Luận văn thạc sĩ giúp cho các nhà hoạch định chính sách tham vấn cho chính phủ các chính quyền địa phương xây dựng kế hoạch và giải pháp phát triển kinh tế gắn với bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giúp cho các nhà hoạch định chính sách tham vấn cho chính phủ các chính quyền địa phương xây dựng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Cường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Tiến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Chính Sách Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng Tại Huyện Mộc Châu, Tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Ý nghĩa nghiễn cứu
• 2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở của vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Một số khái niệm
• 2.3. Khung sinh kế bền vững
• 2.4. Tổng quan vẫn đề nghiên cứu
• 2.5. Những nghiên cứu trên thế giới
• 2.6. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.7. Khái quát khu vực nghiên cứu
• 2.7.1. Vị trí địa lý, Điều kiện tự nhiên, tài nguyên môi trường
• 2.7.2. Dân sinh, kinh tế xã hội huyện Mộc Châu
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp chọn điểm điều tra nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp thu thập thông tin số liệu
• 3.3.3. Phương pháp phân tích
• 3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng thực hiện chính sách chi trả DVMTR tại Mộc Châu
• 4.1.1. Bộ máy chi nhánh Quỹ tại huyện Mộc Châu - Vân Hồ
• 4.1.2. Thực trạng chi trả DVMTR tại huyện Mộc Châu
• 4.1.3. Một số vấn đề hiện nay trong chi trả DVMTR tại huyện Mộc Châu
• 4.2. Tác động của chính sách chi trả DVMTR đến các hoạt động sinh kế của người dân sinh sống ở huyện Mộc Châu
• 4.2.1. Chính sách chi trả DVMTR tác động đến nguồn lực con người
• 4.2.2. Chính sách chi trả DVMTR tác động đến nguồn lực tự nhiên
• 4.2.3. Chính sách chi trả DVMTR tác động đến nguồn lực tài sản, vật chất
• 4.2.4. Chính sách chi trả DVMTR tác động tới nguồn lực tài chính
• 4.2.5. Chính sách chi trả DVMTR tác động đến nguồn lực xã hội
• 4.2.6. Đánh giá chung tác động chính sách chi trả DVMTR đến năm nguồn lực cơ bản trong nghiên cứu
• 4.3. Phân tích chính sách chi trả DVMTR tác động đến thu nhập của người dân
• 4.4. Đánh giá chung công tác chi trả DVMTR ở huyện Mộc Châu
• 4.4.1. Những thành tích Quỹ chi trả DVMTR đã làm được
• 4.4.2. Tồn tại, hạn chế
• 4.5. Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý bảo vệ rừng thông qua chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc đánh giá tác động của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Nghiên cứu được thực hiện bởi Nguyễn Mạnh Cường dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thanh Tiến. Luận văn này là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo thạc sĩ ngành Quản lý tài nguyên rừng tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Nghiên cứu nhằm mục đích cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để phát triển các giải pháp phát triển kinh tế gắn với bảo vệ tài nguyên rừng.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của luận văn thạc sĩ là đánh giá thực trạng công tác chi trả DVMTR tại huyện Mộc Châu, phân tích tác động của chính sách này đối với người dân, và đề xuất các giải pháp để giải quyết các vấn đề tồn tại. Nghiên cứu cũng nhằm cung cấp tư liệu khoa học cho các nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng kế hoạch phát triển bền vững.

1.2. Ý nghĩa nghiên cứu

Kết quả của luận văn thạc sĩ có ý nghĩa thực tiễn cao, giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về tác động của chính sách chi trả DVMTR. Nghiên cứu cũng là nguồn tư liệu tham khảo cho sinh viên và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường.

II. Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế gắn với bảo vệ tài nguyên rừng thông qua việc tăng cường hiệu quả của chính sách chi trả DVMTR. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện cơ chế quản lý, nâng cao nhận thức của người dân, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo tồn rừng.

2.1. Phát triển bền vững

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển bền vững trong việc kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Các giải pháp được đề xuất nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa khai thác và bảo tồn tài nguyên rừng, hướng tới một nền kinh tế xanh.

2.2. Quản lý rừng bền vững

Một trong những giải pháp quan trọng là áp dụng các phương pháp quản lý rừng bền vững, bao gồm việc sử dụng hiệu quả các nguồn lực tự nhiên và tăng cường sự tham gia của cộng đồng địa phương trong công tác bảo vệ rừng.

III. Bảo Vệ Tài Nguyên Rừng

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá tác động của chính sách chi trả DVMTR đối với công tác bảo vệ tài nguyên rừng tại huyện Mộc Châu. Kết quả cho thấy chính sách này đã góp phần tích cực trong việc nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của rừng và thúc đẩy các hoạt động bảo tồn rừng.

3.1. Bảo tồn đa dạng sinh học

Chính sách chi trả DVMTR đã góp phần bảo vệ đa dạng sinh học thông qua việc khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ rừng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc bảo tồn các hệ sinh thái rừng là yếu tố then chốt trong việc duy trì tài nguyên thiên nhiên.

3.2. Chính sách môi trường

Nghiên cứu đề xuất các cải tiến trong chính sách môi trường để tăng cường hiệu quả của chính sách chi trả DVMTR. Các đề xuất bao gồm việc điều chỉnh mức chi trả, cải thiện cơ chế quản lý, và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái tài nguyên thiên nhiên ngày càng nghiêm trọng, việc bảo vệ và phát triển rừng trở thành nhiệm vụ cấp thiết của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, với diện tích tự nhiên hơn 107.000 ha và tỷ lệ che phủ rừng đạt khoảng 47,57%, là vùng trọng điểm trong công tác quản lý tài nguyên rừng và phát triển dịch vụ môi trường rừng (DVMTR). Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (chi trả DVMTR) được triển khai nhằm khuyến khích người dân và các tổ chức tham gia bảo vệ rừng, đồng thời cải thiện sinh kế cộng đồng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng công tác chi trả DVMTR tại huyện Mộc Châu trong giai đoạn 2019-2021, phân tích tác động của chính sách này đến các nguồn lực sinh kế của người dân, và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý bảo vệ rừng thông qua chi trả DVMTR. Nghiên cứu tập trung khảo sát tại ba xã tiêu biểu: Chiềng Sơn, Hua Păng và Chiềng Khừa, nhằm cung cấp số liệu cụ thể và phân tích sâu sắc về ảnh hưởng của chính sách đến các nguồn lực con người, tự nhiên, vật chất, tài chính và xã hội. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương trong việc phát triển bền vững tài nguyên rừng, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết khung sinh kế bền vững của DFID, trong đó sinh kế được cấu thành từ năm nguồn lực chính: vốn nhân lực, vốn tự nhiên, vốn vật chất, vốn tài chính và vốn xã hội. Mỗi nguồn lực đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển sinh kế cộng đồng, đặc biệt trong bối cảnh các chính sách bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng lý thuyết về chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) theo định nghĩa của Wunder Seven (2005), nhấn mạnh quan hệ tài chính giữa người sử dụng dịch vụ môi trường và người cung cấp dịch vụ nhằm khuyến khích bảo vệ và phát triển rừng. Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2017 cùng Nghị định 99/2010/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam cũng được sử dụng làm cơ sở pháp lý, xác định các loại dịch vụ môi trường rừng và cơ chế chi trả tương ứng. Các khái niệm chính bao gồm: giá trị sử dụng và phi sử dụng của rừng, dịch vụ môi trường rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng, và khung sinh kế bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của Chi nhánh Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Mộc Châu – Vân Hồ, Hạt Kiểm lâm huyện, phòng Nông nghiệp và PTNT, phòng Tài nguyên Môi trường, Chi cục Thống kê và các cơ quan liên quan. Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn sâu với 30 hộ gia đình hưởng lợi từ chính sách chi trả DVMTR tại 6 thôn thuộc 3 xã nghiên cứu, cùng thảo luận nhóm với 15 người tham gia ở mỗi xã, bao gồm hộ nghèo, phụ nữ và cán bộ quản lý rừng cộng đồng. Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện về địa lý và đặc điểm kinh tế xã hội. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh và lượng hóa mức độ hài lòng dựa trên thang điểm 1-10, tương ứng với mức không hài lòng, hài lòng và rất hài lòng. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Excel, trình bày qua bảng biểu và biểu đồ để minh họa các kết quả chính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng chi trả DVMTR tại huyện Mộc Châu: Diện tích rừng được chi trả DVMTR biến động từ khoảng 37.234 ha năm 2019 lên 42.853 ha năm 2021, với sự gia tăng chủ yếu do rừng trồng được khép tán đủ tiêu chuẩn. Số hộ tham gia cung cấp dịch vụ môi trường rừng là gần 4.000 hộ, trong đó xã Tân Lập có số hộ tham gia đông nhất với 534 hộ. Tổng kinh phí chi trả hàng năm dao động từ khoảng 12 tỷ đến 13 tỷ đồng, đơn giá chi trả trung bình năm 2019 là 402.818 đồng/ha, giảm xuống 284.457 đồng/ha năm 2020 và tăng nhẹ lên 319.000 đồng/ha năm 2021.

2. Tác động đến nguồn lực con người: Chính sách chi trả DVMTR đã nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ rừng, tăng cường kỹ năng và việc làm liên quan đến quản lý rừng. Khoảng 57% lao động trong độ tuổi đã được đào tạo, góp phần cải thiện chất lượng nguồn nhân lực trong cộng đồng.

3. Tác động đến nguồn lực tự nhiên: Diện tích và chất lượng rừng được cải thiện rõ rệt, tỷ lệ che phủ rừng tăng lên 48,4% năm 2020. Chính sách góp phần giảm thiểu xói mòn đất và bảo vệ nguồn nước, đồng thời duy trì đa dạng sinh học tại các khu vực rừng đặc dụng.

4. Tác động đến nguồn lực tài chính và vật chất: Thu nhập bình quân của các hộ tham gia chi trả DVMTR tăng lên, với tổng số tiền chi trả trên 13 tỷ đồng mỗi năm hỗ trợ sinh kế. Cơ sở hạ tầng như đường giao thông, điện nước và các công trình công cộng cũng được cải thiện nhờ nguồn lực từ chính sách.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy chính sách chi trả DVMTR tại Mộc Châu đã tạo ra tác động tích cực đa chiều đến sinh kế cộng đồng và bảo vệ tài nguyên rừng. Việc tăng diện tích rừng được chi trả và số hộ tham gia phản ánh sự lan tỏa và hiệu quả của chính sách trong việc huy động cộng đồng tham gia bảo vệ rừng. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, như mô hình FONAFIFO tại Costa Rica hay FONAG tại Ecuador, chính sách tại Mộc Châu cũng đã góp phần nâng cao giá trị kinh tế và môi trường của rừng, đồng thời hỗ trợ giảm nghèo bền vững. Tuy nhiên, sự biến động đơn giá chi trả và nguồn thu quỹ còn phụ thuộc vào các yếu tố khách quan như thời tiết và dịch bệnh, ảnh hưởng đến tính ổn định của chính sách. Ngoài ra, hạn chế về nguồn lực con người chuyên môn và các khó khăn trong việc xác định diện tích rừng đủ điều kiện chi trả cũng là những thách thức cần được giải quyết. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động diện tích rừng chi trả, biểu đồ đơn giá chi trả theo năm và bảng phân tích mức độ hài lòng của cộng đồng đối với từng nguồn lực sinh kế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý quỹ và cộng đồng: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý chi trả DVMTR, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý rừng, nhằm nâng cao hiệu quả công tác chi trả. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là Chi nhánh Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng huyện phối hợp với các cơ quan đào tạo.

2. Hoàn thiện hồ sơ pháp lý và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, rừng: Hỗ trợ kinh phí và thủ tục cấp giấy chứng nhận cho các chủ rừng, đặc biệt là các diện tích rừng chưa được giao hoặc chưa có giấy tờ hợp pháp, nhằm đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của chủ rừng. Thời gian thực hiện trong 2 năm, chủ thể là UBND huyện và các xã liên quan.

3. Ổn định và nâng cao nguồn thu cho quỹ chi trả DVMTR: Đa dạng hóa nguồn thu từ các dịch vụ môi trường rừng, tăng cường thu hút đầu tư và hợp tác với các doanh nghiệp, đồng thời xây dựng cơ chế điều chỉnh đơn giá chi trả phù hợp với biến động thị trường và điều kiện thực tế. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là Chi nhánh Quỹ và Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh.

4. Tăng cường giám sát, quản lý và minh bạch trong sử dụng kinh phí chi trả: Xây dựng quy định rõ ràng về quản lý, sử dụng tiền chi trả DVMTR tại cộng đồng, đồng thời thiết lập hệ thống giám sát và báo cáo minh bạch để nâng cao hiệu quả và niềm tin của người dân. Thời gian thực hiện trong 1 năm, chủ thể là UBND huyện, các tổ chức cộng đồng và các cơ quan chức năng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp số liệu thực tiễn và phân tích tác động của chính sách chi trả DVMTR, giúp xây dựng và điều chỉnh chính sách phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức cộng đồng: Thông tin về hiệu quả và khó khăn trong thực hiện chi trả DVMTR hỗ trợ các tổ chức trong việc thiết kế chương trình hỗ trợ, nâng cao năng lực và vận động cộng đồng tham gia bảo vệ rừng.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý tài nguyên rừng, môi trường: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, khung lý thuyết và thực trạng quản lý tài nguyên rừng tại vùng núi phía Bắc Việt Nam.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực lâm nghiệp và dịch vụ môi trường: Hiểu rõ cơ chế chi trả và tác động của chính sách giúp doanh nghiệp tham gia hiệu quả vào các dự án bảo vệ rừng, phát triển bền vững và kinh doanh dịch vụ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng là gì?
   Chi trả DVMTR là cơ chế tài chính trong đó người sử dụng dịch vụ môi trường rừng trả tiền cho người cung cấp dịch vụ nhằm khuyến khích bảo vệ và phát triển rừng, đảm bảo cung cấp các dịch vụ môi trường như bảo vệ nguồn nước, đa dạng sinh học và giảm phát thải khí nhà kính.

2. Tác động chính của chính sách chi trả DVMTR đến cộng đồng tại Mộc Châu là gì?
   Chính sách đã nâng cao nhận thức bảo vệ rừng, tăng thu nhập cho gần 4.000 hộ tham gia, cải thiện cơ sở hạ tầng và góp phần tăng tỷ lệ che phủ rừng lên gần 48,4% năm 2020, đồng thời hỗ trợ giảm nghèo bền vững.

3. Những khó khăn chính trong thực hiện chi trả DVMTR tại Mộc Châu là gì?
   Bao gồm việc chưa hoàn thiện hồ sơ pháp lý cho hơn 5.000 ha rừng chưa giao, khó khăn trong xác định diện tích rừng đủ điều kiện chi trả, nguồn lực cán bộ quản lý còn hạn chế và biến động nguồn thu quỹ do yếu tố khách quan như dịch bệnh.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả chi trả DVMTR tại địa phương?
   Cần tăng cường đào tạo cán bộ, hoàn thiện pháp lý đất rừng, đa dạng hóa nguồn thu quỹ, ổn định đơn giá chi trả và minh bạch trong quản lý, sử dụng kinh phí chi trả nhằm tạo niềm tin và động lực cho cộng đồng.

5. Chính sách chi trả DVMTR có thể áp dụng cho những loại dịch vụ môi trường nào?
   Tại Việt Nam, chính sách tập trung chi trả cho ba loại dịch vụ chính: giảm nhẹ biến đổi khí hậu (hấp thụ và lưu giữ cacbon), bảo tồn đa dạng sinh học và phòng hộ đầu nguồn, phù hợp với quy định tại Nghị định 99/2010/NĐ-CP.

Kết luận

• Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại huyện Mộc Châu đã góp phần nâng cao tỷ lệ che phủ rừng lên khoảng 48,4% và cải thiện sinh kế cho gần 4.000 hộ dân tham gia.
• Diện tích rừng được chi trả DVMTR tăng từ khoảng 37.234 ha năm 2019 lên 42.853 ha năm 2021, với tổng kinh phí chi trả hàng năm dao động trên 12 tỷ đồng.
• Chính sách tác động tích cực đến năm nguồn lực sinh kế: nhân lực, tự nhiên, vật chất, tài chính và xã hội, góp phần phát triển bền vững cộng đồng địa phương.
• Hạn chế chính gồm chưa hoàn thiện pháp lý đất rừng, nguồn lực quản lý còn yếu và biến động nguồn thu quỹ do các yếu tố khách quan.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm nâng cao năng lực quản lý, hoàn thiện pháp lý, đa dạng hóa nguồn thu và minh bạch trong quản lý kinh phí nhằm nâng cao hiệu quả chính sách trong giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan quản lý và cộng đồng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động chính sách để điều chỉnh phù hợp. Độc giả và nhà nghiên cứu quan tâm có thể liên hệ với Chi nhánh Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Mộc Châu để nhận thêm dữ liệu và hỗ trợ chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở của vấn đề nghiên cứu 1. Một số khái niệm 1. Giá trị của rừng Theo quan điểm của Nghị định thư Kyoto, “rừng là hệ sinh thái có diện tích tối thiểu 0,05-1,00 ha; tỷ lệ che phủ tầng tán tối thiểu 10-30%; chiều cao cây cối tối thiểu 2-5m” [UNFCCC, 2001].

Ở đây, định nghĩa này hệ sinh thái được hiểu là một tập hợp quần thể năng động có một chức năng chung của các loài động vật, thực vật và cộng đồng các chất vi sinh vật cùng môi trường xung quanh chúng. Trên thế giới, mỗi quốc gia cũng có định nghĩa riêng về rừng. Quan trọng hơn cả là làm sao để định nghĩa của mỗi nước nhất quán theo không gian, thời gian và không mâu thuẫn với định nghĩa của Nghị định thư Kyoto. Luật Bảo vệ và phát triển rừng của Việt Nam 2004 đã đưa ra định nghĩa “Rừng là một hệ sinh thái bao gồm các loài thực vật rừng, động vật rừng, nấm, vi sinh vật, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó thành phần chính là một hoặc một số loài cây thân gỗ, tre, nứa, cây họ cau có chiều cao được xác định theo hệ thực vật trên núi đất, núi đá, đất ngập nước, đất cát hoặc hệ thực vật đặc trưng khác; diện tích liên vùng từ 0,3 ha trở lên; độ tàn che từ 0,1 trở lên” (Theo Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2017, 2017).

Quan niệm khác với trước đây, lợi ích kinh tế của rừng đã vượt xa giá trị của các sản phẩm hữu hình do rừng tạo ra để phục vụ cho nhu cầu đời sống, sản xuất và buôn bán của con người. Tổng giá trị kinh tế (gỗ, gủi, LSNG, dịch vụ MTR….) của rừng được phân thành giá trị sử dụng và giá trị phi sử dụng. h 5 Giá trị sử dụng bao gồm những lợi ích thu được từ việc sử dụng nguồn tài nguyên rừng, đó là: giá trị sử dụng trực tiếp, giá trị sử dụng gián tiếp và giá trị tùy chọn. Giá trị sử dụng trực tiếp bao gồm các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ mà rừng trực tiếp cung cấp, chúng ta có thể tính được giá cả cũng như khối lượng trên thị trường.

Giá trị sử dụng gián tiếp bao gồm những giá trị chủ yếu dựa trên những chức năng của hệ sinh thái, mang ý nghĩa về mặt sinh thái và môi trường. Nói cách khác, giá trị sử dụng gián tiếp bao gồm giá trị các dịch vụ do rừng tạo ra và được nhiều người, thậm chí là cả xã hội cộng đồng cùng hưởng lợi (điều tiết nguồn nước, chống xói mòn, bảo vệ đất, hấp thụ và lưu giữ các bon, cảnh quan, vẻ đẹp thiên nhiên, đa dạng sinh học…). Giá trị tùy chọn bao gồm lượng mà mỗi cá nhân sẵn sàng chi trả để bảo tồn nguồn lực hoặc một phần nguồn lực của rừng để sử dụng cho tương lai. Giá trị này có được từ nhận thức, lựa chọn của con người đặt ra trong hệ sinh thái nói chung.

Giá trị phi sử dụng hay gọi là giá trị không sử dụng hoặc giá trị chưa sử dụng của rừng bao gồm những giá trị sử dụng tiềm năng có thể được phát hiện và sử dụng về sau. Hiểu được các giá trị này sẽ làm thay đổi được nhận thức của con người về vai trò và giá trị kinh tế của rừng tốt hơn, đặc biệt là giá trị sử dụng gián tiếp của rừng được coi là điểm then chốt hình thành REDD. (Theo MT Việt Nam, 2016 http://moitruongviet.vn/dich-vu-moi-truong-rung/). Dịch vụ môi trường rừng Có nhiều cách hiểu về dịch vụ môi trường rừng, cần thống nhất cách hiểu về môi trường rừng.

Điều 3, Nghị định 99/2010/NĐ-CP ngày 24/9/2010 của Chính Phủ về chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (Nghị định h 6 99/2010/NĐ-CP) đã nêu rõ: “Môi trường rừng bao gồm các hợp phần của hệ sinh thái rừng: thực vật, động vật, vi sinh vật, nước, đất, không khí, cảnh quan thiên nhiên. Môi trường rừng bao gồm các giá trị sử dụng đối với nhu cầu của con người và xã hội, gọi là giá trị sử dụng của môi trường rừng, gồm: bảo vệ đất, phòng hộ ven biển, điều tiết nguồn nước, phòng chống thiên tai, phòng hộ đầu nguồn, đa dạng sinh học, du lịch, hấp thụ và lưu giữ các bon, nơi cư trú và sinh sản của các loài sinh vật, gỗ và lâm sản khác” (theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP của Chính phủ). Khái niệm hiện nay trên thế giới về “dịch vụ môi trường”: chưa có một định nghĩa chuẩn nào về dịch vụ môi trường. Vì thế, để hiểu một cách gần gũi, dịch vụ môi trường là lợi ích mà tự nhiên có thể mang lại cho cộng đồng, các hộ gia đình và nền kinh tế.

UNFCCC đã định nghĩa và phân loại các dịch vụ môi trường được chia thành 4 nhóm: cung cấp, điều tiết, văn hóa và hỗ trợ. Dịch vụ môi trường rừng là bộ phận quan trọng bậc nhất của dịch vụ môi trường. Môi trường rừng là môi trường do rừng tạo ra cho xã hội và tự nhiên. Nó là loại môi trường có tầm quan trọng không thể thay thế trong hệ sinh thái chung.

Nghị định 99/2010/NĐ-CP ngày 24/9/2010, Điều 3 đã nêu rõ: “Dịch vụ môi trường rừng là việc cung ứng các giá trị sử dụng của môi trường rừng để đáp ứng các nhu cầu của xã hội và đời sống của nhân dân”. Dịch vụ môi trường thuộc loại dịch vụ tổng hợp bao gồm nhiều loại dịch vụ cụ thể. Nghị định 99/2010/NĐ-CP theo điều 4, các loại dịch vụ môi trường rừng gồm: i) Bảo vệ đất, chống xói mòn và bồi lấp lòng hồ, lòng sông, lòng suối; ii) Điều tiết và sản sinh nguồn nước cho sản xuất và đời sống xã hội, iii) Hấp thụ và tích luỹ các bon của rừng, giảm khí thải gây hiệu rứng nhà kính bằng các biện pháp ngăn chặn suy thoái rừng, giảm diện tích rừng và phát triển bền h 7 vững; iv) Bảo vệ cảnh quan tự nhiên và bảo tồn ĐDSH các hệ sinh thái rừng phục vụ cho dịch vụ du lịch; Dịch vụ cung ứng bãi đẻ, nguồn thức ăn và con giống tự nhiên, sử dụng nguồn nước từ rừng phục vụ nuôi trồng thủy sản (theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP). Rõ ràng, dịch vụ REDD thuộc nhóm thứ 3 trong hệ thống phân loại DVMTR theo Nghị định trên của Chính phủ.

Hiện nay, chi trả DVMTR đang được triển khai chi trả cho ba loại dịch vụ môi trường gồm giảm nhẹ biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học và phòng hộ đầu nguồn.Mức chi trả DVMTR ở các quốc gia rất khác nhau, tùy thuộc vào nhận thức, năng lực thể chế, nguồn lực ngân sách nhà nước và năng lực chi trả. Khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất lâm nghiệp thì khó có thể tính được chính xác những gì bị mất đi về mặt môi trường. Chi trả DVMTR là một loại hàng hóa công cộng vì mang trong nó đầy đủ hai tính chất là không thể phân chia và không thể loại trừ. Nếu tiếp cận theo quan điểm chính sách mới, các DVMTR là hữu ích và có thể xác định được lợi ích, giá trị của nó để thiết lập cơ chế chi trả DVMTR.

DVMTR có thể đo đếm kết quả và xác định được người hưởng lợi dịch vụ nên có thể xác lập được cơ chế chi trả theo nguyên tắc thị trường (theo UNEP, 2005). Từ đó, khái niệm “Chi trả DVMTR” đã ra đời và từng bước được áp dụng ở các nước, tạo hiệu quả rất tốt về chính sách công và huy động nguồn lực tài chính mang lợi ích cho cộng đồng nói chung và đồng bào dân tộc miền núi nói riêng. Chi trả dịch vụ môi trường rừng “Chi trả DVMTR” là quan hệ tài chính tương đối mới trên thế giới, bắt nguồn từ quan điểm chính sách về “dịch vụ môi trường”. Khi đó, các hệ sinh thái, trong đó có hệ sinh thái rừng, có vai trò cung cấp các dịch vụ có tác dụng đảm bảo sự trong lành về môi trường, hơn thế còn đảm bảo sản xuất và sức khỏe của con người, thông qua các tác động tích cực và đa dạng như phòng h 8 hộ đầu nguồn, điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước, tạo điều kiện phát triển du lịch, phòng chống dịch bệnh, văn hóa và cải tạo đất… Ngày nay, định nghĩa về chi trả DVMTR được nhiều nhà khoa học trên thế giới chấp thuận là định nghĩa của Wunder Seven.

Theo ông, “ Chi trả dịch vụ môi trường rừng là quá trình giao dịch tự nguyện được thực hiện bởi ít nhất một người mua và một người bán dịch vụ môi trường rừng, khi và chỉ khi người bán đảm bảo cung cấp dịch vụ môi trường rừng đó một cách hợp lý” (theo Wunder Seven, 2005). Tác giả Land-Mils và Porras (2002), Simpson và Sedjo (1996), cho rằng chi trả DVMTR là cách tiếp cận để khuyến khích các chủ quản lý rừng cung cấp DVMTR tốt hơn. Chi trả DVMTR giúp đền bù cho những người cung cấp DVMTR hoặc khuyến khích những người chưa quan tâm tham gia bảo vệ và phát triển rừng tham gia. Nghị định 99/2010/NĐ-CP đã đưa ra cách hiểu về chi trả DVMTR: “Là quan hệ cung ứng và chi trả giữa bên sử dụng dịch vụ môi trường trả tiền cho bên cung ứng dịch vụ”.

Rõ ràng, chi trả DVMTR là một quan hệ tài chính mới cho một loại hình dịch vụ công cộng là dịch vụ môi trường rừng. Giao dịch này bao gồm các yếu tố cơ bản như đối tượng phải chi trả (người sử dụng dịch vụ), đối tượng được chi trả (chủ rừng), loại dịch vụ chi trả, hình thức và nguyên tắc chi trả… Để có thể thực hiện chi trả DVMTR, trước hết phải đánh giá được giá trị của dịch vụ này (lượng hoá được). Thứ nhất, còn nhiều người chưa hiểu được giá trị của sinh thái rừng, đặc biệt là những người còn đang chịu cảnh đói khổ, nguồn sống đang phụ thuộc vào rừng. Bên cạnh đó, một số người dân có cuộc sống khá hơn chỉ vì muốn tối đa hóa lợi nhuận nên chỉ nghĩ tới lợi ích trước mắt mà không nghĩ tới lợi ích lâu dài bền vững.

Thứ hai, việc đánh giá giá trị DVMTR sẽ cho phép các nhà tài chính phân tích chi phí và lợi ích để so sánh cái được và cái mất trong việc bảo vệ hay hủy hoại môi trường rừng, khi đó đưa ra các căn cứ để các nhà hoạch định chính sách và h 9 những nhà quản lý môi trường ra những quyết định đúng đắn. Mọi người khi đã hiểu về nghĩa vụ của toàn xã hội đối với các hoạt động bảo tồn hệ sinh thái rừng thì triển khai dễ dàng.