Luận Văn Thạc Sĩ Về Quản Lý Hoạt Động Phân Luồng Học Sinh THCS Ở Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện đại từ tỉnh thái nguyên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Hải Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Hồng Thái
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Hoạt Động Phân Luồng Học Sinh Trung Học Cơ Sở Ở Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÂN LUỒNG HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Quản lý và quản lý giáo dục
• 1.2.2. Phân luồng HS
• 1.2.3. Quản lý hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.3. Hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.3.1. Vị trí, nhiệm vụ và vai trò của trường trung học cơ sở trong hoạt động phân luồng học sinh
• 1.3.2. Mục tiêu phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.3.3. Nội dung phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.3.4. Hình thức tổ chức phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.3.5. Các lực lượng tham gia phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.4. Quản lý hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.4.1. Lập kế hoạch phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.4.2. Tổ chức thực hiện phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.4.3. Chỉ đạo thực hiện phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.4.4. Kiểm tra, đánh giá phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 1.5.1. Các yếu tố chủ quan
• 1.5.2. Các yếu tố khách quan
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÂN LUỒNG HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 2.1. Khái quát tình hình kinh tế - xã hội, giáo dục đào tạo ở huyện Đại Từ
• 2.1.1. Tình hình kinh tế - xã hội của huyện Đại Từ
• 2.1.2. Tình hình giáo dục và đào tạo của huyện Đại Từ
• 2.2. Tổ chức nghiên cứu thực trạng
• 2.2.1. Mục đích khảo sát
• 2.2.2. Nội dung khảo sát
• 2.2.3. Khách thể khảo sát và địa bàn khảo sát
• 2.2.4. Phương pháp khảo sát
• 2.3. Thực trạng hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.3.1. Thực trạng nhận thức mục tiêu phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.3.2. Thực trạng nội dung phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.3.3. Thực trạng hình thức tổ chức phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.3.4. Thực trạng các lực lượng tham gia phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.4. Thực trạng quản lý hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.4.1. Thực trạng lập kế hoạch quản lý hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.4.2. Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.4.3. Thực trạng chỉ đạo thực hiện hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.4.4. Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phân luồng học sinh trung học cơ sở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2.6. Đánh giá chung
• 2.6.1. Kết quả đạt được
• 2.6.2. Tồn tại, hạn chế
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÂN LUỒNG HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp
• 3.1.1. Đảm bảo tính đồng bộ
• 3.1.2. Đảm bảo tính thực tiễn
• 3.1.3. Đảm bảo tính hiệu quả
• 3.1.4. Đảm bảo tính khả thi
• 3.2. Các biện pháp quản lý phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.1. Tổ chức nâng cao nhận thức về định hướng hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở cho các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường
• 3.2.2. Quản lý lập kế hoạch hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.3. Quản lý xây dựng mô hình phối hợp phân luồng học sinh trung học cơ sở thống nhất và đồng bộ ở các cấp quản lý
• 3.2.4. Tổ chức bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên, nhân viên ở các trường trung học cơ sở huyện Đại Từ và các bên liên quan về phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 3.2.5. Chỉ đạo huy động các nguồn lực để đầu tư cho công tác phân luồng học sinh trung học cơ sở theo hướng tạo ra năng lực mới thúc đẩy cho phân luồng cân đối, hợp lý
• 3.2.6. Chỉ đạo đổi mới kiểm tra, đánh giá phân luồng học sinh trung học cơ sở
• 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.4. Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp
• 3.4.1. Mục đích khảo nghiệm
• 3.4.2. Nội dung khảo nghiệm
• 3.4.3. Phương pháp khảo nghiệm
• 3.4.4. Nội dung và cách tiến hành
• 3.4.5. Kết quả khảo nghiệm
• 3.5. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở

Chương này tập trung vào việc phân tích các khái niệm cơ bản liên quan đến quản lý hoạt động phân luồng học sinh. Phân luồng học sinh THCS là một hoạt động quan trọng nhằm định hướng nghề nghiệp cho học sinh, giúp họ lựa chọn con đường học tập phù hợp với năng lực và sở thích. Quản lý giáo dục trong bối cảnh này không chỉ đơn thuần là việc tổ chức mà còn bao gồm việc lập kế hoạch, chỉ đạo và đánh giá hiệu quả của hoạt động phân luồng. Theo đó, việc quản lý phân luồng học sinh cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả, nhằm đảm bảo rằng học sinh có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình trong môi trường giáo dục. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động này bao gồm nhận thức của giáo viên, sự hỗ trợ từ gia đình và chính sách giáo dục của địa phương.

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về quản lý phân luồng học sinh đã được thực hiện ở nhiều quốc gia, với những mô hình và phương pháp khác nhau. Tại Nhật Bản, hệ thống giáo dục chú trọng đến việc phân luồng sau THCS, với khoảng 70% học sinh tiếp tục học lên THPT. Trong khi đó, Trung Quốc đã phát triển một hệ thống phân luồng rõ ràng, với tỷ lệ học sinh theo học nghề và giáo dục phổ thông gần như cân bằng. Những nghiên cứu này cho thấy rằng việc quản lý giáo dục cần phải linh hoạt và phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Các mô hình thành công từ nước ngoài có thể được áp dụng và điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh Việt Nam, đặc biệt là tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

1.2 Các khái niệm cơ bản

Các khái niệm như quản lý giáo dục, phân luồng học sinh, và hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở cần được làm rõ. Quản lý giáo dục là quá trình tổ chức, chỉ đạo và điều hành các hoạt động giáo dục nhằm đạt được mục tiêu giáo dục. Phân luồng học sinh là việc định hướng cho học sinh lựa chọn con đường học tập phù hợp, có thể là học tiếp lên THPT hoặc tham gia vào các chương trình giáo dục nghề nghiệp. Việc hiểu rõ các khái niệm này sẽ giúp cho việc xây dựng các biện pháp quản lý hiệu quả hơn trong hoạt động phân luồng học sinh.

II. Thực trạng quản lý hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên

Chương này phân tích thực trạng quản lý phân luồng học sinh tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Tình hình kinh tế - xã hội và giáo dục tại địa phương có ảnh hưởng lớn đến hoạt động phân luồng. Mặc dù đã có những kết quả tích cực trong việc thực hiện mục tiêu phân luồng, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Nhận thức của giáo viên và phụ huynh về phân luồng học sinh THCS chưa đầy đủ, dẫn đến việc chưa chú trọng đến giáo dục nghề nghiệp. Hơn nữa, sự phối hợp giữa các cơ sở giáo dục và các trung tâm giáo dục nghề nghiệp còn yếu, ảnh hưởng đến hiệu quả của hoạt động phân luồng. Việc đánh giá thực trạng này là cần thiết để đề xuất các biện pháp cải thiện trong tương lai.

2.1 Khái quát tình hình kinh tế xã hội giáo dục đào tạo ở huyện Đại Từ

Huyện Đại Từ có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nhưng trong những năm gần đây đã có sự chuyển mình với sự phát triển của các ngành nghề khác. Tình hình giáo dục tại huyện cũng đang dần được cải thiện, với nhiều trường học được đầu tư nâng cấp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, đặc biệt là trong việc quản lý giáo dục và phân luồng học sinh. Các chính sách giáo dục cần được thực hiện đồng bộ để đáp ứng nhu cầu phát triển của địa phương.

2.2 Thực trạng hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở

Hoạt động phân luồng học sinh THCS tại huyện Đại Từ đã có những bước tiến nhất định, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Nhận thức của học sinh và phụ huynh về tầm quan trọng của việc phân luồng chưa cao, dẫn đến việc nhiều học sinh vẫn có xu hướng học lên cao đẳng, đại học mà không xem xét đến khả năng và sở thích của bản thân. Hơn nữa, sự thiếu hụt về đội ngũ giáo viên có chuyên môn trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp cũng là một rào cản lớn trong việc thực hiện hiệu quả hoạt động phân luồng.

III. Một số biện pháp quản lý hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở ở huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên

Chương này đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động phân luồng học sinh tại huyện Đại Từ. Đầu tiên, cần nâng cao nhận thức cho giáo viên và phụ huynh về tầm quan trọng của phân luồng học sinh THCS. Thứ hai, việc lập kế hoạch và tổ chức thực hiện hoạt động phân luồng cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở giáo dục và các trung tâm giáo dục nghề nghiệp. Cuối cùng, cần có các chương trình bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên về giáo dục nghề nghiệp, nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả trong việc hướng dẫn học sinh lựa chọn con đường học tập phù hợp.

3.1 Đề xuất biện pháp nâng cao nhận thức

Để nâng cao nhận thức về phân luồng học sinh, cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm cho giáo viên và phụ huynh. Các thông tin về lợi ích của việc phân luồng, cũng như các cơ hội nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp cần được truyền tải một cách rõ ràng. Việc này không chỉ giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc phân luồng mà còn tạo động lực cho học sinh trong việc lựa chọn con đường học tập phù hợp với năng lực và sở thích của bản thân.

3.2 Tổ chức thực hiện hoạt động phân luồng

Việc tổ chức thực hiện hoạt động phân luồng học sinh THCS cần được thực hiện một cách đồng bộ và có sự phối hợp giữa các trường học và các trung tâm giáo dục nghề nghiệp. Cần xây dựng các chương trình giáo dục nghề nghiệp phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh tham gia vào các hoạt động thực tế để trải nghiệm và tìm hiểu về nghề nghiệp. Điều này sẽ giúp học sinh có cái nhìn thực tế hơn về các lựa chọn nghề nghiệp của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng giáo dục phân luồng học sinh sau trung học cơ sở đang đối mặt với nhiều thách thức lớn tại các địa phương trung du miền núi. Tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, số liệu năm học 2018 - 2019 cho thấy toàn huyện có 2.102 học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở nhưng có tới 76,26% lựa chọn thi vào trung học phổ thông, trong khi tỷ lệ vào học nghề, trung cấp chuyên nghiệp và giáo dục thường xuyên chỉ chiếm khoảng 10,65%. Con số này cách rất xa mục tiêu tối thiểu 30% học sinh sau trung học cơ sở đi vào giáo dục nghề nghiệp theo Quyết định số 522/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Bên cạnh đó, có đến 258 học sinh (chiếm 12,27%) nghỉ học và tham gia trực tiếp vào thị trường lao động tự do mà không qua đào tạo tay nghề.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự mất cân đối nghiêm trọng trong cơ cấu phân luồng, xuất phát từ tâm lý chuộng bằng cấp của phụ huynh và công tác quản lý phân luồng trong nhà trường còn mang tính hình thức, thiếu gắn kết với nhu cầu thị trường lao động. Luận văn hướng đến mục tiêu khảo sát, phân tích toàn diện thực trạng quản lý phân luồng tại các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Đại Từ, xác định các rào cản cốt lõi và đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào học sinh khối 8 và khối 9 tại 10 trường trung học cơ sở đại diện trên địa bàn huyện Đại Từ, giai đoạn khảo sát từ tháng 5/2019 đến tháng 6/2020. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu xác thực giúp các cơ quan quản lý giáo dục địa phương tái cấu trúc công tác hướng nghiệp, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh tham gia học nghề lên trên 30% vào năm 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chức năng quản lý hiện đại của Harold Koontz, phân định rõ 4 chức năng cốt lõi: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá hoạt động phân luồng. Đồng thời, đề tài tích hợp lý thuyết quản lý giáo dục của các nhà khoa học giáo dục Việt Nam như Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm và Phạm Minh Hạc, xem quản lý giáo dục là sự tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến quá trình giáo dục nhằm phát triển nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo.

Mô hình nghiên cứu kế thừa kinh nghiệm quốc tế về phân luồng học sinh, bao gồm mô hình đào tạo song hành (hệ thống đào tạo kép công - tư) của Cộng hòa Liên bang Đức, mô hình liên thông cao đẳng công nghệ 5 năm của Nhật Bản và thể chế phân luồng 3 tầng bậc của Trung Quốc với tỷ lệ định hướng 1:1 giữa giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp. Khung khái niệm chính của đề tài bao gồm 5 thuật ngữ then chốt: Quản lý giáo dục, Phân luồng học sinh trung học cơ sở, Giáo dục hướng nghiệp, Quản lý hoạt động phân luồng và Mô hình đào tạo liên thông 9+. Theo Luật Giáo dục năm 2019, phân luồng học sinh được xác định là biện pháp tổ chức giáo dục trên cơ sở kết hợp năng lực cá nhân với nhu cầu sử dụng lao động của xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê chính thức của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Đại Từ giai đoạn 2016 - 2019 kết hợp nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 270 khách thể, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 10 trường trung học cơ sở trọng điểm đại diện cho các tiểu vùng kinh tế - xã hội của huyện Đại Từ (gồm các trường: An Khánh, Cù Vân, Hà Thượng, Phục Linh, Tân Linh, Tân Thái, Hùng Sơn, Nguyễn Tất Thành, Khôi Kỳ, Bản Ngoại). Khách thể khảo sát bao gồm: 20 cán bộ quản lý (Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng), 150 giáo viên trực tiếp giảng dạy và 100 phụ huynh học sinh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học kết hợp phương pháp định tính (phỏng vấn sâu và xin ý kiến chuyên gia) là nhằm đo lường chính xác các chỉ số định lượng qua thang đo Likert 3 mức độ (Mức 1: 2,25 đến 3,00 điểm - Mức độ cao/Hiệu quả; Mức 2: 1,50 đến 2,25 điểm - Mức độ trung bình/Ít hiệu quả; Mức 3: 0,75 đến 1,50 điểm - Mức độ thấp/Không hiệu quả), đồng thời làm rõ nguyên nhân chiều sâu đằng sau các số liệu thống kê. Toàn bộ quy trình khảo sát, thu thập phiếu điều tra và xử lý số liệu được triển khai tập trung trong khung thời gian từ tháng 5/2019 đến tháng 6/2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu phân luồng học sinh sau trung học cơ sở tại huyện Đại Từ mất cân đối nghiêm trọng qua các năm học. Giai đoạn 2016 - 2019, tỷ lệ học sinh vào học trung học phổ thông luôn duy trì ở mức áp đảo: đạt 73,80% (1.600 học sinh) năm học 2016 - 2017; 71,97% (1.600 học sinh) năm học 2017 - 2018 và tăng lên 76,26% (1.500 học sinh) năm học 2018 - 2019. Ngược lại, tỷ lệ học sinh vào Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên chỉ dao động ở mức khiêm tốn từ 7,28% đến 8,27% (khoảng 158 đến 184 học sinh mỗi năm). Luồng vào trung cấp chuyên nghiệp chỉ chiếm từ 0,36% đến 2,42% (từ 8 đến 51 học sinh). Số lượng học sinh bỏ học sau tốt nghiệp trung học cơ sở dù có xu hướng giảm từ 382 học sinh (17,60%) xuống 258 học sinh (12,27%) nhưng vẫn là con số đáng báo động.

Thứ hai, nhận thức về mục tiêu phân luồng có sự chênh lệch lớn giữa các luồng đào tạo. Mục tiêu "Định hướng cho học sinh tiếp tục học lên trung học phổ thông" được cán bộ quản lý, giáo viên đánh giá 2,37 điểm và phụ huynh đánh giá rất cao với 2,69 điểm (tỷ lệ 78,00% phụ huynh đánh giá là quan trọng). Trong khi đó, mục tiêu "Giảm học sinh vào trung học phổ thông, tăng học sinh vào giáo dục nghề nghiệp" chỉ đạt điểm trung bình 2,04 từ phía giáo viên và 1,94 từ phía phụ huynh (có tới 45,00% phụ huynh coi mục tiêu này là không quan trọng).

Thứ ba, hiệu quả tổ chức thực hiện các luồng học nghề và giáo dục thường xuyên bị đánh giá thấp. Đánh giá về mức độ hiệu quả của "Luồng học lên trung học phổ thông" đạt mức cao với 2,47 điểm (giáo viên) và 2,38 điểm (phụ huynh). Trái lại, "Luồng vào học nghề dài hạn và ngắn hạn" chỉ đạt 1,72 điểm từ phía cán bộ quản lý, giáo viên (có 51,30% ý kiến đánh giá không hiệu quả).

Thứ tư, năng lực đội ngũ làm công tác tư vấn hướng nghiệp còn nhiều bất cập. Mặc dù trình độ chuẩn hóa của cán bộ quản lý và giáo viên đạt mức cao với 86,90% trình độ đại học và 13,10% trình độ thạc sĩ, nhưng 100% giáo viên phụ trách hoạt động hướng nghiệp đều là kiêm nhiệm (chủ yếu là giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn), chưa được bồi dưỡng bài bản về kỹ năng tư vấn tâm lý và phân luồng nghề nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng lệch luồng bắt nguồn từ rào cản tâm lý xã hội chuộng bằng cấp. Nhiều gia đình vẫn coi đại học là con đường tiến thân duy nhất và xem học nghề là lựa chọn yếu thế dành cho học sinh có học lực kém. Điều này tạo nên sự mặc cảm cho học sinh khi chuyển hướng sang học trung cấp hoặc trường nghề. Bên cạnh đó, công tác quản lý của các trường trung học cơ sở chưa thực sự gắn kết với thị trường lao động tại địa phương. Trên địa bàn huyện Đại Từ, các dự án công nghiệp lớn như Công ty Núi Pháo Mining tạo ra nhu cầu tuyển dụng hơn 2.000 lao động kỹ thuật, nhưng nhà trường chưa xây dựng được cơ chế hợp tác chặt chẽ để hướng nghiệp sớm cho học sinh.

So với các nghiên cứu trong nước của tác giả Hồ Văn Thống tại Đồng Tháp hay Nguyễn Xuân An tại Hà Nội, thực trạng tại Đại Từ phản ánh tính chất đặc thù của địa bàn miền núi, nơi điều kiện tiếp cận thông tin nghề nghiệp của học sinh còn hạn chế và các trường thiếu kinh phí dành riêng cho hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp thực tế. Trong báo cáo kết quả nghiên cứu, việc trình bày dữ liệu thông qua biểu đồ tròn so sánh tỷ trọng 4 luồng sau trung học cơ sở qua từng năm học và bảng ma trận đối chiếu mức độ nhận thức giữa các nhóm khách thể là phương pháp trực quan hóa hiệu quả nhất, giúp làm nổi bật khoảng cách giữa chỉ tiêu quy định và thực tế triển khai.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tạo bước đột phá trong công tác phân luồng học sinh sau trung học cơ sở tại huyện Đại Từ, hệ thống 6 giải pháp quản lý đồng bộ được đề xuất như sau:

1. Đổi mới công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức: Ban Giám hiệu các trường trung học cơ sở phối hợp cùng Hội đồng Đội và chính quyền địa phương tổ chức định kỳ các diễn đàn "Ngày hội hướng nghiệp", truyền thông sâu rộng về mô hình đào tạo song hành 9+ (học văn hóa kết hợp trung cấp nghề). Mục tiêu nâng tỷ lệ phụ huynh đồng thuận với định hướng học nghề từ 34% lên trên 60% trong giai đoạn 2021 - 2023.

2. Quản lý lập kế hoạch và điều tiết chỉ tiêu phân luồng theo nhu cầu thực tế: Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Đại Từ chủ trì xây dựng kế hoạch phân luồng trung hạn giai đoạn 2021 - 2025, tiến hành khảo sát xu hướng nghề nghiệp học sinh từ học kỳ 1 lớp 8. Đặt chỉ tiêu điều tiết giảm dần tỷ lệ tuyển sinh vào trung học phổ thông xuống dưới 65% và nâng tỷ lệ vào học nghề, giáo dục thường xuyên đạt tối thiểu 30% vào năm 2025.

3. Xây dựng mô hình phối hợp liên kết 3 bên (Nhà trường - Trung tâm GDNN-GDTX - Doanh nghiệp): Thiết lập biên bản ghi nhớ hợp tác giữa 100% các trường trung học cơ sở với Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên huyện Đại Từ và các doanh nghiệp trên địa bàn (tiêu biểu như Núi Pháo Mining). Tổ chức cho 100% học sinh lớp 9 tham quan thực tế quy trình sản xuất công nghiệp từ năm học 2021 - 2022.

4. Chuẩn hóa và bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên hướng nghiệp: Phòng Giáo dục và Đào tạo tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm về tâm lý học hướng nghiệp, kỹ năng phân tích thị trường lao động cho 100% giáo viên chủ nhiệm và cán bộ đoàn thể trước quý 3 năm 2022.

5. Chỉ đạo huy động các nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất: Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ ưu tiên phân bổ ngân sách tối thiểu từ 300 đến 500 triệu đồng mỗi năm để nâng cấp trang thiết bị thực hành công nghệ, xây dựng góc tư vấn nghề nghiệp tại các trường trung học cơ sở từ năm 2021 đến 2024.

6. Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá phân luồng: Phòng Giáo dục và Đào tạo thiết lập bộ chỉ số KPI đánh giá thi đua cuối năm của các nhà trường dựa trên kết quả phân luồng thực tế, chuyển từ việc kiểm tra hồ sơ sổ sách sang đánh giá tỷ lệ chuyển dịch học sinh vào các trường nghề.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý giáo dục tại Sở và Phòng Giáo dục và Đào tạo: Tài liệu cung cấp căn cứ thực tiễn và mô hình lập kế hoạch điều tiết chỉ tiêu phân luồng, hỗ trợ công tác tham mưu chính sách giáo dục hướng nghiệp cấp huyện và cấp tỉnh.

2. Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng các trường trung học cơ sở: Nắm bắt quy trình quản lý 4 bước (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra) và các giải pháp phối hợp hiệu quả giữa giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh với doanh nghiệp địa phương.

3. Lãnh đạo các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và Trung tâm GDNN - GDTX: Khai thác bức tranh tâm lý của phụ huynh và học sinh sau lớp 9 để xây dựng chiến lược truyền thông tuyển sinh, phát triển các chương trình đào tạo liên thông 9+ phù hợp với nhu cầu tuyển dụng.

4. Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý giáo dục: Sử dụng luận văn như tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu, hệ thống bảng hỏi khảo sát thực địa và bộ công cụ xử lý số liệu thống kê trong quản lý giáo dục phân luồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên nhân chính khiến tỷ lệ phân luồng vào giáo dục nghề nghiệp tại huyện Đại Từ đạt thấp là gì? Nguyên nhân chủ yếu do tâm lý chuộng bằng cấp của phụ huynh (chiếm 78,00% mong muốn con học trung học phổ thông) và công tác tư vấn hướng nghiệp trong nhà trường còn mang tính kiêm nhiệm, hình thức. Ngoài ra, sự liên kết giữa trường học và các doanh nghiệp địa phương như Núi Pháo Mining chưa được thiết lập đồng bộ để tạo đầu ra việc làm rõ ràng cho học sinh học nghề.

2. Mô hình đào tạo 9+ mang lại lợi ích cụ thể gì cho học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở? Mô hình 9+ theo Thông tư số 07/2019/TT-BLĐTBXH cho phép học sinh sau lớp 9 vừa học văn hóa vừa học trung cấp nghề, được miễn 100% học phí học nghề theo chính sách nhà nước. Sau khoảng 3 năm (ở độ tuổi 18), học sinh có cả bằng tốt nghiệp trung học phổ thông và bằng trung cấp nghề, sẵn sàng tham gia thị trường lao động hoặc học liên thông lên cao đẳng, đại học.

3. Giáo viên kiêm nhiệm gặp những rào cản nào khi thực hiện tư vấn phân luồng? Giáo viên kiêm nhiệm phải đảm bảo định mức giờ dạy văn hóa nên thiếu thời gian theo sát từng học sinh. Hơn nữa, do không được đào tạo chuyên sâu về tâm lý học nghề nghiệp và dự báo thị trường lao động, việc tư vấn thường chỉ dựa vào điểm số học lực thay vì đánh giá năng khiếu, sở trường cá nhân của học sinh.

4. Vai trò của doanh nghiệp địa phương trong công tác phân luồng học sinh được thể hiện như thế nào? Doanh nghiệp đóng vai trò là nơi tiếp nhận lao động và cung cấp thông tin chuẩn xác về nhu cầu vị trí việc làm. Khi doanh nghiệp phối hợp cùng trường học tổ chức các buổi tham quan thực tế và cam kết tuyển dụng sau đào tạo, phụ huynh và học sinh sẽ yên tâm lựa chọn luồng giáo dục nghề nghiệp.

5. Giải pháp nào mang tính quyết định để thay đổi nhận thức của phụ huynh về học nghề? Giải pháp đột phá là chuyển đổi hình thức tuyên truyền sang trải nghiệm thực tế và đối thoại trực tiếp. Nhà trường cần phối hợp với các cơ sở đào tạo nghề tổ chức ngày hội trải nghiệm kỹ năng nghề nghiệp, cung cấp minh chứng cụ thể về mức thu nhập và cơ hội việc làm của các cựu học sinh thành công sau khi học nghề.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý hoạt động phân luồng học sinh trung học cơ sở theo tiếp cận chức năng quản lý hiện đại.
• Khảo sát thực chứng tại 10 trường trung học cơ sở huyện Đại Từ chỉ ra tỷ lệ vào trung học phổ thông chiếm tới 76,26%, trong khi vào học nghề chỉ đạt dưới 11%, phản ánh sự mất cân đối nghiêm trọng so với mục tiêu quốc gia.
• Đóng góp khoa học then chốt của công trình là đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý khả thi, tập trung vào liên kết 3 bên và chuẩn hóa đội ngũ hướng nghiệp.
• Lộ trình triển khai các giải pháp được xác định đồng bộ từ năm 2021 đến năm 2025, phấn đấu nâng tỷ lệ phân luồng vào giáo dục nghề nghiệp đạt trên 30%.
• Các cấp quản lý giáo dục, nhà trường và doanh nghiệp cần bắt tay triển khai ngay các cơ chế phối hợp nhằm xây dựng cơ cấu nguồn nhân lực địa phương phát triển cân đối, bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÂN LUỒNG HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Nghiên cứu trên thế giới Nhật Bản là một trong số các quốc gia phát triển trên thế giới với tỉ lệ người mù chữ thực tế gần như bằng không, số lượng HS (74,1% vào năm 2010) theo học lên đến bậc đại học, cao đẳng và trung cấp đã tạo động lực cho Nhật Bản phát triển thành một nước công nghiệp hiện đại. “Hệ thống giáo dục Nhật Bản hiện nay gồm 9 năm giáo dục bắt buộc (6 năm tiểu học và 3 năm THCS), tiếp theo đó là 3 năm THPT không bắt buộc và 4 năm đại học.

Sau THCS, khoảng 70% HS học tiếp lên THPT để vào đại học, cao đẳng; khoảng 30% HS còn lại đi theo hướng đào tạo nghề” [dẫn theo 13]. Như vậy, nghiên cứu này chỉ ra những trường trung học kỹ thuật bậc cao được Chính phủ Nhật Bản tạo điều kiện về chính sách phát triển, đó là việc thành lập loại hình trường cao đẳng công nghệ đào tạo 5 năm với đối tượng là HS tốt nghiệp THCS. Với chương trình này, HS Nhật Bản được đào tạo qua các khóa đào tạo nghề thông qua liên kết giữa nhà trường và các nhà tuyển dụng địa phương. Hệ thống giáo dục của Trung Quốc bao gồm 3 cấp bậc: bậc tiểu học, bậc trung học và bậc cao (Cao đẳng, đại học và sau đại học), trong đó bậc trung học: gồm THPT và trung học dạy nghề.

Giai đoạn sơ trung và cao trung ở cấp THPT kéo dài 6 năm. Trung học dạy nghề kéo dài 3 năm do 3 loại trường đảm nhiệm là: Trung cấp chuyên nghiệp, công nhân kĩ thuật và dạy nghề. Hiện nay, Trung Quốc đã hình thành thể chế phân luồng giáo dục theo 3 tầng bậc là: phân luồng sau tốt nghiệp tiểu học, phân luồng sau tốt nghiệp sơ trung (THCS) và phân luồng sau tốt nghiệp cao trung (THPT), trong đó phân luồng sau sơ trung là chủ yếu. Với hệ thống giáo dục này, mục tiêu phân luồng sau giáo dục bắt buộc ở Trung Quốc là hai luồng giáo dục phổ thông và GDNN đạt tỉ lệ 1:1 và 5 phát triển theo hướng quy mô GDNN trung cấp lớn hơn giáo dục phổ thông; GDNN và giáo dục phổ thông liên thông với nhau và phát triển hài hòa, đây là hướng phân luồng hoàn toàn phù hợp và thực tiễn cho thấy, phân luồng THCS lên luồng giáo dục phổ thông đã được giảm tải, HS THCS lựa chọn luồng giáo dục nghề nghiệp vào các trường Trung cấp chuyên nghiệp, công nhân kĩ thuật và dạy nghề [dẫn theo 13].

Singapore với hệ thống giáo dục nhằm phát triển cho HS sở thích đặc biệt và năng khiếu đặc biệt, giúp HS thể hiện hết tài năng của bản thân một cách toàn diện nhất. Giáo dục phổ thông và đại học Singapore có rút ngắn thời gian chỉ có 2 năm, trong đó, Singapore chú trọng GDHN [dẫn theo 13]. Như vậy, GDHN được lồng ghép và tích hợp trong các hoạt động giáo dục phù hợp với lứa tuổi từ bậc trung học đến cả bậc học sau phổ thông. GDHN gồm 3 giai đoạn: Nhận thức nghề nghiệp; khám phá nghề nghiệp; kế hoạch thực thi nghề nghiệp nhằm hướng tới xây dựng năng lực tình cảm xã hội giúp HS trở thành chủ động, linh hoạt và dễ thích nghi với môi trường sống.

Hệ thống giáo dục của Hồng Kông được thực hiện với 3 năm mẫu giáo không bắt buộc, sau đó là 6 năm phổ thông cơ sở và 3 năm phổ thông trung học bắt buộc và 2 năm phổ thông cao cấp không bắt buộc để được cấp bằng trung học. Hồng Kông đưa ra 9 lĩnh vực hướng nghiệp là: Khoa học ứng dụng, Quản trị kinh doanh, Dệt may, Du lịch và Dịch vụ khách sạn, Công nghệ thông tin, Điện và Điện tử, Cơ khí,… Thông thường ở cuối cấp THCS, HS thường quyết định chọn theo học 1 chương trình chính khóa và 2 chương trình nghề. GDHN cấp THCS diễn ra đồng thời với chương trình chính khóa trong 4 năm. Nhiều HS đăng ký học chương trình dạy nghề sau tốt nghiệp THCS ở các cơ sở đào tạo có cấp chứng chỉ nghề mặc dù có thể học chương trình này ở các cấp học tiếp theo [dẫn theo18].

Như vậy, kinh nghiệm của Hồng Kông đã chỉ ra: GDHN giúp cho HS hiểu sâu sắc cũng như tự tìm kiếm, khám phá, khai thác và đàm phán các vấn đề liên quan đến nghề nghiệp tương lai; khuyến khích tự tạo việc làm. 6 New Zealand với hệ thống giáo dục trung học được chia thành 4 chương trình khung cấp quốc gia và định hướng nghề nghiệp ở 13 lĩnh vực khác nhau [dẫn theo 21]. Chính định hướng này giúp cho việc phân luồng HS được thực hiện ngay sau cấp THCS; công tác GDHN được thực hiện trong chương trình giáo dục trong nhà trường ngay từ cấp Tiểu học; các GV đều tham gia quá trình hướng nghiệp và đồng thời có đội ngũ chuyên gia được đào tạo bài bản về tư vấn hướng nghiệp cho HS; nhà nước có chính sách khuyến khích và tạo điều kiện cho sự phân luồng; các cơ sở đào tạo nghề, doanh nghiệp tham gia sâu vào hoạt động GDHN trong nhà trường. Ở Cộng hoà Liên bang Đức có mô hình GDNN công - tư kết hợp hay còn gọi tắt là mô hình đào tạo “kép” [dẫn theo 1].

Đây chính là cơ sở tạo nên mô hình phân luồng có hiệu quả. Đây là hệ thống mở và linh hoạt cho tất cả mọi người hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc và dễ dàng chuyển đổi giữa các loại trường và có nhiều lựa chọn để bước vào thế giới nghề nghiệp, tạo cơ hội học tập suốt đời cho người dân. Hơn nữa, hệ thống đào tạo nghề kép này còn thu hút sự tham gia quản lý của tất cả các bên liên quan (Chính phủ, đại diện người lao động, chủ sử dụng lao động và các cơ quan việc làm…). Tổng hợp kết quả nghiên cứu cho thấy: Các nước Châu Á đều chú trọng đến việc tổ chức giáo dục nghề sau THCS, hầu hết các nước phân luồng HS theo hai hướng chính là một bộ phận tiếp tục học lên THPT, một bộ phận chuyển sang 11 học nghề, đó là trung cấp chuyên nghiệp và trung cấp nghề (Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc); Tích hợp các môn hướng nghiệp và giáo dục phổ thông, các môn văn hóa, khoa học kĩ thuật, lao động (Trung Quốc, Philippine); Chú trọng đến năng lực thực hành và nghiên cứu thực tiễn trong hoạt động GDHN (Philippine, Malaysia); Chú trọng đến năng lực thực hành và nghiên cứu thực tiễn trong hoạt động GDHN (Philippine, Malaysia); Quan tâm đến môn học tự chọn sau bậc học THCS (Nhật, Hàn) [dẫn theo 18].

7 Như vậy, các công trình nghiên cứu ở nước ngoài cho thấy, các nước đã nhận thức được tầm quan trọng của phân luồng HS theo hướng học lên THPT và hướng học nghề, trong đó chú trọng đến GDNN cho HS để tạo điều kiện cho phân luồng và phát huy năng lực của HS. Nghiên cứu ở Việt Nam Hồ Văn Thống trong bài viết “Biện pháp phân luồng HS sau tốt nghiệp THCS và trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp” đã đề xuất một số biện pháp rất cần thiết như: Nâng cao nhận thức về phân luồng HS cho cán bộ quản lý giáo dục và GV, cha mẹ HS và cộng đồng; Đổi mới công tác hướng nghiệp và dạy nghề phổ thông trong các trường THCS và THPT; Nâng cao chất lượng công tác tư vấn hướng nghiệp cho HS; Nâng cao năng lực cho những người làm công tác hướng nghiệp trong nhà trường [22]. Đây là cơ sở để tác giả kế thừa đề xuất các biện pháp trong luận văn. Đặng Danh Ánh trong báo cáo tại Hội thảo về Tư vấn nghề do Đại học quốc gia Hà Nội tổ chức, với bài viết “Tư vấn nghề và phân luồng HS phổ thông sau trung học” [2] đã nhấn mạnh quan hệ giữa hướng nghiệp HS và phân luồng HS theo tinh thần Văn kiện Đại hội IX của Đảng.

Hướng nghiệp và phân luồng HS chính là cầu nối giữa giáo dục phổ thông và GDNN, với giáo dục đại học và việc làm. Nghiên cứu của tác giả đã khẳng định, hướng nghiệp và phân luồng HS và cầu nối giữa người học với thị trường đào tạo và thị trường lao động. Nếu làm tốt công tác hướng nghiệp và phân luồng HS ta sẽ có cơ cấu đào tạo cân đối, dẫn tới cơ cấu nguồn nhân lực hợp lý đủ các cấp trình độ, nền kinh tế phát triển nhanh. Ngô Quang Sơn, Nguyễn Thị Kim Thành trong bài viết “Phân luồng HS ở các trường dân tộc nội trú” đã phân tích những ưu điểm và nhược điểm của việc phân luồng HS, nhận thấy các cấp chính quyền địa phương chưa quan tâm đến tạo điều kiện sử dụng HS tốt nghiệp, việc theo dõi hiệu quả đào tạo chưa sát sao và chưa có thống kê đầy đủ số lượng HS đã tốt nghiệp tại các trường 8 chuyên nghiệp về phục vụ tại địa phương [18].

Đây là cơ sở để tác giả kế thừa đề xuất các biện pháp trong luận văn. Phạm Văn Khanh trong bài viết “Những giải pháp hướng nghiệp và phân luồng HS sau THCS ở đồng bằng sông Cửu Long” đã đưa ra quan điểm về phân luồng HS trong giáo dục, nghiên cứu thực trạng phân luồng HS sau THCS ở đồng bằng sông Cửu Long, từ đó đề xuất các biện pháp như: nhóm giải pháp tác động nhận thức (Huy động phát huy vai trò của nhiều chủ thể tham gia như cơ quan nhà nước, nhà trường, gia đình, doanh nghiệp…); Nhóm giải pháp đầu tư: Tăng kinh phí đầu tư bằng nhiều nguồn khác nhau cho các trường trung cấp, trường cao đẳng nghề…để các trường tạo ra các luồng cân đối, hiệu quả. Đây là cơ sở để tác giả kế thừa đề xuất các biện pháp trong luận văn. Nguyễn Ngọc Thảo (2016), Quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp theo hướng phân luồng HS sau THCS ở thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ, đã đề xuất các biện pháp như: Nâng cao nhận thức cho cán bộ, GV, HS, cha mẹ HS và các lực lượng xã hội về vai trò tầm quan trọng của công tác tư vấn hướng nghiệp cho HS THCS; Đổi mới hình thức và phương pháp tư vấn hướng nghiệp… [23].

Đây là cơ sở để tác giả kế thừa đề xuất các biện pháp trong luận văn.