phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung của luận văn được cấu tạo thành 3 chương: - Chƣơng 1: Cơ sở hình thành phong trào Đông Dương Đại hội (1936-1937). - Chƣơng 2: Diễn tiến của phong trào Đông Dương Đại hội ở Trung Kỳ (7/1936-3/1937). - Chƣơng 3: Đặc điểm, vai trò và bài học lịch sử của phong trào Đông Dương Đại hội ở Trung Kỳ (1936-1937). 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH PHONG TRÀO ĐÔNG DƢƠNG ĐẠI HỘI Ở TRUNG KỲ (1936 - 1937) 1.
Chính sách thuộc địa mới và phong trào tập hợp dân nguyện ở các thuộc địa của Pháp 1. Chính phủ Mặt trận Nhân dân Pháp và chính sách thuộc địa mới Chính phủ Mặt trận Nhân dân Pháp hay được gọi là Mặt trận Bình dân ở Pháp (1936) là một liên minh của các đảng cánh tả khác nhau cai trị nước Pháp từ tháng 6/1936 đến tháng 4/1938, bao gồm Đảng Cộng sản, Chi hội Pháp của Công nhân Lao động Quốc tế (SFIO), Đảng Cấp tiến và các chính đảng, tổ chức chính trị khác trong thời kì 1936 - 1938, Mặt trận Bình dân Pháp giành chiến thắng trong cuộc bầu cử cơ quan dân biểu Pháp tháng 5/1936, dẫn tới việc thành lập chính phủ đầu tiên do lãnh đạo SFIO là Léon Blum đứng đầu và chỉ bao gồm các bộ trưởng của phe xã hội Chủ nghĩa cấp tiến và SFIO. Khi lên nắm quyền, Chính phủ Pháp phải thi hành một số quyền lợi cho quần chúng lao động trong nước và ở các thuộc địa. Đối với các nước thuộc địa, Cương lĩnh của Mặt trận bình dân nêu ra việc thành lập phái đoàn của Quốc hội Pháp điều tra tình hình các thuộc địa, đặc biệt là Bắc Phi và Đông Dương, toàn xá tù chính trị, ban hành các quyền tự do dân chủ, tự do nghiệp đoàn, cải thiện điều kiện làm việc cho giới lao động.
Tình hình thế giới, nhất là tình hình nước Pháp đã tác động tích cực đến tình hình chính trị ở Việt Nam và các nước thuộc địa Pháp. Mặt trận nhân dân Pháp lên cầm quyền gây ảnh hưởng đến cuộc đấu tranh ở các nước thuộc địa Ở Pháp, các xu hướng chính trị cực hữu, phát xít xuất hiện muộn và 8 tương đối yếu hơn so với ở một số nước Tây Âu khác. Do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới, từ đầu những năm 30 của thế kỷ XX, bắt đầu xuất hiện một số phong trào phát xít, trong đó, phong trào “Nước Pháp hành động” và “Thập tự lửa” là hai phong trào phát xít lớn nhất thường xuyên tổ chức các cuộc diễn hành với sự tham gia của hàng chục nghìn người, ra sức cổ vũ cho xu hướng quân phiệt, vị chủng và chạy đua vũ trang. Tuy nhiên, nước Pháp cũng là nước có truyền thống dân chủ và cách mạng tiêu biểu.
Đảng Cộng sản Pháp là một trong những chính đảng lớn, có ảnh hưởng sâu rộng và uy tín lớn đối với quần chúng nhân dân lao động. Ngay từ cuối năm 1933, đầu năm 1934, Đảng Cộng sản Pháp tổ chức nhiều cuộc biểu tình phản đối chủ nghĩa phát xít, lôi cuốn được hàng chục nghìn người tham gia. Theo chỉ thị của Quốc tế Cộng sản, Đảng Cộng sản Pháp kịp thời chuyển hướng chiến lược, chấm dứt công kích chính trị đối với Đảng Dân chủ - Xã hội Pháp và các đảng phái cánh tả, trung tả hoặc trung gian. Tháng 8/1935 Mặt trận Bình dân Pháp thành lập với tên gọi là “Tập hợp Dân chúng”.
Đây là một liên minh dân chủ, chống phát xít do hai tổ chức làm nòng cốt là Đảng Cộng sản Pháp và Đảng Dân chủ - Xã hội Pháp. Ngoài ra, còn có một số tổ chức tiến bộ khác như: Đảng Xã hội cấp tiến, Tổng công đoàn, Tổng Liên đoàn Lao động Thống nhất… Trong cuộc bầu cử Nghị viện Pháp tổ chức vào ngày 3/5/1936, đã giành được 386 ghế trong khi đó các đảng cực hữu chỉ giành được 22 ghế [12; tr. Mặt trận Bình dân Pháp do Léon Blum đứng đầu được thành lập và Marius Mute được cử làm Bộ trưởng Bộ Thuộc địa. Việc Chính phủ Bình dân Pháp được thành lập là một thắng lợi lớn của phong trào dân chủ chống phát xít.
Chính phủ Blum tuyên bố sẽ tiến hành một số cải cách dân chủ ở Pháp, đối với Đông Dương và xứ thuộc địa khác như: ân xá tù chính trị, ban bố luật lao động. Trên thực tế thì Chính phủ chưa có lời cam kết nào cụ thể, ngoài việc tuyên bố sẽ thực thi một số chính sách để 9 cải thiện cuộc sống dân chúng các xứ thuộc địa, và: “sẽ lập một phái đoàn thanh sát tình hình chính trị, kinh tế và tinh thần tại các vùng lãnh thổ hải ngoại của nước Pháp đặc biệt là Đông Dương và Bắc Phi” [27; tr. Chính phủ Blum xuất hiện, tuy rằng chính phủ ấy chưa phải là Chính phủ Mặt trận nhân dân theo đúng như ý nghĩa giải thích trong nghị quyết Đại hội lần thứ VII của Quốc tế Cộng sản nhưng vẫn là Chính phủ phái tả, nằm trong “trường tranh đấu” của nhân dân Pháp, chống phát xít phản động, bênh vực dân chủ tự do, chống chiến tranh, đòi hòa bình. Chính phủ này chưa từng thấy trong lịch sử chính thể Cộng hòa thứ ba của Pháp.
So với các chính phủ trước đây của giới tư bản tài phiệt Pháp thì thái độ đó của Chính phủ Bình dân Pháp cũng đã là một chuyển biến đáng kể, một điều kiện thuận lợi cho bước phát triển mới của phong trào giải phóng dân tộc tại các nước là thuộc địa của Pháp, trong đó có Việt Nam. Đây chính là cơ sở quan trọng, tiền đề trực tiếp cho sự nẩy sinh Cuộc vận động Đông Dương Đại hội ở Việt Nam trong những năm 1936 - 1939. Phong trào tập hợp dân nguyện ở các thuộc địa của Pháp Ngay sau khi chính phủ Léon Blum thành lập và bắt tay vào việc thực hiện chương trình của Mặt trận nhân dân thì lúc này ở nhiều thuộc dịa của Pháp ở Châu Phi, phong trào quần chúng đòi dân chủ, sưu tập dân nguyện để đưa cho Ủy ban điều tra cũng được hình thành đã ảnh hưởng đến tình hình nước Pháp và Đông Dương. Ở Angieri, ngày 7/6/1936, ba phái Eluy, Uleema và những người cộng sản họp ở Angieri để chuẩn bị cho một Đại hội Hồi giáo toàn quốc, tổ chức một cuộc biểu tình, ra “Hiến chương yêu sách của nhân dân Angieri Hồi giáo” gồm 6 mục, như: xóa bỏ tất cả mọi đạo luật không có ngoại lệ; liên quan giữa Angieri với Pháp bằng việc xóa bỏ chức Toàn quyền và các hoạt động khống chế khác; tôn trong các phong tục Hồi giáo,.
Cuộc Đại hội lần 2 của Mặt trân nhân dân họp ngày 2/8/1936, quyết định cử một đoàn đại biểu 3 người đi Pari, 10 mang bản thỉnh cầu lên Bộ trưởng Nội vụ Marx Dormay_Angieri là đất nước thuộc Pháp do Bộ Nội vụ quản ly_có các khoản: bỏ luật dân xứ; cải cách luật kiểm lâm; lập tức thi hành những đạo luật xã hội do nhân dân lao động; định mức tiền lương tối thiểu hàng ngày cho công nhân; thực hiện chương trình do Tổng liên đòa lao động Pháp đề ra; cấm cổ động bài xích người Do Thái; thả những người biểu tình bị bắt giam; thanh trừng các ngạch quan lại của nhà nước , gạt bỏ những phần tử phát xít trong đó; thi hành luật ân xá. Trong khi đoàn đại biểu Mặt trận nhân dân Angieri sang Pari trình bày bản yêu sách thì nhiều người châu Phi sinh sống ở Pháp, được Đảng Cộng sản Pháp và các lực lượng dân chủ Pháp ủng hộ, giúp sức tổ chức một cuộc mít tinh lớn ngay tại Pari làm hậu thuẫn cho đoàn. Bọn phản động thuộc địa lo sợ phong trào quần chúng, tìm mọi cách chia rẽ, khủng bố sử dụng bọn Trotsky phá hoại làm cho phong trào suy yếu, chống đối lẫn nhau và tan rã. Ở Tuynidi, gần một vạn người dự cuộc mít tinh lớn chưa từng có tại một địa điểm gần vườn hoa Gawmbetta ở thủ đô Tuynidi để hoan nghênh chính phủ do Mặt trận nhân dân Pháp cử ra, đòi các quyền dân chủ cho nhân dân.
Trong cuộc mít tinh có nhiều truyền đơn do Đảng cộng sản và các tổ chức dân chủ phát hành của các diễn giả cả Đảng cộng sản, của các đoàn thể thanh niên, phụ nữ được quần chúng nhiệt liệt hoan nghênh. Có tới 54 nghiệp đoàn được thành lập và một số nghiệp đoàn khác ra đời. Chính quyền thực dân buộc phải hứa ban hành một số cải cách xã hội cần thiết, đồng thời cũng lợi dụng nhữn nhược điểm của phong trào như yêu sách “tả” khuynh của Đản Đeetus mới đòi độc lập cho đất nước để khủng bố và đàn áp phong trào. Ở Maroc, Ủy ban hành động đã bộc lộ những nhược điểm cơ bản: những cá nhân thủ lĩnh các phe phái có những mâu thuẫn riêng và mâu thuẫn về sách lược.
Nhân dân vùng Pháp chiếm đóng mâu thuẫn với nhân dân vùng Tây Ban Nha chiếm đóng do chính sách chia để trị của chủ nghĩa thực dân gây ra, 11 nên có lời kêu gọi mà thiếu đi sự hưởng ứng rộng rãi và mạnh mẽ. Trung tuần tháng 11/1936, chính quyền thực dân bắt một số người cầm đầu có tư tưởng dân chủ và tiến bộ, phong trào quần chúng non yếu nên đã bị tan rã ngay. Ở Đaka và Sanh Lu-i thuộc Senegan,Ủy ban của Mặt trận nhân dân tổ chức cuộc biểu tình này 14/7/1936, nhưng phong trào thiếu lãnh đạo, mang tính chất cải lương, quần chúng không được phát động nên bị thực dân Pháp lợi dụng, chia rẽ, phá hoại. Có thể nói tình hình ở chính quốc Pháp và các thuộc địa của nó là điều kiện khách quan thuận lợi trực tiếp kích thích cuộc vận động Đông Dương đại hội.
Tuy nó không quyết định sự hình thành và phát triển của cuộc vận ở Đông Dương Đại hội ở Việt Nam nhưng không có nó thì chưa có cuộc vận động vào thời điểm hiện tại. Nó được xem là chỗ dựa về hai mặt: về pháp lý và về quần chúng cho phong trào quần chúng ở Đông Dương. Tình hình Trung Kỳ trong những năm 1936 - 1937 1. Tình hình kinh tế Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới những năm 1929 - 1933 làm cho nền kinh tế của tất cả các nước tư bản chủ nghĩa đều bị đình trệ, nền dân chủ tư sản bị thủ tiêu và thay thế vào đó là nền chuyên chính của lực lượng phát xít.