Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC TƯ VẤN GIÁO DỤC CHO GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÙNG ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về năng lực TVGD, các vấn đề phát triển chuyên môn tư vấn cho giáo viên và các biện pháp quản lí mà các nhà quản lí giáo dục đã tiến hành để phát triển năng lực TVGD, năng lực chuyên môn tư vấn cho giáo viên. Kurup, Xia Li, Greg Powell & Michael Brown cho rằng giáo viên đóng một vai trò quan trọng trong giáo dục STEM, và điều quan trọng là thu hút những người đạt thành tích cao với nền tảng liên quan vào giảng dạy.
Nghiên cứu này tập trung vào niềm tin, sự hiểu biết và ý định của các giáo viên trong việc ý thức về vai trò của bản thân đối với việc học tập, bồi dưỡng để tạo thành nền tảng làm tiền đề xây dựng năng lực nghề nghiệp để dạy các môn học STEM trong các trường tiểu học, trong đó các tác giả nhấn mạnh yếu tố năng lực hỗ trợ học sinh [30]. Leslie Marlow, Kim Bloss, Dan Bloss là những nhà giáo dục tư vấn. Trong nghiên cứu của mình, các tác giả phân tích thực trạng bạo lực học đường xảy ra trong nhà trường hiện nay và nguyên nhân là do giáo viên chưa hỗ trợ các em kịp thời. Các tác giả cho rằng, ngay ở trường tiểu học các giáo viên đứng lớp không thể đáp ứng tất cả các nhu cầu giáo dục, xã hội và cảm xúc của người học đa dạng của học sinh.
Do đó, giáo viên và cố vấn phải làm việc bắt đầu cung cấp thông tin liên quan đến thái độ của họ đối với việc giảng dạy, lập kế hoạch và tạo điều kiện hợp tác, học tập lẫn nhau để cùng nhau tạo ra một môi trường giáo dục tốt nhất [29]. Theo tác giả Sharon Moynihan, Leena Paakkari, Raili Välimaa, Didier Jourdan, Patricia Mannix-McNamara trong công trình nghiên cứu của mình đã xác định các năng lực cốt lõi cho GV THCS trong việc hỗ trợ phát triển kiến thức về sức khỏe cho HS của họ… Nghiên cứu được thực hiện trên 26 người. Kết quả cho thấy Mười hai năng lực cốt lõi xuất hiện từ sự phân tích, bao gồm cả kiến thức, thái độ và kĩ năng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c Các tác giả cho rằng làm thế nào để những năng lực này đạt được và vận hành được trong bối cảnh trường học mới là vấn đề khá phức tạp và đa diện.
Đây là căn cứ khởi đầu hữu ích cho những nhà khoa học khác để có thể thực hiện phân tích sâu hơn về ý nghĩa của việc trở thành một nhà hỗ trợ sức khỏe học đường hiệu quả [32]. Tác giả Abdul Malek Abdul Rahman với mong muốn làm rõ mức độ năng lực của các tư vấn viên tại các trường trung học ở bang Perak, Malaysia. Kết qủa nghiên cứu khẳng định: Trình độ của tư vấn viên có năng lực sẽ ảnh hưởng lớn đến sự phát triển nhân cách của HS vì tư vấn viên phải cung cấp dịch vụ tốt nhất trong việc hướng dẫn và tư vấn cho HS, đồng thời hoàn thành vai trò cố vấn chuyên nghiệp trong việc xây dựng thế hệ nhân cách tích cực trong tương lai [24]. Tác giả Susanna Wai Ching Lai-Yeung cho rằng: GV ngày nay phải thực hiện nhiều vai trò khác nhau.
Để hoàn thành vai trò của mình một cách chuyên nghiệp, GV cần có năng lực trong trách nhiệm giúp đỡ, hỗ trợ đối với HS trong và ngoài lớp học. Nghiên cứu cho thấy các kĩ năng cần đào tạo cho GV làm công tác tư vấn gồm: Kĩ năng giao tiếp, Kĩ năng tư vấn (ví dụ: kĩ năng đặt câu hỏi), Nghiên cứu điển hình/kĩ năng xử lí các trường hợp, Kiến thức liên quan đến hướng dẫn và tư vấn (ví dụ: lí thuyết trị liệu), Cách xử lí vấn đề của cá nhân (ví dụ: quản lí thời gian, tình cảm thông minh, để khách quan hơn), Vai trò của GV, Kiến thức về các vấn đề thực tế (ví dụ: chính sách của trường), Kĩ năng hợp tác (ví dụ: với các bên liên quan). Nghiên cứu mang lại thông tin hữu ích làm phong phú thêm tài liệu về nhu cầu đào tạo GV làm công việc hướng dẫn và tư vấn trong trường học [33]. Tác giả Racha Khansa với mục đích điều tra nhận thức của GV đối với các tư vấn viên trường học ở Lebanon.
Nghiên cứu được thực hiện với 100 GV từ 13 trường trung học tư ở Lebanon. Kết quả cho thấy: Các GV trong mẫu nghiên cứu có mức độ nhận thức khác nhau, tùy thuộc vào kinh nghiệm cá nhân với hoạt động tư vấn ở trường học. Phân tích cũng cho thấy 4 vấn đề tồn tại hiện nay trong công tác tư vấn ở nhà trường là: giải quyết các vấn đề, hợp tác và hỗ trợ, giới thiệu về hoạt động tư vấn nhà trường, hạn chế của tư vấn học đường và hướng cải thiện. Giải pháp cho vấn đề này là các cố vấn trường học cần hợp tác hơn với các GV để cải thiện chất lượng tư vấn trong trường học [31].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c Nhóm tác giả Victor Kipkemboi, Salgong Dr. Owen Ngumi, PhD Dr. Kimani Chege, PhD đi sâu xem xét vai trò của hướng dẫn và tư vấn viên trong việc nâng cao tính kỉ luật cho HS trong các trường trung học ở huyện Koibatek. Nghiên cứu được thực hiện trên 2624 HS, 23 hiệu trưởng, 23 cố vấn trường và 227 GV tại 23 trường.
Kết quả cho thấy thiếu sự hướng dẫn và tư vấn cho HS là nguyên nhân dẫn đến sự vô kỉ luật trong trường học. Thiếu chế tài pháp luật, thiếu đội ngũ GV được đào tạo về tư vấn cộng với khối lượng công việc quá nhiều là những lí do gây khó khăn cho GV trong việc hướng dẫn và tư vấn thúc đẩy ý thức kỉ luật ở HS. Nghiên cứu đề xuất kiến nghị cần tăng cường xây dựng mối quan hệ bền chặt giữa các HS, tư vấn viên, GV và quản trị viên ở một mức độ nào đó để có thể thúc đẩy tính tự giác trong kỉ luật của HS [34]. Theo các tác giả Halima Khan, Fatma Murtaza trong công trình nghiên cứu của mình cho rằng GV có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn HS lựa chọn các môn học và lựa chọn nghề nghiệp.
Do đó, hướng dẫn và tư vấn nghề nghiệp là một vấn đề lớn trong việc hỗ trợ HS trung học đưa ra lựa chọn đúng đắn cho sự nghiệp tương lai của họ. Một trong những người tham gia nghiên cứu cho biết: Người GV, tư vấn viên giỏi nhất là người khuyến khích HS và xây dựng sự tự tin của họ. HS sẽ đối mặt với vô số thách thức và vấn đề liên quan đến sự nghiệp của họ nên GV, tư vấn viên giỏi luôn chuẩn bị cho HS cách đối mặt với những thách thức và vấn đề liên quan đến tương lai của họ [28]. Theo tác giả Ellis, Thomas: người GV giỏi sẽ chia sẻ nhiều vấn đề giống như cố vấn giỏi: khả năng đồng cảm với HS, sự kiên nhẫn và linh hoạt, kĩ năng giao tiếp tuyệt vời, sáng tạo với những ý tưởng mới và nhận thức về sự khác biệt cá nhân.
GV giỏi cũng thường xuyên thúc đẩy và duy trì sự tương tác nhóm tích cực trong các lớp học của họ và phát triển mối quan hệ giúp đỡ cả HS và phụ huynh. Trong tất cả các cách này, vai trò của GV được liên kết chặt chẽ với vai trò của cố vấn. GV THCS làm việc với số lượng HS lớn hơn và thường dành không quá một giờ mỗi ngày cho một lớp. Bởi vì việc giảng dạy của họ bị giới hạn trong các lĩnh vực chuyên ngành, họ có xu hướng nhấn mạnh các kĩ năng học tập và có ít thời gian để tìm hiểu HS hoặc nói về nhu cầu, sở thích hoặc vấn đề của HS.
Tuy nhiên, thanh thiếu niên ở cấp THCS cần sự quan tâm và hướng dẫn cá nhân nhiều hơn trẻ nhỏ [27]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c Theo các tác giả Elias Kourkoutasa, Theodoros Giovazolias, GV trung học ngày càng phải đối mặt với nhiều thách thức trong một loạt các lĩnh vực, chủ yếu là những vấn đề liên quan đến HS của họ, các vấn đề về hành vi và sức khỏe tâm lí. Tập trung vào vai trò của GV trong việc thúc đẩy sức khỏe cảm xúc xã hội của HS có nguy cơ, nhóm tác giả trình bày các thành phần chính của can thiệp tư vấn đổi mới trong bối cảnh trường học, tập trung vào việc giúp GV kiên cường hơn và tự tin hơn để giải quyết các trường hợp HS khó khăn một cách tốt hơn [25]. Tác giả Elias Zambrano, Felicia Castro-Villarreal, and Jeremy Sullivan University of Texas at San Antonio đi sâu nghiên cứu về vai trò ban đầu của cố vấn trường học và nhà tâm lí học trường học là nhà cung cấp dịch vụ sức khỏe tâm thần cho HS.
Theo các tác giả, để công tác hỗ trợ HS về sức khỏe tâm thần được tốt, nhà quản lí phải quan tâm đến vai trò của hai đối tượng chính là cố vấn trường học và nhà tâm lí học trường học. Họ là những người trực tiếp làm nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người học và đây là công việc chính của họ ở trường học. Họ không phải là GV [26]. Như vậy, dù mỗi công trình đều khai thác ở các khía cạnh khác nhau song đều tập trung đi sâu làm rõ các vấn đề về vai trò của nhà tư vấn trường học, vai trò của GV làm công việc hỗ trợ HS, các vấn đề về tư vấn, tư vấn TLHĐ, những phẩm chất, năng lực cần có của một tư vấn viên.
Tuy nhiên, các công trình trên hoàn toàn không đề cập đến khía cạnh bồi dưỡng, phát triển năng lực TVGD cho đội ngũ GVCN lớp ở trường THCS, đặc biệt là GVCN lớp vùng ĐBKK nói riêng. Luận văn sẽ tiếp tục khai thác, làm rõ khía cạnh này. Những nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về lí luận TVGD, lí luận QLGD nói chung và quản lí hoạt động TVGD nói riêng. Tác giả Lê Thục Anh trong nghiên cứu của mình đã khẳng định: Ngày nay, vai trò của tâm lí học đã được thừa nhận trong việc trợ giúp HS vượt qua những vấn đề về hành vi và học tập.