Luận văn thạc sĩ quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn trên địa bàn huyện nhơn trạch tỉnh đồng nai

Luận văn thạc sĩ quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng xâm nhập mặn tại huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Văn Nhân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Danh Sơn
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn trên địa bàn huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết
• 2. Tổng quan nghiên cứu
• 3. Mục tiêu nghiên cứu
• 4. Đối tượng nghiên cứu
• 5. Phạm vi và giới hạn nghiên cứu
• 6. Phương pháp nghiên cứu
• 7. Kết cấu đề tài
• 1. Chương 1: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP THÍCH ỨNG VỚI XÂM NHẬP MẶN
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1. Biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn
• 1.1.2. Quản lý và quản lý nhà nước về nông nghiệp
• 1.1.3. Quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn
• 1.2. Các yếu tố tác động đến quản lý sản xuất nông nghiệp
• 1.3. Tác động của xâm nhập mặn đến sản xuất nông nghiệp
• 1.3.1. Tác động tiêu cực
• 1.3.2. Tác động tích cực
• 1.4. Vai trò của nhà nước và các bên liên quan khác trong sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn
• 1.4.1. Vai trò của nhà nước
• 1.4.2. Vai trò của các bên liên quan khác
• 1.5. Tiêu chí đánh giá sản xuất nông nghiệp thích ứng xâm nhập mặn
• 1.5.1. Tiêu chí về tăng trưởng kinh tế
• 1.5.2. Tiêu chí về chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn
• 1.5.3. Tiêu chí về hiệu quả sản xuất nông nghiệp
• 1.6. Kinh nghiệm quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn ở một số địa phương và bài học rút ra
• 1.6.1. Kinh nghiệm của huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình
• 1.6.2. Kinh nghiệm của huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng
• 1.6.3. Kinh nghiệm của huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
• 1.6.4. Bài học kinh nghiệm rút ra
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP THÍCH ỨNG VỚI XÂM NHẬP MẶN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NHƠN TRẠCH, TỈNH ĐỒNG NAI
• 2.1. Khái quát về huyện Nhơn Trạch
• 2.1.1. Vị trí địa lý, phạm vi lãnh thổ
• 2.1.2. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.3. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 2.2. Tác động của xâm nhập mặn đến SX nông nghiệp huyện Nhơn Trạch
• 2.2.1. Biểu hiện của xâm nhập mặn
• 2.2.2. Tác động ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến sản xuất nông nghiệp
• 2.3. Thực trạng quản lý sản xuất nông nghiệp trong điều kiện xâm nhập mặn ở huyện Nhơn Trạch giai đoạn 2015-2019
• 2.3.1. Hệ thống sản xuất nông nghiệp
• 2.3.2. Cơ cấu lao động- việc làm trong SX nông nghiệp huyện Nhơn Trạch
• 2.3.3. Quản lý sản xuất nông nghiệp
• 2.3.4. Kết quả sản xuất nông nghiệp
• 2.4. Đánh giá sản xuất nông nghiệp trong điều kiện xâm nhập mặn ở huyện Nhơn Trạch giai đoạn 2015-2019
• 2.4.1. Những mặt đạt được
• 2.4.2. Những tồn tại, hạn chế
• 2.4.3. Nguyên nhân
• 3. Chương 3: QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP THÍCH ỨNG VỚI XÂM NHẬP MẶN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NHƠN TRẠCH, TỈNH ĐỒNG NAI
• 3.1. Dự báo diễn biến xâm nhập mặn trong thời gian tới
• 3.2. Quan điểm và định hướng sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn của tỉnh Đồng Nai và huyện Nhơn Trạch
• 3.2.1. Định hướng và mục tiêu pháp triển sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn
• 3.3. Một số giải pháp quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn trên địa bàn huyện Nhơn Tạch
• 3.3.1. Về quy hoạch phát triển
• 3.3.2. Về chuyển đổi cơ cấu sản xuất
• 3.3.3. Về huy động các nguồn lực ứng phó xâm nhập mặn
• 3.3.4. Về tăng cường năng lực bộ máy quản lý và đội ngũ cán bộ quản lý
• 3.3.5. Về phối hợp các bên liên quan
• KẾT LUẬN
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ Quản Lý Sản Xuất Nông Nghiệp Thích Ứng Xâm Nhập Mặn Tại Nhơn Trạch Đồng Nai

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn tại huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai. Nghiên cứu nhằm giải quyết các thách thức do biến đổi khí hậu gây ra, đặc biệt là tình trạng xâm nhập mặn ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Luận văn này không chỉ phân tích thực trạng mà còn đề xuất các giải pháp quản lý bền vững để thích ứng với môi trường thay đổi.

1.1. Biến Đổi Khí Hậu và Xâm Nhập Mặn

Biến đổi khí hậu là nguyên nhân chính dẫn đến xâm nhập mặn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp. Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, biến đổi khí hậu làm tăng mực nước biển, dẫn đến xâm nhập mặn vào các vùng đất nông nghiệp. Nhơn Trạch, với vị trí gần sông Đồng Nai, là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề. Nghiên cứu chỉ ra rằng, nếu không có biện pháp quản lý tài nguyên nước hiệu quả, xâm nhập mặn sẽ tiếp tục đe dọa nông nghiệp địa phương.

1.2. Quản Lý Sản Xuất Nông Nghiệp Thích Ứng

Quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng là yếu tố then chốt để giảm thiểu tác động của xâm nhập mặn. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp như chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác mới và quản lý môi trường bền vững. Nhơn Trạch cần học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương khác như Đồng bằng sông Cửu Long để áp dụng các mô hình nông nghiệp thích ứng hiệu quả.

II. Thực Trạng Xâm Nhập Mặn Tại Nhơn Trạch

Nhơn Trạch là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề của xâm nhập mặn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, từ năm 2015 đến 2019, diện tích đất nông nghiệp bị nhiễm mặn tăng đáng kể, đặc biệt là các xã ven sông Đồng Nai. Xâm nhập mặn không chỉ làm giảm năng suất cây trồng mà còn ảnh hưởng đến sinh kế của người dân. Quản lý sản xuất nông nghiệp tại đây cần được cải thiện để thích ứng với tình hình mới.

2.1. Tác Động Đến Sản Xuất Nông Nghiệp

Xâm nhập mặn gây thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp tại Nhơn Trạch. Các loại cây trồng chính như lúa bị ảnh hưởng nghiêm trọng, dẫn đến giảm năng suất và chất lượng. Nghiên cứu cho thấy, trong vụ lúa Đông Xuân 2016-2017, 880 ha lúa bị nhiễm mặn, gây thiệt hại kinh tế lớn. Quản lý sản xuất nông nghiệp cần tập trung vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng và áp dụng các giống lúa chịu mặn.

2.2. Giải Pháp Quản Lý Bền Vững

Để thích ứng với xâm nhập mặn, Nhơn Trạch cần áp dụng các giải pháp quản lý bền vững. Nghiên cứu đề xuất việc xây dựng hệ thống thủy lợi hiện đại, chuyển đổi sang các mô hình nông nghiệp thích ứng như lúa - tôm hoặc lúa - cá. Quản lý tài nguyên nước cũng cần được ưu tiên để đảm bảo nguồn nước ngọt cho sản xuất. Các biện pháp này không chỉ giúp giảm thiểu tác động của xâm nhập mặn mà còn tăng cường nông nghiệp bền vững.

III. Giải Pháp Quản Lý Sản Xuất Nông Nghiệp Thích Ứng

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể để quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn tại Nhơn Trạch. Các giải pháp bao gồm chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác mới và tăng cường quản lý môi trường. Quản lý sản xuất bền vững là yếu tố then chốt để đảm bảo sinh kế cho người dân và phát triển nông nghiệp địa phương.

3.1. Chuyển Đổi Cơ Cấu Cây Trồng

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng là giải pháp quan trọng để thích ứng với xâm nhập mặn. Nghiên cứu đề xuất việc chuyển từ trồng lúa sang các mô hình nông nghiệp thích ứng như lúa - tôm hoặc lúa - cá. Các giống cây trồng chịu mặn cũng cần được áp dụng để giảm thiểu thiệt hại. Quản lý sản xuất nông nghiệp cần hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi này để đảm bảo hiệu quả kinh tế.

3.2. Tăng Cường Quản Lý Môi Trường

Quản lý môi trường là yếu tố không thể thiếu trong quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng với xâm nhập mặn. Nghiên cứu đề xuất việc xây dựng hệ thống thủy lợi hiện đại, quản lý chặt chẽ nguồn nước và bảo vệ môi trường đất. Quản lý tài nguyên nước cần được ưu tiên để đảm bảo nguồn nước ngọt cho sản xuất. Các biện pháp này không chỉ giúp giảm thiểu tác động của xâm nhập mặn mà còn tăng cường nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng, kéo theo hiện tượng nước biển dâng và xâm nhập mặn nghiêm trọng tại các vùng ven biển. Theo các kịch bản biến đổi khí hậu của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nếu mực nước biển dâng 1m, ước tính khoảng 39% diện tích cùng 35% dân số vùng Đồng bằng sông Cửu Long và khoảng 7% diện tích Thành phố Hồ Chí Minh sẽ chịu tác động trực tiếp. Trên bình diện quốc gia, rủi ro mất đi khoảng 2 triệu ha đất trồng lúa đặt ra thách thức gay gắt cho an ninh lương thực và sinh kế của hàng triệu nông dân.

Huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai sở hữu vị trí địa kinh tế chiến lược thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với tổng diện tích tự nhiên 41.083,68 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 27.364,30 ha (tương đương 66,61%). Với dân số trên 260.000 người và hệ thống sông Đồng Nai, sông Nhà Bè, sông Lòng Tàu, sông Thị Vãi bao bọc với chiều dài hơn 100 km, địa phương này chịu áp lực mặn hóa mạnh mẽ vào mùa khô. Khảo sát vụ lúa Đông Xuân năm 2016-2017 cho thấy có tới 880 ha lúa bị nhiễm mặn, dẫn đến hiện tượng cháy lá, lép hạt và suy giảm chất lượng nghiêm trọng.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xác lập cơ sở lý luận, phân tích thực trạng quản lý sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2015-2019 tại 7 xã ven sông chịu ảnh hưởng trực tiếp (gồm Phú Hữu, Đại Phước, Phú Thạnh, Phú Hội, Long Tân, Phước Thiền, Hiệp Phước), từ đó xây dựng hệ thống giải pháp quản lý kinh tế đồng bộ nhằm chuyển đổi mô hình thích ứng mặn bền vững đến năm 2025 và tầm nhìn 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản lý nhà nước về kinh tế nông nghiệp kết hợp với khung lý thuyết thích ứng biến đổi khí hậu do Tổ chức Khí tượng Thế giới và Viện Môi trường và Phát triển Quốc tế khởi xướng. Hệ thống khái niệm trọng tâm bao gồm: biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn tầng nước mặt và nước ngầm, quản lý sản xuất nông nghiệp thích ứng và sinh kế nông hộ bền vững.

Hiệu quả quản lý nhà nước được lượng hóa thông qua 3 nhóm tiêu chí chính:

• Tiêu chí tăng trưởng kinh tế nông nghiệp: Tốc độ tăng trưởng GDP nông nghiệp và tỷ trọng giá trị gia tăng nông - lâm - thủy sản trong cơ cấu kinh tế địa phương.
• Tiêu chí chuyển dịch cơ cấu: Tỷ lệ diện tích chuyển đổi giống cây trồng, điều chỉnh lịch thời vụ và mức độ đa dạng hóa cơ cấu sản xuất thích nghi mặn.
• Tiêu chí hiệu quả sản xuất trên một đơn vị diện tích: Đo lường bằng công thức $G = P / S$ (trong đó $G$ là giá trị sản xuất trên một ha tính bằng triệu đồng/ha, $P$ là tổng giá trị sản xuất và $S$ là diện tích canh tác).

Luận văn phân tích bài học kinh nghiệm điển hình từ huyện Tiền Hải (tỉnh Thái Bình) về đổi mới bộ giống ngắn ngày, huyện Trần Đề (tỉnh Sóc Trăng) về né hạn mặn và quy trình "3 giảm 3 tăng", cùng mô hình lúa - tôm tại huyện Thới Bình (tỉnh Cà Mau) mang lại lợi nhuận 60 đến 100 triệu đồng/ha/năm, cao hơn từ 40% đến 60% so với độc canh cây lúa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ Chi cục Thống kê huyện Nhơn Trạch, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2015-2019 và Quyết định số 1257/QĐ-UBND ngày 18/4/2017 của Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai về kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu.

Về dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành điều tra thực địa với quy mô mẫu 61 đối tượng thông qua phương pháp phỏng vấn sâu. Cỡ mẫu bao gồm 13 cán bộ quản lý nông nghiệp cấp huyện, cấp xã và 48 hộ dân trực tiếp thực hiện các mô hình trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản tại 7 xã ven sông Đồng Nai.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng theo nhóm sinh kế được lựa chọn nhằm thu thập chi tiết nhận thức của người dân về rủi ro thiên tai và đánh giá đúng hiệu lực các chính sách hỗ trợ công. Phương pháp phân tích kinh tế, thống kê so sánh và đánh giá tổng hợp đa tiêu chí giúp làm rõ mối quan hệ giữa biến động nồng độ mặn và hiệu quả kinh tế nông hộ trong khung thời gian 5 năm nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, diễn biến xâm nhập mặn tại Nhơn Trạch ngày càng khốc liệt và khó lường. Kết quả đo đạc giai đoạn 2017-2019 chỉ ra nồng độ muối tại sông Vàm Giồng đạt đỉnh 2,90‰ và sông Đồng Nai vượt mức 1,0‰ vào tháng 3/2017. Ngưỡng mặn này vượt quá khả năng chịu đựng 0,75‰ của các giống lúa truyền thống, gây thiệt hại trên diện tích 880 ha lúa vụ Đông Xuân.

Thứ hai, tốc độ tăng trưởng kinh tế nông nghiệp của huyện Nhơn Trạch giai đoạn 2015-2019 chỉ đạt bình quân 4,7%/năm, suy giảm so với mức 5,07%/năm của giai đoạn 2010-2015. Nguyên nhân chính là do quá trình đô thị hóa nhanh chóng và ảnh hưởng tiêu cực của mặn hóa đất đai.

Thứ ba, huyện có 9 khu công nghiệp với diện tích hơn 3.600 ha đạt tỷ lệ lấp đầy trên 80%, thúc đẩy tăng trưởng GDP công nghiệp trên 16%/năm. Sự phát triển này tạo sức ép thu hẹp đất nông nghiệp (hiện còn 27.364,30 ha) và gây thiếu hụt nguồn lao động nông nghiệp chất lượng cao khi lực lượng trẻ chuyển dịch sang khu vực công nghiệp và dịch vụ (chiếm tỷ trọng tăng trưởng 20,1%/năm).

Thứ tư, toàn huyện duy trì 8.535 ha rừng (trong đó rừng ngập mặn Long Thành - Nhơn Trạch chiếm gần 8.000 ha với 84 loài thực vật bậc cao), đóng vai trò vùng đệm sinh thái ngăn mặn và bảo vệ nguồn nước nhưng chưa được khai thác kết hợp hiệu quả với các mô hình nông - lâm kết hợp.

Thảo luận kết quả

Các số liệu thực nghiệm phản ánh bức tranh đối lập: trong khi công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ thì công tác quản lý nông nghiệp thích ứng mặn vẫn mang tính chất bị động, giải quyết tình thế. Người nông dân chủ yếu tự phát đắp bờ ngăn mặn cục bộ hoặc bỏ vụ khi độ mặn tăng cao.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ đường thể hiện biến thiên nồng độ mặn theo các tháng mùa khô tại các trạm đo ven sông, kết hợp bảng ma trận so sánh hiệu quả kinh tế ($G = P/S$). Qua bảng so sánh, mô hình luân canh chuyển đổi (lúa - thủy sản hoặc cây ăn trái chịu mặn) đạt giá trị sản xuất vượt trội từ 80 đến 120 triệu đồng/ha, cao gấp 2 đến 3 lần so với độc canh lúa nước tại các vùng đất đã nhiễm mặn nhẹ.

So sánh với các địa phương vùng duyên hải, thành công của mô hình sinh thái tại Cà Mau và Sóc Trăng khẳng định việc chuyển đổi từ tư duy "chống mặn" sang "thích ứng và khai thác giá trị kinh tế từ nước lợ" là hướng đi tất yếu cho 7 xã ven sông của Nhơn Trạch.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện quy hoạch phân vùng sản xuất nông nghiệp: Ủy ban nhân dân huyện Nhơn Trạch cần phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn rà soát, chuyển đổi linh hoạt 27.364,30 ha đất nông nghiệp thành 3 tiểu vùng sinh thái (vùng ngọt, vùng lợ ven sông và vùng mặn ngập triều) trước năm 2025.
• Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng và mùa vụ: Phòng Nông nghiệp huyện hướng dẫn nông dân 7 xã ven sông thay thế 100% diện tích lúa nhiễm mặn bằng các giống lúa chịu mặn ngắn ngày, hoặc chuyển sang mô hình lúa - tôm, trồng nấm rơm, phát triển cây ăn trái giá trị cao (dừa xiêm, mãng cầu xiêm), mục tiêu nâng giá trị sản xuất bình quân lên trên 120 triệu đồng/ha/năm giai đoạn 2021-2025.
• Nâng cấp hạ tầng thủy lợi và trạm quan trắc mặn: Ban Quản lý dự án huyện bố trí ngân sách kiên cố hóa hệ thống đê bao sông Đồng Nai, xây dựng cống ngăn mặn tự động tại khu vực thủy lợi Ông Kèo và lắp đặt 5 trạm quan trắc độ mặn tự động với độ chính xác dưới 0,1‰ để cảnh báo sớm cho nông dân.
• Xây dựng chuỗi liên kết 4 nhà và nâng cao năng lực cán bộ: Ủy ban nhân dân huyện chủ trì thiết lập tối thiểu 10 chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản an toàn giữa doanh nghiệp chế biến và hợp tác xã; đồng thời tổ chức 20 khóa tập huấn kỹ năng quản lý nông nghiệp thông minh thích ứng khí hậu cho 500 lượt cán bộ quản lý và hộ nông dân nòng cốt hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện và tỉnh: Ủy ban nhân dân huyện Nhơn Trạch, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Nai sử dụng làm căn cứ hoạch định chính sách phân vùng nông nghiệp và kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu trên diện tích 27.364 ha đất canh tác.
• Doanh nghiệp và Hợp tác xã nông nghiệp: Các hợp tác xã nông nghiệp tại 7 xã ven sông Đồng Nai ứng dụng tài liệu để lựa chọn cơ cấu giống cây trồng, kỹ thuật canh tác "3 giảm 3 tăng", xây dựng chuỗi giá trị nông sản sạch thích ứng nước lợ.
• Học viên, giảng viên và nhà nghiên cứu kinh tế: Học viên cao học ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển, Quản lý tài nguyên môi trường tham khảo bộ tiêu chí đánh giá $G = P / S$ cùng phương pháp khảo sát 61 mẫu phỏng vấn sâu trong nghiên cứu kinh tế nông nghiệp cấp huyện.
• Các tổ chức phi chính phủ và quỹ phát triển nông thôn: Các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và sinh kế bền vững sử dụng kết quả phân tích hệ sinh thái 8.535 ha rừng ngập mặn để thiết kế các dự án viện trợ kỹ thuật thích ứng biến đổi khí hậu tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Câu hỏi thường gặp

Xâm nhập mặn tác động cụ thể như thế nào đến sản xuất lúa tại Nhơn Trạch? Nước nhiễm mặn trên 1,0‰ làm tăng áp suất thẩm thấu của đất, cản trở rễ cây hấp thụ nước và khoáng chất, gây hiện tượng hạn sinh lý. Điển hình vụ Đông Xuân 2016-2017, toàn huyện có 880 ha lúa bị cháy lá, hạt lép và giảm năng suất hơn 30%.

Hệ tiêu chí nào được luận văn sử dụng để đo lường hiệu quả quản lý nông nghiệp thích ứng mặn? Nghiên cứu xây dựng 3 nhóm tiêu chí gồm: tốc độ tăng trưởng GDP nông nghiệp (đạt 4,7%/năm), tỷ lệ chuyển đổi cơ cấu cây trồng thời vụ, và hiệu quả kinh tế trên một ha đất nông nghiệp tính bằng công thức $G = P / S$ đạt mốc 60 đến 100 triệu đồng/ha.

Mô hình chuyển đổi sinh kế nào mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho các xã ven sông Đồng Nai? Dựa trên bài học thực tiễn, mô hình luân canh 1 vụ lúa - 1 vụ tôm hoặc chuyển đổi sang cây ăn trái chịu mặn mang lại lợi nhuận cao hơn từ 40% đến 60% so với độc canh cây lúa, giúp hạn chế rủi ro dịch bệnh và cải tạo độ phì nhiêu của đất.

Cỡ mẫu và phương pháp thu thập dữ liệu thực địa của đề tài có đảm bảo độ tin cậy khoa học không? Tác giả thực hiện phỏng vấn sâu 61 mẫu thực tế, bao gồm 13 cán bộ quản lý cấp huyện/xã và 48 hộ nông dân trực tiếp sản xuất tại 7 xã trọng điểm ven sông Đồng Nai giai đoạn 2015-2019, đảm bảo độ tin cậy và tính thực tiễn cao cho các phân tích.

Áp lực phát triển công nghiệp ảnh hưởng ra sao đến quản lý nông nghiệp thích ứng mặn tại Nhơn Trạch? Với 9 khu công nghiệp quy mô hơn 3.600 ha đạt tỷ lệ lấp đầy trên 80%, Nhơn Trạch đối mặt với tình trạng chuyển dịch lao động trẻ khỏi khu vực nông nghiệp, đòi hỏi quản lý nhà nước phải ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại để nâng cao năng suất trên diện tích đất nông nghiệp còn lại.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước đối với sản xuất nông nghiệp trong bối cảnh xâm nhập mặn ở cấp huyện.
• Công trình chỉ rõ thực trạng xâm nhập mặn với nồng độ đỉnh 2,90‰ gây ảnh hưởng trực tiếp đến 880 ha lúa tại 7 xã ven sông của huyện Nhơn Trạch giai đoạn 2015-2019.
• Luận văn phân tích sâu sắc mối tương quan giữa suy giảm tăng trưởng nông nghiệp (còn 4,7%/năm) với áp lực phát triển của 9 khu công nghiệp tập trung trên địa bàn.
• Đề tài đúc kết thành công bài học thực tiễn từ mô hình lúa - tôm tại Thới Bình và kinh nghiệm điều chỉnh lịch thời vụ tại Trần Đề để ứng dụng phù hợp cho địa phương.
• Tác giả đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về quy hoạch, công trình thủy lợi, chuyển đổi giống cây trồng và liên kết 4 nhà với mục tiêu đạt giá trị trên 120 triệu đồng/ha/năm giai đoạn 2021-2025.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp khung giải pháp quản lý kinh tế khả thi, chuyển hóa thách thức mặn hóa thành cơ hội tái cơ cấu nông nghiệp bền vững. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình để triển khai ứng dụng vào thực tiễn quản lý địa phương ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP THÍCH ỨNG VỚI XÂM NHẬP MẶN 1.1 Một số khái niệm: 1.1 Biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn Biến đổi khí hậu: Có nhiều quan niệm về biến đổi khí hậu được đưa ra, nhìn chung biến đổi khí hậu được hiểu như sau: Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam, biến đổi khí hậu là sự nóng lên toàn cầu và mực nước biển dâng, nguyên nhân chủ yếu do các loại khí nhà kính được phát thải từ hoạt động của con người [4]. Quan điểm của Viện Môi Trường và Phát Triển Quốc Tế (IIED) cho rằng, biến đổi khí hậu là sự thay đổi hình thái thời tiết và nhiệt độ trong một khoảng thời gian ngắn, trung, hoặc dài hạn mà đã xảy ra hoặc dự báo sẽ xảy ra phần lớn do hiệu ứng khí nhà kính được sản sinh ra từ hoạt động của con người. Hay biến đổi khí hậu là sự biến đổi các giá trị trung bình nhiều năm của các yếu tố khí tượng, như nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm, lượng nước bốc hơi của khí quyển trên trái đất [19]. Công ước khung của Liên Hiệp Quốc đưa ra khái niệm: biến đổi khí hậu là do hoạt động của con người gây ra một cách trực tiếp hoặc gián tiếp làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và do sự biến động tự nhiên của khí hậu quan sát được trong thời kỳ có thể so sánh được [9].

Biểu hiện của biến đổi khí hậu đó là sự thay đổi về nhiệt độ, xói mòn, xâm nhập mặn và các hiện tượng thời tiết cực đoan … Nguyên nhân của biến đổi khí hậu do hai yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan. Nguyên nhân khách quan là do sự biến đổi của tự nhiên như: sự biến đổi các hoạt động của mặt trời, sự thay đổi quỹ đạo trái đất, sự thay đổi vị trí và quy mô các châu lục, sự biến đổi các dòng hải lưu, sự lưu chuyển trong nội bộ hệ thống khí quyển. Nguyên nhân chủ quan là do con người, xuất phát từ sự thay đổi mục đích sử 9 dụng đất và nguồn nước, và sự gia tăng lượng phát thải khí CO2 và khí nhà kính từ các hoạt động con người. Các nghiên cứu rằng nguyên nhân do con người là chủ yếu: biến đổi khí hậu 90% do con người tạo ra [19].

Chính lượng phát thải nhà kính từ các hoạt động giao thông, công nghiệp, sử dụng năng lượng,… đang góp phần làm tăng thêm sự nóng lên toàn cầu và nước biển dâng. Ước tính lượng phát thải của Việt Nam đạt 120,8 triệu tấn và với tình hình phát triển kinh tế hiện nay, lượng phát thải này sẽ còn tăng mạnh trong thời gian tới [9]. Ngoài ra các hoạt động canh tác cũng làm góp phần làm suy thoái môi trường tự nhiên. Xâm nhập mặn: Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới [8], chỉ có 2,5% tổng lượng nước trên trái đất là nước ngọt, còn lại là nước mặn.

Nguồn nước ngọt lớn nhất nằm dưới lòng đất và một phần nước mặt nằm rải rác ở nhiều khu vực trên thế giới. Nước ngầm được sử dụng rộng rãi để bổ sung cho nguồn nước mặt nhằm đáp ứng nhu cầu nước ngày càng tăng. Tuy nhiên, một trong những vấn đề đối với hệ thống nước ngầm ở những vùng ven biển chính là xâm nhập mặn. Xâm nhập mặn là quá trình thay thế nước ngọt trong các tầng chứa nước ở ven biển bằng nước mặn do sự dịch chuyển của khối nước mặn vào tầng nước ngọt.

Theo Nguyễn Chu Hồi (2001), sự xâm nhập mặn của nước biển sông được giải thích là do mùa khô, nước sông cạn kiệt khiến nước biển theo các sông, kênh dẫn tràn vào gây mặn. Hiện tượng tự nhiên này xảy ra hằng năm và do đó có thể dự báo trước. Nhưng bên cạnh đó, những vùng đất ven biển cũng có nguy cơ nhiễm mặn do thẩm thấu hoặc do tiềm sinh. Xâm nhập mặn làm giảm nguồn nước ngọt dưới lòng đất ở các tầng chứa nước ven biển do cả hai quá trình tự nhiên và con người gây ra.

Độ mặn là thước đo hàm lượng muối hòa tan trong nước. Thường được biểu diễn bằng phần nghìn (ppt) hoặc tỷ lệ phần trăm (%).1 khái quát về các loại nước của Việt Nam và Bảng 1.2 là phân loại nước mặn đối với con người và cây trồng. Phân loại nước ở Việt Nam theo hàm lượng muối (đơn vị đo: ppt) Nước ngọt Nước lợ Nước mặn Nước muối <1 1-10 >10 hoặc <30 >50 Nguồn: https://vi.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_m%E1%BA%B7n Bảng 1. Phân loại nước mặn đối với con người và cây trồng Kiểu nước mặn Hàm lượng (ppt) Nước biển 35 Độ mặn uống được tối đa cho người 3 Độ mặn thích hợp cho người 0,5 tới 0,75 Sinh vật trong sa mạc Nhỏ hơn 15; tối đa 25 - Nhỏ hơn 0,75: không có rủi ro mặn hóa - 0,75 - 1,5: giảm năng suất các cây trồng nhạy cảm mặn Nước tưới (đối với tưới tiêu và các điều - 1,5 - 3,5: giảm năng suất nhiều loại các kiện đất đai tối ưu) cây trồng - 3,5 - 6,5: chỉ có cây trồng chịu mặn - 6,5 - 8,0: giảm năng suất các cây trồng chịu mặn Nguồn: https://vi.org/wiki/N%C6%B0%E1%BB%9Bc_m%E1%BA%B7n Những yếu tố ảnh hưởng đến xâm nhập mặn: Trong tự nhiên, bề mặt phân cách giữa nước ngọt và nước mặn hiếm khi ổn định.

Quá trình bổ sung nước hoặc khai thác nguồn nước ngầm đều dẫn đến sự dịch chuyển bề mặt phân cách giữa nước ngọt và nước mặn từ vị trí này sang vị trí khác. Sự dịch chuyển đó có thể làm mực nước dâng lên hoặc hạ xuống tùy thuộc vào việc nước ngọt đổ vào tầng ngậm nước tăng hay giảm. Do đó, sự thay đổi lượng nước ngầm gây ảnh hưởng trực tiếp đến xâm nhập mặn. Tình trạng này sẽ tăng nhanh hơn nếu giảm bổ sung nước ngầm.

11 Những thay đổi do biến đổi khí hậu như lượng mưa và nhiệt độ, thay đổi mục đích sử dụng đất cũng có thể làm thay đổi đáng kể tốc độ bổ sung nước ngầm cho các hệ thống tầng ngậm nước, gây ảnh hưởng đến quá trình xâm nhập mặn [5]. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu: Biến đổi khí hậu có thể ảnh hưởng sâu sắc đến chu trình thủy văn thông qua thay đổi mô hình lượng mưa, lượng nước bốc hơi và độ ẩm của đất. Lượng mưa có thể tăng hoặc giảm và phân bố không đồng đều trên toàn cầu. Hiện tượng này sẽ làm thay đổi lượng nước ngầm được bổ sung, đồng thời thay đổi tốc độ xâm nhập mặn vào tầng ngậm nước ven biển.

Vì vậy, thông tin về các tác động của biến đổi khí hậu ở địa phương hoặc khu vực, các quá trình thủy văn và tài nguyên nước ven biển trở nên rất quan trọng. Ảnh hưởng của quá trình thay đổi mục đích sử dụng đất: Các hoạt động thay đổi mục đích sử dụng đất và quản lý đất cũng có thể làm thay đổi trực tiếp đến hệ thống thủy văn, chế độ bốc hơi nước và dòng chảy. Do đó, sử dụng đất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá nguồn nước ngầm [8]. Đối với các cửa sông tiếp giáp với biển, hiện tượng xâm nhập mặn từ biển vào các sông xảy ra khá phổ biến, đặc biệt vào mùa khô.

Khi đó lượng nước từ sông đổ ra biển giảm, thủy triều từ biển sẽ mang nước mặn lấn sâu vào lòng sông làm cho nước sông bị nhiễm mặn. Nồng độ mặn sẽ giảm dần khi càng tiến sâu vào đồng bằng [17]. Mức độ xâm nhập mặn vào sâu trong nội đồng phụ thuộc vào nhiều yếu tố: - Lượng nước từ thượng nguồn đổ về, lưu lượng càng giảm, nước mặn càng tiến sâu vào đất liền. - Biên độ triều vùng cửa sông: vào giai đoạn triều cường, nước mặn càng lấn sâu vào.

- Địa hình: Địa hình bằng phẳng là yếu tố thuận lợi cho sự xâm nhập mặn. 12 - Các yếu tố khí tượng: Gió từ biển hướng vào đất liền, nhiệt độ cao, mưa ít,. sẽ là tác nhân làm nước mặn lấn sâu vào nội địa. - Hoạt động kinh tế của con người: Nhu cầu sử dụng nước ngọt vào mùa khô tăng sẽ làm giảm nguồn nước ngầm, làm tăng nguy cơ xâm nhập mặn [17].2 Quản lý và quản lý nhà nước về nông ghiệp Quản lý: Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động, phát sinh khi cần có sự nỗ lực tập thể để thực hiện mục tiêu chung.

Quản lý diễn ra ở mọi tổ chức, từ phạm vi nhỏ đến phạm vi lớn, từ đơn giản đến phức tạp. Với ý nghĩa phổ biến thì quản lý là hoạt động nhằm tác động một cách có tổ chức và định hướng của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý để điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi của con người, nhằm duy trì tính ổn định và phát triển của đối tượng quản lý theo những mục tiêu đã định. Quản lý bao gồm các yếu tố sau: - Chủ thể quản lý: là tác nhân tạo ra các tác động quản lý. Chủ thể có thể là một cá nhân hoặc tổ chức.

- Khách thể quản lý: chịu sự tác động hay chịu sự điều chỉnh của chủ thể quản lý, đó là hành vi của con người và các quá trình xã hội. - Đối tượng quản lý: tiếp nhận sự tác động của chủ thể quản lý. Tùy theo từng loại đối tượng khác nhau mà người ta chia thành các dạng quản lý khác nhau. - Mục tiêu quản lý: là cái đích cần phải đạt tới tại một thời điểm nhất định do chủ thể quản lý định trước.

Quản lý là một hoạt động phức tạp và nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Các yếu tố đó là: con người; hệ thống và tư tưởng chính trị; tổ chức; thông tin; văn hóa… Quản lý nhà nước: Quản lý nhà nước xuất hiện cùng với sự xuất hiện của Nhà nước. Quản lý nhà nước thay đổi phụ thuộc vào chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia qua các giai đoạn lịch sử. 13 Có thể hiểu quản lý nhà nước là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật nhà nước để điều chỉnh các hành vi của con người trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm thỏa mãn nhu cầu hợp pháp của con người, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội.