Chương 1 MOT SO VAN DE CHUNG VE QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT DOI VOI TOI LUA DAO CHIEM ĐOẠT TAI SAN 1. Khái niệm, đặc điểm quyết định hình phat đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản 1. Khái niệm quyết định hình phạt đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản Dé xây dựng khái niệm QDHP đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản chúng ta nghiên cứu khái niệm QDHP. QĐÐĐHP là một trong những giai đoạn và nội dung cơ bản, đóng vai trò quan trọng trong quá trình áp dụng pháp luật hình sự và chỉ do Toà án là cơ quan duy nhất có quyền thực hiện.
Điều này được ghi nhận ở Điều 102 Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013: “Toà án là cơ quan xét xử của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp” [12, Điều 102] cũng như được quy định tại Điều 30 của BLHS năm 2015: “Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quy định trong Bộ luật này, do Téa án quyết định áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyên, lợi ích của người, pháp nhân thương mại đó” [14, Điều 26]. Theo đó, Toà án nhân dân tối cao, Toả án nhân dân địa phương, các Toà án quân sự và các Toà án khác do luật định là những cơ quan có quyền nhân danh Nhà nước tuyên một người là có tội và áp dụng hình phạt đối với họ. Ngoài Toà án ra không có cơ quan nào khác có quyền QDHP. Toa án áp dụng các quy định của pháp luật hình sự dé làm căn cứ QDHP đối với người phạm tội, thé hiện sự lên án của Nhà nước đối với họ về việc thực hiện tội phạm, là sự trừng tri người phạm tdi.
Trước khi có BLHS năm 1985, trong thực tiễn xét xử, QDHP được gọi tên là “Lượng hinh” [16, tr. Sau khi BLHS năm 1985 được ban hành va có hiệu lực, thuật ngữ “Lượng hình” được thay thé bằng thuật ngữ “ODHP” và thuật ngữ này được sử dụng cho đến nay. Mặc dù là một khái niệm quan trong nhưng cho tới nay vẫn chưa có một văn bản nào quy định khái niệm về QDHP. Khái niệm này chỉ được nghiên cứu dưới góc độ là một khái niệm khoa học luật hình sự mà chưa được quy định trong hệ thống văn bản pháp lý hình sự có tính chất chính thống.
QDHP là hoạt động áp dụng pháp luật quan trọng trong giai đoạn xét xử vụ án hình sự. QDHP chính xác, khách quan là cơ sở dé đạt được các mục đích của hình phạt: trừng trị, giáo dục, cải tạo người phạm tội; ngăn ngừa họ phạm tội mới; răn đe, ngăn ngừa những người khác trong xã hội. Chỉ khi hình phạt được quyết định một cách chính xác thì mục đích của hình phạt mới đạt được, giúp cho người bị kết án tự mình ý thức được sự công băng của pháp luật và bản thân họ cũng thay rõ lỗi lầm, sai phạm mà quyết tâm cải tạo trở thành người công dân có ích cho xã hội. Hình phạt được quyết định quá nhẹ so với tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm đã được thực hiện sẽ sinh ra ở người phạm tội thái độ xem thường pháp luật, còn hình phạt được quyết định quá nặng sẽ gây ra ở người bị kết án, cũng như những người khác tâm lý oán hận, mat niềm tin chống đối Nhà nước và xã hội.
QDHP bao gom hai nội dung chính, đó là: Toa án lựa chon trong những hình phạt cụ thể được quy định trong điều luật (khoản điều luật) được áp dụng với bi cáo và xác định một mức hình phạt cụ thé đối với bị cáo. Loại và mức hình phạt được quyết định áp dụng đối với bị cáo phải được thực hiện trong bản án buộc tội theo các quy định của BLHS và được công bố một cách công khai khi tuyên án. Hình phat do Toa án quyết định tuỳ thuộc vào tình hình cụ thể của vụ án cụ thê có thể là nghiêm khắc, ít nghiêm khắc hoặc nhẹ nhưng trong mọi trường hợp bao giờ cũng phải bảo đảm đúng pháp luật, công bằng và cá thé hoá. Điều đó có nghĩa rằng, khi QDHP phải đảm bảo sự tương xứng của hình phạt được tuyên với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm đã thực hiện, với các đặc điểm nhân thân người phạm tội, với các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, với dư luận xã hội, với ý thức pháp luật.
Dé đảm bảo sự tương xứng đó khi QDHP phải cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của tội phạm đã thực hiện, cân nhắc nhân thân người phạm tội, cân nhắc các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Như vậy, từ những phân tích trên có thé đưa ra khái niệm: “ODHP là một giai đoạn trong quả trình áp dụng pháp luật hình sự do Toà án lựa chọn loại và mức hình phạt cụ thể được quy định trong BLHS theo một thủ tục nhất định để áp dụng đối với người phạm toi thể hiện trong bản án buộc toi”. Như vậy, QDHP là van đề rat quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, dựa trên kết quả của hoạt động định tội danh trước đó dé có cơ sở pháp lý và định hướng cho việc QDHP. Tội Lừa dao chiếm đoạt tài sản là một loại tội phạm cụ thể được quy định tại Điều 174 của BLHS năm 2015.
Một người coi là chủ thé của tội phạm này khi đáp ứng các điều kiện là người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, đồng thời là người thực hiện hành vi mà Điều 174 quy định với lỗi cô ý. Khi QDHP đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tai sản, Tòa án phải dựa vào cấu thành tội phạm cơ bản dé định tội danh xác định bi cáo có phải phạm tội này hay không. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định với các khung hình phạt khác nhau tương ứng với các hành vi phạm tội khác nhau, Tòa án phải thực hiện bước xác định hành vi tội phạm thỏa mãn khung hình phạt nào từ đó sẽ đưa ra QDHP cụ thé đối với người phạm tội. Từ cơ sở lý luận trên và kết hợp với BLHS Việt Nam về tội lừa đảo chiêm đoạt tai san, có thê đưa ra khái nệm QDHP đôi với tội lừa đảo chiêm 10 đoạt tai sản như sau: QODHP đổi với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là một giai đoạn trong quả trình áp dụng pháp luật hình sự do Toà án lựa chọn loại và mức hình phạt cụ thể được quy định trong BLHS theo một thủ tục nhất định để áp dụng đối với người bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác.
Đặc điểm quyết định hình phạt đối với tội lừa đảo chiễm đoạt tài sản Thứ nhất, QĐHP đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là quá trình áp dụng BLHS, dựa trên kết quả của hoạt động định tội danh trước đó dé đưa ra hình phạt tương xứng đối với hành vi phạm tội. Thứ hai, QDHP là một giai đoạn trong quá trình áp dụng pháp luật của Tòa án trên cơ sở xác định đúng dan, day đủ nội dung của các quy phạm pháp luật hình sự. QDHP đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được tiễn hành theo các bước sau: + Bước 1: Xác định khung hình phạt. Theo đó, Điều 174 BLHS năm 2015 quy định Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản có bốn khung hình phạt tương ứng với các trường hợp phạm tội khác nhau.
Khi QĐHP đối với người phạm tội này, Tòa án trên cơ sở tài liệu và kết quả tranh luận tại phiên tòa phải xác định chính xác hành vi phạm tội thuộc trường hợp nào tương ứng với điểm nào, khoản nào của Điều 174 BLHS năm 2015 dé làm căn cứ QDHP. + Bước 2: Xác định loại hình phạt trong khung hình phạt đã xác định tại bước 1. Day là bước quan trọng ảnh hưởng đến bản án của người phạm tội. Theo đó, Tòa án căn cứ vào các quy định của BLHS tại khung hình phạt đã được xác định tại bước 1 dé lựa chọn loại hình phạt tương ứng nếu có từ 02 loại hình phạt trở lên, còn trong trường hợp khung hình phạt được xác định chỉ có duy nhất một loại hình phạt thì Tòa án bắt buộc phải QĐHP theo loại hình phạt đó.
11 Chang han, tai khoản 1 Điều 174 BLHS năm 2015 quy dinh: Người nào bang thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác trị giá từ 2.000 đồng đến dưới 50.000 đồng hoặc dưới 2.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Nhu vậy, với trường hợp bước | Tòa án xác định bi cáo phạm tội theo khoản 1 nay thi tại bước 2 Tòa án có thé lựa chọn một trong hai loại hình phạt là cải tạo không giam giữ hoặc tù có thời hạn. Tương tự như vậy, nếu bước 1 Tòa án xác định hành vi phạm tội tương ứng với khoản 4 Điều 174 BLHS năm 2015 thì đến bước 2 này Tòa án có thể lựa chọn hình phạt áp dụng là hình phạt ứ có thoi hạn hoặc tù chung thân [14, Điều 174, Khoản 4]. Tuy nhiên, trường hợp bước | Tòa án xác định bị cáo phạm tội theo khoản 2 (trừ trường hợp được áp dụng quy định QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng) hoặc khoản 3 Điều 174 BLHS năm 2015 thì sang bước 2 Tòa án không có sự lựa chọn loại hình phạt bởi cả hai khoản này chỉ quy định duy nhất loại hình phạt là tù có thời hạn [14, Điều 54 và Điều 174].
Việc lựa chọn loại hình phat nao phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tính chất mức độ thiệt hại của hành vi phạm tội gây ra, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, đặc điểm nhân thân người phạm tội, nguyên nhân điều kiện người phạm tội và đây cũng là yếu tố dé tòa án thực hiện bước 3 sau đây.