CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TRẬT TỰ ĐÔ THỊ 1. Những vấn đề chung về trật tự đô thị-xây dựng 1. Khái niệm và đặc điểm của trật đô thị 1. Khái niệm về trật tự đô thị Theo Từ điển Từ và Ngữ Hán – Việt của tác giả Nguyễn Lân thì trật tự được hiểu là:“Tình trạng ổn định, có thứ bậc trên dưới, trước sau.
Trật tự là trạng thái phát triển có sự sắp xếp theo một thứ tự nhất định của các bộ phận để cấu thành chỉnh thể, trong đó các bộ phận đều vận động theo những nguyên tắc, các quy định mà nó cần phải tuân thủ. Trạng thái xây dựng có trật tự được hình thành và điều chỉnh bởi các quy tắc, quy phạm nhất định mà mọi người phải tuân theo. Từ đó, có thể hiểu trật tự xây dựng là trạng thái được hình thành dựa trên sự thực thi pháp luật về xây dựng trong thực tiễn của chủ thể nhằm duy trì sự ổn định về trật tự xây dựng. Đặc điểm của trật tự đô thị- xây dựng Pháp luật là công cụ để Nhà nước quản lý xã hội một cách trật tự.
Do vậy, khi pháp luật phù hợp với xu thế phát triển của xã hội và được các chủ thể tự nguyện thực hiện chấp hành tuân thủ theo đúng pháp luật thì trạng thái trong xây dựng được hình thành có trật tự nề nếp. Ngược lại, khi pháp luật không phản ánh đầy đủ khách quan đúng với xu thế phát triển của xã hội hay các chủ thể không chấp hành quy định pháp luật thì không thể có trật tự xây dựng được trong thực tế. Quản lý xây dựng: là toàn bộ những hoạt động xây dựng diễn ra tại hoặc có liên quan đến địa bàn đô thị, trong khu dân cư đô thị. Trong đó, hoạt động quy hoạch xây dựng (QHXD) có vị trí đầu tiên trong dây truyền hoạch định, là cơ sở cho các bước tiếp theo như lập dự án đầu tư xây dựng công 8 trình, khảo sát, thiết kế xây dựng công trình….
Chính vì vậy, công tác Quản lý QHXD và kiến trúc đô thị có tầm quan trọng đặc biệt để đảm bảo chất lượng và hiệu quả của chất lượng quy hoạch xây dựng góp phần vào phát triển Kinh tế - Xã hội, bảo vệ môi trường theo hướng bền vững và tạo bộ mặt kiến trúc đô thị có tính thẩm mỹ, mỹ quan hài hòa bản sắc văn hóa dân tộc và văn minh đô thị hiện đại. Quản lý trật tự xây dựng là một công đoạn rất quan trọng trong Quản lý xây dựng và Quản lý trật tự đô thị, chất lượng công trình. Trên cơ sở những quy định, tiêu chuẩn, quy chuẩn khoa học cụ thể của đô thị nói riêng và của Nhà nước nói chung quy định, cơ quan Quản lý Nhà nước về hoạt động xây dựng quản lý mọi hoạt động xây dựng trên địa bàn đô thị chịu trách nhiệm tuân thủ thực hiện theo đúng trật tự, đảm bảo quy tắc, nguyên tắc và mỹ quan, môi trường đô thị. Vai trò của trật tự đô thị-xây dựng Đô thị là những điểm tập trung dân cư, phát triển hạ tầng kỹ thuật đô thị và hạ tầng xã hội lớn, có vai trò thúc đẩy sự phát triển Kinh tế - Xã hội của một vùng lãnh thổ hoặc một khu vực kinh tế trọng điểm.
Đô thị cũng là nơi diễn ra nhiều hoạt động thi công xây dựng các công trình từ nhà ở của người dân đến các công trình thương mại, dịch vụ, công cộng, công nghiệp,. Để xây dựng và phát triển đô thị hiệu quả thì Nhà nước cần phải đảm bảo trật tự xây dựng. Do đó, Quản lý Nhà nước về trật tự đô thị có vai trò quan trọng, rất cần thiết vì những lý do cơ bản sau đây: - Thứ nhất, hoạt động quản lý trật tự xây dựng có ý nghĩa lớn trong giai đoạn phát triển nhanh hiện nay. - Thứ hai, xây dựng không phép, trái phép, sai phép, vi phạm các trật tự xây dựng đô thị đang là các vấn đề nổi cộm của các đô thị lớn hiện nay.
Trong nhiều năm qua để hạn chế tình trạng đó, công tác Quản lý trật tự xây 9 dựng đô thị đã được Nhà nước quan tâm và xem như là một nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên cần được đôn đốc và chỉ đạo, giải quyết. - Thứ ba, trong thể chế, pháp luật còn có những kẽ hở đối với việc cấp phép xây dựng và quản lý trật tự xây dựng đô thị nên có thể vận dụng dễ ràng để mua chuộc, làm sai tạo ra nhiều cơ hội để trục lợi cá nhân. Đồng thời, sự thiếu minh bạch, không công khai trong công tác này dẫn đến tình trạng nhũng nhiễu, tiêu cực, tham nhũng gây tác động tiêu cực đến niềm tin của người dân, của tổ chức với hệ thống chính trị, tác động không tốt đến sự phát triển của đất nước. - Thứ tư, vì trách nhiệm phải thể hiện rõ vai trò của mình trong công tác phát triển bộ mặt đô thị và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân thể hiện sự Quản lý Nhà nước đối với mọi mặt đời sống Kinh tế - Xã hội.
- Thứ năm, thực hiện Quản lý trật tự đô thị là làm cho việc phát triển xây dựng định hướng theo một trật tự nhất định nhằm đảm bảo tính ổn định và phát triển bền vững; quá trình xây dựng phải tuân thủ các quy định, tiêu chuẩn về quy hoạch phát triển Kinh tế - Xã hội; quy hoạch xây dựng đô thị phải đảm bảo phù hợp kiến trúc, cảnh quan, chỉnh trang đô thị, môi trường, tiêu chí về quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng và việc sử dụng đất theo đúng quy định của pháp luật. Quản lý Nhà nước đối với trật tự đô thị 1. Khái niệm và sự cần thiết của Quản lý Nhà nước đối với trật tự đô thị. Quản lý Nhà nước về trật tự đô thị là tổng thể và bao quát những vấn đề cơ bản về quy hoạch, cấp phép và quản lý trật tự xây dựng sau cấp phép, thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, xử phạt hành chính trong lĩnh vực xây dựng, xử lý vi phạm trật tự xây dựng nhằm ngăn chặn kịp thời và có hiệu quả về các hoạt động xây dựng không phép, sai phép, cơi nới, lấn chiếm không gian đô thị.
10 Quản lý Nhà nước về xây dựng là hoạt động quản lý mà ở đó có đầy đủ các đặc điểm của hoạt động quản lý. Ngoài ra, còn có những đặc điểm mang riêng biệt và tính chuyên môn cụ thể chỉ có trong xây dựng. Đối tượng Quản lý Nhà nước về xây dựng là các công trình xây dựng trên địa bàn đô thị và địa bàn dân cư đô thị. Công tác quản lý xây dựng còn gắn liền với yếu tố vị trí địa lý, thổ nhưỡng đất đai, chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như về phong tục tập quán của từng địa phương, tính thẩm mỹ, phù hợp với khí hậu thời tiết từng vùng miền, từng khu vực cho đến quy hoạch khu chức năng của từng đô thị có diện tích quy mô cụ thể.
Hoạt động xây dựng diễn ra thường xuyên hàng ngày, hàng giờ trên địa bàn cơ sở, tốc độ xây dựng nhanh, chi phí đầu tư xây dựng lớn, với thực tế lực lượng công chức thanh tra xây dựng vừa thiếu lại vừa yếu không đủ lực lượng, phương tiện và điều kiện để kiểm tra, kiểm soát toàn bộ hoạt động xây dựng dẫn đến tình trạng vi phạm và tái vi phạm trật tự xây dựng tại nhiều khu đô thị lớn, đặc biệt là đã xẩy ra một số vụ nghiêm trọng tạo dư luận không tốt cho xã hội và gây tốn kém và lãng phí nhiều tiền của của Nhà nước và Nhân dân. Quản lý đồng bộ theo một thể thống nhất từ quy hoạch tổng thể đến quy hoạch chi tiết 1/2000, 1/500 và tuyệt đối phải phù hợp giữa các ngành, các cấp, các lĩnh vực. Gắn quy hoạch tổng thể của Thành phố với quy hoạch chi tiết từng đơn vị thành phố và địa phương. Hoạt động quản lý xây dựng còn phải phù hợp với tình hình đặc điểm, điều kiện kinh tế xã hội, tập quán dân cư và đặc điểm tự nhiên của từng địa phương.
Quản lý xây dựng dựa trên cơ sở pháp lý, các quy định của pháp luật về xây dựng, quy hoạch, kiến trúc, luật đất đai, luật dân sự để điều chỉnh… Hoạt động Quản lý Nhà nước về xây dựng còn là một chuỗi các hoạt động với các khâu tự quản lý quy hoạch xây dựng, lập dự án đầu tư xây dựng 11 công trình, khảo sát thiết kế xây dựng công trình, cấp giấy phép, thi công xây dựng và hoạt động thanh tra, kiểm tra sau khi đã cấp phép. Nhằm đảm bảo cho hoạt động đầu tư phát triển nói chung và hoạt động xây dựng nói riêng theo đúng quy hoạch. - Tạo điều kiện cho các chủ đầu tư thực hiện các quyền của mình trong hoạt động xây dựng theo đúng quy định của pháp luật. Thông qua thực hiện các thủ tục hành chính về cấp phép xây dựng, Nhà nước thừa nhận và bảo vệ các quyền và nghĩa vụ của công dân, quản lý kiểm soát được tình hình trật tự xây dựng theo quy hoạch đã được quyệt.
- Kịp thời phát hiện, xử lý các sai phạm trong hoạt động xây dựng: Xây dựng cơ chế phân công, phối hợp hiệu quả, nhằm hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, khắc phục sự chồng chéo trong hoạt động, tình trạng một công trình xây dựng chịu sự kiểm tra của nhiều lực lượng khác nhau, gây lãng phí thời gian và công sức… Do đó, nhằm đảm bảo duy trì hoạt động quản lý được thường xuyên, liên tục, đòi hỏi bộ máy quản lý, cơ chế phối hợp phải đồng bộ, hiệu quả. - Giúp cho chủ đầu tư và người dân nói chung hiểu được các quy định và chấp hành thực hiện tốt các quy định về trật tự xây dựng. Tuy nhiên, để thực hiện được điều đó, cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính về lĩnh vực xây dựng, hiện nay tuy đã được cải cách nhưng vẫn còn nhiều quy định còn rắc rối, khó hiểu, khó tiếp cận, dẫn đến người dân còn có tâm lý “ngại” khi phải liên hệ các cơ quan có thẩm quyền trong thực hiện các giao dịch hành chính, mà thường thông qua dịch vụ trung gian “cò” và chấp nhận trả mức phí thù lao từ các giao dịch đó. Do đó, Quản lý Nhà nước về trật tự xây dựng là một yêu cầu không thể thiếu trong việc duy trì phát triển và ổn định về trật tự xây dựng.