CHƯƠNG 1 TONG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE TRỢ GIÚPPHÁT TRIEN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VUA 1. Tổng quan nghiên cứu Do vai trò quan trọng của các DNNVV trong quá trình phát triển kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế, không chỉ tại Việt Nam và cả trên thế giới đã có không ít các công trình nghiên cứu về nhóm doanh nghiệp này trên nhiều lĩnh vực, góc độ khác nhau nhằm trợ giúp thúc đây các DNNVV phát triển. Trong thời gian gần đây, đáng chú ý có thé kê đến các công trình nghiên cứu như sau: - Luận văn thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Minh Nguyệt, trường ĐH Kinh tế quốc dân năm 2006 với đề tài: “Vai trò của nhà nước đối với phát triển DNNVV ở Việt Nam”. Dé tài đã đi sâu vào phân tích các khía cạnh chính sách định hướng và hỗ trợ ở một vài lĩnh vực đã được ban hành từ trước năm 2006, khi chưa ra đời các văn bản luật lớn như Luật doanh nghiệp 2005, Luật đầu tư 2005.Đồng thời, tác giả cũng đi sâu phân tích các tác động của các chính sách đối với phát triên DNNVV.
Tuy nhiên, đề tài chưa phân tích hết vai trò của nhà nước đối với toàn bộ DNNVV trong toàn quốc. - Cục phát triển doanh nghiệp/Bộ Kế hoạch và Đầu tư, trong năm 2005 & 2006 đã chủ trì nghiên cứu dé tài: “Một số vấn đề co bản nhằm thực hiện nâng cao hiệu quả công tác hỗ trợ kỹ thuật cho DNNVV trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp Việt Nam”. Dé tai đã đưa ra một số căn cứ, nội dung, cách thức tổ chức va phương pháp hoạt động của các Trung tâm hỗ trợ kỹ thuật cho DNNVV ở Việt Nam một cách hiệu quả nhất nhằm tăng cường năng lực và nâng cao sức cạnh tranh của DNNVV trên thị trường trong nước và quốc tế. - Luận án tiễn sỹ của tác giả Phạm Văn Hồng, trường DH Kinh tế Quốc Dân Hà Nội năm 2007 với đề tài: “Phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế”.
Tác giả đã đưa ra một số luận cứ để phân tích, đánh giá thực trạng DNNVV của Việt Nam nói chung và môi trường thé chế phát triển DNNVV trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, qua đó dé xuất phương hướng và một số giải pháp nhằm tiếp tục phát triển DNNVV có hiệu quả hơn trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. - Trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa/Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội năm 2008 đã chủ trì thực hiện đề tài: “Thực trạng và các giải pháp thúc day sự phát triển các DNNVV trên địa bàn Thành phố Ha Nội”. Dé tài đã nghiên cứu những vấn đề chung về DNNVV, các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp; kinh nghiệm quốc tế về phát trién DNNVV trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, kinh nghiệm về hỗ trợ DNNVV. Đề tài đi sâu nghiên cứu thực trang phát triển DNNVV trên địa bàn Hà Nội và đề ra phương hướng, giải pháp thúc đây phát triển DNNVV trên địa bàn Hà Nội trong điều kiện gia nhập WTO.
- Đề tài cấp Bộ, B2006-06-13: “Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Thành phố Hà Nội sau khi Việt Nam gia nhập WTO”, năm 2008 do PGS.TS Phạm Quang Trung là chủ nhiệm đề tài. Đề tài tập trung phân tích năng lực cạnh tranh của các DNNVV trên địa bản Hà Nội, những nguyên nhân tác động, các nhân tố ảnh hưởng và những bài học kinh nghiệm dé từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường năng lực cho khu vực DNNVV trên địa bàn Thành phố Hà Nội. - Luận án tiễn sỹ của tác giả Lê Thị Mỹ Linh, trường DH Kinh tế Quốc dan Hà Nội: “Phát triển nguồn nhân lực trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế” năm 2009. Đề tài đã nghiên cứu một số van đề lý luận về phát triển nguồn nhân lực trong các DNNVV, đồng thời vận dụng lý luận vào phân tích, đánh giá thực tiền về phát triển nguồn nhân lực trong các DNNVV ở Việt Nam dé từ đó đề xuất những quan điểm, giải pháp dé hoàn thiện phát triển nguồn nhân lực trong các DNNVV.
Đề xuất những kiến nghị đối với nhà nước và các tô chức hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa dé có những hỗ trợ phù hợp nhằm phát triển nguồn nhân lực cho các DNNVV. - Luận văn thạc sỹ của Lê Thu Hang, trường Dai hoc Kinh tế Quốc dân Hà Nội: “Giải pháp của chính quyền cấp tỉnh nhằm hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa” năm 2012. Đề tài đã phân tích thực trạng hỗ trợ của chính quyên tỉnh Thanh Hóa đối với các DNNVV trên địa bàn tỉnh, qua đó đề xuất một số giải pháp phù hợp của chính quyền tỉnh Thanh Hóa nhằm hỗ trợ các DNNVV trên địa bàn tinh Thanh Hóa. - Luận văn thạc sỹ của Nguyễn Thị Minh Thùy, trường ĐH Kinh tế - ĐH Quốc gia Hà Nội: “Chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội” năm 2012.
Luận văn đã đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận về chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nói chung và Hà Nội nói riêng. Đồng thời, tác giả cũng đưa ra nhận định và đánh giá tình hình thực hiện chính sách trợ giúp về công nghệ cho các DNNVV Hà Nội trong một số ngành sản xuất giai đoạn từ 2000-2010, qua đó dé xuất một số giải pháp dé nâng cao hiệu lực và hiệu qua của chính sách trợ giúp đổi mới công nghệ cho các DNNVV của Hà Nội. Ngoài ra, có nhiều nghiên cứu khác liên quan đến trợ giúp phát triển DNNVV nói chung như: - Viện nghiên cứu Kinh tế Đông Á (ERIA) đã thực hiện nghiên cứu về “Sự phát triển DNNVV Trung Quốc” năm 2008. Nghiên cứu đã phân tích, đánh giá thực trạng phát trién DNNVV Trung Quốc, chỉ ra những van đề vướng mắc của DNNVV Trung Quốc, đồng thời đưa ra các giải pháp nhằm khắc phục các vướng mắc trên.
- Viện nghiên cứu Kinh tế Đông Á (ERIA) đã thực hiện nghiên cứu về “Sự phát triển DNNVV của Thai Lan” năm 2008. Nghiên cứu phân tích thực trạng phát triển DNNVV của Thái Lan, chính sách của Chính phủ Thái Lan dành cho khu vực DNNVV và những van đề vướng mắc cần tháo gỡ. - Peter Pang, Phó giám đốc điều hành Cơ quan tiền tệ Hồng Kong với báo cáo “The role of SMEs in Asian Development” tại Hội nghị thường niên phát triển ngân hàng các nước Châu Á năm 2008 (Tạm dịch là Vai trò của DNNVV trong sự phát triển của Châu A). Báo cáo đã làm rõ vai trò va sự cần thiết hỗ trợ dé phat triển các DNNVV, đặc biệt trong điều kiện vĩ mô khu vực Châu Á với những chính sách, chiến lược chung của khu vực trong việc hợp tác, liên kết cùng phát triển.
- “Kinh nghiệm quốc tế về chính sách hỗ trợ phát triển DNNVV và bài học cho Việt Nam”, của tác giả Nguyễn Thế Bính (2013), Trường DH Ngân hàng — Tạp chí Phát triển & Hội nhập, số 12 (22) — Tháng 9-10. Bai báo đã phân tích kinh nghiệm hỗ trợ DNNVV của các nước như: Mỹ, Nhật Bản, Singapore, Thái Lan dé từ đó rút ra kết luận và bai học về kinh nghiệm hỗ trợ DNNVV phù hợp cho Việt Nam. - “Định hướng phát triển DNNVV trong chiến lược phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam” của tác giả Phạm Thế Tri (2011), Trường ĐH Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh — đăng trên Tạp chí Phát triển & Hội nhập, số tháng 9 (tháng 11/2011).Nghiên cứu đã chỉ ra vi trí, vai trò của DNNVV trong môi trường cạnh tranh, đồng thời đánh giá thực trạng của các DNNVV ở nước ta hiện nay, từ đó đưa ra định hướng cơ bản dé phát triển DNNVV ở Việt Nam. Các nghiên cứu kể trên hầu hết đều cập đến các giải pháp trợ giúp nhằm phát triển các DNNVV nói chung, trong đó có các giải pháp đã được ban hành thành các văn bản pháp quy.
Tuy nhiên, tùy từng điều kiện hoàn cảnh của mỗi địa phương mà nó có thê trở thành những công cụ hữu hiệu cho các nhà quản lý. Đây là lý do bên cạnh việc kế thừa, khai thác các kết quả nghiên cứu đã có, luận văn tiến hành nghiên cứu kỹ về thực trạng phát triển của các DNNVV trên địa ban Thành phố Hà Nội, dé từ đó đề xuất hoàn thiện hoạt động trợ giúp cho nhóm doanh nghiệp này phát triển, góp phần thúc day sự phát triển kinh tế xã hội của Thủ đô trong giai đoạn mới. Những đóng góp mới của luận văn: - Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về trợ giúp phát triển DNNVV của chính quyền Thành phố Hà Nội theo chức năng, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô. - Phân tích thực trạng trợ giúp phát triên DNNVV của chính quyền thành phố Hà Nội giai đoạn từ 2010-2013, đánh giá ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế.
- Đề xuất hoàn thiện hoạt động trợ giúp của chính quyền thành phố Hà Nội nhằm phát triển các DNNVV trên địa bàn trong giai đoạn mới. Cơ sở lý luận về trợ giúp phát triển DNNVV 1. Doanh nghiệp nhỏ và vừa và phát triển DNNVV 1.1 Khải niệm DNNVV và tiêu chi xác định DNNVV Khái niệm: Có nhiều quan niệm khác nhau về doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Song, xét một cách chung nhất, DNNVV là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé về vốn, lao động hay doanh thu hoặc cả ba.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thé chia thành ba loại cũng căn cứ vào quy mô đó là doanh nghiệp siêu nhỏ (micro), doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa (small and medium). Việc xác định quy mô DNNVV chỉ mang tinh chất tương đối vì nó chịu tác động của các yếu tố như trình độ phát triển của một nước, tính chất ngành nghề và điều kiện phát triển của một vùng lãnh thé nhất định hay mục đích phân loại DN trong từng thời kỳ nhất định. Nhìn chung, trên thế giới, khái nệm chung nhất về DNNVV có nội dung như sau: - DNNVV là những cơ sở sản xuất, kinh doanh có tư cách pháp nhân kinh doanh vì mục đích lợi nhuận, có quy mô doanh nghiệp trong những giới hạn nhất định tính theo các tiêu thức vốn, lao động, doanh thu, giá trị gia tăng thu được trong thời kỳ theo quy định của từng quốc gia. - DNNVV là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé về mặt vốn, lao động hay doanh thu.