Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế Chính Trị: Phát Triển Kinh Tế Khu Vực Miền Núi Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị phân tích chiến lược phát triển kinh tế khu vực miền núi Thanh Hóa, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Người hướng dẫn: Vũ Đức Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát triển kinh tế khu vực miền núi Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN KINH TẾ KHU VỰC MIỀN NÚI
• 1.1. Lý luận chung về phát triển kinh tế
• 1.1.1. Khái niệm phát triển kinh tế
• 1.1.2. Nội dung phát triển kinh tế
• 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế
• 1.2. Tình hình phát triển kinh tế một số khu vực miền núi nước ta hiện nay
• 1.2.1. Tình hình phát triển kinh tế khu vực miền núi phía Bắc
• 1.2.2. Tình hình phát triển kinh tế khu vực Tây Nguyên
• 1.2.3. Đánh giá chung về tình hình kinh tế khu vực miền núi cả nước thời kỳ đổi mới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ KHU VỰC MIỀN NÚI THANH HÓA
• 2.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế khu vực
• 2.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.3. Thực trạng phát triển kinh tế khu vực những năm qua
• 2.3.1. Về tăng trưởng kinh tế
• 2.3.2. Những mặt hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ KHU VỰC MIỀN NÚI THANH HÓA
• 3.1. Bối cảnh hiện nay và định hướng phát triển kinh tế khu vực miền núi Thanh Hóa
• 3.2. Giải pháp đẩy mạnh phát triển kinh tế khu vực miền núi Thanh Hóa
• 3.2.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, khai thác tốt tiềm năng thế mạnh của khu vực
• 3.2.2. Phát triển thị trường và nâng cao sức tiêu thụ sản phẩm
• 3.2.3. Xây dựng cơ sở hạ tầng
• 3.2.4. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, tạo động lực mới cho sản xuất kinh doanh
• 3.2.5. Huy động và sử dụng vốn đầu tư
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ

Luận Văn Thạc Sĩ là công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu, tập trung vào vấn đề phát triển kinh tế tại khu vực miền núi Thanh Hóa. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp để thúc đẩy kinh tế miền núi, hướng tới phát triển bền vững. Luận văn sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn, đồng thời kế thừa các nghiên cứu trước đó về chính sách kinh tế và phát triển cộng đồng.

1.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích chính của luận văn thạc sĩ là đánh giá thực trạng phát triển kinh tế tại khu vực miền núi Thanh Hóa, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để khai thác tiềm năng kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố như nông nghiệp miền núi, du lịch miền núi, và hạ tầng kinh tế, nhằm tạo động lực phát triển bền vững cho khu vực.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với phân tích thống kê và tổng hợp dữ liệu. Các quan điểm của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế xã hội được áp dụng để đảm bảo tính thực tiễn và hiệu quả của các giải pháp đề xuất.

II. Phát Triển Kinh Tế Khu Vực Miền Núi

Phát triển kinh tế tại khu vực miền núi là một trong những mục tiêu chiến lược của Việt Nam, đặc biệt là tại Thanh Hóa. Khu vực này có tiềm năng lớn về tài nguyên thiên nhiên, nông nghiệp miền núi, và du lịch miền núi, nhưng vẫn còn nhiều thách thức như hạ tầng yếu kém và tỷ lệ nghèo cao. Luận văn tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kinh tế địa phương và đề xuất các giải pháp để khắc phục.

2.1. Thực trạng kinh tế miền núi

Khu vực miền núi Thanh Hóa có diện tích rộng lớn, chiếm hơn 70% diện tích toàn tỉnh. Tuy nhiên, kinh tế miền núi vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp tự cung tự cấp, với tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm 90%. Các yếu tố như hạ tầng kinh tế yếu kém và thiếu vốn đầu tư đã hạn chế sự phát triển của khu vực.

2.2. Tiềm năng và thách thức

Khu vực miền núi Thanh Hóa có tiềm năng lớn về du lịch miền núi và tài nguyên thiên nhiên, nhưng việc khai thác chưa hiệu quả. Các thách thức chính bao gồm hạ tầng giao thông yếu kém, thiếu vốn đầu tư, và trình độ dân trí thấp. Luận văn đề xuất các giải pháp để khắc phục những hạn chế này.

III. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững

Luận văn đề xuất các giải pháp kinh tế nhằm thúc đẩy phát triển bền vững tại khu vực miền núi Thanh Hóa. Các giải pháp bao gồm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đầu tư phát triển hạ tầng, và ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Mục tiêu là tạo ra một nền kinh tế đa dạng, bền vững, và có khả năng cạnh tranh cao.

3.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Một trong những giải pháp chính là chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nông nghiệp sang các ngành có giá trị gia tăng cao như du lịch miền núi và công nghiệp chế biến. Điều này giúp tận dụng tiềm năng của khu vực và tạo thêm việc làm cho người dân.

3.2. Đầu tư phát triển hạ tầng

Đầu tư vào hạ tầng kinh tế như giao thông, điện, và nước sạch là yếu tố then chốt để thúc đẩy phát triển kinh tế. Luận văn đề xuất tăng cường đầu tư từ ngân sách nhà nước và thu hút vốn đầu tư tư nhân để cải thiện hạ tầng tại khu vực miền núi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực miền núi tỉnh Thanh Hóa, với diện tích trên 8.000 km², chiếm phần lớn diện tích tự nhiên của tỉnh và là nơi sinh sống của nhiều dân tộc thiểu số, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của vùng Bắc Trung Bộ. Từ năm 2000 đến nay, kinh tế miền núi Thanh Hóa vẫn còn nhiều khó khăn, tốc độ phát triển chậm, tỷ lệ hộ nghèo cao, trong khi tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên và vị trí địa lý chiến lược chưa được khai thác hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng phát triển kinh tế khu vực miền núi Thanh Hóa trong giai đoạn đổi mới, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống đồng bào dân tộc thiểu số.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 11 huyện miền núi và 26 xã miền núi thuộc các huyện, thị xã trong tỉnh, giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2008. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách phát triển kinh tế vùng miền núi, góp phần giảm nghèo, ổn định chính trị và bảo đảm quốc phòng an ninh vùng biên giới. Qua đó, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, khai thác tiềm năng kinh tế, đồng thời bảo tồn văn hóa và môi trường sinh thái đặc thù của khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết phát triển kinh tế hiện đại, trong đó có:

• Lý thuyết phát triển kinh tế của Rostow với các giai đoạn phát triển kinh tế, nhấn mạnh vai trò của “cất cánh” kinh tế thông qua tích lũy tư bản, phát triển ngành chủ đạo và xây dựng thể chế phù hợp.
• Mô hình kinh tế nhị nguyên của Lewis phân tích sự chuyển dịch lao động từ khu vực nông nghiệp truyền thống sang khu vực công nghiệp hiện đại, làm nền tảng cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
• Lý thuyết phát triển bền vững nhấn mạnh sự hài hòa giữa phát triển kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường, phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế miền núi Thanh Hóa.
• Các khái niệm chính bao gồm: tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển bền vững, tiến bộ xã hội, và các nhân tố ảnh hưởng như nguồn nhân lực, vốn, khoa học công nghệ, thể chế chính trị và điều kiện văn hóa xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Phương pháp thống kê, tổng hợp và phân tích số liệu được áp dụng để đánh giá thực trạng và xu hướng phát triển kinh tế miền núi Thanh Hóa.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ các báo cáo của Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Thanh Hóa, các báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cùng các tài liệu nghiên cứu liên quan đến phát triển kinh tế miền núi Việt Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào 11 huyện miền núi và 26 xã miền núi, với dữ liệu thu thập từ năm 2000 đến 2008.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định lượng, so sánh các chỉ tiêu kinh tế như GDP, cơ cấu ngành, tỷ lệ hộ nghèo, thu nhập bình quân đầu người, đồng thời kết hợp phân tích định tính về các nhân tố ảnh hưởng và chính sách phát triển.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kinh tế khu vực miền núi Thanh Hóa còn chậm và chưa bền vững: Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm đạt khoảng 7-8%, thấp hơn mức tăng trưởng chung của tỉnh và cả nước. Thu nhập bình quân đầu người khu vực miền núi chỉ đạt khoảng 50-60% so với khu vực đồng bằng.

2. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, tỷ trọng nông lâm nghiệp vẫn chiếm đa số: Tỷ trọng ngành nông lâm nghiệp trong GDP khu vực miền núi vẫn chiếm trên 40%, trong khi công nghiệp và dịch vụ chỉ chiếm khoảng 30-35%. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa chưa đạt hiệu quả cao.

3. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, đặc biệt trong đồng bào dân tộc thiểu số: Tỷ lệ hộ nghèo khu vực miền núi Thanh Hóa vẫn duy trì ở mức khoảng 40-50%, cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn tỉnh. Tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số chiếm phần lớn, với tốc độ giảm nghèo chưa đồng đều giữa các huyện.

4. Hạ tầng kinh tế - xã hội còn nhiều hạn chế: Mạng lưới giao thông, điện, nước sinh hoạt và các dịch vụ xã hội chưa đáp ứng đủ nhu cầu phát triển. Tỷ lệ hộ dân sử dụng điện lưới và nước sạch còn thấp, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và phát triển sản xuất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng tăng trưởng chậm và chuyển dịch cơ cấu kinh tế hạn chế là do điều kiện tự nhiên phức tạp, địa hình đồi núi chia cắt, khó khăn trong phát triển hạ tầng giao thông và kỹ thuật. Đồng thời, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, chưa khai thác hiệu quả tiềm năng tài nguyên thiên nhiên và chưa phát huy được vai trò của khoa học công nghệ trong sản xuất.

So với các vùng miền núi khác như Tây Nguyên hay miền núi phía Bắc, Thanh Hóa có tiềm năng lớn nhưng chưa được khai thác tương xứng. Các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế miền núi chưa thực sự đồng bộ và hiệu quả, dẫn đến chênh lệch giàu nghèo và phát triển không đồng đều giữa các huyện.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ trọng các ngành kinh tế trong GDP qua các năm, bảng so sánh tỷ lệ hộ nghèo theo huyện và biểu đồ tăng trưởng GDP bình quân đầu người để minh họa rõ hơn thực trạng và xu hướng phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Tập trung phát triển các ngành công nghiệp chế biến nông sản, lâm sản và du lịch sinh thái, nâng cao tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ trong GDP lên trên 50% trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là chính quyền địa phương phối hợp với các doanh nghiệp và nhà đầu tư.

2. Tăng cường đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội: Ưu tiên xây dựng hệ thống giao thông kết nối các huyện miền núi, mở rộng mạng lưới điện, nước sạch và các dịch vụ y tế, giáo dục. Mục tiêu nâng tỷ lệ hộ dân sử dụng điện và nước sạch lên trên 80% trong 3 năm tới. Nhà nước và các tổ chức tài chính quốc tế cần phối hợp huy động vốn.

3. Phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học công nghệ: Đẩy mạnh đào tạo nghề, nâng cao trình độ kỹ thuật cho lao động địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số. Khuyến khích ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp để tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

4. Thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững và bảo tồn văn hóa dân tộc: Xây dựng các chương trình hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số phát triển sản xuất, tiếp cận thị trường và dịch vụ xã hội. Đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, tạo điều kiện phát triển du lịch cộng đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh các chính sách phát triển kinh tế miền núi, giảm nghèo và phát triển bền vững.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế vùng miền núi: Tham khảo các phân tích, số liệu và khung lý thuyết để phát triển nghiên cứu sâu hơn về kinh tế miền núi và các vùng khó khăn.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ tiềm năng, thách thức và xu hướng phát triển kinh tế miền núi Thanh Hóa để có chiến lược đầu tư phù hợp, khai thác hiệu quả nguồn lực địa phương.

4. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế: Dựa vào luận văn để thiết kế các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo và bảo vệ môi trường tại khu vực miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao kinh tế miền núi Thanh Hóa phát triển chậm hơn so với các vùng khác?
   Do điều kiện địa hình phức tạp, hạ tầng kém phát triển, nguồn lực đầu tư hạn chế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế chưa hiệu quả, dẫn đến tốc độ tăng trưởng thấp hơn các vùng đồng bằng và đô thị.

2. Những ngành kinh tế nào có tiềm năng phát triển tại miền núi Thanh Hóa?
   Nông nghiệp chuyên canh, lâm nghiệp, chế biến nông sản, du lịch sinh thái và dịch vụ là những ngành có tiềm năng lớn, cần được đầu tư và phát triển bài bản.

3. Chính sách nào cần ưu tiên để giảm nghèo bền vững ở miền núi?
   Ưu tiên hỗ trợ phát triển sản xuất, đào tạo nghề, cải thiện hạ tầng cơ sở và bảo vệ quyền lợi đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

4. Vai trò của khoa học công nghệ trong phát triển kinh tế miền núi là gì?
   Khoa học công nghệ giúp nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và mở rộng thị trường, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

5. Làm thế nào để huy động nguồn lực đầu tư phát triển miền núi hiệu quả?
   Cần xây dựng chính sách ưu đãi, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, phối hợp giữa nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế, đồng thời tăng cường quản lý và sử dụng vốn hiệu quả.

Kết luận

• Kinh tế khu vực miền núi Thanh Hóa phát triển chậm, tỷ trọng nông lâm nghiệp còn cao, chuyển dịch cơ cấu kinh tế chưa đồng đều.
• Tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt trong đồng bào dân tộc thiểu số, cần có chính sách giảm nghèo bền vững và đồng bộ.
• Hạ tầng kinh tế - xã hội còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến phát triển sản xuất và nâng cao đời sống.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đầu tư hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng khoa học công nghệ.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách phát triển kinh tế miền núi Thanh Hóa trong giai đoạn tiếp theo, hướng tới phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống đồng bào dân tộc thiểu số.

Tiếp theo, cần triển khai các đề xuất giải pháp trong thực tiễn, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu về các lĩnh vực chuyên ngành để hoàn thiện chiến lược phát triển kinh tế miền núi Thanh Hóa. Đề nghị các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và nhà đầu tư quan tâm ứng dụng kết quả nghiên cứu này nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng miền núi một cách hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN CUA VIỆC PHÁT TRIEN KINH TE KHU VỰC MIÈN NÚI 1. Lý luận chung về phát triển kinh tế 1. Khái niệm phát triển kinh tế 1. Phát triển kinh tế Mục tiêu của các quốc gia là tạo ra sự tiến bộ toàn điện, mà tăng trưởng kinh tế chỉ là một điều kiện quan trọng.

Thành quả của sự phát triển phải mang lại cả giá trị vật chất và giá trị tỉnh thần cho con người. Con người làm cho nền kinh tế phát triển, đến lượt mình sự phát triển của nền kinh tế làm cho con người ngày càng hoàn thiện hơn. Nói đến phát triển là nói đến sự vận động theo chiều hướng tiến bộ của một hệ thống và trong điều kiện một thế giới rộng lớn. Theo quan điểm của triết học, phát triển là khái niệm chỉ sự thay đổi về quy mô và chất lượng của một sự vật, một hiện tượng trong thời gian và không gian nhất định.

Nó bao ham cả tăng lên và giảm đi về quy mô và sự thay đổi về chất của sự vật, hiện tượng. Như vậy, phát triển là khái niệm về sự tồn tại và vận động không ngừng của sự vật, hiện tượng trong một thời gian và không gian cụ thể. Phát triển kinh tế là việc tổ chức và thúc day những hoạt động của con người làm cho nền kinh tế tăng lên cả về quy mô và chất lượng; nó được xem là con đường dẫn tới ấm no, hạnh phúc và cải biến xã hội đi tới tiến bộ. Phát triển kinh tế ngoài việc bao hàm quá trình gia tăng kinh tế còn có một nội hàm phản ánh rộng lớn hơn, sâu sắc hơn, đó là những biến đổi về mặt chất của nền kinh tế — xã hội.

Trình độ phát triển văn minh xã hội thé hiện ở hàng loạt tiêu chí như: thu nhập thực tế, tuổi thọ trung bình, tỷ lệ chết của trẻ sơ sinh, trình độ dân trí, bảo vệ môi trường và khả năng áp dụng các thành tựu khoa học — kỹ thuật vào phát triển kinh tế — xã hội. Phát triển kinh tế là một phạm trù kinh tế — xã hội rộng lớn, trong khuôn khổ một định nghĩa hay một khái niệm gắn gọn không thể diễn đạt hết được nội dung. Song, nhất thiết khái niệm đó phải phản ánh được những nội dung cơ bản sau: - Sự tăng lên về quy mô sản xuất, làm tăng thêm giá trị sản lượng của cải vật chất, dịch vụ và sự biến đổi tích cực về cơ cấu kinh tế, tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý có khả năng khai thác các nguồn lực trong nước và nước ngoài. - Sự tác động của tăng trưởng kinh tế làm thay đổi cơ cấu xã hội, cải thiện đời sống dân cư.

- Sự phát triển là quy luật tiến hoá, song nó chịu tác động của nhiều nhân tố, trong đó nhân tố nội lực của nền kinh tế có ý nghĩa quyết định, còn nhân tố bên ngoài có vai trò quan trọng. Đánh giá về tầm quan trọng của phát triển, Amrtya Sen nhận xét: “không thé xem sự tăng trưởng kinh tế như một mục đích cuối cùng. Cần phải quan tâm nhiều hơn đến sự phát triển cùng với việc cải thiện cuộc sống và nền tự do mà ta đang hưởng” [15, tr. Đỗ Hoài Nam Vậy, “Phát triển kinh tế” là sự thay đổi về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định.

Đó là sự tăng giảm về quy mô sản lượng, chat luong cua su thay đồi nên kinh tế và cả sự tiễn bộ của xã hội loài người. Su phát triển kinh tế bao giờ cũng là mong muốn của con người về sự tiến hoá của nền kinh tế từ trình độ thấp đến trình độ cao hơn và kết quả, lợi ích do nó mang lại ngày một lớn hơn. Phát triển bền vững Ngày nay, bàn về vấn đề phát triển không thể không nói tới phát triển bền vững. Với nội hàm rộng lớn, về cơ bản khái niệm phát triển kinh tế đã đáp ứng được các nhu cầu đặt ra cho sự phát triển toàn diện nhiều lĩnh vực kinh tế, văn hoá, xã hội.

Tuy nhiên, xu hướng hội nhập, khu vực hoá, toàn cầu hoá ngày càng mạnh mẽ đã nảy sinh nhiều vấn đề có phạm vi ảnh hưởng đến tam khu vực và toàn thế giới như vấn đề môi trường, thiên tai, dịch bệnh. Từ đó đòi hỏi sự phát triển của mỗi quốc gia, lãnh thổ phải được nâng lên tam cao mới cả về chiều rộng và chiều sâu của sự hợp tác, phát triển. Thực tiễn đó đã thúc day sự ra đời một khái niệm mới, khái niệm phdt triển bồn vững. Khái niệm phát triển bền vững phan ánh một cách tổng hợp hon, day đủ và toàn diện hơn tat cả các khái niệm về tăng trưởng kinh tế hay phát triển kinh tế.

Khái niệm phát triển bền vững xuất hiện trong phong trào bảo vệ môi trường từ những năm đầu của thập niên 70 của thế kỷ 20. Hội nghị Thượng đỉnh Trái đất về Môi trường và phát triển tổ chức ở Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 và Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững tổ chức ở Johannesburg (Cộng hoà Nam Phi) năm 2002 đã xác định: phát triển bền vững là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa 3 mặt của sự phát triển, gồm: phat triển kinh tế (nền tang là tăng trưởng kinh tế), phát triển xã hội (mục tiêu là thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội; xoá đói giảm nghèo và giải quyết việc làm) và báo vệ môi trường (mục tiêu là xử lý, khắc phục ô nhiễm, phục hồi và cải thiện chất lượng môi trường; khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên). Tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững là sự tăng trưởng kinh tế ổn định; thực hiện tốt tiến bộ và công bằng xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và nâng cao được chất lượng môi trường sống. “Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng với những nhu cầu của hiện tại mà không phương hại đến khả năng đáp ứng của thế hệ sau với những vấn đề của thé hệ này” (Hội nghị Rio de Janeiro, 1992) [15, tr.

Nói cách khác, phát triển bền vững là tăng trưởng được duy trì mà không làm giảm trữ lượng các nguồn lực hiệu quả. Đây là sự lựa chọn cách thức phát triển nhằm thoả mãn các nhu cầu của thế hệ hiện tại nhưng không làm phương hại đến việc thoả mãn nhu cầu của các thế hệ trong tương lai. Đó là quá trình mà con người hy vọng rằng sẽ giải quyết được những nhược điểm của quá trình phát triển vừa qua trên khắp trái đất. “Phát triển bền vững không phải là một khái niệm trừu tượng.

mà mang một bộ mặt con người qua hình ảnh các nông dân ngày càng phải đi xa hon dé kiếm thức ăn và củi đốt hoặc những cư dân các khu 6 chuột với những điều kiện vệ sinh bệnh hoạn hoặc những người lao động trong những khu thị tứ đầy ô nhiễm” (Kofi Annan, 2002) [15, tr. Nói tóm lại, phát triển bền vững là một quá trình toàn diện, bao gồm những biến đổi về kinh tế cũng như những biến đổi về xã hội, văn hoá - giáo dục, khoa học — công nghệ, về môi trường và sự phát triển con người. Phát triển bền vững đang là thách thức cho mọi quốc gia, việc lựa chọn con đường, biện pháp và thể chế, chính sách bảo đảm phát triển bền vững luôn là mối quan tâm hàng đầu của các nước trong quá trình phát triển. Một số lý thuyết tiêu biểu về phát triển kinh tế Trải qua thực tiễn hàng trăm năm, các học giả phương tây đã cống hiến cho nhân loại nhiều học thuyết về phát triển kinh tế có giá trị.

Những lý thuyết phát triển kinh tế hiện đại tiêu biểu như lý luận về giai đoạn phát triển kinh tế, lý luận về cơ cấu kinh tế: Lý luận về giai đoạn phát triển kinh tế: Lý luận về giai đoạn phát triển kinh tế là một bộ phận hợp thành quan trọng của lý luận phát triển kinh tế. Đại biểu nổi bật của lý luận này là nhà kinh tế học người Mỹ W. Ông cho rằng, sự phát triển của xã hội loài người có thể phân chia thành 5 giai đoạn “trưởng thành về kinh tế”: Giai loạn xã hội truyền thống; giai đoạn tạo tiền đề để cất cánh; giai đoạn cất cánh; giai đoạn trưởng thành (quần chúng tiêu dùng ở mức độ cao) và cuối cùng là giai đoạn theo đuổi chất lượng cuộc sống. Trong đó then chót nhất là hai giai loan “cất cánh” và “theo đuổi chất lượng cuộc sống”.

Vấn đề tiêu điểm mà Rostow quan tâm là phải làm thế nào đề chuẩn bị điều kiện “cất cánh” và sớm thực hiện “cất cánh kinh tế”. Rostow chỉ rõ “cất cánh” đòi hỏi phải có đủ ba điều kiện liên quan đến nhau: Mộ /à, phải có tích luỹ tư bản tương đối cao (khi đó ông cho rằng phải làm cho đầu tư mang tính sản xuất chiếm ít nhất trên 10% thu nhập quốc dân); Hai /à, phải “có một hoặc nhiều ngành chế tạo thực chất” làm ngành chủ đạo cho “cất cánh”; Ba la, phải xây dựng được một thể chế đảm bảo cho “cất cánh”, tức là phải tạo được một kết cầu xã hội và thé chế về chính trị — kinh tế; với kết cấu như thế sẽ có thể khai thác được những nhân tố kinh tế tiềm tàng ở bên ngoài. Rostow nhấn mạnh yếu tố mang tính quyết định của sự cất cánh là kỹ thuật mới được áp dụng mà kỹ thuật mới thì bao giờ cũng được áp dụng vào ngành công nghiệp cụ thể. Khi kỹ thuật mới được áp dụng vào ngành công nghiệp cụ thẻ thì nó sẽ giúp cho ngành ấy giảm chỉ phí, mở rộng thị trường, tăng lợi nhuận, tăng nhu cầu đối với sản phẩm của các ngành khác và mở rộng ảnh hưởng kinh tế của nó ở nơi sở tại, từ đó thúc đây sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế quốc dan.

Rostow gọi ngành công nghiệp cụ thể giữ vai trò đầu tàu này là ngành chủ đạo. Ý tưởng về khái niệm “đầu tàu” và “chủ đạo” xuất hiện và có giá trị cho tới ngày nay. Sự chuyên giai đoạn phát triển kinh tế biểu hiện ở sự thay đổi tuần tự các ngành chủ đạo. Rostow cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của tích luỹ tư bản và chế độ xã hội đối với sự “cất cánh” và các giai đoạn trưởng thành phát triển từ thấp đến cao.

Ngày nay khoa học — công nghệ gắn với trí tuệ giữ vai trò này.