể hiện sự sở hữu doanh nghiệp một cách lâu dài nên doanh nghiệp có trách nhiệm với cổ đông trong suốt thời gian nó tồn tại. Thứ hai, tài trợ bằng trái phiếu có thể tránh được tình trạng pha loãng quyền sở hữu của các cổ đông trong doanh nghiệp.

Phát hành TPDN thực chất có thể xem như là doanh nghiệp đi vay nợ trên thị trường, trên bảng tổng kết tài sản, sự thay đổi -3- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không hề xảy ra đối với số vốn cổ phần của chủ sở hữu mà chỉ xuất hiện trên khoản mục nợ. Thứ ba, với việc phát hành TPDN có thể khai thác tác dụng của đòn bẩy tài chính. Vì chi phí lãi trái phiếu tính trên số nợ vay mà doanh nghiệp trả cho những người nắm giữ trái phiếu của công ty được trừ khỏi lợi nhuận của công ty trước khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, trong khi thu nhập mà công ty sử dụng để trả cổ tức cho các cổ đông thì lại là phần thu nhập còn lại sau khi đã khấu trừ thuế phải nộp, tức là chi phí lãi là khoản chi phí không chịu thuế còn chi phí vốn cổ phần (trả cổ tức) lại là chi phí phải chịu thuế. ™ So với các khoản vay ngân hàng và tổ chức tín dụng Việc phát hành trái phiếu có lợi hơn so với vay ngân hàng và các tổ chức tín dụng xét trên các khía cạnh như quy mô tài trợ, thời hạn, tính thanh khoản và chi phí huy động vốn.

Lãi suất cho vay bình quân của khối NHTM hiện vào khoảng 18% - 20%/năm đối với các kỳ hạn trên 1 năm tuỳ từng đối tượng khách hàng. Trong khi đó, lãi suất coupon trái phiếu có kỳ hạn 5 năm cao nhất hiện nay trên thị trường là 10,5%/năm (trái phiếu Sông Đà phát hành tháng 8/2006), thấp nhất là 8,15%/năm (trái phiếu BIDV phát hành tháng 7/2007). Như vậy, phát hành trái phiếu là kênh huy động vốn có chi phí lãi suất thấp hơn so với vay ngân hàng thông thường. Việc huy động vốn bằng phát hành trái phiếu, nếu thực hiện được, sẽ đảm bảo cho doanh nghiệp được sử dụng nguồn vốn ổn định và dài hạn hơn so với đi vay ngân hàng.

Mặc dù trong một số dự án đặc biệt, NHTM cũng có thể cho doanh nghiệp vay với thời hạn dài hơn 1 năm, nhưng với các dự án lớn, ngân hàng lại bị giới hạn mức cho vay (không quá 15% vốn điều lệ vào một doanh nghiệp). Nếu các trái phiếu được chào bán ra công chúng và được niêm yết trên SGDCK, điều này đem lại cho TPDN khả năng chuyển nhượng và tính thanh khoản, đặc biệt là trái phiếu của những tổ chức phát hành là những công ty lớn. Nhược điểm Thực tế các nhà đầu tư thường đòi hỏi ở các doanh nghiệp phát hành trái phiếu một khả năng tín dụng cao trong khi các khoản lãi và nợ gốc phải được thanh -4- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] toán đúng hạn không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của công ty. Trong trường hợp không có khả năng chi trả đúng hạn, thì các công ty phát hành buộc phải tổ chức lại hoạt động tài chính để thanh lý nợ cho những người sở hữu trái phiếu.

Cụ thể là khi thực hiện việc tài trợ bằng trái phiếu, các khoản chi trả cho trái chủ phải được thực hiện một cách đều đặn, theo định kỳ và không mang tính linh hoạt như các khoản hoàn trả đối với ngân hàng. Chính vì vậy, tổ chức phát hành phải có kỹ năng quản lý tiền mặt tốt hơn để khớp được giữa luồng tiền mặt phức tạp của dự án (hay hoạt động kinh doanh) với luồng chi trả đều đặn và đơn giản của trái phiếu. Doanh nghiệp phải quản lý được một cách tối ưu chuỗi các biến động về luồng tiền mặt thông qua việc thực hiện nghiệp vụ đầu tư một cách khéo léo hoặc đi vay ngắn hạn. Sự quản lý không hiệu quả các biến động của luồng tiền ngắn hạn sẽ làm hỏng mục đích tài trợ bằng trái phiếu trong dài hạn.

Do đó, kiến thức và kỹ năng về tài chính công ty của những nhà quản lý trong các công ty là yếu tố không thể thiếu được khi sử dụng nguồn tài trợ này. Bên cạnh đó, khi phát hành TPDN, lãi suất tham khảo thường là lãi suất trái phiếu chính phủ đang lưu hành. Tuy nhiên, nếu lãi suất phát hành của chính phủ cao do lạm phát cao như trong những tháng vừa qua thì việc huy động vốn thông qua việc phát hành trái phiếu của doanh nghiệp bị bất lợi. Doanh nghiệp buộc phái hoãn kế hoạch phát hành cho đến khi lãi suất phát hành trái phiếu chính phủ giảm thích hợp tức việc tài trợ bằng trái phiếu trong trường hợp này bị hạn chế.