Luận Văn Thạc Sĩ Về Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Trong Kinh Tế Thị Trường

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích phát triển các hợp tác xã nông nghiệp trong kinh tế thị trường, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Đoàn Thị Tâm
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Ngoại Thành Hà Nội Trong Kinh Tế Thị Trường
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP TRONG KINH TẾ THỊ TRƯỜNG - ĐẶC ĐIỂM, NGUYÊN TẮC VÀ TÍNH ĐẶC THÙ
• 1.1. Tính tất yếu khách quan của việc phát triển hợp tác xã trong kinh tế thị trường
• 1.2. Đặc điểm của hợp tác xã trong kinh tế thị trường
• 1.3. Những nguyên tắc cơ bản của hợp tác xã
• 1.3.1. Nguyên tắc tự nguyện
• 1.3.2. Nguyên tắc dân chủ, bình đẳng và công khai
• 1.3.3. Nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi
• 1.3.4. Nguyên tắc hợp tác và phát triển cộng đồng
• 1.4. Những nét đặc thù của hợp tác nông nghiệp trong kinh tế thị trường
• 1.5. Kinh nghiệm phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở một số nước
• 1.5.1. Phong trào hợp tác xã ở Nhật Bản
• 1.5.2. Phong trào hợp tác xã ở Thái Lan
• 1.5.3. Phong trào hợp tác xã ở Trung Quốc
• 1.5.4. Phong trào hợp tác xã ở Mỹ
• 1.5.5. Những kinh nghiệm phát triển hợp tác xã trong nông nghiệp có thể vận dụng vào nước ta
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP Ở NGOẠI THÀNH HÀ NỘI
• 2.1. Sơ lược về quá trình phát triển hợp tác xã nông nghiệp Hà Nội
• 2.2. Tình hình hợp tác xã nông nghiệp ngoại thành Hà Nội
• 2.2.1. Số hợp tác xã bị giải thể
• 2.2.2. Số hợp tác xã chuyển đổi theo Luật
• 2.2.3. Các hợp tác xã thành lập mới
• 2.3. Đánh giá chung thành tựu và hạn chế của các hợp tác xã nông nghiệp ngoại thành Hà Nội
• 2.3.1. Thành tựu và nguyên nhân
• 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP NGOẠI THÀNH HÀ NỘI
• 3.1. Phương hướng phát triển hợp tác xã nông nghiệp ngoại thành Hà Nội
• 3.1.1. Phát triển hợp tác xã phải dựa trên cơ sở tôn trọng tính tự chủ của kinh tế nông hộ, cần phải kết hợp đúng đắn giữa lợi ích cá nhân, hộ nông dân với lợi ích tập thể, biết khơi dậy động lực cá nhân, hộ nông dân để phục vụ cho lợi ích cộng đồng
• 3.1.2. Tiếp tục củng cố, đổi mới hợp tác xã hiện có và xây dựng hợp tác xã mới phù hợp với yêu cầu của kinh tế thị trường
• 3.1.3. Phát triển các hợp tác xã nông nghiệp theo hướng đa dạng hoá các ngành nghề, lĩnh vực phù hợp với thực tế của từng địa bàn cụ thể
• 3.1.4. Phát triển hợp tác xã phải đặt trong bối cảnh nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, bên cạnh đó phải có sự hỗ trợ của Nhà nước
• 3.2. Giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp ngoại thành Hà Nội
• 3.2.1. Nâng cao nhận thức của tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể và nhân dân đối với quá trình đổi mới, phát triển các hợp tác xã nông nghiệp
• 3.2.2. Quan tâm hơn nữa đến công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cho hợp tác xã nông nghiệp
• 3.2.3. Hỗ trợ vốn sản xuất kinh doanh cho phát triển hợp tác xã nông nghiệp
• 3.2.4. Tổ chức tốt khâu cung ứng đầu vào và tiêu thụ sản phẩm đầu ra cho các hợp tác xã nông nghiệp
• 3.2.5. Giải quyết những vấn đề tồn đọng về tài sản, vốn của các hợp tác xã
• 3.2.6. Tăng cường hơn nữa công tác khuyến nông trong các hợp tác xã nông nghiệp
• 3.2.7. Củng cố và nhân rộng từng bước những mô hình hợp tác xã nông nghiệp tiên tiến
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Ngoại Thành Hà Nội

Hợp tác xã nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế thị trường tại ngoại thành Hà Nội. Sự chuyển mình từ mô hình hợp tác xã kiểu cũ sang kiểu mới đã tạo ra nhiều cơ hội và thách thức cho nông dân. Việc phát triển hợp tác xã không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn góp phần cải thiện đời sống cho xã viên. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, hợp tác xã cần phải đổi mới để thích ứng với yêu cầu của thị trường.

1.1. Định Nghĩa Hợp Tác Xã Nông Nghiệp

Hợp tác xã nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể, nơi các xã viên tự nguyện góp vốn và sức lực để phát triển sản xuất. Mô hình này không chỉ giúp tăng cường sức mạnh tập thể mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp.

1.2. Vai Trò Của Hợp Tác Xã Trong Kinh Tế Thị Trường

Hợp tác xã nông nghiệp giúp nông dân giảm thiểu rủi ro, tăng cường khả năng cạnh tranh và nâng cao chất lượng sản phẩm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường ngày càng khắc nghiệt.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp

Mặc dù hợp tác xã nông nghiệp đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu vốn, quản lý yếu kém và sự cạnh tranh từ các mô hình sản xuất khác đang gây khó khăn cho sự phát triển bền vững của hợp tác xã.

2.1. Thiếu Vốn Đầu Tư Cho Hợp Tác Xã

Nhiều hợp tác xã gặp khó khăn trong việc huy động vốn đầu tư, dẫn đến việc không thể mở rộng sản xuất hoặc cải tiến công nghệ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của họ trên thị trường.

2.2. Quản Lý Kém Trong Hợp Tác Xã

Quản lý yếu kém là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự thất bại của nhiều hợp tác xã. Việc thiếu kỹ năng quản lý và lãnh đạo có thể làm giảm hiệu quả hoạt động và sự hài lòng của xã viên.

III. Phương Pháp Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp Hiệu Quả

Để phát triển hợp tác xã nông nghiệp một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và tăng cường đào tạo cho xã viên. Việc xây dựng các mô hình hợp tác xã kiểu mới, linh hoạt và thích ứng với thị trường là rất cần thiết.

3.1. Đào Tạo Kỹ Năng Quản Lý Cho Xã Viên

Đào tạo kỹ năng quản lý cho xã viên là một yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào quản lý tài chính, marketing và phát triển sản phẩm.

3.2. Xây Dựng Mô Hình Hợp Tác Xã Kiểu Mới

Mô hình hợp tác xã kiểu mới cần linh hoạt và có khả năng thích ứng với thị trường. Việc áp dụng công nghệ thông tin và các phương pháp sản xuất hiện đại sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hợp Tác Xã Nông Nghiệp

Nhiều hợp tác xã nông nghiệp tại ngoại thành Hà Nội đã áp dụng thành công các mô hình sản xuất mới, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế. Các sản phẩm nông sản từ hợp tác xã không chỉ đáp ứng nhu cầu thị trường nội địa mà còn hướng tới xuất khẩu.

4.1. Mô Hình Hợp Tác Xã Thành Công

Một số hợp tác xã đã thành công trong việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nông sản của mình. Điều này không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm mà còn nâng cao uy tín của hợp tác xã trên thị trường.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hợp Tác Xã

Nghiên cứu cho thấy rằng hợp tác xã nông nghiệp có thể tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm nông sản lên đến 30%. Điều này chứng tỏ rằng hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông thôn.

V. Kết Luận Về Phát Triển Hợp Tác Xã Nông Nghiệp

Phát triển hợp tác xã nông nghiệp là một yếu tố then chốt trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện đời sống cho nông dân. Để đạt được điều này, cần có sự hỗ trợ từ chính sách của nhà nước và sự tham gia tích cực của xã viên.

5.1. Tương Lai Của Hợp Tác Xã Nông Nghiệp

Tương lai của hợp tác xã nông nghiệp phụ thuộc vào khả năng thích ứng với thị trường và sự đổi mới trong quản lý. Việc xây dựng các chính sách hỗ trợ hợp lý sẽ giúp hợp tác xã phát triển bền vững.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Hợp Tác Xã

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho hợp tác xã nông nghiệp. Điều này sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững cho các hợp tác xã trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực ngoại thành Hà Nội sở hữu khoảng ba phần tư diện tích tự nhiên là vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng màu mỡ, lượng mưa trung bình hàng năm đạt 1.245 mm và độ ẩm không khí xấp xỉ 79%, tạo điều kiện sinh thái lý tưởng cho canh tác nông nghiệp. Trong tiến trình đổi mới kinh tế, giá trị sản phẩm trên một hecta đất canh tác tại khu vực này đã tăng trưởng mạnh mẽ, đạt mốc 43,7 triệu đồng vào năm 2002. Tuy nhiên, sự vận hành của cơ chế thị trường và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đã làm bộc lộ sâu sắc những hạn chế nội tại của mô hình hợp tác xã nông nghiệp kiểu cũ. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ sự chuyển dịch phương thức tổ chức kinh tế tập thể, từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang mô hình tự chủ, lấy dịch vụ hỗ trợ kinh tế hộ gia đình làm nòng cốt.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận kinh tế chính trị về hợp tác xã trong nền kinh tế thị trường, khảo sát toàn diện thực trạng chuyển đổi và phát triển của 282 hợp tác xã nông nghiệp ngoại thành Hà Nội, từ đó nhận diện các nút thắt về vốn, công nợ, mô hình quản lý và đề xuất hệ thống giải pháp phát triển bền vững. Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung tại các huyện ngoại thành Hà Nội gồm Từ Liêm, Thanh Trì, Gia Lâm, Đông Anh, Sóc Sơn trong giai đoạn 2002 - 2007, đồng thời cập nhật một số dữ liệu mở rộng giai đoạn 2008 - 2009. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp luận cứ khoa học để tái cấu trúc 250 hợp tác xã chuyển đổi, nâng cao hiệu quả kinh doanh dịch vụ, giải quyết việc làm và gia tăng thu nhập bền vững cho hàng chục vạn hộ nông dân vùng ven đô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận kinh tế chính trị Mác - Lênin về hiệp tác lao động và kế hoạch hợp tác hóa. Cụ thể, lý thuyết hiệp tác lao động của Các Mác chỉ rõ bảy ưu thế vượt trội của sản xuất tập thể: san bằng chênh lệch cá nhân, tiết kiệm tư liệu sản xuất dùng chung, kích thích thi đua lao động, tạo ra sức sản xuất mới của tập thể, đảm bảo tính liên tục của quá trình sản xuất, đáp ứng tính thời vụ khẩn trương và linh hoạt điều chỉnh không gian lao động. Đồng thời, ba điều kiện tiên quyết để phát huy ưu thế gồm: kế hoạch sản xuất phù hợp, đủ tư liệu sản xuất và năng lực chỉ huy quản lý hiệu quả.

Bên cạnh đó, luận văn vận dụng tư tưởng của V.I. Lênin về nguyên tắc tự nguyện trong hợp tác hóa cùng học thuyết kinh tế nông hộ của Viện sĩ Alexander Chayanov, khẳng định hợp tác xã nông nghiệp không phủ nhận mà là sự mở rộng, bổ sung và phục vụ trực tiếp cho tính tự chủ của kinh tế hộ. Khung pháp lý nền tảng là Luật Hợp tác xã năm 1997 và Luật Hợp tác xã năm 2003 của Việt Nam, với bốn nguyên tắc cốt lõi: tự nguyện; dân chủ, bình đẳng và công khai; tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cùng có lợi; hợp tác và phát triển cộng đồng. Bốn khái niệm chủ đạo xuyên suốt gồm: kinh tế tập thể, tính tự chủ của kinh tế hộ, hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp và phân phối thu nhập kết hợp theo vốn góp cùng mức độ sử dụng dịch vụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát toàn bộ cỡ mẫu gồm 282 hợp tác xã nông nghiệp ngoại thành Hà Nội hiện diện đến năm 2007 (bao gồm 250 hợp tác xã chuyển đổi, 32 hợp tác xã thành lập mới và xem xét 37 đơn vị thuộc diện giải thể), kết hợp phân tích trường hợp điển hình chuyên sâu tại Hợp tác xã Dịch vụ Tổng hợp Thống Nhất (huyện Từ Liêm). Phương pháp chọn mẫu là phương pháp kết hợp điều tra toàn thể theo số liệu thống kê ngành và chọn mẫu phân tầng có chủ đích nhằm đại diện cho hai vùng sinh thái kinh tế: vùng ven đô chịu áp lực đô thị hóa cao và vùng thuần nông truyền thống.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp chính thức từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội, Liên minh Hợp tác xã Thành phố Hà Nội và Tổng cục Thống kê trong khung thời gian 2002 - 2007, bổ sung các báo cáo cập nhật năm 2008 - 2009, kết hợp tư liệu so sánh quốc tế từ bốn quốc gia (Nhật Bản, Thái Lan, Trung Quốc, Hoa Kỳ). Luận văn lựa chọn phương pháp kinh tế chính trị học mác-xít, phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phân tích thống kê kinh tế, tổng kết thực tiễn và so sánh thể chế. Lý do lựa chọn là nhằm đánh giá đúng bản chất quan hệ sản xuất, sự vận động của quan hệ sở hữu, quản lý và phân phối trong sự tương thích với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất nông nghiệp Thủ đô.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về sự chuyển dịch cơ cấu tổ chức, có 241 trên tổng số 250 hợp tác xã chuyển đổi hoạt động theo mô hình mỗi hộ một người đại diện, chiếm tỷ lệ áp đảo 96,4% số hợp tác xã chuyển đổi và tương đương 85,4% tổng số 282 hợp tác xã ngoại thành năm 2007. Ngược lại, mô hình toàn dân chỉ còn duy trì ở 9 hợp tác xã (chiếm 3,1% tổng số hợp tác xã) với quy mô 6.721 xã viên, điển hình như Hợp tác xã Yên Mỹ với 1.206 xã viên và Hợp tác xã Đồng Trì với 1.267 xã viên.

Thứ hai, thực trạng tích lũy vốn và áp lực công nợ tồn đọng diễn biến phức tạp. Quy mô vốn bình quân một hợp tác xã tăng từ 427,25 triệu đồng năm 2002 lên 834,807 triệu đồng năm 2007. Tuy nhiên, vốn cố định chiếm tới 61,2% (đạt 510,227 triệu đồng/hợp tác xã), chủ yếu là tài sản trạm bơm, nhà kho, đường dây hạ thế đã khấu hao nhiều năm; vốn lưu động chỉ chiếm 38,8% (đạt 324,580 triệu đồng/hợp tác xã). Toàn bộ 241 hợp tác xã theo mô hình đại diện hộ gánh khoản nợ phải thu lên tới 32.804,679 triệu đồng (bình quân 136,119 triệu đồng/hợp tác xã), trong đó 48,3% là nợ khó đòi bàn giao từ thời kỳ hợp tác xã cũ. Tổng nợ phải trả là 23.122,263 triệu đồng (bình quân 95,943 triệu đồng/hợp tác xã), cá biệt có đơn vị như Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Núi Đôi (huyện Sóc Sơn) nợ thủy lợi phí tới 1.179 triệu đồng.

Thứ ba, cơ cấu ngành nghề dịch vụ có sự phân hóa sâu sắc. Năm 2007, tổng doanh thu từ dịch vụ phục vụ sản xuất nông nghiệp đạt 55.731,261 triệu đồng với tỷ suất sinh lời rất thấp; trong đó 93,3% số hợp tác xã thực hiện dịch vụ tưới tiêu, 55,6% làm bảo vệ thực vật, 21,1% làm dịch vụ thú y và 13,5% làm dịch vụ làm đất. Dịch vụ cung ứng điện từng là nguồn thu chủ đạo chiếm 66,8% số hợp tác xã với doanh thu 129.477,23 triệu đồng và lợi nhuận 8.612,678 triệu đồng nhưng đã phải chuyển giao toàn bộ cho ngành điện quản lý từ tháng 9 năm 2007. Nhóm dịch vụ dân sinh ven đô (nước sạch, vệ sinh môi trường) đạt doanh thu 8.465,79 triệu đồng.

Thứ tư, sự cải thiện chất lượng hoạt động theo sáu tiêu chí đánh giá của ngành nông nghiệp thể hiện rõ rệt: năm 2005 tỷ lệ hợp tác xã xếp loại khá đạt 25%, loại trung bình chiếm 55% và loại yếu chiếm 20%; đến năm 2007, tỷ lệ loại khá tăng lên 36%, loại trung bình giảm còn 47% và loại yếu giảm xuống 17%. Mô hình chuyển đổi thành công vượt bậc là Hợp tác xã Thống Nhất: diện tích canh tác giảm từ 200 ha xuống 52 ha do đô thị hóa nhưng đã năng động phát triển 16 loại hình dịch vụ; doanh thu tăng từ 7.302 triệu đồng năm 2006 lên 9.492 triệu đồng năm 2007 và đạt 12.328 triệu đồng năm 2008; lợi nhuận phân bổ 49% vào quỹ chung và chia 51% cho 960 xã viên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự suy yếu của 37 hợp tác xã bị giải thể bắt nguồn từ việc thất lạc hồ sơ địa chính trong quá trình đô thị hóa, nợ thuế dây dưa và biến động nhân sự xã viên đi làm ăn xa. Hiện tượng già hóa xã viên ở mô hình đại diện hộ (như tại huyện Gia Lâm có tới 58% tổng số xã viên đã vượt quá tuổi lao động) làm suy giảm tính năng động trong ứng dụng khoa học kỹ thuật.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan qua biểu đồ cơ cấu tài sản cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng khi 61,2% giá trị tài sản nằm ở cơ sở hạ tầng cũ kỹ không sinh lời trực tiếp, trong khi bảng phân loại chất lượng 2005 - 2007 minh chứng bước chuyển dịch tích cực nhưng tốc độ còn chậm (loại khá chỉ tăng 11% sau hai năm). Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu của Tiến sĩ Chử Văn Lâm năm 2006 và Giáo sư Tiến sĩ Lương Xuân Quỳ năm 2005, khẳng định hợp tác xã nông nghiệp bắt buộc phải chuyển hẳn từ chức năng quản lý chỉ huy sang chức năng cung ứng dịch vụ hỗ trợ chuỗi giá trị nông hộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và xử lý dứt điểm công nợ tồn đọng: Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội phối hợp cùng Sở Tài chính và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng phương án khoanh nợ, xóa 48,3% các khoản nợ khó đòi hình thành trước thời điểm chuyển đổi; hoàn tất thủ tục giải thể pháp lý dứt điểm cho 37 hợp tác xã ngừng hoạt động trước quý IV năm 2010 nhằm lành mạnh hóa thị trường tài chính vi mô.

Thứ hai, đa dạng hóa ngành nghề và mở rộng dịch vụ kinh tế ven đô: Ban Quản trị các hợp tác xã cần chủ động khảo sát thị trường, chuyển đổi từ 4 khâu dịch vụ nông nghiệp truyền thống sang phát triển chuỗi 10 đến 15 dịch vụ tổng hợp (kinh doanh chợ, cung cấp nước sạch sinh hoạt, thu gom rác thải, giết mổ gia súc tập trung, cho thuê bến bãi); mục tiêu đặt ra là duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận ổn định từ 10% đến 15% mỗi năm.

Thứ ba, chuẩn hóa năng lực cán bộ và trẻ hóa nguồn nhân lực: Liên minh Hợp tác xã Thành phố Hà Nội chủ trì mở các lớp đào tạo chuyên sâu về kỹ năng quản trị kinh doanh, kế toán kiểm toán theo chuẩn mực mới cho 100% cán bộ chủ nhiệm, kế toán trưởng; vận động chuyển giao quyền đại diện hộ cho lực lượng lao động trẻ trực tiếp sản xuất nhằm hạ tỷ lệ xã viên quá tuổi lao động xuống dưới 30% trong lộ trình ba năm 2010 - 2013.

Thứ tư, thiết lập cơ chế hỗ trợ tài chính và tăng cường khuyến nông: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Quỹ Hỗ trợ phát triển hợp tác xã triển khai các gói vay tín dụng ưu đãi trung hạn, chấp nhận thế chấp bằng phương án kinh doanh khả thi thay vì chỉ dựa vào tài sản đất đai; Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đẩy mạnh chuyển giao công nghệ sinh học và bao tiêu nông sản an toàn cho 100% các xã điểm ven đô.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách gồm Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Liên minh Hợp tác xã, Ủy ban nhân dân các quận, huyện tìm thấy cơ sở thực tiễn để ban hành quy chế xử lý tài sản công nợ, chính sách hỗ trợ mặt bằng và khung pháp lý chuyển giao hạ tầng kỹ thuật nông thôn.

Nhóm ban giám đốc, hội đồng quản trị và kế toán trưởng các hợp tác xã nông nghiệp khai thác trực tiếp bài học kinh nghiệm quản trị từ mô hình 16 dịch vụ của Hợp tác xã Thống Nhất, phương pháp phân bổ quỹ phát triển 49% và chia lãi 51% nhằm nâng cao phúc lợi, thu hút xã viên góp vốn thực chất.

Nhóm viện nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển, Quản lý kinh tế sử dụng luận văn làm tài liệu học thuật tham khảo mẫu mực về phương pháp luận đánh giá quan hệ sản xuất nông nghiệp trong thời kỳ chuyển đổi thể chế.

Nhóm doanh nghiệp nông nghiệp, hiệp hội ngành hàng và tổ chức tài chính vi mô tiếp cận bức tranh toàn cảnh về nhu cầu vốn, khả năng cung ứng dịch vụ đầu vào và mạng lưới phân phối nông sản an toàn để thiết lập liên kết bốn nhà bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất khác biệt lớn nhất giữa hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới và hợp tác xã kiểu cũ là gì? Hợp tác xã kiểu mới chuyển đổi từ cơ chế chỉ huy sản xuất tập trung, làm công điểm bình quân sang vai trò tổ chức dịch vụ hỗ trợ kinh tế hộ tự chủ. Xã viên là chủ thể sản xuất độc lập, được phân phối thu nhập công bằng dựa trên vốn góp và mức độ sử dụng dịch vụ theo Luật Hợp tác xã năm 2003.

Tại sao mô hình đại diện hộ lại chiếm tới 85,4% tổng số hợp tác xã ngoại thành Hà Nội? Mô hình này quy định mỗi gia đình cử một người đại diện, giúp tinh giản tổ chức quản lý, đẩy nhanh tốc độ thanh toán dịch vụ và phù hợp tập quán canh tác nông hộ. Dù vậy, mô hình gặp hạn chế về tình trạng xã viên cao tuổi và khó xác định quyền biểu quyết khi thay đổi người tham dự đại hội.

Nguyên nhân căn bản khiến 37 hợp tác xã nông nghiệp tại Hà Nội chậm hoàn tất thủ tục giải thể là gì? Khó khăn lớn nhất nằm ở vướng mắc địa chính đất đai bị thất lạc giấy tờ hoặc bị lấn chiếm qua nhiều thời kỳ đô thị hóa, gánh nặng nợ thuế ngân sách không có nguồn thanh toán và tình trạng hồ sơ nhân sự lỏng lẻo khi nhiều xã viên chuyển đi nơi khác làm ăn.

Việc bàn giao lưới điện nông thôn cho ngành điện vào tháng 9 năm 2007 tác động thế nào đến hợp tác xã? Dịch vụ điện từng mang lại doanh thu 129.477 triệu đồng và lợi nhuận 8.612 triệu đồng cho 66,8% số hợp tác xã. Khi chuyển giao, các hợp tác xã bị sụt giảm nguồn thu cốt lõi, buộc phải chuyển hướng cấp bách sang phát triển dịch vụ dân sinh và vệ sinh môi trường.

Kinh nghiệm quốc tế nào từ Nhật Bản và Trung Quốc có giá trị ứng dụng cao nhất cho Hà Nội? Kinh nghiệm phát triển mô hình hợp tác xã nông nghiệp đa chức năng của Nhật Bản cung ứng trọn gói từ tín dụng, vật tư đến bảo hiểm nông nghiệp, kết hợp mạng lưới khuyến nông và trạm chế biến tiêu thụ sâu rộng của hợp tác xã cung tiêu Trung Quốc.

Kết luận

• Luận văn luận giải sâu sắc tính tất yếu khách quan và bảy ưu thế hiệp tác lao động theo quan điểm kinh tế chính trị Mác - Lênin trong nông nghiệp ngoại thành.
• Khảo sát thực chứng toàn diện 282 hợp tác xã, nhận diện mô hình đại diện hộ chiếm 85,4% và chỉ rõ điểm nghẽn 48,3% nợ khó đòi tồn đọng.
• Phân tích case study tiêu biểu Hợp tác xã Thống Nhất thành công mở rộng 16 ngành nghề dịch vụ, đạt mức doanh thu 12.328 triệu đồng vào năm 2008.
• Xây dựng hệ thống bốn giải pháp đồng bộ về xử lý dứt điểm thể chế tài chính, trẻ hóa nhân lực quản trị, mở rộng dịch vụ dân sinh và hỗ trợ tín dụng vi mô.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học giá trị mở đường cho định hướng quy hoạch mạng lưới hợp tác xã Thủ đô giai đoạn mở rộng địa giới hành chính.

Trong lộ trình tiếp theo, các địa phương cần khẩn trương số hóa dữ liệu quản trị, hoàn thành việc cấp quyền sử dụng đất cho các hợp tác xã và nhân rộng mô hình kinh tế dịch vụ tổng hợp. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và nhà quản lý hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để cùng thúc đẩy kinh tế tập thể nông nghiệp phát triển hiện đại và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và kết thúc đúng hạn định mới đạt hiệu quả cao. Thứ bảy, có thể mở rộng hoặc thu hẹp không gian trên đó lao động được tiến hành tuỳ theo tính chất công việc. Tác dụng hai mặt đó cho phép hạn chế được hư phí. Nhưng những ưu thế trên chỉ được phát huy khi tuân thủ ba điều kiện sau đây: Một là, có kế hoạch và phương hướng sản xuất phù hợp.

Hai là, có đủ tư liệu sản xuất làm cơ sở vật chất cho sự hợp tác. Quy mô hợp tác phụ thuộc vào quy mô tập trung tư liệu. Ba là, phải có sự chỉ huy và kế toán tức là quản lý tốt. Những ưu thế và điều kiện nói trên cũng có thể vận dụng vào phát triển hợp tác xã nông nghiệp, mặc dù nông nghiệp có những nét đặc thù so với công nghiệp.

Hợp tác xã đã phát triển cùng với quá trình phát triển kinh tế thị trường. Năm 1726, 28 thợ dệt ở Anh đã thành lập một hội làm vải. Đó là một trong những hợp tác xã đầu tiên trên thế giới. Hiện nay, liên minh hợp tác xã quốc tế (ICA) đã có tới 230 tổ chức quốc gia và quốc tế của trên 100 nước tham gia.

Tổ chức hợp tác xã của Việt Nam tham gia ICA từ năm 1991. Nghiên cứu sự phát triển của hợp tác xã, V.Lênin đã nhấn mạnh “Nếu không học tập sử dụng được kỹ thuật, văn hoá và bộ máy do nền văn hoá tư sản, 11 nền văn hoá tư bản chủ nghĩa tạo ra thì sẽ không thể thực hiện được chủ nghĩa xã hội. Trong số các bộ máy đó có hợp tác xã; trình độ phát triển tư bản chủ nghĩa trong nước càng cao bao nhiêu thì hợp tác xã càng được phát triển bấy nhiêu” [16, tr. “Việc tổ chức nông dân vào hợp tác xã để đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là để chế biến các sản phẩm nông nghiệp, để cải tạo ruộng đất của nông dân, để giúp đỡ thủ công nghiệp phát triển… phải được sự giúp đỡ rộng rãi của nhà nước về mặt tài chính cũng như về mặt tổ chức” [15, tr.

Ở nước ta trên 50 năm xây dựng và phát triển hợp tác xã nông nghiệp đã đạt được nhiều thành tích nhưng cũng còn nhiều nhược điểm. Trước đổi mới hợp tác xã theo mô hình tập thể hoá toàn bộ tư liệu sản xuất phù hợp với thời chiến đã góp phần không nhỏ vào những thắng lợi vĩ đại của dân tộc. Nhưng khi chuyển sang kinh tế thị trường các hợp tác xã đó không còn thích hợp nữa nên hoặc là bị giải thể hoặc là phải chuyển đổi theo cơ chế thị trường, đồng thời đã xuất hiện những hợp tác xã kiểu mới. Việc thực hiện hình thức khoán 10 đề cao tính tự chủ của hộ nông dân đòi hỏi phải đổi mới việc tổ chức và quản lý hợp tác xã nông nghiệp.

Sự phát triển kinh tế hàng hoá và tiến bộ khoa học kỹ thuật đã thúc đẩy cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ và gay gắt. Để tồn tại và phát triển, tiêu thụ được hàng hoá những hộ kém thế lực về kinh tế phải hợp tác, giúp đỡ nhau trong sản xuất kinh doanh nhằm tăng năng suất lao động, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm giá thành, tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Đặc điểm của hợp tác xã trong kinh tế thị trƣờng Hợp tác xã là một loại hình kinh tế hợp tác, là tổ chức kinh tế tự chủ có vốn, quỹ chung; có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; có tư cách pháp nhân. Các mô hình hợp tác xã đều được thành lập trên tinh thần trợ giúp, tự chịu trách nhiệm, dân 12 chủ, bình đẳng, công bằng, tự nguyện và đoàn kết.

Mặc dù hợp tác xã cũng là đơn vị kinh doanh song mục tiêu cơ bản của những xã viên khi thành lập hoặc liên kết thành một hợp tác xã là để thực hiện những hoạt động mà từng cá nhân riêng lẻ không thể thực hiện được hoặc thực hiện được nhưng khó khăn và kém hiệu quả nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội nhờ sức mạnh của lao động hiệp tác của các xã viên. Đây vừa là một tổ chức kinh tế, vừa là một tổ chức xã hội. Nó được thành lập nhằm phát triển sản xuất kinh doanh, bảo vệ lợi ích của người lao động; đồng thời nó là một hiệp hội của những người cùng nghề nghiệp, cùng cảnh ngộ liên kết lại để giúp đỡ nhau. Như vậy, hợp tác xã là sản phẩm của nền sản xuất hàng hoá đã phát triển đến một trình độ nhất định trên cơ sở phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá sản xuất.

Trên cơ sở Hiến pháp năm 1992 và đặc điểm kinh tế xã hội Việt Nam, Luật hợp tác xã sửa đổi năm 2003 đã đưa ra định nghĩa về hợp tác xã tại Điều 1 như sau: Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của luật này để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của hợp tác xã theo quy định của pháp luật. 13 Trong điều kiện nền sản xuất hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì các hợp tác xã trong cơ chế mới đã có sự thay đổi về đặc điểm so với trước đây. Trong cơ chế cũ hợp tác xã nông nghiệp tồn tại phổ biến và chủ yếu dưới hình thức các xí nghiệp tập thể: tập thể hoá tư liệu sản xuất, tiến hành sản xuất tập trung, biến xã viên trong hợp tác xã thành người lao động làm công.

Còn xu thế hiện nay là các hợp tác xã thực hiện chức năng dịch vụ, hỗ trợ cho kinh tế hộ là chính nhằm đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn cho kinh tế hộ. Từ chỗ phủ nhận hộ gia đình, các hợp tác xã nông nghiệp ở Việt Nam đã và đang đi theo hướng mà Traianốp - một viện sĩ nông học ở Nga thời Cách mạng tháng Mười đã chỉ ra: Hợp tác xã nông nghiệp là sự bổ sung cho kinh tế hộ nông dân tự chủ, phục vụ cho nó. Vì thế, thiếu kinh tế hộ nông dân thì hợp tác xã sẽ không có ý nghĩa gì cả. Trong điều kiện của nền sản xuất hàng hoá hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế hộ chính là tiền đề để thiết lập các quan hệ hợp tác về nhiều mặt.

Đến lượt mình, bằng các hoạt động hỗ trợ dịch vụ có hiệu quả hợp tác xã giúp kinh tế hộ khắc phục được những thách thức từ thiên nhiên, từ thị trường, tăng cường địa vị của họ trên thương trường. Hoạt động của hợp tác xã chính là sự kéo dài và mở rộng hoạt động của hộ gia đình. Quá trình đổi mới hợp tác xã được tiến hành một cách đồng bộ trên các mặt: quan hệ sản xuất, quan hệ quản lý và quan hệ phân phối nhằm từng bước tạo ra sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. - Một là, đổi mới quan hệ sở hữu: Trong mô hình hợp tác xã kiểu cũ, một đặc điểm quan trọng quyết định các quan hệ khác là chế độ sở hữu tập thể về tư liệu sản xuất.

Khi đổi mới các 14 hợp tác xã đã tiến hành đánh giá lại giá trị tài sản, tiền vốn của hợp tác xã. Sau khi trừ đi phần vốn công nợ của nhà nước, thanh toán các khoản nợ và để lại quỹ chung để duy trì phát triển hợp tác xã, còn lại xác định giá trị cổ phần của từng xã viên trên cơ sở vốn góp ban đầu khi vào hợp tác xã và số năm tham gia hợp tác xã, những xã viên ra khỏi hợp tác xã được trả lại vốn cổ phần. Nhiều hợp tác xã khi chuyển đổi đã xây dựng được phương án sản xuất kinh doanh có tính khả thi nên đã huy động được vốn góp của xã viên. Như vậy, sở hữu về tư liệu sản xuất trong hợp tác xã kiểu mới vừa bao gồm sở hữu chung của hợp tác xã vừa gồm sở hữu của các xã viên.

- Hai là, đổi mới tổ chức quản lý trong hợp tác xã: Trong cơ chế quản lý hợp tác xã kiểu cũ quan hệ giữa xã viên và hợp tác xã thực tế là quan hệ phụ thuộc, xã viên bị tách khỏi tư liệu sản xuất và trở thành người làm công theo sự điều hành tập trung của hợp tác xã, tính chất hợp tác đích thực trong hợp tác xã không còn. Đặc trưng của các hợp tác xã đổi mới là các hộ gia đình được xác định là đơn vị kinh tế tự chủ, quan hệ giữa hộ gia đình với hợp tác xã được chuyển từ quan hệ hành chính mệnh lệnh sang quan hệ hợp đồng bình đẳng và thoả thuận, tự nguyện, cùng có lợi và cùng chịu rủi ro trong sản xuất kinh doanh. Trong các hợp tác xã đổi mới thì hoạt động sản xuất kinh doanh của hợp tác xã không bao trùm toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ xã viên mà chỉ diễn ra ở từng khâu công việc, từng công đoạn, hỗ trợ phát huy thế mạnh của từng hộ. Quyền làm chủ của xã viên được phát huy, xã viên tham gia quyết định những công việc quan trọng của hợp tác xã như phương án sản xuất kinh doanh, phương án phân phối thu nhập.

Nguyên tắc bầu cử và biểu quyết được thực hiện bình đẳng, mỗi xã viên một phiếu bầu không phân biệt số vốn góp nhiều hay ít. 15 - Ba là, đổi mới quan hệ phân phối: Trong các hợp tác xã kiểu cũ, chế độ phân phối mang nặng tính bình quân nên không khuyến khích được người lao động hăng hái, tích cực làm việc, xã viên thiếu gắn bó với hợp tác xã. Trong quá trình đổi mới, các hợp tác xã đã thực hiện việc phân phối trên nguyên tắc công bằng, cùng có lợi.