CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN VE PHAT TRIEN CÔNG NGHIỆP SAN XUẤT VAT LIEU XÂY DUNG THEO HUONG BEN VUNG 1. Khái niệm và vai trò của phat triển công nghiệp sản xuat vật liệu xây dựng theo hướng bền vững 1. Các khái niệm cơ bản 1.1 Khai niệm vật liệu xây dựng Vật liệu xây dựng là sản phẩm có nguồn gốc hữu cơ, vô cơ, kim loại được sử dụng để tạo nên công trình xây dựng, trừ các trang thiết bị điện. Khải niệm công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng Công nghiệp là một bộ phận của nên kinh tế, là lĩnh vực sản xuất hàng hoá vật chất mà sản phẩm được “chế tạo, chế biến” cho nhu cầu tiêu dùng hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh tiếp theo.
Đây là hoạt động kinh tế, sản xuất quy mô lớn, được sự hỗ trợ thúc day mạnh mẽ của các tiễn bộ về công nghệ, khoa học vả kỹ thuật. Một nghĩa rất phố thông khác của công nghiệp là "hoạ động kinh tế quy mô lớn, sản phẩm (có thể là phi vật thé) tạo ra trở thành hàng hóa". Theo nghĩa này, những hoạt động kinh tế chuyên sâu khi đạt được một quy mô nhất định sẽ trở thành một ngành công nghiệp, ngành kinh tế như: công nghiệp phần mềm máy tính, công nghiệp điện ảnh, công nghiệp giải trí, công nghiệp thời trang, công nghiệp báo chí, v.wikipedia) Dựa trên khái niệm về công nghiệp và khái niệm về vật liệu xây dung. Tác giả đưa ra khái niệm vê công nghiệp sản xuât vật liệu xây dựng như sau: 16 Công nghiệp sản xuất vật liệu xdy dung, là một bộ phận cua nên kinh tế, là lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng mà sản phẩm được chế tạo, chế biến cho nhu cau của ngành xây dựng.
Đây là hoạt động kinh tế sản xuất có quy mô lớn, được sự hỗ trợ thúc day mạnh mẽ cua các tiễn bộ về công nghệ, khoa học và kỹ thuật. Khai niệm về phát triển bên vững Phát triển bền vững là một khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển về mọi mặt trong hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự tiếp tục phát triển trong tương lai xa. Khái niệm này hiện đang là mục tiêu hướng tới nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia sẽ dựa theo đặc thù kinh tế, xã hội, địa lý, văn hoá. riêng để hoạch định chiến lược phù hợp nhất với quốc gia đó.
Thuật ngữ "phát triển bền vững" xuất hiện lần đầu tiên vào năm 1980 trong ấn phâm Chiến lược bảo ton Thế giới (công bỗ bởi Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên Quốc tế - IUCN) với nội dung rất đơn giản: "Sự phát triển của nhân loại không thé chi chú trọng tới phát triển kinh tế mà còn phải tôn trọng những nhu cầu tat yếu của xã hội và sự tác động đến môi trường sinh thái hoc". Khái niệm này được phổ biến rộng rãi vào năm 1987 nhờ Báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Future) của Uy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Ủy ban Brundtland). Báo cáo này ghi rõ: Phát triển bền vững là “sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cẩu của các thé hệ tương lai. N6i cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ.
Dé đạt được điều này, tat cả các thành phan kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội. phải bắt tay nhau thực hiện nham mục dich dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trường. 17 Sau đó, năm 1992, tai Rio de Janeiro, các đại biểu tham gia Hội nghị về Môi trường và Phát triển của Liên hiệp quốc đã xác nhận lại khái niệm này, và đã gửi đi một thông điệp rõ ràng tới tất cả các cấp của các chính phủ về sự cấp bách trong việc day mạnh sự hòa hợp kinh tế, phát triển xã hội cùng với bảo vệ môi trường. Năm 2002, Hội nghị thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững (còn gọi là Hội nghị Rio +10 hay Hội nghị thượng đỉnh Johannesburg) nhóm họp tại Johannesburg, Cộng hòa Nam Phi với sự tham gia của các nhà lãnh đạo cũng như các chuyên gia về kinh tế, xã hội và môi trường của gần 200 quốc gia đã tổng kết lại kế hoạch hành động về phát triển bền vững 10 năm qua và đưa ra các quyết sách liên quan tới các vấn đề về nước, năng lượng, sức khỏe, nông nghiệp và sự đa dang sinh thai.
Theo Tổ chức ngân hàng phát triển Châu Á (ADB): “Phát triển bền vững là một loại hình phát triển mới, lồng ghép quá trình sản xuất với bảo tồn tài nguyên và nâng cao chất lượng môi trường. Phát triển bền vững cần phải đáp ứng các nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không phương hại đến khả năng của chúng ta đáp ứng các nhu cầu của thế hệ trong tương lai”. Hội nghị thượng đỉnh Trái đất về môi trường và phát triển tổ chức tại Rio de Janeiro (Braxin) năm 1992 và Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển bền vững tổ chức Johannesburg (cộng hoà Nam Phi) năm 2002 đã xác định: Phát triển bên vững là quá trình có kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa 3 mặt của sự phát triển, gôm: Phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vé môi truong. Ba van đề tru cột của phát triển bền vững đó là: Phát triển kinh tế: nhất là tăng trưởng kinh tế Phát triển xã hội: nhất là thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, xoá đói giảm nghèo và giải quyêt việc làm 18 - Bảo vệ môi trường: nhất là xử lý, khắc phục ô nhiễm, phục hồi và cải thiện chất lượng môi trường, phòng chống cháy và chặt phá rừng, khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên.
Nếu phân tích kỹ hơn thì giữa phát triển truyền thống và PTBV có hàng loạt điểm khác biệt có tính chất nguyên tắc (Bang 1. Từ sự phát triển đến phát triển bền vững Tiêu chí Từ phát triển Đền phát triển bên vững Trụ cột Kinh tế (xã hội) Hài hòa kinh tế - xã hội - moi trường Trung tam Của cai vật chat/ hang hóa | Con người Điều kiện cơ bản Tài nguyên thiên nhiên Tài nguyên con người Chủ thê quản lý Một chủ thê (Nhà nước) Nhiều chủ thể Quan hệ với tự nhiên Khai thac/Cai tạo tự nhiên Bảo tồn/ Sử dụng hợp lý tự nhiên Giới Nam quyên Bình đăng nam, nữ Tính chât Kinh tê truyên thông Kinh tê trí thức Cách tiêp cận Đơn ngảành/liên ngảnh | Liên ngành cao thấp 1. Khái niệm phát triển công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng theo hướng bên vững Tiếp thu có chọn lọc khái niệm phát triển bền vững nói chung và các khái niệm đã có; khái niệm về vật liệu xây dựng, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng tác giả đưa ra khái niệm phát triển công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng theo hướng bền vững như sau: Phát triển công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng theo hướng bên vững là sự phát triển của công nghiệp trong lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng nhằm đáp ứng các nhu cau hiện tại nhưng không làm ảnh hưởng đến khả năng phát triển trong tương lai, là sự phát triển kết hợp hài hoà giữa phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất vật liệu xây dựng. Vai trò của phát triển công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng theo hướng bền vững 1.
Vai trò của phát triển công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng theo hướng bên vững đổi với kinh tế. Nghia là đạt sự tăng trưởng ôn định, đáp ứng được yêu cầu nâng cao đời sống của nhân dân, tránh được sự suy thoái hoặc đình trệ trong tương lai, tránh dé lại gánh nặng nợ nan cho thế hệ mai sau. Vai trò này đối với phát triển bền vững công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng được cụ thể hơn: Một là, trong quá trình công nghiệp hoá đất nước, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng là ngành có đóng góp vượt trội vào tăng trưởng kinh tế so với các nganh khác, đặc biệt là so với nông nghiệp. Hai là, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng có vai trò to lớn đối với quá trình chuyền dịch cơ cau kinh tế của đất nước theo hướng CNH, HĐH.
Vai trò của phát triển công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng theo hướng bên vững đổi với xã hội Một là, sự phát triển của công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng tạo điều kiện để thu hút lực lượng lao động dư thừa trong nông nghiệp vào các ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng. Hai là, sự phát triển của công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng gắn liền với quá trình đô thị hoá và phân bố lại dân cư và lao động. Việc phân bố lại được thực hiện theo hướng: tỷ trọng dân cư và lao động khu vực nông thôn giảm dần, tỷ trọng dân cư và lao động trong khu vực đô thị tăng dần; tỷ trọng lao động trong nông nghiệp giảm dần và tỷ trọng lao động trong công nghiệp và dịch vụ tăng dần. Ba là, phân bố công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng trên không gian lãnh thô một cách hợp lý tạo điều kiện khai thác được tiềm năng, thế mạnh của từng vùng tạo điều kiện phát triển kinh tế vùng.
Nhờ đó, việc huy động 20 các nguồn lực tại chỗ, đặc biệt là lực lượng lao động của vùng tham gia vào hoạt động kinh tế, đã tạo việc làm, tăng thu nhập, rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng. Vai trò của phát triển công nghiệp sản xuất vật liệu xây theo hướng bên vững đối với tài nguyên môi trường. Khoa hoc công nghệ phát triển đã mang đến cho công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng sản xuất ra những thiết bị, sản phẩm, công nghệ tiết kiệm tài nguyên, thân thiện hơn với môi trường và góp phần xử lý tình trạng ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng cũng là ngành gây ra phát thải nhiều nhất: phát thải từ một bộ phận của tài nguyên thiên nhiên không được sử dụng trong quá trình khai thác và chế biến các sản phẩm vật liệu xây dựng.
Mặt khác, do công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng là ngành sản xuất có quy mô tiêu thụ nguồn lực đầu vào rất lớn, nên mức độ phát thải cũng hết sức lớn và trong đó chứa đựng nhiều chất độc hại.