Thành phần sâu mọt hại trên đậu đỗ nhập khẩu qua cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn năm 2019

Luận văn thạc sĩ phân tích thành phần sâu mọt hại trên đậu đỗ nhập khẩu qua cửa khẩu chi ma huyện lộc bình tỉnh lạng sơn năm, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Bích Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Hồ Thị Thu Giang
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Bảo vệ thực vật
• Đề tài: Thành phần sâu mọt hại trên đậu đỗ nhập khẩu qua cửa khẩu Chi Ma, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn năm 2019; Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học loài mọt đậu đỏ Callosobruchus maculatus Fabricius
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. ĐÓNG GÓP MỚI
• 2. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC
• 2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.1.3. Dụng cụ nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Điều tra thành phần sâu mọt hại đậu đỗ nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn
• 3.4.2. Phương pháp xử lý và bảo quản mẫu
• 3.4.3. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học, sinh thái của loài mọt đậu đỏ C.
• 3.4.4. Phương pháp xử lí số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thành phần, mức độ gây hại của sâu mọt hại đậu đỗ nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn
• 4.2. Điều tra mật độ của mọt đậu đỏ C. maculatus tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn năm 2019
• 4.3. Đặc điểm hình thái, sinh học, sinh thái của mọt đậu đỏ C.
• 4.3.1. Đặc điểm hình thái của mọt đậu đỏ C.
• 4.3.2. Đặc điểm sinh học của mọt đậu đỏ C.
• 4.3.3. Ảnh hưởng của các mức nhiệt độ khác nhau đến đặc điểm sinh học của mọt đậu đỏ C.
• 4.3.4. Sức đẻ trứng của mọt đậu đỏ C. maculatus ở các mức nhiệt độ khác nhau
• 4.3.5. Ảnh hưởng các loại thức ăn khác nhau đến một số chỉ tiêu sinh học của mọt đậu đỏ C.
• 4.3.6. Ảnh hưởng của mật độ sâu non mọt đậu đỏ C. maculatus đến hao hụt trọng lượng của hạt đậu
• 4.3.7. Ảnh hưởng của mật độ trưởng thành mọt đậu đỏ C. maculatus đến số lượng mọt và trọng lượng hao hụt của đậu đỏ sau một thời gian bảo quản
• 4.3.8. Hiệu lực phòng trừ mọt đậu đỏ C. maculatus của thuốc xông hơi phosphin
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Sâu Mọt Hại Đậu Đỗ Nhập Khẩu 2019

Nông sản sau thu hoạch, đặc biệt là đậu đỗ, đóng vai trò quan trọng trong an ninh lương thực và kinh tế. Tuy nhiên, quá trình bảo quản thường xuyên đối mặt với thách thức từ sâu mọt hại đậu đỗ, gây thất thoát sản lượng và giảm chất lượng. Nghiên cứu về thành phần sâu mọt hại đậu đỗ nhập khẩu tại Lạng Sơn năm 2019 có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ nguồn cung cấp thực phẩm này. Các loài sâu mọt không chỉ gây hại trực tiếp đến sản lượng mà còn ảnh hưởng đến giá trị thương phẩm, thậm chí gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng. Việc kiểm soát và ngăn chặn sự lây lan của chúng là mục tiêu quan trọng của công tác kiểm dịch thực vật.

1.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu sâu mọt hại đậu đỗ

Nghiên cứu về sâu mọt hại đậu đỗ giúp xác định các loài gây hại chính, từ đó xây dựng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả. Điều này đặc biệt quan trọng đối với đậu đỗ nhập khẩu, nơi nguy cơ du nhập các loài sâu mọt ngoại lai là rất cao. Việc bảo vệ chất lượng đậu đỗ không chỉ đảm bảo nguồn cung cấp thực phẩm mà còn duy trì giá trị kinh tế cho người sản xuất và kinh doanh.

1.2. Mục tiêu và phạm vi của nghiên cứu năm 2019 tại Lạng Sơn

Nghiên cứu năm 2019 tập trung vào việc xác định thành phần sâu mọt hại trên các lô đậu đỗ nhập khẩu qua cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn. Đồng thời, nghiên cứu đi sâu vào đặc điểm sinh học, sinh thái của loài mọt đậu đỏ (Callosobruchus maculatus), một trong những loài gây hại phổ biến nhất. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp kiểm dịch thực vật và quản lý dịch hại hiệu quả.

II. Thách Thức Từ Sâu Mọt Hại Đậu Đỗ Nhập Khẩu Tại Lạng Sơn

Việc nhập khẩu đậu đỗ mang lại nguồn cung cấp đa dạng, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn nguy cơ du nhập các loài sâu mọt hại mới. Lạng Sơn, với vị trí là cửa ngõ giao thương quan trọng, đối mặt với áp lực lớn trong công tác kiểm dịch thực vật. Các loài sâu mọt không chỉ gây hại trực tiếp đến đậu đỗ mà còn có thể lây lan sang các vùng trồng trọt khác, gây thiệt hại lớn cho ngành nông nghiệp. Theo FAO (2014), số loài côn trùng hại kho thuộc Bộ Cánh cứng có khoảng 25.000 loài, trong đó có nhiều loài gây hại quan trọng.

2.1. Nguy cơ du nhập sâu mọt ngoại lai qua cửa khẩu Chi Ma

Cửa khẩu Chi Ma là điểm nhập khẩu quan trọng của đậu đỗ từ Trung Quốc. Điều này đồng nghĩa với việc nguy cơ du nhập các loài sâu mọt hại ngoại lai là rất cao. Các loài này có thể không có thiên địch tự nhiên tại Việt Nam, dẫn đến bùng phát dịch hại và gây thiệt hại lớn. Công tác kiểm dịch thực vật cần được tăng cường để ngăn chặn nguy cơ này.

2.2. Ảnh hưởng của sâu mọt đến chất lượng và giá trị đậu đỗ

Sâu mọt hại không chỉ làm giảm sản lượng đậu đỗ mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng. Chúng có thể làm thay đổi thành phần dinh dưỡng, gây mùi khó chịu, và thậm chí làm phát sinh các chất độc hại. Điều này ảnh hưởng đến giá trị thương phẩm của đậu đỗ và gây thiệt hại kinh tế cho người sản xuất và kinh doanh.

2.3. Tình hình nhập khẩu đậu đỗ và kiểm dịch thực vật tại Lạng Sơn

Tình hình nhập khẩu đậu đỗ tại Lạng Sơn diễn biến phức tạp, đòi hỏi công tác kiểm dịch thực vật phải được thực hiện nghiêm ngặt và hiệu quả. Các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, giám sát, và áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp để ngăn chặn sự xâm nhập và lây lan của sâu mọt hại.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thành Phần Sâu Mọt Hại Đậu Đỗ 2019

Nghiên cứu thành phần sâu mọt hại đậu đỗ nhập khẩu tại Lạng Sơn năm 2019 sử dụng các phương pháp điều tra, thu thập mẫu và phân tích trong phòng thí nghiệm. Việc xác định chính xác các loài sâu mọt là cơ sở quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Nghiên cứu cũng tập trung vào việc đánh giá mức độ gây hại của các loài sâu mọt khác nhau, từ đó xác định các đối tượng ưu tiên trong công tác quản lý dịch hại.

3.1. Quy trình điều tra và thu thập mẫu sâu mọt hại đậu đỗ

Quy trình điều tra và thu thập mẫu được thực hiện theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia : QCVN 01- 141: 2013/BNNPTNN về phương pháp lấy mẫu Kiểm dịch thực vật. Mẫu đậu đỗ được thu thập ngẫu nhiên từ các lô hàng nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma. Các mẫu được bảo quản và vận chuyển về phòng thí nghiệm để phân tích.

3.2. Phương pháp phân tích và định danh sâu mọt trong phòng thí nghiệm

Các mẫu đậu đỗ được kiểm tra kỹ lưỡng để phát hiện các loài sâu mọt gây hại. Các loài sâu mọt được định danh dựa trên đặc điểm hình thái và so sánh với các tài liệu tham khảo chuyên ngành. Phương pháp xử lý và bảo quản sâu mọt theo Bùi Công Hiển (1995).

3.3. Đánh giá mức độ gây hại của các loài sâu mọt khác nhau

Mức độ gây hại của các loài sâu mọt được đánh giá dựa trên mật độ quần thể, tỷ lệ hạt bị hại, và mức độ hao hụt trọng lượng. Các chỉ số này giúp xác định các loài sâu mọt gây hại nghiêm trọng nhất và cần được ưu tiên kiểm soát.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Thành Phần Sâu Mọt Hại Đậu Đỗ Lạng Sơn

Kết quả nghiên cứu năm 2019 đã xác định được thành phần sâu mọt hại trên các lô đậu đỗ nhập khẩu qua cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn. Các loài mọt đậu xanh (Callosobruchus chinensis) và mọt đậu đỏ (Callosobruchus maculatus) được ghi nhận là phổ biến nhất. Nghiên cứu cũng cung cấp thông tin chi tiết về mật độ quần thể và mức độ gây hại của các loài sâu mọt khác nhau.

4.1. Danh sách các loài sâu mọt hại đậu đỗ được xác định

Thành phần sâu mọt hại đậu đỗ sau thu hoạch nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn gồm 11 loài loài thuộc bộ cánh cứng Coleoptera của 8 họ khác nhau trong đó Mọt đậu xanh Callosobruchus chinensis (L.) và Mọt đậu đỏ C. maculatus có độ bắt gặp nhiều và rất nhiều.

4.2. Mật độ và mức độ gây hại của mọt đậu xanh và mọt đậu đỏ

Mật độ mọt đậu đỏ trên đậu đỏ nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn (từ 1/5- 25/7/2019) là 6,65 con/kg cao hơn đợt 2 điều tra từ (1/10- 24/12/2019) là 3,83 con/kg.

4.3. Đặc điểm sinh học sinh thái của mọt đậu đỏ C. maculatus

Nhiệt độ ảnh hưởng rõ rệt đến thời gian phát triển, sức sinh sản của mọt đậu đỏ. Ở nhiệt độ 25; 27,8 và 30oC vòng đời lần lượt là 29,07; 26,83 và 23,64 ngày. Nhiệt độ tăng thì thời gian sống của trưởng thành giảm. Tổng số trứng đẻ trung bình của một trưởng thành cái mọt đậu đỏ ở 3 mức nhiệt độ 25oC; 27,8oC và 30oC là 48,93; 54,26 và 64,73 trưởng thành cái đẻ trứng tập trung cao nhất vào 3 ngày đầu.

V. Biện Pháp Phòng Trừ Sâu Mọt Hại Đậu Đỗ Nhập Khẩu Hiệu Quả

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp phòng trừ sâu mọt hại đậu đỗ cần được áp dụng một cách tổng hợp và hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm kiểm dịch thực vật, vệ sinh kho tàng, sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật an toàn, và áp dụng các biện pháp sinh học. Việc phòng trừ sâu mọt không chỉ bảo vệ đậu đỗ mà còn đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng và môi trường.

5.1. Tăng cường công tác kiểm dịch thực vật tại cửa khẩu

Công tác kiểm dịch thực vật cần được tăng cường về nhân lực, trang thiết bị, và quy trình kiểm tra. Các lô hàng đậu đỗ nhập khẩu cần được kiểm tra kỹ lưỡng để phát hiện sớm các loài sâu mọt gây hại. Các biện pháp xử lý cần được áp dụng kịp thời để ngăn chặn sự lây lan của chúng.

5.2. Vệ sinh kho tàng và quản lý tồn trữ đậu đỗ đúng cách

Vệ sinh kho tàng là biện pháp quan trọng để ngăn ngừa sự phát triển của sâu mọt. Kho tàng cần được dọn dẹp thường xuyên, loại bỏ các nguồn thức ăn thừa, và đảm bảo thông thoáng. Quản lý tồn trữ đậu đỗ đúng cách cũng giúp giảm thiểu nguy cơ bị sâu mọt tấn công.

5.3. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và biện pháp sinh học an toàn

Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn và liều lượng. Ưu tiên sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc sinh học và ít độc hại đối với con người và môi trường. Áp dụng các biện pháp sinh học như sử dụng thiên địch cũng là một giải pháp hiệu quả và bền vững.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Sâu Mọt Hại Đậu Đỗ

Nghiên cứu về thành phần sâu mọt hại đậu đỗ nhập khẩu tại Lạng Sơn năm 2019 đã cung cấp những thông tin quan trọng cho công tác quản lý dịch hại. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài sâu mọt gây hại, cũng như đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ khác nhau. Việc hợp tác giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý, và doanh nghiệp là cần thiết để bảo vệ nguồn cung cấp đậu đỗ và đảm bảo an ninh lương thực.

6.1. Tóm tắt kết quả chính và ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được thành phần sâu mọt hại trên đậu đỗ nhập khẩu tại Lạng Sơn, cung cấp thông tin về mật độ và mức độ gây hại của các loài khác nhau. Kết quả này là cơ sở quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng trừ hiệu quả.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về sâu mọt hại đậu đỗ

Cần tiếp tục nghiên cứu về đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài sâu mọt gây hại, cũng như đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng trừ khác nhau. Nghiên cứu về tính kháng thuốc của sâu mọt cũng là một hướng đi quan trọng.

6.3. Đề xuất các giải pháp quản lý sâu mọt hại đậu đỗ bền vững

Cần xây dựng các giải pháp quản lý sâu mọt hại đậu đỗ bền vững, dựa trên nguyên tắc phòng trừ tổng hợp và sử dụng các biện pháp an toàn cho con người và môi trường. Việc nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về tầm quan trọng của công tác phòng trừ sâu mọt cũng là một yếu tố quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông sản sau thu hoạch, đặc biệt là các loại đậu đỗ, đóng vai trò quan trọng trong chế độ dinh dưỡng và công nghiệp chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, việc bảo quản đậu đỗ gặp nhiều khó khăn do sự tấn công của các loài côn trùng hại kho, trong đó mọt đậu đỏ Callosobruchus maculatus là một trong những loài gây hại nghiêm trọng nhất. Theo điều tra tại cửa khẩu Chi Ma, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn năm 2019, mật độ mọt đậu đỏ trên đậu đỏ nhập khẩu dao động trung bình từ 3,83 đến 6,65 con/kg tùy theo thời điểm và điều kiện môi trường. Nghiên cứu nhằm xác định thành phần sâu mọt hại đậu đỗ nhập khẩu, đồng thời phân tích đặc điểm sinh học, sinh thái của mọt đậu đỏ để đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả, hạn chế sự du nhập và lây lan của dịch hại này. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại trạm kiểm dịch thực vật Chi Ma, tỉnh Lạng Sơn trong năm 2019, với mục tiêu nâng cao chất lượng bảo quản đậu đỗ nhập khẩu, giảm thiểu tổn thất về sản lượng và giá trị dinh dưỡng. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc xây dựng quy trình kiểm dịch và bảo quản nông sản, góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và phát triển ngành bảo vệ thực vật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh học và sinh thái học côn trùng hại kho, đặc biệt là loài mọt đậu đỏ Callosobruchus maculatus. Lý thuyết về vòng đời và chu kỳ phát triển của côn trùng được áp dụng để phân tích các pha phát dục: trứng, sâu non (4 tuổi), nhộng và trưởng thành. Mô hình ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm đến thời gian phát triển, sức sinh sản và tỷ lệ sống sót của mọt đậu đỏ được sử dụng để giải thích sự biến động mật độ mọt trong kho. Ngoài ra, các khái niệm về mật độ sâu non ảnh hưởng đến tỷ lệ hao hụt trọng lượng hạt đậu và khả năng nảy mầm cũng được nghiên cứu chi tiết. Phương pháp phòng trừ dựa trên quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về xông hơi khử trùng bằng thuốc Phosphine được áp dụng để đánh giá hiệu quả kiểm soát mọt đậu đỏ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là các mẫu đậu đỗ nhập khẩu qua cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn, được thu thập từ tháng 3/2019 đến tháng 2/2020. Mẫu được lấy theo tiêu chuẩn QCVN 01-141:2013/BNNPTNT về phương pháp lấy mẫu kiểm dịch thực vật, với tần suất 2-4 lần/tháng. Phương pháp chọn mẫu theo nguyên tắc 5 điểm chéo góc nhằm đảm bảo tính đại diện. Các mẫu được bảo quản và xử lý theo quy trình chuẩn, bao gồm xử lý sâu non và trưởng thành để phục vụ quan sát hình thái và phân loại. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm EXCEL, STATVIEW và IRRISTAT 5.0 với các phương pháp thống kê sinh học. Thí nghiệm sinh học và sinh thái của mọt đậu đỏ được tiến hành trong phòng thí nghiệm với cỡ mẫu trên 30 cá thể cho mỗi pha phát dục, theo dõi các chỉ tiêu như thời gian phát triển, sức sinh sản, tỷ lệ nở trứng và tỷ lệ sống sót. Thí nghiệm phòng trừ sử dụng thuốc Phosphine với các liều lượng và thời gian xông hơi khác nhau, đánh giá hiệu lực tiêu diệt mọt theo quy chuẩn Việt Nam 01-19/2010/BNNPTNT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần sâu mọt hại đậu đỗ nhập khẩu: Có 11 loài sâu mọt thuộc 8 họ khác nhau được phát hiện, trong đó mọt đậu đỏ C. maculatus và mọt đậu xanh Callosobruchus chinensis là hai loài phổ biến nhất với mức độ phổ biến từ 25% trở lên. Mọt đậu đỏ có mật độ trung bình 6,65 con/kg trong đợt điều tra từ 1/5 đến 24/7/2019, cao hơn đợt 2 (1/10 đến 24/12/2019) với 3,83 con/kg.

2. Ảnh hưởng của nhiệt độ đến sinh trưởng và sinh sản: Vòng đời mọt đậu đỏ giảm khi nhiệt độ tăng, lần lượt là 29,07 ngày ở 25°C, 26,83 ngày ở 27,8°C và 23,64 ngày ở 30°C. Thời gian sống của trưởng thành cũng giảm theo nhiệt độ tăng. Sức đẻ trứng trung bình tăng từ 48,93 trứng/con cái ở 25°C lên 64,73 trứng/con cái ở 30°C, với phần lớn trứng được đẻ trong 3 ngày đầu.

3. Ảnh hưởng của loại thức ăn: Mọt đậu đỏ ưa thích đẻ trứng trên đậu trắng, với số trứng trung bình 55,6 quả/con cái, cao hơn so với đậu xanh (55,3 quả), đậu đỏ (53,25 quả) và đậu đen (48,2 quả). Thời gian phát triển dài nhất khi nuôi trên đậu đen (28,35 ngày) và ngắn nhất trên đậu trắng (27,46 ngày).

4. Mật độ sâu non và trưởng thành ảnh hưởng đến hao hụt trọng lượng: Mật độ sâu non tăng từ 1 đến 4 con/hạt làm trọng lượng hao hụt tăng từ 3,97 mg đến 19,36 mg. Mật độ trưởng thành từ 1 đến 20 cặp sau 120 ngày bảo quản gây hao hụt trọng lượng từ 4,72% đến 7,23%. Tỷ lệ nảy mầm của hạt đậu giảm khi mật độ sâu non tăng.

5. Hiệu lực phòng trừ bằng thuốc Phosphine: Thuốc Phosphine đạt hiệu quả 100% tiêu diệt mọt đậu đỏ sau 72 giờ xông hơi với liều lượng 1g/m³ và 2g/m³.

Thảo luận kết quả

Mật độ mọt đậu đỏ biến động theo mùa và điều kiện môi trường, đặc biệt là nhiệt độ và độ ẩm, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy nhiệt độ cao thúc đẩy vòng đời ngắn hơn và sức sinh sản tăng. Sự ưa thích đẻ trứng trên đậu trắng có thể liên quan đến đặc tính vỏ hạt và thành phần dinh dưỡng, ảnh hưởng đến khả năng phát triển của sâu non. Mức độ hao hụt trọng lượng tăng theo mật độ sâu non và trưởng thành phản ánh tác động trực tiếp của mọt đến chất lượng và số lượng đậu đỗ bảo quản. Hiệu quả cao của Phosphine phù hợp với các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và quốc tế, tuy nhiên cần lưu ý về thời gian xông hơi để đảm bảo tiêu diệt triệt để. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ mật độ mọt theo thời gian, bảng so sánh vòng đời và sức sinh sản ở các nhiệt độ, cũng như biểu đồ tỷ lệ hao hụt trọng lượng theo mật độ sâu non và trưởng thành.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm trong kho bảo quản: Giảm nhiệt độ xuống khoảng 25°C và duy trì độ ẩm dưới 75% để kéo dài vòng đời mọt và giảm sức sinh sản, giúp hạn chế mật độ mọt phát triển. Chủ thể thực hiện: các cơ sở bảo quản, thời gian áp dụng: ngay lập tức và duy trì liên tục.

2. Ưu tiên sử dụng đậu trắng hoặc các loại đậu ít bị mọt ưa thích trong bảo quản dài hạn: Giảm thiểu tổn thất do mọt đậu đỏ gây ra bằng cách lựa chọn loại đậu phù hợp với mục đích bảo quản. Chủ thể thực hiện: nhà nhập khẩu, doanh nghiệp chế biến, thời gian áp dụng: trong kế hoạch nhập khẩu và bảo quản.

3. Áp dụng biện pháp xông hơi khử trùng bằng thuốc Phosphine với liều lượng 1-2g/m³ trong 72 giờ: Đảm bảo tiêu diệt triệt để mọt đậu đỏ trước khi đưa đậu vào kho bảo quản hoặc xuất khẩu. Chủ thể thực hiện: trạm kiểm dịch thực vật, doanh nghiệp bảo quản, thời gian áp dụng: trước và trong quá trình bảo quản.

4. Thường xuyên theo dõi mật độ mọt và tổ chức lấy mẫu kiểm tra định kỳ: Giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời các ổ dịch mọt, tránh lây lan và thiệt hại lớn. Chủ thể thực hiện: cơ quan kiểm dịch thực vật, doanh nghiệp bảo quản, thời gian áp dụng: hàng tháng hoặc theo chu kỳ nhập khẩu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan kiểm dịch thực vật và quản lý nông sản: Sử dụng kết quả để xây dựng quy trình kiểm dịch, phát hiện và xử lý sâu mọt hại đậu đỗ nhập khẩu, nâng cao hiệu quả kiểm soát dịch hại.

2. Doanh nghiệp nhập khẩu và bảo quản đậu đỗ: Áp dụng các biện pháp phòng trừ và bảo quản phù hợp nhằm giảm thiểu tổn thất do mọt đậu đỏ gây ra, nâng cao chất lượng sản phẩm.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành bảo vệ thực vật: Tham khảo dữ liệu chi tiết về sinh học, sinh thái và biện pháp phòng trừ mọt đậu đỏ, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Người sản xuất và chế biến đậu đỗ: Hiểu rõ tác động của mọt đậu đỏ đến sản phẩm, từ đó lựa chọn giống đậu và phương pháp bảo quản phù hợp nhằm bảo vệ giá trị dinh dưỡng và thương phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Mọt đậu đỏ Callosobruchus maculatus gây hại như thế nào trên đậu đỗ?
   Mọt đậu đỏ gây hại chủ yếu ở pha sâu non, đục phá hạt đậu làm giảm trọng lượng, chất lượng và khả năng nảy mầm. Một cá thể sâu non có thể làm hao hụt khoảng 3,5% trọng lượng hạt, tổn thất có thể lên đến 60% khi mật độ cao.

2. Nhiệt độ ảnh hưởng ra sao đến vòng đời và sức sinh sản của mọt đậu đỏ?
   Nhiệt độ tăng từ 25°C lên 30°C làm giảm vòng đời từ khoảng 29 ngày xuống còn 23,6 ngày, đồng thời sức sinh sản tăng từ gần 49 trứng lên hơn 64 trứng/con cái, giúp mọt phát triển nhanh hơn.

3. Loại đậu nào mọt đậu đỏ ưa thích đẻ trứng nhất?
   Mọt đậu đỏ ưa thích đẻ trứng trên đậu trắng với số trứng trung bình 55,6 quả/con cái, cao hơn so với đậu xanh, đậu đỏ và đậu đen, do đặc tính vỏ hạt và thành phần dinh dưỡng phù hợp.

4. Mật độ sâu non và trưởng thành ảnh hưởng thế nào đến tổn thất đậu?
   Mật độ sâu non tăng từ 1 đến 4 con/hạt làm trọng lượng hao hụt tăng từ 3,97 mg đến 19,36 mg; mật độ trưởng thành từ 1 đến 20 cặp sau 120 ngày bảo quản gây hao hụt trọng lượng từ 4,72% đến 7,23%, đồng thời giảm tỷ lệ nảy mầm.

5. Hiệu quả của thuốc Phosphine trong phòng trừ mọt đậu đỏ ra sao?
   Thuốc Phosphine đạt hiệu quả tiêu diệt 100% mọt đậu đỏ sau 72 giờ xông hơi với liều lượng 1-2g/m³, là biện pháp phòng trừ hiệu quả, an toàn và được áp dụng phổ biến trong kiểm dịch thực vật.

Kết luận

• Xác định được 11 loài sâu mọt hại đậu đỗ nhập khẩu tại cửa khẩu Chi Ma, trong đó mọt đậu đỏ C. maculatus là loài phổ biến và gây hại nghiêm trọng.
• Nhiệt độ và loại thức ăn ảnh hưởng rõ rệt đến vòng đời, sức sinh sản và mật độ mọt đậu đỏ, với vòng đời ngắn hơn và sức đẻ trứng cao hơn ở nhiệt độ 30°C.
• Mật độ sâu non và trưởng thành mọt đậu đỏ có tác động trực tiếp đến tỷ lệ hao hụt trọng lượng và khả năng nảy mầm của hạt đậu.
• Thuốc Phosphine là biện pháp phòng trừ hiệu quả với tỷ lệ tiêu diệt 100% sau 72 giờ xông hơi ở liều lượng 1-2g/m³.
• Đề xuất các biện pháp kiểm soát nhiệt độ, lựa chọn loại đậu, áp dụng xông hơi khử trùng và theo dõi mật độ mọt để giảm thiểu thiệt hại trong bảo quản đậu đỗ nhập khẩu.

Tiếp theo, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp nên triển khai áp dụng các biện pháp phòng trừ đã đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao hiệu quả bảo vệ nông sản. Để biết thêm chi tiết và cập nhật phương pháp mới, quý độc giả và chuyên gia có thể liên hệ với Học viện Nông nghiệp Việt Nam hoặc trạm kiểm dịch thực vật Chi Ma.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Nông sản sau thu hoạch luôn được con người lưu trữ, bảo quản cẩn thận để có thể sử dụng cho việc sản xuất, tiêu thụ và nhiều mục đích khác nhau. Nhưng việc bảo quản cũng gặp rất nhiều vấn đề, trong đó côn trùng hại kho là một trong những vấn đề lớn gây khó khăn trong công tác bảo quản nông sản sau thu hoạch, chúng làm hao hụt sản lượng nghiêm trọng, hư hỏng sản phẩm gây ảnh hưởng đến chất lượng và giá trị nông sản. Côn trùng hại kho còn có thành phần loài hết sức phong phú, tốc độ sinh trưởng nhanh và khả năng gây hại lớn. Những côn trùng gây hại mang tính tiềm ẩn, chúng xuất hiện, gây hại trong quá trình bảo quản, vận chuyển và sử dụng.

Là một trong các loại nông sản sau thu hoạch được dự trữ trong kho, thì đậu đỗ được xem là loại thực phẩm bổ dưỡng, giàu protein, được sử dụng làm nguồn thực phẩm phục vụ rất nhiều trong đời sống hàng ngày của người dân như: Đậu nành, đậu phụ, bọt đậu, bánh đậu… Bên cạnh đó đậu đỗ còn được dùng làm nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến. Để có thể sử dụng đậu đỗ không bị giảm hoặc mất đi giá trị dinh dưỡng, thì chúng ta cần có biện pháp ngăn ngừa và xử lý các sinh vật gây hại một cách hợp lý, đặc biệt là các loài côn trùng hại kho. Các loài côn trùng gây hại đối với đậu đỗ trong kho như: mọt đậu xanh Callosobruchus chinensis L. maculatus, mọt đậu Ancanthoscelides obtectus,… thiệt hại do chúng gây ra là rất lớn.

Trong đó mọt đậu đỏ C. maculatus là loài gây hại đáng kể, chúng gây hại trực tiếp đến sản lượng nông sản, gây ảnh hưởng đến giá trị thương phẩm, gây mùi khó chịu, màu sắc không bình thường mà còn là nguyên nhân làm ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng khi sử dụng nông sản. Bên cạnh đó, thì việc ngăn chặn sự lây lan của sinh vật gây hại như mọt đậu đỏ C. maculatus được xem là mục tiêu của công tác kiểm dịch thực vật nhằm tránh thiệt hại cho người sản xuất, kinh doanh, người tiêu dùng, bảo vệ sức khỏe của con người.

Để thực hiện mục tiêu đó thì việc nắm rõ thông tin khoa học, điều tra thành phần, đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của dịch hại có ý nghĩa rất quan trọng. 1 c Do vậy, để góp phần vào nghiên cứu những vấn đề trên và dưới sự phân công của Bộ môn Côn trùng, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam với sự hướng dẫn của PGS.TS Hồ Thị Thu Giang tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Thành phần sâu mọt hại trên đậu đỗ nhập khẩu qua cửa Khẩu Chi Ma, Huyện Lộc Bình, Tỉnh Lạng Sơn năm 2019. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của mọt đậu đỏ C. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.

Mục tiêu chung - Xác định được thành phần sâu mọt hại đậu đỗ và đi sâu nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của loài mọt đậu đỏ C. maculatus tại trạm kiểm dịch thực vật Chi Ma, Lạng Sơn từ đó đề xuất biện pháp quản lý hạn chế sự du nhập, lây lan của dịch hại quan trọng trên đậu đỗ nhập khẩu từ trung Quốc qua cửa khẩu Chi Ma, Lạng Sơn. Mục tiêu cụ thể - Xác định thành phần sâu mọt hại đậu đỗ tại cửa khẩu Chi Ma. - Xác định đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài mọt đậu đỏ C.

maculatus - Xác định biện pháp phòng chống mọt đậu đỏ C. maculatus bằng thuốc Phosphin 1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Đối tượng: Mọt đậu đỏ C. maculatus gây hại trên hạt đậu đỗ.

- Phạm vi nghiên cứu: + Thành phần sâu mọt hại trên hạt đậu tại phòng kỹ thuật chi cục kiểm dịch thực vật vùng VII, phòng kỹ thuật trạm kiểm dịch thực vật Chi Ma Tỉnh Lạng Sơn. + Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của mọt đậu đỏ C. maculatus hại đậu (đậu đỏ,đậu xanh , đậu đen. Ý NGHĨA KHOA HỌC THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI - Ý nghĩa khoa học: Bổ sung thêm một số dẫn liệu khoa học về đặc điểm sinh học, sinh thái của mọt đậu đỏ để góp phần trong việc quản lý sự xâm nhập gây hại theo hàng hóa đậu đỗ vào Việt Nam cũng như trong bảo quản.

- Ý nghĩa thực tiễn: + Các kết quả thu được của đề tài sẽ là cơ sở để phát hiện chính xác kịp thời loài mọt đậu đỏ gây hại trên đậu đỗ nhập khẩu qua các trạm kiểm dịch thực vật tại các cửa khẩu góp phần để phục vụ công tác kiểm dịch thực vật. Xây dựng quy trình bảo quản đậu đỗ để giữ được chất lượng trong quá trình bảo quản. + Đề xuất biện pháp quản lý phòng chống mọt đậu đỏ đạt hiệu quả. ĐÓNG GÓP MỚI Bổ sung số liệu về thành phần sâu mọt gây hại trên một số loại đậu tại trạm kiểm dịch thực vật Chi Ma, Lạng Sơn.

Bổ sung một số dẫn liệu về sinh học, sinh thái của mọt đậu đỏ. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC 2. Nghiên cứu về thành phần và sự gây hại của côn trùng hại nông sản bảo quản sau thu hoạch Côn trùng hại kho gây ảnh hưởng lớn đối với sản phẩm bảo quản sau thu hoạch, chúng làm giảm phẩm chất hoặc phá huỷ vật chất, làm cho sản phẩm bảo quản bị giảm hoặc mất giá trị sử dụng.

Trong nhiều trường hợp thiệt hại do chúng gây ra là rất lớn như các sản phẩm bảo quản làm giống mất khả năng nẩy mầm. Theo FAO (2014), số loài côn trùng hại kho thuộc Bộ Cánh cứng có khoảng 25.000 loài, trong đó có nhiều loài gây hại quan trọng, có khoảng 40 họ thuộc Bộ Cánh cứng có liên quan đến sản phẩm trong kho, chúng phân bố rộng khắp trên phạm vi toàn thế giới, phần lớn các loài tập trung vào 7 họ: Bostrichidae, Bruchidae, Cucujidae, Cuculionidae, Dermetidae, Silvanidae và Tenebrionidae. Trên thế giới đã có rất nhiều nghiên cứu về thành phần côn trùng gây hại nông sản bảo quản sau thu hoạch, có nhiều danh mục côn trùng hại kho trên thế giới đã được đề cập Theo tài liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO) hàng năm trên thế giới có tới 6-10% số lương thực bảo quản trong kho bị tổn thất. Báo cáo ở 5 nước Asean chỉ ra rằng các quốc gia thành viên đã mất khoảng 25% sản lượng của họ trong quá trình thu hoạch và sau thu hoạch bao gồm lưu trữ và cận chuyển, sự mất mát này ước tính khoảng 10,5 triệu tấn lúa.

Trong báo cáo của Tổ chức Nông lương thế giới tổn thất trọng lượng gạo của Thái Lan sau thu hoạch dao động từ 8 – 14%. Các báo cáo gần đây của Viện lúa chỉ ra rằng trong 20 giống lúa khác nhau chưa xử lý được lưu trữ trong 10 tháng thì tổn thất trọng lượng dao động trong khoảng 2,06-24,30% trung bình là khoảng 4,54%. Vì vậy thiệt hại do côn trùng gây ra có liên quan đến thời gian lưu trữ (FAO, 2016). Theo CABI (2005) thành phần côn trùng gây hại trên đậu đỗ trong kho bảo quản tại châu Âu có 13 loài, trong đó họ Bruchidae có 5 loài.

Tại châu Mỹ có 18 loài côn trùng gây hại trên đậu đỗ, tại châu Phi có 19 loài trong đó có 9 loài thuộc họ Bruchidae. Thành phần côn trùng gây hại trên đậu đỗ bảo quản tại châu 4 c Á cũng phong phú như tại châu Mỹ và châu Phi: có 17 loài côn trùng gây hại trong đó cũng có 8 loài thuộc họ Bruchidae. Tại một số nước châu Phi, tổn thất đậu bảo quản do nhóm mọt đậu gây ra khoảng 9 đến 81%. Vào thời điểm thu hoạch có đến 90% các mẫu thu thập được bị nhiễm mọt đậu A.

obtectus với mật độ trung bình là 16 trưởng thành/1000 hạt, trên 1 hạt đậu bị nhiễm cao nhất là 13 sâu non. Theo Sanon & cs. (2005), cho biết đậu đũa được dự trữ sau thu hoạch bị phá hoại chủ yếu bởi các loại côn trùng thuộc họ Bruchidae, bộ Cánh cứng (Coleoptera) trong đó mọt đậu đỏ C. maculatus là loài gây hại chính.

Các cuộc tấn công của nhóm côn trùng thuộc họ Bruchidae bắt đầu trên các cánh đồng sau thời điểm thu hoạch, tỷ lệ phá hoại hạt đạt 1%-5%. Tuy tỷ lệ gây hại thấp nhưng những ấu trùng sâu non còn sót lại sẽ phát triển và gia tăng quần thể trong hạt giống được lưu trữ, gây ra tổn thất đáng kể sau một vài tháng lưu trữ. Sản lượng đậu đũa sau thu hoạch hao hụt hàng năm do côn trùng gây ra rất cao, những thiệt hại này được ước tính hàng năm ở mức 2,4% có thể lên đến từ 10%-50% trên mỗi tấn đậu đũa trong kho ở Nigeria. Theo Olajire & cs.

(2011), cho biết 5% thiệt hại về đậu đũa hằng năm ở Nigeria là do mọt đậu đỏ C. maculatus gây ra, tương đương với 100 triệu đô cho hơn 40.000 tấn đậu đũa bị gây hại. Sâu non là pha gây hại chính, trưởng thành mọt đậu đỏ không ăn hạt. Các loài mọt thuộc họ Bruchidae gây hại trên đậu đỗ cả ở giai đoạn trước và sau thu hoạch (chủ yếu ở giai đoạn sau thu hoạch).

Ở Nigeria quả đậu dải (cowpea) ở ngoài đồng có tỷ lệ nhiễm mọt thuộc họ Bruchidae từ 3,1 đến 11%tỷ lệ đậu dải bị mất mát trong quá trình bảo quản khoảng 24 nghìn tấn, chiếm khoảng 3% tổng sản lượng đậu, nếu thu hoạch muộn, tỉ lệ bị hại có thể lên tới 33%. Sau 9 tháng bảo quản, tỷ lệ hại trên hạt đậu dải lên đến 87%. Đánh giá mức độ gây hại do mọt đậu đỏ gây hại trên đậu thì 1 cá thể có thể làm hao hụt 3,5% trọng lượng, sự lây nhiễm nặng dẫn đến hao hụt đến 60% trọng lượng và ảnh hưởng đến 60% thành phần Protein trong hạt đậu (Prevet, 1961). (2005) cho rằng hầu hết các loại đậu, cả ngoài đồng và trong kho đều bị tấn công bởi các loài mọt.Trên thế giới có gần 200 loài thuộc họ Bruchidae là dịch hại của cây trồng, trong đó có 6 giống gây hại chính trên đậu trong kho là Bruchus, Bruchidius, Callosobruchus, Acanthoscelides, Zabotes và 5 c Caryedon, chúng thích nghi cao và có sự phân bố ngày càng rộng từ việc vận chuyển của con người.

Theo Schmale (2002) tại Columbia sau 16 tuần bảo quản, đậu cô ve bị mọt đậu gây mất mát từ 0,5 đến 34%, trung bình là 14%. Theo Majka & Langor (2011), khi điều tra về các loài mọt thuộc phân họ Bruchinae tại bốn tỉnh nằm bên bờ Đại Tây Dương của Canada. Phát hiện 3 loài mới được ghi nhận là: Bruchidius villosus (Fabricius), Callosobruchus chinensis (Linnaeus), và C.