Nghiên cứu về quốc tế hóa đồng nhân dân tệ sau Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc

Khám phá quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ sau Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc, tác động đến kinh tế toàn cầu và chiến lược phát triển.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hạ
• Người hướng dẫn: TS. Hà Thị Hồng Vân
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Quốc tế hóa đồng nhân dân tệ sau Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHIẾN LƯỢC QUỐC TẾ HÓA NHÂN DÂN TỆ CỦA TRUNG QUỐC
• 1.1. Cơ sở lý luận về quốc tế hóa một đồng tiền
• 1.2. Những nhân tố thúc đẩy Trung Quốc thực hiện QTH đồng NDT
• 1.3. Nội dung của chiến lược quốc tế hóa NDT
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN QUỐC TẾ HÓA ĐỒNG NHÂN DÂN TỆ SAU ĐẠI HỘI 18 ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC
• 2.1. Sử dụng và thanh toán NDT trong các giao dịch thương mại quốc tế
• 2.2. Sử dụng NDT trong các hoạt động đầu tư và tài chính quốc tế
• 2.3. NDT chính thức trở thành đồng tiền dự trữ toàn cầu và đang ngày càng được công nhận trên trường quốc tế
• 2.4. Chỉ số Quốc tế hóa đồng NDT và tình hình tự do hóa tài khoản vốn của Trung Quốc
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG CỦA TIẾN TRÌNH QUỐC TẾ HÓA NHÂN DÂN TỆ VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆT NAM
• 3.1. Những vấn đề còn tồn tại và thách thức trong quá trình quốc tế hóa NDT
• 3.2. Triển vọng của tiến trình quốc tế hóa NDT
• 3.3. Tác động của tiến trình quốc tế hóa NDT đến Việt Nam
• 3.4. Một số gợi mở với Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quốc tế hóa đồng nhân dân tệ

Quốc tế hóa đồng nhân dân tệ là một chiến lược quan trọng của Trung Quốc nhằm nâng cao vị thế của đồng tiền này trong hệ thống tài chính toàn cầu. Sau Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc, quá trình này được đẩy mạnh với các chính sách cụ thể như tự do hóa tài khoản vốn, mở rộng sử dụng NDT trong thanh toán quốc tế và đầu tư. Điểm nhấn đáng chú ý là việc đồng NDT được IMF chính thức đưa vào giỏ tiền tệ dự trữ quốc tế (SDR) vào năm 2016. Điều này không chỉ khẳng định sự công nhận quốc tế đối với đồng NDT mà còn thúc đẩy quá trình hội nhập tài chính quốc tế của Trung Quốc.

1.1. Cơ sở lý luận về quốc tế hóa đồng tiền

Quốc tế hóa một đồng tiền đòi hỏi sự kết hợp giữa chính sách tiền tệ linh hoạt và sự ổn định kinh tế vĩ mô. Trung Quốc đã thực hiện các cải cách kinh tế sâu rộng, bao gồm tự do hóa tỷ giá hối đoái và mở cửa thị trường tài chính. Những nỗ lực này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho đồng NDT được sử dụng rộng rãi trong các giao dịch thương mại và đầu tư quốc tế.

1.2. Nhân tố thúc đẩy quốc tế hóa NDT

Sự gia tăng vị thế kinh tế của Trung Quốc trên trường quốc tế là động lực chính thúc đẩy quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ. Các sáng kiến như Vành đai và Con đường (BRI) và sự thành lập các định chế tài chính mới như Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB) đã góp phần mở rộng phạm vi sử dụng đồng NDT.

II. Thực tiễn quốc tế hóa đồng nhân dân tệ sau Đại hội 18

Sau Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc, quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ đã đạt được nhiều tiến triển đáng kể. Đồng NDT không chỉ được sử dụng rộng rãi trong thanh toán thương mại quốc tế mà còn trở thành một đồng tiền dự trữ toàn cầu. Các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với nhiều quốc gia và việc phát hành trái phiếu bằng NDT đã góp phần nâng cao vị thế của đồng tiền này.

2.1. Sử dụng NDT trong thanh toán quốc tế

Đồng NDT đã trở thành đồng tiền thanh toán phổ biến trong các giao dịch thương mại quốc tế, đặc biệt là tại các quốc gia thuộc khu vực châu Á và châu Phi. Các thỏa thuận thanh toán song phương bằng NDT đã giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào đồng USD.

2.2. NDT trong đầu tư và tài chính quốc tế

Đồng NDT ngày càng được sử dụng trong các hoạt động đầu tư và tài chính quốc tế. Việc phát hành trái phiếu bằng NDT và sự gia tăng các quỹ đầu tư sử dụng đồng tiền này đã góp phần mở rộng phạm vi sử dụng của NDT.

III. Triển vọng và tác động của quốc tế hóa NDT

Quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự kiểm soát tài khoản vốn và sự cạnh tranh từ các đồng tiền quốc tế khác. Tuy nhiên, triển vọng của quá trình này vẫn rất tích cực, đặc biệt là với sự hỗ trợ từ các sáng kiến kinh tế lớn của Trung Quốc.

3.1. Thách thức trong quốc tế hóa NDT

Một trong những thách thức lớn nhất là việc kiểm soát tài khoản vốn, điều này có thể hạn chế sự tự do hóa của đồng NDT. Ngoài ra, sự cạnh tranh từ các đồng tiền quốc tế khác như USD và Euro cũng là một rào cản đáng kể.

3.2. Tác động đến Việt Nam

Việt Nam, với tư cách là đối tác thương mại lớn của Trung Quốc, chịu ảnh hưởng đáng kể từ quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ. Việc sử dụng NDT trong thanh toán thương mại song phương có thể giúp giảm chi phí giao dịch, nhưng cũng đặt ra những thách thức về quản lý tỷ giá hối đoái.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ (NDT) của Trung Quốc đã trở thành một chủ đề nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực kinh tế quốc tế, đặc biệt sau Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc năm 2012. Với vị thế là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy đồng NDT trở thành đồng tiền quốc tế. Tính đến năm 2018, đồng NDT đã vượt qua đồng Euro để trở thành đồng tiền được sử dụng nhiều thứ hai trong tài chính và thương mại toàn cầu, đồng thời được IMF chính thức đưa vào giỏ tiền tệ dự trữ quốc tế (SDR) từ ngày 1/10/2016.

Nghiên cứu tập trung phân tích chiến lược quốc tế hóa đồng NDT từ năm 2012 đến 2018, đánh giá các tiến triển, thách thức và triển vọng của quá trình này, đồng thời làm rõ tác động của nó đối với kinh tế Việt Nam, một quốc gia láng giềng có quan hệ thương mại mật thiết với Trung Quốc. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hoạt động thanh toán thương mại, đầu tư quốc tế, thỏa thuận hoán đổi tiền tệ và tự do hóa tài khoản vốn của Trung Quốc trong giai đoạn này.

Việc quốc tế hóa đồng NDT không chỉ có ý nghĩa kinh tế mà còn mang tính chiến lược chính trị, giúp Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng trên trường quốc tế và nâng cao vị thế trong hệ thống tài chính toàn cầu. Các chỉ số định lượng như Chỉ số Quốc tế hóa đồng NDT (RII) và các số liệu về thanh toán thương mại, đầu tư trực tiếp nước ngoài bằng đồng NDT được sử dụng để đánh giá mức độ quốc tế hóa đồng tiền này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách Việt Nam trong bối cảnh Trung Quốc đẩy mạnh quốc tế hóa đồng NDT.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về quốc tế hóa đồng tiền, trong đó nổi bật là lý thuyết của Kiminori Matsuyama và Nobuhiro Kiyotaki (1991) về các chức năng của đồng tiền quốc tế. Theo đó, một đồng tiền được xem là quốc tế khi thực hiện đầy đủ ba chức năng: phương tiện trao đổi/thanh toán quốc tế, đơn vị hạch toán/định giá quốc tế và phương tiện lưu trữ giá trị quốc tế.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình đánh giá quốc tế hóa đồng tiền dựa trên các chỉ số định lượng như Chỉ số Quốc tế hóa đồng NDT (RII) do Viện Tiền tệ Quốc tế Đại học Nhân dân Trung Quốc phát triển. Chỉ số này phản ánh mức độ sử dụng đồng NDT trong thương mại quốc tế, đầu tư, tài chính và dự trữ ngoại hối, cho phép so sánh với các đồng tiền quốc tế khác như USD, Euro, GBP.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: thỏa thuận hoán đổi tiền tệ (currency swap), tự do hóa tài khoản vốn, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII), quyền rút vốn đặc biệt (SDR), và các trung tâm tài chính quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp, thống kê và so sánh dựa trên các nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo chính thức, tài liệu học thuật và số liệu thống kê quốc tế. Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm các số liệu về thanh toán thương mại bằng đồng NDT, các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, dòng vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp, cũng như các chỉ số quốc tế hóa đồng NDT trong giai đoạn 2012-2018.

Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các dữ liệu đại diện cho các hoạt động kinh tế quốc tế có liên quan đến đồng NDT, bao gồm các giao dịch thương mại, đầu tư, và các thỏa thuận tài chính giữa Trung Quốc và các quốc gia đối tác. Phân tích định lượng được thực hiện để đánh giá mức độ quốc tế hóa đồng NDT qua các chỉ số và tỷ trọng sử dụng trong các lĩnh vực khác nhau.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ sau Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc (2012) đến năm 2018, nhằm cập nhật và đánh giá các bước tiến mới nhất trong chiến lược quốc tế hóa đồng NDT.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng mạnh mẽ trong thanh toán thương mại bằng đồng NDT: Từ năm 2009 đến 2017, kim ngạch thanh toán thương mại quốc tế bằng đồng NDT của Trung Quốc tăng từ 3,58 tỷ NDT lên khoảng 9.000 tỷ NDT (tương đương 1.500 tỷ USD), chiếm khoảng 37% tổng kim ngạch thương mại của Trung Quốc. Tỷ trọng thanh toán bằng NDT trong thương mại quốc tế đã tăng từ dưới 2% năm 2012 lên gần 9% vào cuối năm 2013, và đạt 2,79% trong hệ thống thanh toán quốc tế năm 2015, đứng thứ tư sau USD, Euro và Bảng Anh.

2. Mở rộng các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ: Tính đến năm 2018, Trung Quốc đã ký kết thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với 32 quốc gia và vùng lãnh thổ, với tổng giá trị khoảng 3 nghìn tỷ NDT. Các thỏa thuận này giúp tăng cường thanh khoản đồng NDT và thúc đẩy sử dụng đồng tiền này trong thanh toán thương mại và dự trữ ngoại hối.

3. Phát triển thị trường tài chính quốc tế bằng đồng NDT: Trung Quốc đã phát hành trái phiếu bằng đồng NDT tại các trung tâm tài chính quốc tế như Hồng Kông, Luân Đôn và các nước châu Âu. Năm 2014, Anh trở thành quốc gia phương Tây đầu tiên phát hành trái phiếu chính phủ bằng đồng NDT với giá trị 3 tỷ bảng Anh. Năm 2016, Ngân hàng Phát triển mới (NDB) cũng phát hành trái phiếu xanh bằng đồng NDT, đánh dấu sự gia tăng sức mạnh của đồng tiền này trên thị trường tài chính toàn cầu.

4. Chỉ số Quốc tế hóa đồng NDT (RII) tăng nhanh: Từ mức 0,02 năm 2010, chỉ số RII đã tăng lên 2,26 vào cuối năm 2016, phản ánh sự chấp nhận ngày càng rộng rãi của đồng NDT trong các hoạt động kinh tế quốc tế. Tỷ trọng thanh toán bằng đồng NDT trong thương mại quốc tế đạt 2,11%, trong khi tỷ trọng đầu tư và giao dịch tài chính chiếm khoảng 3,59%.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng nhanh chóng trong việc sử dụng đồng NDT trong thanh toán thương mại và đầu tư quốc tế phản ánh hiệu quả của chiến lược quốc tế hóa đồng tiền này. Việc ký kết các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với nhiều quốc gia đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng đồng NDT trong các giao dịch song phương, giảm sự phụ thuộc vào đồng USD và tăng cường vị thế của Trung Quốc trên trường quốc tế.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này cho thấy Trung Quốc đã đạt được nhiều thành tựu vượt bậc trong giai đoạn 2012-2018, đặc biệt là việc đồng NDT được IMF công nhận trong giỏ SDR, một bước tiến quan trọng về mặt chính trị và kinh tế. Việc phát triển các trung tâm tài chính quốc tế như Thượng Hải và Hồng Kông cũng góp phần thúc đẩy sự lưu thông và giao dịch đồng NDT trên toàn cầu.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại những thách thức như việc kiểm soát dòng vốn, quản lý tỷ giá và sự phụ thuộc vào các chính sách kinh tế trong nước. Các biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng tỷ trọng thanh toán bằng đồng NDT theo năm và bảng tổng hợp các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ với các đối tác quốc tế sẽ minh họa rõ nét các phát hiện này.

Đối với Việt Nam, sự quốc tế hóa đồng NDT có tác động đa chiều, từ thương mại đến chính sách tiền tệ, đòi hỏi sự chuẩn bị và điều chỉnh phù hợp để tận dụng cơ hội và hạn chế rủi ro.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và quản lý rủi ro tỷ giá: Các cơ quan quản lý Việt Nam cần thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ các biến động tỷ giá liên quan đến đồng NDT, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến cán cân thương mại và chính sách tiền tệ. Thời gian thực hiện: trong vòng 1-2 năm tới; Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

2. Phát triển thị trường tài chính và ngoại hối linh hoạt: Khuyến khích phát triển các sản phẩm tài chính liên quan đến đồng NDT, đồng thời mở rộng kênh giao dịch ngoại hối để doanh nghiệp Việt Nam có thể chủ động sử dụng đồng NDT trong thanh toán và đầu tư. Thời gian: 3 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tài chính.

3. Đẩy mạnh hợp tác thương mại và đầu tư với Trung Quốc: Tận dụng các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ và các cơ chế thanh toán bằng đồng NDT để thúc đẩy thương mại song phương, giảm chi phí giao dịch và rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp Việt Nam. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Công Thương, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

4. Nâng cao năng lực nghiên cứu và dự báo kinh tế: Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về tác động của quốc tế hóa đồng NDT đến kinh tế Việt Nam, xây dựng các kịch bản và chính sách ứng phó phù hợp. Thời gian: 1-3 năm; Chủ thể: Các viện nghiên cứu kinh tế, trường đại học, cơ quan hoạch định chính sách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách tiền tệ và tài chính: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và số liệu cập nhật giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về tác động của quốc tế hóa đồng NDT, từ đó xây dựng chính sách phù hợp nhằm bảo vệ ổn định kinh tế vĩ mô.

2. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và đầu tư: Các doanh nghiệp có quan hệ thương mại và đầu tư với Trung Quốc sẽ nhận được thông tin hữu ích về xu hướng sử dụng đồng NDT trong thanh toán và đầu tư, giúp giảm thiểu rủi ro tỷ giá và tối ưu hóa chi phí giao dịch.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế quốc tế: Luận văn tổng hợp và phân tích sâu sắc các khía cạnh lý thuyết và thực tiễn của quốc tế hóa đồng NDT, là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực kinh tế quốc tế và tài chính.

4. Cơ quan tài chính và ngân hàng: Các tổ chức tài chính, ngân hàng có thể sử dụng luận văn để hiểu rõ hơn về các cơ chế hoán đổi tiền tệ, thị trường trái phiếu NDT và các xu hướng tài chính quốc tế liên quan, từ đó phát triển sản phẩm và dịch vụ phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ là gì?
   Quốc tế hóa đồng NDT là quá trình đồng tiền này được sử dụng rộng rãi trong các giao dịch thương mại, đầu tư và dự trữ quốc tế, thực hiện đầy đủ ba chức năng của đồng tiền quốc tế: phương tiện thanh toán, đơn vị định giá và phương tiện lưu trữ giá trị.

2. Tại sao Trung Quốc lại thúc đẩy quốc tế hóa đồng NDT?
   Quốc tế hóa đồng NDT giúp Trung Quốc giảm sự phụ thuộc vào đồng USD, tăng ảnh hưởng kinh tế và chính trị trên trường quốc tế, thúc đẩy cải cách kinh tế trong nước và nâng cao vị thế của các trung tâm tài chính như Thượng Hải và Hồng Kông.

3. Việc quốc tế hóa đồng NDT ảnh hưởng thế nào đến Việt Nam?
   Việc này tác động đến thương mại song phương, chính sách tiền tệ và đầu tư của Việt Nam. Việt Nam cần chuẩn bị chính sách phù hợp để tận dụng cơ hội giảm chi phí giao dịch và hạn chế rủi ro tỷ giá, đồng thời tăng cường hợp tác kinh tế với Trung Quốc.

4. Chỉ số Quốc tế hóa đồng NDT (RII) đo lường điều gì?
   RII là chỉ số định lượng phản ánh mức độ sử dụng đồng NDT trong các hoạt động kinh tế quốc tế như thương mại, đầu tư và dự trữ ngoại hối, giúp đánh giá tiến trình quốc tế hóa đồng tiền này so với các đồng tiền quốc tế khác.

5. Các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ có vai trò gì trong quốc tế hóa đồng NDT?
   Các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ giữa Trung Quốc và các quốc gia đối tác tạo điều kiện cho việc sử dụng đồng NDT trong thanh toán thương mại và dự trữ ngoại hối, giúp tăng thanh khoản và giảm sự phụ thuộc vào đồng USD trong các giao dịch quốc tế.

Kết luận

• Quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ là chiến lược trọng tâm của Trung Quốc nhằm nâng cao vị thế kinh tế và chính trị trên trường quốc tế, với nhiều thành tựu nổi bật từ năm 2012 đến 2018.
• Đồng NDT đã trở thành đồng tiền thanh toán thương mại quốc tế quan trọng, vượt qua đồng Euro và được IMF công nhận trong giỏ SDR từ năm 2016.
• Các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ và phát triển thị trường tài chính quốc tế bằng đồng NDT đã góp phần thúc đẩy quá trình quốc tế hóa đồng tiền này.
• Việt Nam cần chủ động nghiên cứu, giám sát và điều chỉnh chính sách để tận dụng cơ hội và giảm thiểu rủi ro từ tiến trình quốc tế hóa đồng NDT.
• Các bước tiếp theo bao gồm tăng cường hợp tác kinh tế, phát triển thị trường tài chính linh hoạt và nâng cao năng lực nghiên cứu dự báo kinh tế liên quan đến đồng NDT.

Các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần tiếp tục theo dõi sát sao diễn biến quốc tế hóa đồng NDT để có những điều chỉnh chiến lược kịp thời, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HẠ QUỐC TẾ HÓA ĐỒNG NHÂN DÂN TỆ SAU ĐẠI HỘI 18 ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC Ngành: Kinh tế quốc tế. Mã số: 8310106 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. HÀ THỊ HỒNG VÂN HÀ NỘI, năm 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong Luận văn này là hoàn toàn trung thực, chưa từng ai sử dụng để công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các thông tin, tài liệu trích dẫn trong Luận văn được ghi rõ nguồn gốc. Hà Nội, tháng 8 năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hạ LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Học viện Khoa học Xã hội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khóa học cao học ngành Kinh tế Quốc tế, khoa Quốc tế học. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Cô hướng dẫn về định hướng khoa học, sự quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành cuốn Luận văn này. Tác giả Luận văn cũng xin chân thành cám ơn các nhà khoa học, tác giả các công trình công bố đã trích dẫn trong Luận văn vì đã cung cấp nguồn tư liệu quý báu, những kiến thức liên quan để tác giả tham khảo trong quá trình hoàn thành Luận văn. Cuối cùng là lời cám ơn chân thành đến cơ quan, các thầy cô, đồng nghiệp, gia đình tôi và người chồng yêu thương đã luôn động viên, ủng hộ và chia sẻ các ý kiến khoa học để Luận văn được hoàn thiện hơn. Hà Nội, tháng 8 năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Hạ DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 1. Danh mục cụm từ viết tắt tiếng Việt Viết tắt Nghĩa tiếng Việt NDT/RMB/CNY Đồng Nhân dân tệ của Trung Quốc NHTW Ngân hàng Trung ương NHNN Ngân hàng Nhà nước QTH Quốc tế hóa TTCK Thị trường chứng khoán 2. Danh mục cụm từ viết tắt tiếng Anh Viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt AIIB Asian Infrastructure Ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng Châu Á Investment Bank ASEAN Association of South-East Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Asian Nations BRI Belt and Road Initiative Sáng kiến “Vành đai và Con đường” CBN Central Bank of Nigeria Ngân hàng Trung ương Nigeria CIPS China International Hệ thống thanh toán quốc tế Trung Quốc Payments System EU European Union Liên minh Châu Âu ECB European Central Bank Ngân hàng Trung ương châu Âu FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FII Foreign Indirect Investment Đầu tư gián tiếp nước ngoài IMF International Monetary Quỹ Tiền tệ Quốc tế Fund ODI Overseas Direct Investment Đầu tư trực tiếp ra nước ngoài ODA Official Development Viện trợ phát triển chính thức Assistance RMB Internationalization Chỉ số Quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ RII Index SWIFT Society for Worldwide Hiệp hội viễn thông liên ngân hàng và tài Interbank Financial chính quốc tế (Đây là một hiệp hội của các Telecommunication ngân hàng và các tổ chức tài chính. SWIFT giúp các ngân hàng trên thế giới là thành viên của SWIFT chuyển tiền cho nhau hoặc trao đổi thông tin. SWAP Hoán đổi (tiền tệ). Thỏa thuận hoán đổi tiền tệ cho phép các bên tham gia có thể đồng thời bán một số lượng đồng tiền của nước mình và mua về một số lượng đồng tiền của nước đối tác. Các chi tiết về lãi suất, tỷ giá, kỳ hạn thực hiện giao dịch được quy định cụ thể trong thỏa thuận hoán đổi tiền tệ SDR Special Drawing Right Quyền rút vốn đặc biệt PBoC People’s Bank of China Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc AUD Australian dollar Đô la Úc CAD Canadian dollar Đô la Canada GBP Great Britain Pounds Đồng Bảng Anh GDP Gross Domestic Products Tổng sản phẩm quốc nội JPY Japanese Yen Đồng Yên Nhật MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU MỞ ĐẦU . Lý do lựa chọn đề tài . Tổng quan vấn đề nghiên cứu . Mục tiêu, Đối tượng, phạm vi nghiên cứu . Hướng tiếp cận và Phương pháp nghiên cứu . Dự kiến những đóng góp mới . Kết cấu của đề tài . 7 Chương 1: TỔNG QUAN VỀ CHIẾN LƯỢC QUỐC TẾ HÓA NHÂN DÂN TỆ CỦA TRUNG QUỐC .1 Cơ sở lý luận về quốc tế hóa một đồng tiền.2 Những nhân tố thúc đẩy Trung Quốc thực hiện QTH đồng NDT . Nội dung của chiến lược quốc tế hóa NDT . 16 Chương 2: THỰC TIỄN QUỐC TẾ HÓA ĐỒNG NHÂN DÂN TỆ SAU ĐẠI HỘI 18 ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC .1 Sử dụng và thanh toán NDT trong các giao dịch thương mại quốc tế . Sử dụng NDT trong các hoạt động đầu tư và tài chính quốc tế. NDT chính thức trở thành đồng tiền dự trữ toàn cầu và đang ngày càng được công nhận trên trường quốc tế.4 Chỉ số Quốc tế hóa đồng NDT và tình hình tự do hóa tài khoản vốn của Trung Quốc. 43 Chương 3: TRIỂN VỌNG CỦA TIẾN TRÌNH QUỐC TẾ HÓA NHÂN DÂN TỆ VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆT NAM .1 Những vấn đề còn tồn tại và thách thức trong quá trình quốc tế hóa NDT.2 Triển vọng của tiến trình quốc tế hóa NDT .3 Tác động của tiến trình quốc tế hóa NDT đến Việt Nam .4 Một số gợi mở với Việt Nam . 73 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 75 DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Thỏa thuận hoán đổi tiền tệ của Trung Quốc và các đối tác .2: Chỉ số quốc tế hóa của các đồng tiền quốc tế chủ yếu hiện nay .1: Dự trữ ngoại tệ thế giới năm 2017 và Quý I/2018 .1: Thanh toán thương mại qua biên giới của Trung Quốc bằng đồng NDT trong những năm gần đây (2012- 2017) .2: NDT với vai trò đồng tiền thanh toán quốc tế theo giá trị .3: NDT với vai trò đồng tiền thanh toán quốc tế theo giá trị .4: Thanh toán bằng NDT trong thương mại quốc tế (2014-2016).5: Cơ cấu giỏ tiền tệ SDR trước và sau khi đồng NDT tham gia .1: Chỉ số Quốc tế hóa đồng NDT (2014-2016) . Lý do lựa chọn đề tài Quốc tế hóa (QTH) đồng Nhân dân tệ (NDT) là chủ đề được bàn luận nhiều trong thập niên gần đây. Trong 10 năm qua, cùng với việc trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, Trung Quốc đã đạt được những bước tiến quan trọng trong nỗ lực quốc tế hóa đồng NDT. Dấu mốc đáng chú ý cho những nỗ lực này là việc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ngày 1/10/2016 chính thức cho phép đồng Nhân dân tệ tham gia giỏ đồng tiền dự trữ quốc tế (gọi tắt là SDR) cùng các đồng tiền mạnh như USD, Euro, Yen và Bảng Anh. Trong gần một thập kỷ qua, đồng NDT đã từng bước được khu vực hóa (trong nội bộ châu Á) và bắt đầu hướng tới quốc tế hóa. Đối với chức năng là phương tiện trao đổi, NDT đã được sử dụng trong khu vực công và cả khu vực tư nhân tại nhiều nước châu Á, châu Phi (NDT là đồng tiền hạch toán trong thanh toán thương mại; cho vay ngân hàng, tài trợ ODA cho nhiều nước như: Việt Nam, Lào, Campuchia, Myanma và nhiều quốc gia châu Phi…), NDT cũng được sử dụng để phát hành trái phiếu và được lưu chuyển ở một vài nước. Đến cuối năm 2014, NDT đã vượt đồng Euro trở thành đồng tiền được sử dụng nhiều thứ hai trong tài chính, thương mại toàn cầu. Trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng gia tăng về vị thế kinh tế - chính trị, luồng thương mại - đầu tư, vốn và lao động, cùng với tham vọng quốc tế hóa đồng NDT, thì mức độ khu vực hóa, quốc tế hóa đồng tiền này chắc chắn sẽ ngày càng tăng, đặc biệt là sau khi nước này tự do hóa hoàn toàn các giao dịch trên cán cân vốn. Hơn nữa, cùng với việc tham gia ngày càng nhiều và hội nhập ngày càng sâu rộng hơn vào nền kinh tế toàn cầu, không ngừng nỗ lực để nâng cao uy tín của mình trong hệ thống tiền tệ quốc tế, thúc đẩy hợp tác tài chính, sử dụng NDT để đầu tư trái phiếu của Trung Quốc và khuyến khích thanh toán thương mại song phương bằng NDT, Chính phủ nước này cũng thông qua các định chế tài chính mới như ngân hàng Đầu tư cơ sở hạ tầng Châu Á (AIIB), ngân hàng phát triển mới (NDB) và sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI) như một chương trình hợp tác tổng thể để thúc đẩy quá trình quốc tế hóa NDT. Việc xây dựng các dự án thuộc “Vành đai và con đường” sẽ tạo ra nhu cầu lớn cho đồng nhân dân tệ và sẽ làm tăng việc sử dụng đồng NDT ở các nước dọc theo tuyến đường BRI. Do đó, khả năng quốc tế hóa đồng tiền này chắc chắn sẽ ngày càng tăng. 1 Lịch sử kinh tế cho thấy, với các cấp độ khác nhau, việc quốc tế hóa một đồng tiền của một quốc gia (bản tệ) không những có ảnh hưởng tới chính sách tiền tệ của nước đó mà còn có tác động tới việc hoạch định, thực thi chính sách tiền tệ, cơ chế truyền tải chính sách tiền tệ và hoạt động của hệ thống tài chính cũng như nền kinh tế của nước có mối quan hệ kinh tế chặt chẽ với nước bản tệ [9, trg 2-3]. Việt Nam không nằm ngoài phạm vi ảnh hưởng này, vì là nước láng giềng gần gũi với Trung Quốc và nằm trong chiến lược khu vực hóa đồng NDT. Bên cạnh đó, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, những tác động của chiến lược này là rất lớn đối với kinh tế Việt Nam cũng như thương mại Việt – Trung. Chính vì vậy, việc nghiên cứu khả năng quốc tế hóa (QTH) đồng nhân dân tệ của Trung Quốc, những bước tiến của quá trình này trong những năm gần đây - kể từ sau Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc (2012) đến nay, triển vọng và tác động đến Việt Nam nói chung là rất cần thiết. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Tình hình nghiên cứu đề tài ở trong nước: Việc Trung Quốc đẩy mạnh tiến trình quốc tế hóa NDT trong thời gian gần đây đã thu hút được sự quan tâm đặc biệt của học giả quốc tế cũng như học giả trong nước bởi tính thời sự cũng như ảnh hưởng sâu rộng của nó. Ở Việt Nam, có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề quốc tế hóa NDT và bước đầu đánh giá một số tác động của nó đối với kinh tế Việt Nam trong thời gian gần đây.