Quản lý hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) trong cơ sở giáo dục đại học - Nghiên cứu trường hợp tại Trường Đại học Dược Hà Nội

Quản lý hệ thống EMIS trong giáo dục đại học tại Đại học Dược Hà Nội. Phân tích hiệu quả, thách thức và giải pháp quản lý thông tin giáo dục.

• Tác giả: Phạm Đình Thắng
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Hữu Châu
• Trường học: Học viện Quản lý Giáo dục
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) trong các cơ sở giáo dục đại học - Nghiên cứu trường hợp tại Trường Đại học Dược Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống thông tin quản lý giáo dục EMIS

Hệ thống thông tin quản lý giáo dục EMIS là công cụ then chốt trong quản lý cơ sở giáo dục đại học hiện đại. EMIS tích hợp dữ liệu về đào tạo, tuyển sinh, nhân sự, tài chính và cơ sở vật chất vào một nền tảng thống nhất. Hệ thống này giúp nhà quản lý ra quyết định dựa trên dữ liệu chính xác, kịp thời. Tại Việt Nam, EMIS đã được triển khai ở nhiều cơ sở giáo dục đại học từ đầu những năm 2000. Trường Đại học Dược Hà Nội là đơn vị tiên phong trong ngành dược xây dựng hệ thống EMIS hoàn chỉnh trên nền tảng Internet. Hệ thống không chỉ phục vụ báo cáo thống kê mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu cho tuyển sinh, quản lý học lực sinh viên và đánh giá chất lượng đào tạo. Việc nghiên cứu EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội mang ý nghĩa thực tiễn cao, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục đại học trong bối cảnh chuyển đổi số.

1.1. Khái niệm và vai trò của EMIS trong giáo dục đại học

EMIS là hệ thống thu thập, xử lý, lưu trữ và phân tích thông tin phục vụ quản lý giáo dục. Hệ thống này cung cấp dữ liệu kịp thời cho nhà lập kế hoạch, quản lý hành chính và lãnh đạo cơ sở đào tạo. EMIS giúp tăng cường khả năng quản lý, lập kế hoạch và chỉ đạo dòng thông tin giữa các tổ chức liên quan. Hệ thống cũng tạo điều kiện sử dụng thông tin phù hợp từ nhiều nguồn khác nhau cho việc ra quyết định có hiệu quả hơn. EMIS giảm thiểu việc sao chép thông tin lặp lại, hợp lý hóa các dòng dữ liệu trong tổ chức giáo dục.

1.2. Đặc trưng của EMIS trong cơ sở giáo dục đại học

EMIS trong cơ sở giáo dục đại học có những đặc trưng riêng biệt so với các hệ thống thông tin khác. Hệ thống phải xử lý dữ liệu đa dạng: thông tin sinh viên, chương trình đào tạo, kết quả học tập, nghiên cứu khoa học và cơ sở vật chất. EMIS cần đảm bảo tính liên thông dữ liệu giữa các phòng ban trong trường đại học. Hệ thống phải hỗ trợ quy trình đánh giá xếp loại sinh viên theo qui chế hiện hành. Khả năng cập nhật dữ liệu thời gian thực và truy cập qua Internet là yêu cầu thiết yếu của EMIS hiện đại.

II. Phân tích thực trạng quản lý EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội

Trường Đại học Dược Hà Nội là cơ sở đầu tiên trong ngành dược xây dựng hệ thống EMIS hoàn chỉnh trên mạng Internet. Hệ thống hướng tới mô hình trường học điện tử, phục vụ đa dạng hoạt động quản lý. EMIS tại trường phục vụ công tác đào tạo, quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị thí nghiệm, tài chính, văn thư lưu trữ và nhân sự. Hệ thống còn hỗ trợ quản lý nghiên cứu khoa học và tổ chức cán bộ. Tuy nhiên, quá trình triển khai EMIS cũng gặp nhiều thách thức. Cơ sở vật chất của trường có quy mô nhỏ bé so với yêu cầu đào tạo. Việc tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Nâng cao năng lực sử dụng hệ thống cho cán bộ quản lý là vấn đề cần được quan tâm. Mô hình quản lý EMIS tại trường cần được nghiên cứu đánh giá toàn diện để rút kinh nghiệm cho các cơ sở đào tạo tương tự.

2.1. Kết quả đạt được trong triển khai EMIS

EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Hệ thống cho phép thí sinh tra cứu điểm thi tốt nghiệp và tuyển sinh trực tuyến qua mạng Internet. Cung cấp cơ sở dữ liệu đầy đủ về lực học, xếp loại học sinh cho công tác tuyển sinh đại học, cao đẳng. Thông tin về qui chế xếp loại đánh giá sinh viên được cập nhật thường xuyên. Hệ thống hỗ trợ quản lý hiệu quả các hoạt động đào tạo, tài chính, nhân sự và nghiên cứu khoa học trong toàn trường.

2.2. Hạn chế và thách thức trong quản lý EMIS

Bên cạnh kết quả đạt được, quản lý EMIS tại trường vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Hạ tầng công nghệ thông tin cần được đầu tư nâng cấp để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao. Nguồn nhân lực quản lý hệ thống chưa được đào tạo bài bản, thiếu chuyên gia CNTT chuyên trách. Dữ liệu từ các phòng ban chưa được tích hợp đồng bộ, dẫn đến tình trạng thông tin rời rạc. Việc bảo mật dữ liệu và an toàn thông tin cần được tăng cường. Ngân sách đầu tư cho duy trì và phát triển hệ thống còn hạn chế.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý EMIS trong đại học

Nghiên cứu đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý EMIS tại các cơ sở giáo dục đại học. Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, đảm bảo hệ thống mạng ổn định và an toàn. Thứ hai là xây dựng quy trình quản lý dữ liệu chuẩn hóa, từ khâu thu thập đến phân tích và khai thác. Thứ ba là đào tạo nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên. Giải pháp thứ tư liên quan đến cơ chế chính sách hỗ trợ triển khai EMIS từ cấp Bộ đến cấp trường. Việc áp dụng phương pháp mô hình hóa đối tượng và tiếp cận thực thể liên kết giúp thiết kế cơ sở dữ liệu hiệu quả. Mô hình dữ liệu cần được xây dựng cẩn thận, đảm bảo tất cả đối tượng dữ liệu được trình bày đầy đủ và chính xác. Hợp tác quốc tế và học hỏi kinh nghiệm từ các trường đại học tiên tiến cũng là giải pháp quan trọng.

3.1. Hoàn thiện hạ tầng và quy trình kỹ thuật

Hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật là giải pháp nền tảng cho quản lý EMIS hiệu quả. Cần đầu tư hệ thống máy chủ mạnh, đường truyền Internet tốc độ cao và phần mềm quản lý hiện đại. Quy trình thu thập, xử lý dữ liệu phải được chuẩn hóa theo tiêu thống nhất. Áp dụng phương pháp tiếp cận thực thể liên kết trong thiết kế cơ sở dữ liệu đảm bảo tính toàn vẹn thông tin. Hệ thống cần được xây dựng dựa trên mô hình dữ liệu quan hệ, cho phép liên kết giữa các bảng dữ liệu khác nhau một cách linh hoạt và chính xác.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực và cơ chế chính sách

Đào tạo nguồn nhân lực là yếu tố quyết định thành công của EMIS. Cần xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về quản lý hệ thống thông tin cho cán bộ quản lý giáo dục. Đội ngũ giảng viên và nhân viên cần được trang bị kỹ năng sử dụng EMIS thành thạo. Cơ chế chính sách từ Bộ Giáo dục và Đào tạo cần hỗ trợ thống nhất tiêu chuẩn dữ liệu giữa các cơ sở giáo dục. Phối hợp truyền bá kinh nghiệm thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin quản lý giáo dục giữa các cơ sở đào tạo.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu EMIS

Nghiên cứu về quản lý EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội đã đạt được nhiều kết quả có ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý hệ thống thông tin quản lý giáo dục trong cơ sở giáo dục đại học. Thực trạng quản lý EMIS tại trường được phân tích toàn diện, chỉ rõ ưu điểm và hạn chế. Các giải pháp đề xuất mang tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở đào tạo. Nghiên cứu góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của EMIS trong quản lý giáo dục đại học hiện đại. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho các cơ sở giáo dục đại học khác trong cả nước. Mô hình quản lý EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội là bài học kinh nghiệm quý giá. Nghiên cứu mở ra hướng phát triển mới cho việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý giáo dục đại học tại Việt Nam.

4.1. Đóng góp lý luận của nghiên cứu

Nghiên cứu đã đóng góp quan trọng vào lý luận quản lý EMIS trong giáo dục đại học. Hệ thống hóa khái niệm EMIS, mục tiêu, đặc trưng và nội dung quản lý một cách toàn diện. Xây dựng khung lý thuyết về quản lý hệ thống thông tin quản lý giáo dục phù hợp bối cảnh Việt Nam. Làm sáng tỏ mối quan hệ giữa quản lý EMIS và hiệu quả hoạt động của cơ sở giáo dục đại học. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách ứng dụng CNTT trong quản lý giáo dục.

4.2. Ý nghĩa thực tiễn và hướng phát triển

Kết quả nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao đối với các cơ sở giáo dục đại học tại Việt Nam. Mô hình quản lý EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội có thể nhân rộng cho các trường đại học khác. Giải pháp đề xuất giúp nâng cao hiệu quả quản lý, tiết kiệm nguồn lực và cải thiện chất lượng đào tạo. Hướng phát triển tương lai bao gồm tích hợp trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn vào EMIS. Cần tiếp tục nghiên cứu đánh giá tác động của EMIS đối với chất lượng giáo dục đại học trong dài hạn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình “Quản lý hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) trong các cơ sở giáo dục đại học - Nghiên cứu trường hợp tại Trường Đại học Dược Hà Nội” được NCS. Phạm Đình Thắng thực hiện tại Học viện Quản lý Giáo dục, thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số 91.114), dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Hữu Châu và PGS. Phạm Quang Trình, bảo vệ năm 2020.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển kinh tế tri thức, hoạt động quản trị đại học đòi hỏi phải tiếp nhận và xử lý khối lượng thông tin lớn, nhanh chóng và chính xác. Tại Việt Nam, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã chú trọng đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin (CNTT), tuy nhiên hiệu quả khai thác và ứng dụng hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) vào công tác điều hành vẫn chưa đạt kết quả tương xứng. Thực trạng này xuất phát từ việc công tác quản lý EMIS chưa được quan tâm đúng mức, cơ chế phối hợp giữa các đơn vị còn thiếu đồng bộ, quy trình thu thập, xử lý và chia sẻ dữ liệu chưa được chuẩn hóa. Do đó, việc nghiên cứu cơ sở khoa học và đề xuất các biện pháp quản lý EMIS phù hợp với thực tiễn cơ sở giáo dục đại học là một yêu cầu thực tế cấp thiết.

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng quản lý EMIS tại các cơ sở giáo dục đại học nói chung và Trường Đại học Dược Hà Nội nói riêng, đề xuất hệ thống các biện pháp quản lý EMIS nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành nhà trường.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm 4 câu hỏi:

1. Hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) là gì; bao gồm những thành phần nào và những yếu tố nào sẽ tác động tới sự hoạt động của hệ thống này?
2. Quản lý hệ thống thông tin quản lý giáo dục như thế nào trong một cơ sở giáo dục đại học?
3. EMIS trong các cơ sở giáo dục đại học ở Hà Nội đang vận hành và quản lý như thế nào?
4. Những biện pháp quản lý nào có thể nâng cao được hiệu quả hoạt động của EMIS tại các cơ sở giáo dục đại học?

Giả thuyết khoa học của đề tài xác định: Chất lượng và hiệu quả đào tạo của cơ sở giáo dục đại học phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó EMIS và công tác quản lý hệ thống này giữ vai trò trọng yếu. Hiện nay, công tác quản lý EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội còn nhiều hạn chế trong việc thiết lập nguồn dữ liệu, tổ chức cơ sở dữ liệu, quy trình thu thập và khai thác, chia sẻ thông tin. Việc đề xuất và thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý EMIS có cơ sở khoa học, phù hợp thực tiễn sẽ góp phần cải thiện các khâu lưu trữ, cập nhật, xử lý, khai thác dữ liệu, từ đó nâng cao chất lượng quản lý và đào tạo của nhà trường.

Nhiệm vụ nghiên cứu gồm 3 nội dung chính:

• Xây dựng cơ sở lý luận về EMIS, quản lý EMIS trong cơ sở giáo dục đại học và các yếu tố ảnh hưởng theo tiếp cận quá trình vận hành hệ thống thông tin.
• Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng EMIS cùng công tác quản lý EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội, chỉ ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân.
• Đề xuất các biện pháp quản lý EMIS và tiến hành thử nghiệm sư phạm để xác định hiệu quả thực tế.

Khách thể nghiên cứu là hệ thống thông tin quản lý giáo dục trong các cơ sở giáo dục đại học. Đối tượng nghiên cứu là công tác quản lý hệ thống thông tin quản lý giáo dục trong Trường Đại học Dược Hà Nội. Phạm vi không gian đặt tại Trường Đại học Dược Hà Nội; đối tượng khảo sát gồm cán bộ quản lý (CBQL), cán bộ giảng viên (CBGV), nhân viên và sinh viên (SV); phạm vi thử nghiệm tập trung vào biện pháp tăng cường cơ sở vật chất và ứng dụng khoa học công nghệ trong EMIS.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan tài liệu, tác giả đã hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo hai hướng chính: nghiên cứu về hệ thống thông tin quản lý giáo dục và nghiên cứu về công tác quản lý hệ thống thông tin quản lý giáo dục.

Về các nghiên cứu quốc tế:

• Các nghiên cứu về nền tảng công nghệ và hệ thống thông tin: Whitehead phân tích sự thay đổi bản chất tri thức trong xã hội hiện đại; Means và cộng sự (1993) định nghĩa về công nghệ thông tin trong môi trường lớp học; Colombo Plan Staff College (1993) chuẩn hóa mô hình chu trình hệ thống thông tin (Input - Process - Output); Charles Parker và Thomas Case (1993) phân chia hệ thống thông tin quản lý (MIS) thành 4 phân hệ chức năng.
• Các nghiên cứu về khung phát triển và quản lý EMIS: UNESCO/PROAP (1984, 1992, 1993) với các chương trình hành động và tài liệu định hướng về EMIS khu vực Châu Á - Thái Bình Dương; Thomas Welsh (1993) làm rõ mối quan hệ giữa thông tin quản lý và chất lượng giáo dục, định nghĩa EMIS là cơ chế loại bỏ sự chồng chéo và lãng phí nguồn lực; UNESCO (2002-2015) xác lập khung 9 giai đoạn thiết kế và phát triển EMIS; Haiyan Hua và Jon Herstein (Đại học Harvard, 2003) nghiên cứu tác động của tích hợp dữ liệu EMIS đối với việc ra quyết định chính sách và đề xuất 3 biện pháp then chốt cho EMIS.
• Các nghiên cứu về rào cản và thách thức thực tiễn: H. Bouzekri (IEEE, 1999) nghiên cứu quản lý EMIS hỗ trợ đào tạo từ xa và giáo dục truyền thống; Alpha Bah (2019, hợp tác giữa ADEA và Bộ Giáo dục Gambia) phân tích các lỗ hổng, sự phân tán dữ liệu và thách thức trong điều hành EMIS tại các quốc gia đang phát triển.

Về các nghiên cứu trong nước:

• Các nghiên cứu cấp vĩ mô và ngành: Đề án VIE 89/02 (thập niên 90) đánh giá tổng thể giáo dục - đào tạo và nguồn nhân lực; Nguyễn Hữu Dân (1990) nghiên cứu thông tin QLGD trường trung học; Đặng Quốc Bảo (1997) đề xuất giải pháp hoàn thiện thông tin QLGD; Hoàng Đức Nhuận (1997) nghiên cứu mạng lưới EMIS trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa; Vương Thanh Hương (1999, 2007) phân tích thực trạng và cơ sở lý luận, thực tiễn của hệ thống thông tin quản lý giáo dục và đào tạo Việt Nam; Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng Lộ trình xây dựng hệ thống thông tin quản lý giáo dục tích hợp.
• Các nghiên cứu phát triển và quản lý hệ thống thông tin tại các cơ sở đào tạo cụ thể: Nguyễn Thị Khánh (2001) tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân; Phùng Tiến Hải (2004) về phần mềm quản lý tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân; Đoàn Phan Tân (2004) về giáo trình MIS; Lê Thị Mai Phương (2006) tại Học viện Quản lý Giáo dục; Nguyễn Ngọc Huệ (2007) tại Trường Cao đẳng Nghề Nam Định; Phạm Đình Thắng (2012) về phát triển HTTTQLGD tại Trường Đại học Dược Hà Nội; Đặng Tuấn Anh (2017) về HTTT hỗ trợ đánh giá hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học tại các trường đại học khối kinh tế.

Tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu của các công trình trước đây: phần lớn các nghiên cứu mang tính lý luận chung hoặc thuần túy kỹ thuật phần mềm; tiêu chí đánh giá còn nặng tính định tính, cảm tính; thiếu sự tham gia đánh giá của đối tượng thụ hưởng trực tiếp dịch vụ thông tin (người học); chưa xây dựng được bộ công cụ và quy trình thu thập, xử lý dữ liệu chuẩn hóa phục vụ quản lý EMIS theo quá trình vận hành tại các cơ sở giáo dục đại học chuyên ngành y dược. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống này thông qua nghiên cứu điển cứu tại Trường Đại học Dược Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên các khái niệm nền tảng:

• Hệ thống (System): Tập hợp các phần tử có quan hệ chặt chẽ, tương tác theo quy luật để tạo thành một chỉnh thể có tính trồi (emergence) và tính kiềm chế (constraint).
• Hệ thống thông tin (Information System): Chu trình tiếp nhận dữ liệu đầu vào (Input), xử lý (Process) và cung cấp sản phẩm thông tin đầu ra (Output) được lưu trữ trong cơ sở dữ liệu (CSDL).
• Hệ thống thông tin quản lý (MIS): Hệ thống kết hợp con người, thiết bị và quy trình nhằm cung cấp thông tin chính xác, kịp thời phục vụ quá trình lập kế hoạch, kiểm tra và ra quyết định quản lý. Cấu trúc MIS gồm 4 bộ phận: Hệ thống thông tin thực hiện, Hệ thống quản lý văn bản, Hệ thống trợ giúp quyết định, Hệ thống thông tin văn phòng (theo Parker và Case, 1993).
• Hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS): Hệ thống tích hợp các luồng thông tin về trường lớp, người học, đội ngũ giảng viên, chương trình đào tạo, cơ sở vật chất, tài chính và nghiên cứu khoa học phục vụ các cấp quản lý.
• Khung phân tích 9 giai đoạn phát triển EMIS của UNESCO: (1) Định nghĩa mục tiêu; (2) Quyết định chính sách và tài nguyên; (3) Xác định nhu cầu dữ liệu; (4) Thành lập cơ sở dữ liệu; (5) Thiết kế mẫu thu thập dữ liệu; (6) Tổ chức dữ liệu và thu thập; (7) Xử lý dữ liệu; (8) Phổ biến dữ liệu và tạo báo cáo; (9) Đánh giá kết quả đầu ra.

Luận án sử dụng các phương pháp luận:

• Phương pháp duy vật biện chứng (phân tích mối quan hệ biện chứng giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý, giữa biện pháp và chất lượng quản lý).
• Phương pháp tiếp cận tổng thể (tuân thủ Luật Giáo dục đại học và chiến lược phát triển giáo dục).
• Tiếp cận quản lý sự thay đổi.
• Tiếp cận quản lý theo quá trình vận hành hệ thống thông tin.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể kết hợp định tính và định lượng:

• Nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa các văn kiện, chính sách, sách chuyên khảo, bài báo khoa học và báo cáo thống kê.
• Nghiên cứu thực tiễn:
  • Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Thiết kế phiếu khảo sát lấy ý kiến của 3 nhóm khách thể: Cán bộ quản lý (CBQL), Cán bộ giảng viên (CBGV) và Sinh viên (SV) Trường Đại học Dược Hà Nội.
  • Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn trực tiếp lãnh đạo trường, trưởng/phó các đơn vị phòng ban, bộ môn để làm rõ thực trạng vận hành.
  • Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến các nhà quản lý, học giả, chuyên gia CNTT nhằm đánh giá tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất.
• Phương pháp bổ trợ và phân tích dữ liệu: Nghiên cứu hồ sơ quản lý; thống kê và xử lý số liệu khảo sát thực nghiệm bằng phần mềm SPSS.
• Nguồn tư liệu: Báo cáo tổng kết, văn bản quy định, hồ sơ lưu trữ kỹ thuật của Trường Đại học Dược Hà Nội; các văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế; dữ liệu điều tra thực tế từ các mẫu phiếu hỏi.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận về Quản lý Hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) ở cơ sở giáo dục đại học

Chương 1 hệ thống hóa khung lý thuyết về EMIS và quản lý EMIS trong trường đại học. Tác giả phân tích cấu trúc của EMIS trong một cơ sở giáo dục đại học gồm các phân hệ con: quản lý đào tạo, quản lý sinh viên/học viên, quản lý đội ngũ cán bộ giảng viên, quản lý nghiên cứu khoa học, quản lý tài chính, quản lý cơ sở vật chất - trang thiết bị thí nghiệm, và quản lý văn thư hành chính.

Nội dung quản lý EMIS được luận án xác định theo tiếp cận quá trình vận hành gồm 6 khâu cốt lõi:

1. Quản lý việc thiết lập các nguồn dữ liệu và xác định các loại thông tin cần thiết.
2. Quản lý việc xây dựng cơ sở dữ liệu.
3. Quản lý quy trình thu thập dữ liệu.
4. Quản lý việc xử lý số liệu và kiểm soát độ chính xác, tin cậy của thông tin.
5. Quản lý việc chia sẻ và khai thác thông tin giữa các bộ phận.
6. Quản lý cơ sở vật chất, hạ tầng trang thiết bị và phần mềm phục vụ EMIS.

Chương này cũng phân tích các yếu tố tác động đến quản lý EMIS, bao gồm nhận thức của đội ngũ lãnh đạo và cán bộ, năng lực của đội ngũ chuyên trách CNTT, điều kiện nguồn lực tài chính, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, và các quy chế, chính sách phối hợp nội bộ.

Chương 2. Thực trạng Quản lý Hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) trong các cơ sở giáo dục đại học - Nghiên cứu trường hợp tại Trường Đại học Dược Hà Nội

Chương 2 trình bày tổng quan về Trường Đại học Dược Hà Nội (lịch sử phát triển, cơ cấu tổ chức, quy mô đào tạo, hiện trạng hạ tầng mạng LAN, kết nối Internet, phần mềm e-EMIS và các phần mềm tác nghiệp) và phân tích thực trạng quản lý EMIS qua số liệu điều tra thực tế.

Tác giả đã triển khai khảo sát đối với CBQL, CBGV và SV, xử lý số liệu qua phần mềm SPSS nhằm đánh giá thực trạng trên hai phương diện: thực trạng hoạt động của EMIS và thực trạng quản lý EMIS.

Khâu vận hành EMIS	Thực trạng ghi nhận tại Trường Đại học Dược Hà Nội	Đánh giá công tác quản lý
Thiết lập nguồn dữ liệu	Các nguồn thông tin được xác định phục vụ đào tạo, NCKH, nhân sự, tài chính; tuy nhiên mức độ đồng bộ giữa các đơn vị chưa cao.	Đã chỉ đạo thiết lập nhưng thiếu quy định phân loại chuẩn hóa danh mục thông tin bắt buộc.
Xây dựng cơ sở dữ liệu	Đã xây dựng CSDL quản lý điểm, quản lý đào tạo, nhân sự; CSDL phân tán theo từng bộ phận, chưa tích hợp thành CSDL dùng chung duy nhất.	Quản lý CSDL còn mang tính cục bộ; thiếu cơ chế kiểm tra định kỳ tính toàn vẹn của dữ liệu.
Quy trình thu thập số liệu	Thực hiện qua biểu mẫu báo cáo định kỳ và nhập liệu trực tuyến; tồn tại sự trùng lặp yêu cầu báo cáo giữa các phòng ban.	Công tác quản lý quy trình thu thập chưa có văn bản quy phạm quy định rõ trách nhiệm và thời hạn cụ thể.
Xử lý và kiểm soát số liệu	Xử lý bán tự động bằng phần mềm và bảng tính; công cụ kiểm tra và làm sạch số liệu tự động còn hạn chế.	Việc thẩm định độ tin cậy và chính xác của thông tin chủ yếu dựa vào kiểm tra thủ công của từng bộ phận.
Chia sẻ và khai thác thông tin	Thông tin được chia sẻ nội bộ qua mạng LAN, website và e-mail; việc liên thông dữ liệu giữa phòng Đào tạo, Khoa/Bộ môn và Sinh viên còn nghẽn.	Chưa có quy chế phân quyền khai thác chi tiết; việc chia sẻ dữ liệu liên phòng ban còn bị động.
Cơ sở vật chất, hạ tầng CNTT	Hệ thống máy chủ, máy tính, mạng nội bộ đã được trang bị nhưng cấu hình một số máy trạm đã cũ; các phần mềm quản lý chưa đồng bộ hoàn toàn.	Công tác lập kế hoạch bảo trì, nâng cấp thiết bị và cập nhật bản quyền phần mềm chưa thực sự thường xuyên.

Nguyên nhân của những hạn chế được chỉ ra gồm: đội ngũ cán bộ chuyên trách CNTT còn mỏng và thường xuyên biến động; thiếu hệ thống tiêu chí đánh giá thông tin chuẩn mực; các quy định pháp quy nội bộ về vận hành EMIS chưa đầy đủ; kinh phí đầu tư cho CNTT còn hạn chế so với nhu cầu mở rộng.

Chương 3. Biện pháp Quản lý Hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) trong các cơ sở giáo dục đại học - Nghiên cứu trường hợp tại Trường Đại học Dược Hà Nội

Dựa trên thực trạng, tác giả xác lập 5 nguyên tắc xây dựng biện pháp:

1. Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu giáo dục trong trường đại học.
2. Nguyên tắc đảm bảo chất lượng quản lý.
3. Nguyên tắc đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ.
4. Nguyên tắc đảm bảo tính phù hợp với thực tiễn nhà trường.
5. Biện pháp phát triển quản lý HTTTQLGD phải thiết thực, phù hợp với điều kiện nguồn lực tài chính của nhà trường.

Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý cụ thể:

• Biện pháp 1: Tổ chức nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của EMIS cho toàn thể cán bộ, nhân viên Trường Đại học Dược Hà Nội.
• Biện pháp 2: Chỉ đạo hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu của EMIS của Trường Đại học Dược Hà Nội.
• Biện pháp 3: Tổ chức hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí, bảng biểu của EMIS của Trường Đại học Dược Hà Nội.
• Biện pháp 4: Đưa vấn đề phát triển năng lực đội ngũ cán bộ chuyên trách quản lý EMIS của Trường Đại học Dược Hà Nội thành vấn đề ưu tiên trong chiến lược phát triển cán bộ của nhà trường.
• Biện pháp 5: Tăng cường chỉ đạo việc bổ sung và hoàn thiện cơ sở vật chất và ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến, hiện đại vào EMIS của Trường Đại học Dược Hà Nội.
• Biện pháp 6: Tổ chức xây dựng ban hành các chính sách hỗ trợ để nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin của Trường Đại học Dược Hà Nội.

Về khảo nghiệm và thử nghiệm:

• Luận án đã tiến hành khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của 6 biện pháp thông qua lấy ý kiến đánh giá của CBQL và CBGV. Kết quả khảo nghiệm thể hiện mức độ tương quan thuận giữa tính cấp thiết và tính khả thi của toàn bộ các biện pháp đề xuất.
• Tác giả thực hiện thử nghiệm thực tế đối với Biện pháp 5 (bổ sung, hoàn thiện trang thiết bị tin học và phần mềm của EMIS) tại Trường Đại học Dược Hà Nội. Kết quả đánh giá trước và sau thử nghiệm cho thấy mức độ đáp ứng về trang thiết bị tin học, sự ổn định của phần mềm và tính tuân thủ quy trình kỹ thuật của cán bộ, giảng viên có sự chuyển biến rõ nét so với trước khi can thiệp.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa và xây dựng cơ sở lý luận về quản lý EMIS trong cơ sở giáo dục đại học theo tiếp cận quá trình vận hành hệ thống thông tin.
• Làm sáng tỏ các nội dung quản lý EMIS từ khâu thiết lập nguồn dữ liệu, xây dựng CSDL, thu thập, xử lý, chia sẻ thông tin đến quản lý hạ tầng CNTT, bổ sung tài liệu tham khảo cho chuyên ngành Quản lý giáo dục.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Nhận diện và phản ánh thực trạng quản lý EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội dựa trên kết quả khảo sát nhiều đối tượng (cán bộ quản lý, giảng viên, sinh viên); chỉ rõ các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự thiếu đồng bộ và phân tán thông tin.
• Đề xuất 6 biện pháp quản lý đồng bộ, có cơ sở khoa học và tính khả thi cao nhằm hoàn thiện công tác quản lý EMIS trong các cơ sở giáo dục đại học chuyên ngành.
• Kiểm chứng thực nghiệm thành công biện pháp tăng cường cơ sở vật chất và ứng dụng công nghệ, cung cấp minh chứng thực tiễn về hiệu quả cải thiện năng lực đáp ứng của EMIS.

Các khuyến nghị và giải pháp đề xuất đối với nhà trường gồm: ban hành quy chế vận hành và chia sẻ dữ liệu liên phòng ban; xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng định kỳ kỹ năng CNTT cho đội ngũ cán bộ; ưu tiên phân bổ ngân sách nâng cấp hạ tầng máy chủ và chuẩn hóa các biểu mẫu điện tử.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, nghiên cứu thực tiễn của luận án được giới hạn dưới dạng nghiên cứu trường hợp (case study) tại một cơ sở đào tạo đặc thù là Trường Đại học Dược Hà Nội, do đó một số số liệu phản ánh đặc điểm riêng của khối ngành y dược. Quá trình thử nghiệm thực tế mới chỉ thực hiện đối với Biện pháp 5 (bổ sung, hoàn thiện cơ sở vật chất và phần mềm) mà chưa triển khai thử nghiệm đồng thời toàn bộ 6 biện pháp do giới hạn về thời gian và nguồn lực tổ chức.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát so sánh việc quản lý EMIS tại các mô hình cơ sở giáo dục đại học khác nhau (đại học đa ngành, trường ngoài công lập); nghiên cứu xây dựng CSDL EMIS tích hợp hoàn chỉnh và thử nghiệm quy mô lớn các biện pháp về cơ chế chính sách và phát triển nguồn nhân lực chuyên trách.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tham khảo khung lý thuyết tiếp cận quản lý EMIS theo quá trình vận hành, hệ thống khái niệm chuẩn mực và phương pháp thiết kế phiếu hỏi khảo sát thực trạng.
• Cán bộ quản lý, lãnh đạo các cơ sở giáo dục đại học: Vận dụng 5 nguyên tắc và 6 biện pháp quản lý để rà soát, tái cấu trúc quy trình thu thập, xử lý, chia sẻ dữ liệu nội bộ và quy hoạch hạ tầng CNTT trong nhà trường.
• Chuyên viên CNTT và cán bộ chuyên trách EMIS: Tham khảo quy trình 9 giai đoạn phát triển EMIS của UNESCO và các tiêu chí kiểm soát độ tin cậy của dữ liệu để xây dựng phần mềm quản trị đại học.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tiếp cận việc quản lý EMIS trong cơ sở giáo dục đại học theo khung lý thuyết nào? Luận án tiếp cận quản lý EMIS theo quá trình vận hành của hệ thống thông tin (bao gồm 6 nội dung: quản lý thiết lập nguồn dữ liệu, quản lý CSDL, quản lý quy trình thu thập, quản lý xử lý và kiểm soát chất lượng dữ liệu, quản lý chia sẻ thông tin, và quản lý hạ tầng trang thiết bị CNTT). Khung phân tích này dựa trên lý thuyết hệ thống, mô hình Input - Process - Output của Colombo Plan Staff College (1993) và cấu trúc 4 phân hệ MIS của Parker & Case (1993).

2. Luận án trình bày mô hình phát triển EMIS của UNESCO gồm những giai đoạn nào? Mô hình phát triển EMIS theo tài liệu UNESCO (2002-2015) được luận án trình bày gồm 9 giai đoạn:

• Giai đoạn 1: Định nghĩa các mục tiêu, mục đích.
• Giai đoạn 2: Chính sách, quyết định thực hiện và giám sát chiến lược và tài nguyên.
• Giai đoạn 3: Xác định nhu cầu dữ liệu và yêu cầu.
• Giai đoạn 4: Thành lập cơ sở dữ liệu.
• Giai đoạn 5: Thiết kế các mẫu và hình thức thu thập dữ liệu.
• Giai đoạn 6: Tổ chức dữ liệu và thu thập thông tin.
• Giai đoạn 7: Xử lý dữ liệu và kiểm soát.
• Giai đoạn 8: Phổ biến dữ liệu và tạo báo cáo.
• Giai đoạn 9: Đánh giá kết quả đầu ra.

3. Tác giả đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội? Tác giả đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý:

1. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của EMIS cho toàn thể cán bộ, nhân viên.
2. Hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu của EMIS.
3. Hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí, bảng biểu của EMIS.
4. Phát triển năng lực đội ngũ cán bộ chuyên trách quản lý EMIS thành ưu tiên chiến lược.
5. Bổ sung, hoàn thiện cơ sở vật chất và ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến vào EMIS.
6. Xây dựng và ban hành các chính sách hỗ trợ nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT.

4. Biện pháp nào đã được lựa chọn để tiến hành thử nghiệm thực tế và kết quả ra sao? Tác giả đã lựa chọn Biện pháp 5 (Tăng cường chỉ đạo việc bổ sung và hoàn thiện cơ sở vật chất và ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến, hiện đại vào EMIS) để thử nghiệm thực tế tại Trường Đại học Dược Hà Nội. Kết quả so sánh trước và sau thử nghiệm cho thấy mức độ đáp ứng về trang thiết bị tin học, tính ổn định của phần mềm và mức độ tuân thủ quy trình kỹ thuật của các đơn vị đều tăng lên rõ rệt.

5. Điểm mới về mặt thực tiễn mà luận án mang lại cho Trường Đại học Dược Hà Nội là gì? Luận án đã khảo sát toàn diện thực trạng EMIS với sự tham gia của cả 3 nhóm: CBQL, CBGV và sinh viên; chỉ ra điểm nghẽn trong việc liên thông CSDL và sự biến động của cán bộ chuyên trách CNTT; đồng thời xây dựng 6 biện pháp quản lý có khảo nghiệm tính cấp thiết, tính khả thi và thử nghiệm thực chứng giải pháp hạ tầng CNTT tại trường.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Phạm Đình Thắng đã giải quyết một vấn đề cấp thiết trong công tác quản lý giáo dục đại học thông qua việc xây dựng cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng quản lý EMIS tại Trường Đại học Dược Hà Nội. Bằng việc kết hợp phương pháp định tính và định lượng với sự hỗ trợ của phần mềm SPSS, tác giả đã làm rõ các hạn chế trong quá trình vận hành dữ liệu và hạ tầng CNTT tại cơ sở. Hệ thống 6 biện pháp quản lý được đề xuất có cơ sở khoa học, tính đồng bộ và khả thi cao, được kiểm chứng qua khảo nghiệm chuyên gia và thử nghiệm thực tế. Công trình đóng góp tài liệu có giá trị cho lý luận quản lý giáo dục và thực tiễn hiện đại hóa quản trị đại học tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận về Quản lý Hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) ở cơ sở giáo dục đại học. Thực trạng Quản lý Hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) trong các cơ sở giáo dục đại học - Nghiên cứu trƣờng hợp tại Trƣờng Đại học Dƣợc Hà Nội. Biện pháp Quản lý Hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) trong các cơ sở giáo dục đại học - Nghiên cứu trƣờng hợp tại trƣờng Đại học Dƣợc Hà Nội.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HỆ THỐNG THÔNG TIN QUẢN LÝ GIÁO DỤC (EMIS) Ở CƠ SỞ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hệ thống thông tin quản lý giáo dục Từ nửa cuối thế kỷ XX và những năm đầu của thế kỷ XXI, chúng ta chứng kiến một sự thay đổi to lớn trong xã hội loài ngƣời, trong đó kỹ năng toàn cầu, hiểu biết quốc tế, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, tri thức mới và sự uyên thâm mới làm nên sự khác biệt giữa các chủ thể (quốc gia, con ngƣời). Không giống nhƣ trƣớc đây, sự khác biệt đƣợc quyết định bởi tiền vốn, vật tƣ, đất đai và năng lƣợng.

Nhờ biết đón đầu và nắm bắt đƣợc những ƣu thế về tri thức mới và khoa học công nghệ mà Ấn Độ - vốn là một nƣớc nghèo nhƣng lại là quốc gia xuất khẩu phần mềm lớn nhất sang phƣơng Tây, hàng năm đào tạo ra hàng nghìn kỹ sƣ chất lƣợng cao từ các Viện đại học công nghệ và quản lý. Ngƣời Philipines cũng nhờ những kỹ năng toàn cầu này mà kiếm đƣợc khá nhiều tiền bằng dịch vụ tại sân bay Dubai và thu ngoại tệ khoảng 6-8 tỷ đôla/năm nhờ xuất khẩu lao động [44]. Những dẫn giải trên đây đặt ra các vấn đề phải suy ngẫm về một chiến lƣợc đào tạo con ngƣời có chất lƣợng cao để làm giàu bằng chất xám với tỷ trọng lãi lớn trong một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên kinh tế tri thức và toàn cầu hóa. Nói cách khác, chính sự xuất hiện nền kinh tế tri thức và toàn cầu hóa đang đòi hỏi một hệ thống giáo dục mới với nội dung giáo dục mới và phƣơng pháp giáo dục mới để cung cấp cho con ngƣời khả năng thích nghi đƣợc với môi trƣờng xã hội thay đổi nhờ trang bị những kỹ năng toàn cầu: hiểu biết và sử dụng máy tính, Internet, ngoại ngữ, địa lý, văn hóa và truyền thống dân tộc, văn hóa, kinh tế và những vấn đề mang tính thời đại, tính quốc tế[13].

Để đáp ứng yêu cầu đó, hệ thống giáo dục hiện đại mang những đặc điểm khác biệt và cần đổi mới rất nhiều so với hệ thống giáo dục hiện tại. Trƣớc hết nền giáo dục tƣơng lai phải mang tính mở và mềm dẻo, linh hoạt hơn so với hệ thống giáo dục hiện tại còn đóng kín, cứng nhắc. Giáo dục hiện đại tạo điều kiện cho con ngƣời 9 học tập suốt đời, học mọi lúc mọi nơi, trong đó các trƣờng, các cấp học đƣợc liên thông, móc xích với nhau trong khi giáo dục hiện nay giới hạn học tập chỉ trong một khoảng thời gian nhất định và rất khó chuyển đổi ngành nghề. Hơn nữa, thay vì tƣ tƣởng thi cử và bằng cấp nhƣ hiện nay, giáo dục hiện đại cần tập trung xây dựng chất lƣợng con ngƣời theo những tiêu chí đƣợc quốc tế hóa [49].

Nhƣ vậy, để đáp ứng những thay đổi đó, cần cấu trúc hóa lại cả hệ thống lẫn nội dung giáo dục và đào tạo, đƣa ra những tiêu chuẩn chất lƣợng mới, hợp tác quốc tế và đặc biệt là phải thay đổi tƣ duy về giáo dục và quản lý giáo dục. Một trong những điểm cần đổi mới tƣ duy đó là đổi mới quản lý giáo dục dựa trên nền tảng của công nghệ thông tin và truyền thông. Nhờ cuộc cách mạng về công nghệ thông tin và truyền thông mà hạt nhân của nó là tin học và viễn thông, hoạt động quản lý nói chung và quản lý giáo dục nói riêng đã đƣợc nâng lên một tầm cao mới. Thuật ngữ công nghệ thông tin và truyền thông có một lịch sử dài thay đổi thuật ngữ qua các thời kỳ khác nhau: từ điện tử + toán tính (điện toán)  Máy tính  Tin học  Công nghệ thông tin  Công nghệ thông tin và truyền thông [13].

Hệ thống thông tin quản lý ra đời kết nối chủ thể quản lý với đối tƣợng quản lý. Với sự phát triển nhanh mạnh của CNTT việc ứng dụng nó trong quản lý góp phần hết sức quan trọng trong quản lý EMIS. Công nghệ thông tin là thuật ngữ dùng để chỉ các ngành khoa học và công nghệ liên quan đến thông tin và các quá trình xử lý thông tin. Theo quan niệm này thì công nghệ thông tin là một hệ thống các phƣơng pháp khoa học, công nghệ, phƣơng tiện, công cụ, chủ yếu là máy tính, mạng truyền thông và hệ thống các kho dữ liệu nhằm tổ chức, lƣu trữ, truyền dẫn và khai thác, sử dụng có hiệu quả các nguồn thông tin trong mọi lĩnh vực hoạt động kinh tế, xã hội, văn hoá.

của con ngƣời. Thuật ngữ “công nghệ thông tin” (Information Technology) đƣợc hiểu là các ứng dụng liên quan đến máy vi tính và đƣợc phân loại dựa trên phƣơng thức chúng đƣợc sử dụng trong lớp học chứ không dựa trên nguyên lý hoạt động của chúng. (Means et al, 1993) 10 Việc sử dụng máy vi tính, phƣơng tiện truyền thông và internet… trong giáo dục hiện nay đã phát triển nhanh chóng góp phần tạo ra nhiều hình thức dạy học hết sức đa dạng và phong phú. Công nghệ thông tin là một công nghệ tạo khả năng (enabling technology), nghĩa là giúp con ngƣời có thêm khả năng trong hoạt động trí tuệ chứ không phải thay thế con ngƣời trong hoạt động đó.

Có thêm nhiều phƣơng tiện hỗ trợ trong việc dạy học nghĩa là giúp cho giáo viên có thêm thời gian và điều kiện để chăm lo những công việc đòi hỏi chất lƣợng trí tuệ cao hơn hoạt động dạy học theo phƣơng pháp truyền thống. Trong nền giáo dục mới, ngƣời học không chỉ đòi hỏi biết thêm nhiều tri thức, mà phải có năng lực tìm kiếm tri thức và tạo tri thức. Vì vậy, ngƣời giáo viên phải làm tốt vai trò ngƣời hƣớng dẫn quá trình tìm kiếm tri thức, gợi mở những con đƣờng phát hiện tri thức. Qua đó trau dồi khả năng độc lập và tƣ duy sáng tạo cho học sinh.

Để ứng dụng chất lƣợng và hiệu quả cao công nghệ thông tin vào dạy học trong điều kiện của xã hội tri thức, khi mà khối lƣợng tri thức tăng lên nhanh chóng, những tri thức mà học sinh cần đến và sử dụng trong cuộc sống của mình trong tƣơng lai có thể là những tri thức mà hiện tại nằm ngoài hiểu biết của giáo viên. Thì vốn quý của giáo viên là truyền lại cho học sinh những phƣơng pháp suy nghĩ, độc lập tìm kiếm và phát hiện tri thức chứ không nhất thiết là tri thức và kỹ năng cụ thể của mình. Theo nhà triết học Whitehead, có thể chúng ta là thế hệ đầu tiên trong lịch sử mà những hiểu biết của cha ông ít có giá trị thực tiễn đối với cuộc sống của chúng ta nhƣng những tri thức có giá trị lại đƣợc sản sinh ra trong quãng đời mà chúng ta sống. Vì vậy, để chuẩn bị cho thể hệ trẻ hiện nay thích nghi với một “xã hội học tập” trong thế kỷ 21, giáo dục phải hƣớng ngƣời học vào việc học, cách học nhƣ thế nào và nhƣ thế nào để kết hợp đƣợc những hiểu biết mới với những tri thức đã có.

Cho đến thập niên 60 của thế kỷ XX, vai trò của các hệ thống thông tin mới chỉ là xử lý các hoạt động giao dịch kinh doanh, lƣu trữ. sau đó mở rộng chức năng tập trung vào việc cung cấp thông tin tổng hợp trợ giúp các nhà quản lý trong việc ra quyết định và hệ thống thông tin quản lý (MIS - Management Information 11 Systems) đƣợc hình thành. Bên cạnh hệ thống thông tin quản lý là hệ thống thông tin tác nghiệp (OIS -Operations Information Systems) gắn liền với viêc xử lý các hoạt động tác nghiệp của một chức năng nghiệp vụ xác định và nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động có tính thƣờng xuyên trong một tổ chức. Nó chịu trách nhiệm xử lý các hoạt động giao dịch, công việc điều khiển các quá trình hoặc hệ thống tự động hóa văn phòng [13].

Thập niên 70: Chứng kiến xu thế phát triển hệ thống quản lý, phƣơng pháp luận, kinh tế và máy tính hóa. Vào những năm của thập niên 80: Ngƣời ta thấy rõ xu thế xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý, các công cụ nâng cao năng suất, ảnh hƣởng của công nghệ tới cơ cấu tổ chức, tin học văn phòng [44]. Đến thập niên 90, các nhà nghiên cứu đi sâu vào hoạt động thông tin và hiệu quả của nó trong các tổ chức, đặc biệt quan tâm tới EMIS, trọng tâm nghiên cứu sử dụng và phân phối thông tin, nghiên cứu những ứng dụng và ảnh hƣởng tích cực của công nghệ thông tin tới chất lƣợng và hiệu quả của quản lý [33]. Do vậy, khái niệm EMIS đƣợc sử dụng để miêu tả những khái niệm hệ thống thông tin với phạm vi rộng đƣợc thịnh hành ở nhiều giai đoạn khác nhau.

Cho đến nay có rất ít đề tài nghiên cứu về EMIS trong số đó phải kể đến là Vƣơng Thanh Hƣơng, 1999 với đề tài cấp bộ “Một số giải pháp hoàn thiện hệ thống thông tin quản lý giáo dục và đào tạo Việt Nam”. Nội dung của đề tài phần lớn đánh giá thực trạng của hệ thống thông tin quản lý giáo dục và đào tạo Việt Nam trong đó EMIS chỉ là một số hạn chế và nguyên nhân của thực trạng trong giai đoạn hiện nay. Bộ Giáo dục và Đào tạo “Lộ trình xây dựng hệ thống thông tin quản lý giáo dục (EMIS) tích hợp”, với qui mô và cấp độ đánh giá đơn giản các lộ trình chung xây dựng hệ thống thông tin quản lý giáo dục EMIS tích hợp Lộ trình EMIS này giải quyết các vấn đề sau đây: Xác định các yêu cầu cơ bản cho một hệ thống EMIS tích hợp; Vạch ra các hoạt động cần thiết, các giai đoạn tiến hành; Thiết kế những cơ chế và phƣơng thức tổ chức cần thiết để đạt đƣợc kết quả mong muốn. UNESCO 12 2002 - 2015 “Hệ thống thông tin quản lý EMIS và việc xây dựng cho tất cả (EFA) Kế hoạch hành động”, với hệ thống EMIS nêu lên một số khái niệm cơ bản về EMIS và các tính năng chính, xây dựng kế hoạch, các giai đoạn thiết kế và phát triển EMIS.