Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học môn Tiếng Việt ở trường tiểu học Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học môn tiếng Việt ở các trường tiểu học thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học môn tiếng Việt ở các trường tiểu học thành phố ắc ạn, tỉnh ắc ạn 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về dạy học môn tiếng Việt Các nghiên cứu về dạy học Chiến lược của Karl Rogers bao gồm: về mục đích hoạt động dạy học, tạo một môi trường thuận lợi cho việc tiếp thu tri thức của người học; về tổ chức hoạt động dạy học, theo mô hình mặt đối mặt giữa người học với nhau để đối thoại, trao đổi; về kĩ thuật dạy học, cho phép người học lựa chọn những phương pháp lập luận riêng, từ những nỗ lực cá nhân mà giải quyết nhiệm vụ học tập; lôi cuốn sự tham gia của người học bằng cách tôn trọng những thắc mắc, những ý kiến đối lập và sử dụng chúng tạo sức thúc đẩy cho bài học; về kết quả dạy học, cho phép người học xác lập các chuẩn đánh giá mức tiến bộ của mình [9, tr. Theo quan điểm của nhà giáo dục Êxipôp .P: “Phối hợp các hình thức tổ chức dạy học có lợi cho người học” [29, tr.
Ông còn chỉ rõ sự khác biệt giữa cách thức tổ chức hoạt động dạy học ở trường trung học Xô Viết và phương Tây như sau: Các cách thức tổ chức hoạt động dạy học ở trường trung học Xô Viết về nguyên tắc khác với các cách thức áp dụng trong nhà trường tư sản ở chỗ: các cách thức ấy được thực hiện trên cơ sở chủ nghĩa tập thể. Hoạt động dạy học ở nhà trường Liên Xô có nhiệm vụ tạo ra những điều kiện cho HS làm việc tích cực và đảm bảo phương pháp cá thể đối với mỗi HS nhằm làm cho HS học tập có kết quả, phát triển đến mức tối đa những khả năng của họ [29, tr. Nhà sư phạm học Êxipôp tiến hành thực nghiệm sư phạm, qua đó, ông đã xây dựng một quy trình kĩ thuật tương đối hoàn chỉnh về cách thức tổ chức hoạt động dạy học, trong đó bao gồm các thao tác cần thiết mà người dạy và người học cần thực hiện trong từng tiết học. 7 Về mặt phương pháp dạy học, tác giả Thái Duy Tuyên đã chỉ rõ tầm quan trọng của phương pháp dạy học trong việc đào tạo con người và những hạn chế của nhà trường trong việc sử dụng phương pháp giảng dạy.
Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra quan điểm đổi mới phương pháp dạy học, nhất là sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát huy người học. Tuy nhiên, việc vận dụng quan điểm trên vào tổ chức hoạt động dạy học ở nhà trường tiểu học lấy năng lực của HS làm mục tiêu dạy học nói riêng, tác giả chưa đề cập đến [25]. Tác giả Phan Thị Hồng Vinh đã đề cập đến quá trình dạy học bao gồm các thành tố có mối quan hệ biện chứng với nhau: mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động dạy học, kết quả dạy học và khẳng định nó luôn vận động, phát triển trong môi trường kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội [28]. Kurt Lewin (1895 - 1947) đã xây dựng lý thuyết hoạt động dạy học hướng vào từng cá nhân.
Nền tảng của lý thuyết này là cách thức hoạt động dạy học phải liên kết các cá nhân, ở đó người học phụ thuộc lẫn nhau nhưng không đồng nhất với nhau. Những thay đổi về hành vi cá nhân biểu hiện sự thay đổi trong nhận thức, thái độ của người học hay nói cách khác là có sự tác động qua lại giữa người học với môi trường học tập [13, tr. Các nghiên cứu về dạy học tiếng Việt ê Văn Đăng trong bài viết Một số điểm mới trong chương trình tiếng Việt và sách giáo khoa tiếng Việt 1 theo chương trình phổ thông 2018 trên cơ sở phân tích các bài học âm và chữ, bài học vần, bài luyện tập tổng hợp…, tác giả đánh giá Chương trình GDPT 2018 và sách giáo khoa Tiếng Việt 1 vừa được ban hành đem đến những thay đổi căn bản so với chương trình 2006 về mục tiêu, hướng tiếp cận, phương pháp dạy học cho đến cách đánh giá kết quả học tập của HS. Vì vậy, để dạy học Tiếng Việt 1 (Chương trình tiếng Việt 2018) thực sự có hiệu quả, bên cạnh việc hiểu được những yếu tố cốt lõi về mục tiêu, phương pháp dạy học, cách đánh giá kết quả học tập., chúng ta cần có cách hiểu sâu sắc về cấu trúc của từng loại bài học.
Đây thực sự là những yếu tố quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Tiếng Việt 1 [6]. 8 Trần Thị Hiền ương trong bài viết Biện pháp nâng cao hiệu quả rèn luyện kỹ năng nói cho học sinh tiểu học trong môn tiếng Việt đã đưa ra các hình thức như: Tổ chức hoạt động luyện nói, thực hành luyện nói trong các hoạt động ngoại khóa để giúp học sinh bước đầu hình thành các năng lực chung, phát triển năng lực ngôn ngữ ở tất cả các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe với mức độ căn bản [19]. Nghiên cứu về quản lý dạy học môn tiếng Việt Các nghiên cứu về quản lý dạy học Thực tiễn quản lý hoạt động dạy học luôn tồn tại và sôi động. Tuy nhiên, việc tổng kết lý luận về vấn đề này còn khá chậm so với thực tiễn.
Đầu những năm 50 của thế kỷ XX, trong hàng loạt những công trình nghiên cứu có tính hàn lâm của các nhà khoa học iên Xô cũ, đã xuất hiện các đề tài về những khía cạnh khác nhau của quản lý giáo dục. Năm 1956, lần đầu xuất hiện cuốn “quản lý trường học” (Skolovedenie) của tác giả A.Pôpốp [1], một nhà sư phạm và quản lý giáo dục của iên Xô cũ. Cuốn sách này, về thực chất, không phải là một công trình khoa học về quản lý giáo dục, mà là cả một tập hợp khá hoàn chỉnh các chỉ dẫn cho hoạt động thực tiễn của những người làm công tác quản lý giáo dục, đặc biệt là quản lý trường học; trong đó có quản lý hoạt động dạy học. Trong quá trình phát triển giáo dục Xô Viết (cũ), nhiều nhà nghiên cứu khoa học giáo dục đã lần lượt cho ra đời những tài liệu vừa có tính khoa học, vừa có tính thực tiễn về quản lý hai quá trình sư phạm chủ yếu diễn ra trong nhà trường: quản lý quá trình dạy học (trong đó có quản lý hoạt động dạy học) và quản lý quá trình giáo dục.
Sự tập trung của những kiến giải đó được thể hiện cụ thể trong các tác phẩm xuất bản vào giữa những năm 70.I Kôndakốp, nhà lý luận và hoạt động thực tiễn xuất sắc của iên Xô (cũ) đã dày công nghiên cứu những vấn đề về quản lý dạy học [16]. Ở nước ta, nhiều nhà sư phạm quản lý đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc quản lý quá trình dạy học, ý 9 nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học trên lớp đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục. Những ưu điểm và nhược điểm của việc quản lý hoạt động dạy học trên lớp, bản chất và mối quan hệ giữa quản lý hoạt động dạy và hoạt động học, quản lý vai trò của người dạy và người học, quản lý đổi mới nội dung và cách thức tổ chức tiến hành các hình thức tổ chức dạy học trên lớp, điển hình là các tác giả: Đặng Quốc Bảo nghiên cứu về quản lý nhà trường [5], Trần Kiểm bàn về quản lý giáo dục và quản lý nhà trường [7], Hà Thế Ngữ với công trình “Quá trình sư phạm - Bản chất cấu trúc, tính quy luật [18]…. Các nghiên cứu về quản lý dạy học môn tiếng Việt Nguyễn Phúc Phận (2006) trong công trình Quản lý dạy học môn Tiếng Việt tại các trường tiểu học vùng dân tộc thiểu số Xê Đăng tỉnh Kon Tum [14] đã nhận thấy hạn chế về năng lực quản lý của đội ngũ hiệu trưởng hạn chế, phần lớn cán bộ quản lý chỉ được học các lớp bồi dưỡng ngắn hạn, chưa được đào tạo về quản lý giáo dục; Giáo viên chưa tâm huyết với nghề, năng lực chuyên môn thấp, điều kiện kinh tế khó khăn làm họ không cơ động cơ phấn đấu; không trau dồi chuyên môn nghiệp vụ, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý như: Tăng cường năng lực quản lý cho đội ngũ hiệu trưởng; Nâng cao năng lực giảng dạy tiếng Việt cho giảo viên; Quản lý việc thực hiện chế độ, chính sách để phát triền đội ngũ giáo viên; Phát huy tác dụng của cơ sở vật chất, trang thiết bị trong dạy học môn Tiếng Việt.
Đinh Tiến Toàn (2012) trong công trình Quản lý chất lượng giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 5 ở một số trường tiểu học tại quận 6 Thành phố Hồ Chí Minh [22] đã đề xuất các biện pháp quản lý như: Cải tiến việc quản lý mục tiêu giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 5 ở trường tiểu học tại quận 6 TP.Hồ Chí Minh; Xây dựng kế hoạch giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 5 ở trường tiểu học tại quận 6 TP.Hồ Chí Minh; Quản lý kế hoạch giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 5 ở trường tiểu học tại quận 6 thành phố Hồ Chí Minh; Tổ chức thực hiện kế hoạch giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 5 ở trường tiểu học tại quận 6 thành phố Hồ Chí Minh; Chỉ đạo thực hiện 10 kế hoạch giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 5 ở trường tiểu học tại quận 6 thành phố Hồ Chí Minh; Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 5 ở trường tiểu học tại quận 6 thành phố Hồ Chí Minh. Ngô Thị Việt Hà (2014) trong công trình Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng việt ở trường tiểu học trên địa bàn thành phố Uông Bí tỉnh Quảng Ninh [12], trên cơ sở phân tích thực trạng còn một số hạn chế như: Đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, trình độ đạt chuẩn, song về thực chất, năng lực chuyên môn còn hạn chế vì chưa chịu cải tiến phương pháp dạy học, ngại tiếp cận với trang thiết bị hiện đại.