Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Kinh Tế: Phát Triển Tiểu Thủ Công Nghiệp Ở Thị Xã Ba Đồn, Tỉnh Quảng Bình

Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế phân tích phát triển tiểu thủ công nghiệp tại thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Chuyên ngành: Phát triển tiểu thủ công nghiệp
• Đề tài: Phát triển tiểu thủ công nghiệp tại thị xã Ba Đồn, Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Quảng Bình

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN TTCN
• 1.1. LÝ LUẬN VỀ TTCN
• 1.1.1. Một số khái niệm
• 1.1.2. Khái niệm TTCN
• 1.1.3. Khái niệm về phát triển
• 1.1.4. Khái niệm phát triển TTCN
• 1.1.5. Đặc trưng của sản xuất tiểu thủ công nghiệp
• 1.2. Thực trạng phát triển TTCN trên địa bàn thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình
• 1.3. Một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển TTCN trên địa bàn thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Phát triển tiểu thủ công nghiệp tại thị xã Ba Đồn, Quảng Bình là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh nông thôn Việt Nam đang chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Các làng nghề truyền thống không chỉ góp phần giải quyết việc làm mà còn bảo tồn văn hóa và tạo diện mạo mới cho nông thôn. Chính sách phát triển tiểu thủ công nghiệp của Chính phủ, như Quyết định 132/2000 và Nghị định 45/2012, đã thúc đẩy sự phát triển của các ngành nghề này. Tuy nhiên, tiểu thủ công nghiệp tại Ba Đồn vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, và thiếu lao động có tay nghề cao. Đề tài này nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp để tăng trưởng tiểu thủ công nghiệp tại địa phương.

1.1. Vai trò của tiểu thủ công nghiệp

Tiểu thủ công nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết việc làm, đặc biệt cho lao động nông thôn, người già, và người khuyết tật. Các làng nghề truyền thống như nón lá, tre đan, và cơ khí rèn đúc tại Ba Đồn không chỉ tạo thu nhập mà còn góp phần bảo tồn văn hóa địa phương. Đầu tư tiểu thủ công nghiệp còn giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm tỷ trọng nông nghiệp và tăng giá trị công nghiệp, dịch vụ.

1.2. Thực trạng phát triển tại Ba Đồn

Thị xã Ba Đồn hiện có 9 làng nghề được công nhận, bao gồm các nghề truyền thống như nón lá, tre đan, và cơ khí rèn đúc. Tuy nhiên, tiểu thủ công nghiệp tại đây phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, và sản phẩm chưa đa dạng. Thị trường tiểu thủ công nghiệp còn hạn chế, sản phẩm tiêu thụ chủ yếu ở địa phương với giá trị thấp.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của đề tài là phân tích thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển tiểu thủ công nghiệp tại Ba Đồn, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp. Nghiên cứu cũng nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về ngành tiểu thủ công nghiệp, đánh giá hiệu quả của các chính sách hỗ trợ tiểu thủ công nghiệp hiện hành.

2.1. Mục tiêu chung

Đề tài hướng đến việc thúc đẩy tăng trưởng tiểu thủ công nghiệp tại Ba Đồn thông qua việc phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp cụ thể. Nghiên cứu cũng nhằm góp phần vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương, tăng giá trị sản xuất công nghiệp và dịch vụ.

2.2. Mục tiêu cụ thể

Nghiên cứu đánh giá thực trạng tiểu thủ công nghiệp tại Ba Đồn từ năm 2014 đến 2016, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển đến năm 2020. Các giải pháp tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, đa dạng hóa thị trường tiểu thủ công nghiệp, và cải thiện nguồn lao động.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp từ các nguồn chính thức như niên giám thống kê và báo cáo của các cơ quan chức năng. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát các cơ sở tiểu thủ công nghiệp tại Ba Đồn. Phương pháp phân tích thống kê và tổng hợp được áp dụng để đánh giá hiệu quả sản xuất và phát triển.

3.1. Thu thập dữ liệu

Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các nguồn như Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê Quảng Bình, và các báo cáo của Sở Kế hoạch và Đầu tư. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát 141 cơ sở tiểu thủ công nghiệp tại Ba Đồn, bao gồm các ngành như sản xuất nón lá, tre đan, và cơ khí rèn đúc.

3.2. Phân tích dữ liệu

Dữ liệu được phân tích bằng các phương pháp thống kê như phân tổ, so sánh, và đánh giá biến động qua thời gian. Các chỉ số như giá trị sản xuất, chi phí trung gian, và tình hình tiêu thụ sản phẩm được sử dụng để đánh giá hiệu quả sản xuất của các cơ sở tiểu thủ công nghiệp.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu chỉ ra rằng tiểu thủ công nghiệp tại Ba Đồn có tiềm năng phát triển nhưng cần được hỗ trợ về công nghệ, đào tạo lao động, và mở rộng thị trường tiểu thủ công nghiệp. Các giải pháp đề xuất bao gồm cải thiện chất lượng sản phẩm, đăng ký thương hiệu, và tăng cường đầu tư tiểu thủ công nghiệp.

4.1. Giải pháp phát triển

Các giải pháp tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm thông qua cải tiến công nghệ và đào tạo lao động. Chính sách phát triển tiểu thủ công nghiệp cần được điều chỉnh để hỗ trợ các cơ sở sản xuất nhỏ và vừa, đồng thời mở rộng thị trường tiểu thủ công nghiệp ra các khu vực lân cận.

4.2. Khuyến nghị

Đề tài khuyến nghị tăng cường hỗ trợ tiểu thủ công nghiệp từ phía chính quyền địa phương và các tổ chức liên quan. Cần có các chương trình đào tạo nghề chất lượng cao để nâng cao tay nghề cho lao động, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào ngành tiểu thủ công nghiệp tại Ba Đồn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế nông thôn, tiểu thủ công nghiệp (TTCN) đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết việc làm, bảo tồn văn hóa truyền thống và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tại thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình, với tổng diện tích 162,3 km² và dân số trên 106.000 người, TTCN đã góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Từ năm 2014 đến 2016, giá trị sản xuất TTCN của thị xã đạt trên 1.100 tỷ đồng, thu hút hàng nghìn lao động tham gia. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều và thị trường tiêu thụ hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng phát triển TTCN tại Ba Đồn trong giai đoạn 2014-2016, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển bền vững đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các cơ sở sản xuất TTCN trên địa bàn thị xã, với số liệu thu thập từ Tổng điều tra kinh tế năm 2017 và khảo sát trực tiếp 141 cơ sở đại diện cho các ngành nghề chủ lực như chế biến thực phẩm, sản xuất đồ uống, mộc mỹ nghệ, cơ khí và sản xuất vật liệu xây dựng.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc hỗ trợ chính quyền địa phương hoạch định chính sách phát triển TTCN, góp phần nâng cao thu nhập, giải quyết việc làm và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn tại Ba Đồn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển kinh tế nông thôn, trong đó:

• Lý thuyết phát triển tiểu thủ công nghiệp (TTCN): TTCN được hiểu là lĩnh vực sản xuất quy mô nhỏ, kết hợp kỹ thuật thủ công và máy móc đơn giản, đóng vai trò quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, tạo việc làm và tăng thu nhập cho lao động nông thôn.

• Mô hình phát triển bền vững: Nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hóa truyền thống, đảm bảo nguồn lực cho các thế hệ tương lai.

• Khái niệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Phân tích sự thay đổi tỷ trọng các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ trong nền kinh tế địa phương, đặc biệt là vai trò của TTCN trong việc tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ.

Các khái niệm chính bao gồm: giá trị sản xuất (GO), chi phí trung gian (IC), giá trị tăng thêm (VA), hiệu quả sản xuất kinh doanh (tỷ lệ GO/IC, VA/IC), và các chỉ tiêu về quy mô cơ sở, lao động, vốn.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Kết hợp số liệu thứ cấp từ Tổng cục Thống kê, Cục Thống kê tỉnh Quảng Bình, Sở Công Thương, Sở Kế hoạch và Đầu tư, cùng các báo cáo chính thức và tài liệu chuyên ngành; số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát trực tiếp 141 cơ sở TTCN đại diện cho các ngành nghề chủ lực trên địa bàn.

• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu ngẫu nhiên có tỷ lệ 2,5% trên tổng số 5.532 cơ sở TTCN toàn thị xã, phân bổ theo tỷ trọng ngành nghề và loại hình cơ sở (doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở cá thể). Phương pháp chọn mẫu theo khoảng cách dựa trên doanh thu để đảm bảo tính đại diện.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp phân tổ, phân tích thống kê mô tả và so sánh các chỉ tiêu kinh tế qua các năm. Các chỉ số như giá trị sản xuất, giá trị tăng thêm, hiệu quả sản xuất được tính toán và so sánh để đánh giá sự phát triển TTCN. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích số liệu giai đoạn 2014-2016, đề xuất giải pháp phát triển TTCN đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô và số lượng cơ sở TTCN ổn định nhưng tăng trưởng chậm: Năm 2014, thị xã có 5.462 cơ sở TTCN, đến năm 2016 tăng lên 5.532 cơ sở, tốc độ tăng bình quân 0,7%/năm. Trong đó, cơ sở tư nhân tăng từ 28 lên 33, công ty TNHH tăng từ 18 lên 22, còn cơ sở cá thể tăng nhẹ 65 cơ sở.

2. Giá trị sản xuất TTCN đạt trên 1.100 tỷ đồng/năm: TTCN đóng góp quan trọng vào cơ cấu kinh tế thị xã, chiếm khoảng 33,9% giá trị sản xuất công nghiệp - xây dựng năm 2016, tăng từ 32,3% năm 2014. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất TTCN bình quân đạt 7,6%/năm.

3. Lao động tham gia TTCN chiếm tỷ lệ lớn: Tổng số lao động trong các ngành kinh tế năm 2016 là 63.000 người, trong đó lao động phi nông nghiệp tăng, phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang TTCN và dịch vụ.

4. Cơ sở vật chất và công nghệ còn hạn chế: Phần lớn cơ sở TTCN sử dụng công nghệ lạc hậu, quy mô nhỏ, sản phẩm chất lượng chưa đồng đều, giá trị gia tăng thấp. Việc đăng ký thương hiệu, cải tiến mẫu mã, bao bì còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Thảo luận kết quả

Sự phát triển TTCN tại Ba Đồn phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất và số lượng cơ sở tuy có tăng nhưng còn khiêm tốn so với tiềm năng địa phương. Nguyên nhân chủ yếu do hạn chế về vốn đầu tư, trình độ kỹ thuật, công nghệ và nguồn nhân lực có tay nghề cao.

So sánh với các địa phương khác như Bắc Ninh hay Phù Ninh, Ba Đồn còn thiếu các cụm công nghiệp làng nghề quy mô lớn và hệ thống hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nghề chưa phát triển đồng bộ. Việc phát triển TTCN chưa gắn kết chặt chẽ với thị trường tiêu thụ, đặc biệt là thị trường xuất khẩu, làm giảm hiệu quả kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng cơ sở TTCN, biểu đồ cơ cấu giá trị sản xuất theo ngành và bảng phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh qua các năm để minh họa rõ nét xu hướng phát triển và những hạn chế hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư công nghệ và đổi mới thiết bị: Khuyến khích các cơ sở TTCN đầu tư máy móc hiện đại, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Mục tiêu đạt tăng trưởng giá trị sản xuất TTCN trên 10%/năm trong giai đoạn 2018-2020. Chủ thể thực hiện: chính quyền thị xã phối hợp với các sở ngành.

2. Phát triển đào tạo nghề và nâng cao tay nghề lao động: Tổ chức các lớp đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho lao động TTCN, đặc biệt chú trọng đào tạo nghề truyền thống kết hợp kỹ năng quản lý, marketing. Mục tiêu đào tạo ít nhất 500 lao động/năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm khuyến công, các trường nghề địa phương.

3. Xây dựng và phát triển cụm công nghiệp làng nghề: Quy hoạch và đầu tư hạ tầng cho các cụm công nghiệp TTCN tập trung tại các phường, xã trọng điểm như Quảng Phúc, Quảng Văn. Mục tiêu nâng tỷ lệ lấp đầy cụm công nghiệp lên trên 70% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: UBND thị xã, Sở Công Thương.

4. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại và phát triển thị trường: Hỗ trợ các cơ sở đăng ký thương hiệu, cải tiến mẫu mã, bao bì, tổ chức các hội chợ, triển lãm trong và ngoài tỉnh để mở rộng thị trường tiêu thụ, đặc biệt là thị trường xuất khẩu. Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, các hiệp hội ngành nghề.

5. Tăng cường chính sách hỗ trợ vốn và khuyến công: Cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng ưu đãi cho các cơ sở TTCN đầu tư mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ. Mục tiêu tăng nguồn vốn đầu tư cho TTCN lên ít nhất 20% so với giai đoạn trước. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng chính sách, UBND thị xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Giúp hoạch định chính sách phát triển TTCN phù hợp với điều kiện thực tế, nâng cao hiệu quả quản lý và hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn.

2. Các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất TTCN: Cung cấp thông tin về thực trạng, xu hướng phát triển và các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường.

3. Các tổ chức đào tạo nghề và khuyến công: Làm cơ sở xây dựng chương trình đào tạo, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động và sản xuất.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kinh tế nông thôn, phát triển công nghiệp: Tham khảo để hiểu rõ hơn về mô hình phát triển TTCN, các nhân tố ảnh hưởng và kinh nghiệm thực tiễn tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. TTCN là gì và vai trò của nó trong phát triển kinh tế nông thôn?
   TTCN là lĩnh vực sản xuất quy mô nhỏ kết hợp kỹ thuật thủ công và máy móc đơn giản, tạo việc làm, tăng thu nhập và góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Ví dụ, tại Ba Đồn, TTCN chiếm gần 34% giá trị sản xuất công nghiệp - xây dựng.

2. Những khó khăn chính của TTCN tại Ba Đồn hiện nay là gì?
   Bao gồm quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, thiếu nguồn nhân lực có tay nghề cao và thị trường tiêu thụ hạn chế.

3. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Kết hợp số liệu thứ cấp từ các cơ quan thống kê và khảo sát trực tiếp 141 cơ sở TTCN đại diện, phân tích thống kê mô tả và so sánh các chỉ tiêu kinh tế qua các năm.

4. Giải pháp nào được đề xuất để phát triển TTCN tại Ba Đồn?
   Tăng cường đầu tư công nghệ, đào tạo nghề, xây dựng cụm công nghiệp làng nghề, xúc tiến thương mại và hỗ trợ vốn.

5. Làm thế nào để TTCN góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống?
   Phát triển TTCN gắn liền với bảo tồn nghề truyền thống, giữ gìn bản sắc văn hóa qua các sản phẩm thủ công đặc trưng, đồng thời áp dụng công nghệ hiện đại để nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh.

Kết luận

• TTCN tại thị xã Ba Đồn có quy mô lớn với hơn 5.500 cơ sở, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương.
• Giá trị sản xuất TTCN tăng trưởng ổn định, chiếm gần 34% giá trị sản xuất công nghiệp - xây dựng năm 2016.
• Hạn chế về công nghệ, nhân lực và thị trường là những thách thức cần giải quyết để phát triển bền vững.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm đầu tư công nghệ, đào tạo nghề, phát triển cụm công nghiệp làng nghề và xúc tiến thương mại.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho chính quyền và các bên liên quan trong hoạch định chính sách phát triển TTCN đến năm 2020 và các giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật số liệu để điều chỉnh chiến lược phát triển TTCN phù hợp với thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN TTCN 1. LÝ LUẬN VỀ TTCN 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm TTCN Tiểu thủ công nghiệp là lĩnh vực sản xuất có quan hệ với sản xuất công nghiệp, được coi là một lĩnh vực vừa độc lập, vừa phụ thuộc với công nghiệp.

Xét về trình độ kỹ thuật và hình thức tổ chức sản xuất thì TTCN chính là hình thức phát triển sơ khai của công nghiệp. Tiểu thủ công nghiệp là lĩnh vực sản xuất bao gồm các cơ sở công nghiệp nhỏ và các nghề thủ công (kỹ thuật sản xuất chủ yếu làm bằng tay). TTCN là một bộ phận hợp thành của công nghiệp nông thôn, là động lực trực tiếp giải quyết việc làm và thu nhập cho người lao động và các hộ gia đình ở nông thôn. Ngoài việc góp phần hỗ trợ và thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát triển, TTCN còn tạo việc làm cho nhiều người khi nông nhàn, tăng thu nhập cho người lao động, rút ngắn khoảng cách giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị Nói cách khác, TTCN bao gồm toàn bộ cơ sở sản xuất có quy mô nhỏ, được tiến hành bằng các kỹ thuật thủ công kết hợp với máy móc, cơ khí, chuyên sản xuất các mặt hàng tiêu dùng phi nông nghiệp truyền thống được tiến hành chủ yếu ở khu vực nông thôn, ở các làng nghề, thị trấn, thị tứ và đô thị.

Tiểu công nghiệp: Tiểu công nghiệp chỉ những cơ sở sản xuất công nghiệp với quy mô nhỏ, tiểu công nghiệp và thủ công nghiệp khó tách biệt với nhau, tiểu công nghiệp là hình thức phát triển cao hơn của thủ công nghiệp. - Thủ công nghiệp: Về mặt sản xuất, thủ công nghiệp là hình thái phát triển của công cụ lao động từ thô sơ bằng tay đến nửa cơ khí kết hợp máy móc hiện đại, năng suất lao động ngày càng cao, sản xuất nhiều hàng hóa. Về mặt quan hệ sản xuất, đó là sự phát triển từ quan hệ thợ bạn, phường hội, tới quan hệ chủ xưởng và nhân công làm thuê. Khái niệm về phát triển Theo tác giả Raman Weitz cho rằng: “Phát triển là một quá trình liên tục làm thay đổi mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội”.

Ngân hàng thế giới đã đưa ra khái niệm phát triển với nghĩa rộng lớn hơn bao gồm những thuộc tính quan trọng có liên quan đến hệ thống giá trị của con người, đó là: “Phát triển là sự tăng trưởng cộng thêm các thay đổi cơ bản trong cơ cấu của nền kinh tế. Sự tăng lớn của sản phẩm quốc dân do ngành công nghiệp tạo ra, sự đô thị hóa, sự tham gia của các dân tộc một quốc gia trong quá trình tạo thay đổi nói trên là những nội dung của phát triển. Phát triển là việc nâng cao phúc lợi của nhân dân, nâng cao các tiêu chuẩn sống, cải thiện giáo dục, sức khỏe và đảm bảo sự bình đẳng hơn về cơ hội, sự tự do về chính trị và các quyền tự do công dân, củng cố niềm tin trong cuộc sống của con người trong mối quan hệ với Nhà nước…” (Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright). Một quan niệm khác cho rằng “Phát triển là tạo điều kiện cho con người sinh sống bất cứ nơi nào đều thỏa mãn các nhu cầu sống của mình, có mức tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ tốt, đảm bảo chất lượng cuộc sống, có trình độ học vấn cao, được hưởng những thành tựu về văn hóa và tinh thần, có đủ điều kiện cho một môi trường sống lành mạnh, được hưởng các quyền cơ bản của con người và được đảm bảo an ninh, an toàn, không có bạo lực”.

Phát triển thể hiện ở chiều sâu và chiều rộng. Phát triển chiều sâu phản ánh về sự thay đổi về chất lượng của ngành sản xuất và của nền kinh tế - xã hội để phân biệt các trình độ khác nhau trong sự tiến bộ của xã hội. Phát triển theo chiều rộng là việc tăng về quy mô, số lượng, đa dạng hiện tượng kinh tế - xã hội. Sự phát triển được đánh giá không những chỉ bằng GNP và GDP tính bình quân trên đầu người dân và còn bằng một số chỉ tiêu khác phản ánh sự tiến bộ của xã hội như cơ hội về giáo dục, nâng cao sức khỏe cộng đồng, tình trạng dinh dưỡng, nâng cao giá trị cuộc sống, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường.

Khái niệm phát triển TTCN Là quá trình phát triển trong lĩnh vực TTCN, nhằm tạo ra những chuyển biến mới trong lĩnh vực này nhằm thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển. Phát triển tiểu thủ công nghiệp thể hiện cụ thể ở quy mô và tốc độ tăng giá trị sản xuất, giá trị tăng thêm; quy mô, số lượng cơ sở tiểu thủ công nghiệp; lao động, chất lượng lao động của cơ sở… Việt Nam, trong chính cương của Đảng lao động (1951) lần đầu tiên nói đến thuật ngữ công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, ban đầu thuật ngữ này là công dụng, mặc dù các văn bản chính thức của Nhà nước chỉ dùng chung một thuật ngữ “thủ công nghiệp” nhưng đều hiểu rằng nó bao hàm cả công nghiệp và TTCN, nhiều ngành nghề trước đây chủ yếu làm bằng tay, sử dụng các công cụ thô sơ. Ngày nay, với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, con người đã biết sử dụng máy móc vào nhiều khâu, công đoạn trong sản xuất thủ công nghiệp. Chính vì vậy, mà các nhà nghiên cứu đề xuất ý kiến nên bỏ thuật ngữ “thủ công nghiệp” mà dùng thuật ngữ “tiểu công nghiệp”.

Có quan niệm cho rằng, ngành nghề tiểu thủ công nghiệp là ngành sản xuất chủ yếu phụ thuộc vào đôi tay khóe léo của con người, các sản phẩm thủ công được sản xuất theo tính chất phường hội, mang bản sắc truyền thống và có những bí quyết công nghệ riêng của từng nghề, từng vùng. Quan niệm này mang tính cổ điển. Trong điều kiện hiện nay do trình độ khoa học kỹ thuật phát triển nhanh chóng, trên thế giới đã trải qua nhiều cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật; cơ khí hóa, điện khí hóa, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Việc đưa máy móc, thiết bị vào trong sản xuất TTCN là tất yếu, một số công đoạn sản xuất được đưa máy móc thiết bị vào thay cho lao động thủ công để nâng cao năng suất lao động.

Vì vậy, những ngành sản xuất có tính chất như trên được gọi là sản xuất tiểu thủ công nghiệp. Tổ chức phát triển công nghiệp Liên hiệp quốc (UNIDO) cũng đã đề nghị thay thế khái niệm nghề thủ công bằng khái niệm công nghiệp truyền thống. Như vậy, đã chứng tỏ rằng ngành nghề TTCN cũng là mối quan tâm của nhiều tổ chức. Phát triển ngành nghề TTCN là một hướng đi cơ bản góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế,nghề thủ công là nơi gặp gỡ của nghệ thuật và kỹ thuật.

Từ điển bách khoa 8 của nhà xuất bản Mac Milan Conbany đã viết: “Thủ công nghiệp vừa là một cách thức sản xuất có tính công nghiệp vừa là một hoạt động có tính chất mỹ thuật”. Như vậy, ngành nghề TTCN còn là một trong những nơi lưu trữ và thể hiện bản sắc văn hóa dân tộc một cách đầy đủ và tinh tế nhất. Theo các nhà khoa học và các chuyên gia của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong quá trình nghiên cứu, khảo sát ngành nghề nông thôn theo quy mô toàn quốc năm 1997 đã đưa ra một khái niệm khá đầy đủ về ngành nghề nông thôn như sau: “Ngành nghề truyền thống là những hoạt động kinh tế phi nông nghiệp bao gồm TTCN, các hoạt động dịch vụ sản xuất và đời sống, có quy mô vừa và nhỏ với các thành phần kinh tế như hộ gia đình, hộ sản xuất (gọi chung là hộ), các tổ chức kinh tế HTX, DNTN, Công ty TNHH… (gọi chung là cơ sở sản xuất). Các tổ chức hộ và cơ sở này với mức độ khác nhau đều gắn kết mật thiết với nông thôn và có sử dụng nguồn lực của nông thôn (đất đai, lao động, nguyên liệu và các nguồn lực khác) và có ảnh hưởng lớn đến quá trình phát triển kinh tế, xã hội của nông thôn”.

Sản xuất TTCN đó là những ngành sản xuất bằng tay và bằng công cụ thô sơ, hoặc cải tiến có từ lâuđời gắn với các làng nghề hoặc các hộ làng nghề tạo ra những mặt hàng tiêu dùng truyền thống và có kỹ xảo phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Ngành nghề TTCN nông thôn ở Việt Nam thường được phát triển trong các thôn, làng xã và được gọi là làng nghề. Làng nghề ở nông thôn Việt Nam có bề dày lịch sử lâu đời, nhưng nhìn chung thì quy mô sản xuất nhỏ, lao động thủ công là chủ yếu và lực lượng lao động trong làng nghề thường mang tính chất gia đình, không được đào tạo mà chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, cha truyền con nối. Như vậy, ngành nghề tiểu thủ công nghiệp nông thôn gắn với các làng nghề trong quá trình cùng tồn tại và phát triển, ngành nghề tiểu thủ công nghiệp là một bộ phận của ngành nghề nông thôn.

Những vấn đề về nông nghiệp, nông thôn, nông dân đều có thể được phản ánh trong mối quan hệ này. Ngành nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống là những ngành nghề phi nông nghiệp phát triển đến mức trở thành nguồn sống chính hoặc thu nhập quan trọng của người dân làng nghề, là ngành nghề TTCN có từ thời thuộc Pháp còn tồn tại đến nay, kể cả những nghề được cải tiến hoặc sử dụng máy móc hiện đại để hỗ trợ sản xuất nhưng vẫn tuân thủ những công nghệ truyền thống. 9 Ngành nghề tiểu thủ công nghiệp mới là những ngành nghề phi nông nghiệp mới được hình thành do phát triển từ các ngành nghề truyền thống hoặc tiếp thu những nghề mới để đáp ứng các nhu cầu của xã hội phát sinh. Quan niệm mới của sự phát triển về TTCN là lồng ghép quá trình sản xuất TTCN với bảo tồn tài nguyên và làm tốt hơn về môi trường: Đảm bảo thỏa mãn những nhu cầu hiện tại mà không phương hại đến khả năng đáp ứng những nhu cầu của tương lai.

Các thế hệ hiện tại khi sử dụng nguồn tài nguyên cho sản xuất ngành nghề TTCN để tạo ra của cải vật chất không thể để cho thế hệ mai sau phải gánh chịu tình trạng ô nhiễm, cạn kiệt tài nguyên và nghèo đói. Cần phải để cho các thế hệ tương lai được thừa hưởng các thành quả lao động của thế hệ hiện tại dưới dạng giáo dục, kỹ thuật, kiến thức và các nguồn lực khác ngày càng được tăng cường.