Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh các nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp nông nghiệp ở thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp nông nghiệp tại Hà Nội.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nga
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thế Kiên
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp nông nghiệp Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ỨNG DỤNG KINH TẾ TUẦN HOÀN TRONG DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp nông nghiệp
• 1.3. Kinh nghiệm ứng dụng kinh tế tuần hoàn trong một số doanh nghiệp nông nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: QUY TRÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Quy trình nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ỨNG DỤNG KINH TẾ TUẦN HOÀN TRONG DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP
• 3.1. Đặc điểm địa bàn
• 3.1.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm về tình hình kinh tế-xã hội
• 3.1.3. Đặc điểm về tình hình phát triển nông nghiệp thành phố Hà Nội
• 3.2. Thực trạng phát triển kinh tế tuần hoàn ở thành phố Hà Nội
• 3.2.1. Một số mô hình nông nghiệp tuần hoàn
• 3.2.2. Thực trạng phát triển kinh tế tuần hoàn trong các doanh nghiệp nông nghiệp ở thành phố Hà Nội
• 3.3. Phân tích nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp nông nghiệp
• 3.3.1. Kết quả mẫu khảo sát
• 3.3.2. Ứng dụng mô hình SEM phân tích nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp nông nghiệp ở TP Hà Nội
• 3.3.3. Đánh giá thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến ứng dụng kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp nông nghiệp ở TP Hà Nội
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ TUẦN HOÀN TRONG DOANH NGHIỆP NÔNG NGHIỆP Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 4.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước
• 4.2. Giải pháp phát triển kinh tế tuần hoàn trong các doanh nghiệp nông nghiệp ở TP Hà Nội
• 4.2.1. Xây dựng chính sách, kế hoạch kinh tế tuần hoàn và chiến lược dài hạn
• 4.2.2. Xây dựng quy mô doanh nghiệp, tối ưu mô hình sản xuất kinh doanh, bao gồm ứng dụng khoa học kỹ thuật và áp dụng công nghệ mới
• 4.2.3. Đầu tư tài chính cho Nghiên cứu và Phát triển (R&D)
• 4.2.4. Nâng cao nhận thức, năng lực cho đội ngũ cán bộ
• 4.2.5. Tăng cường hợp tác, liên kết với các đối tác
• 4.2.6. Kiến nghị và hàm ý chính sách
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Phần này tổng hợp các nghiên cứu quốc tế và trong nước về kinh tế tuần hoàn (KTTH) trong doanh nghiệp nông nghiệp. Các nghiên cứu nước ngoài tập trung vào các mô hình KTTH tại châu Âu, châu Mỹ và châu Á, nổi bật là Hà Lan, Đức, Nhật Bản và Trung Quốc. Các nghiên cứu trong nước nhấn mạnh vai trò của chính sách nông nghiệp, ứng dụng công nghệ, và quản lý tài nguyên trong việc thúc đẩy KTTH. Khoảng trống nghiên cứu được chỉ ra là thiếu các mô hình cụ thể áp dụng KTTH tại Việt Nam, đặc biệt là ở Hà Nội.

1.1. Nghiên cứu nước ngoài

Các nghiên cứu quốc tế như của Pasaribu (2006) và Kumar (2021) chỉ ra ba tác nhân chính thúc đẩy KTTH: chính phủ, doanh nghiệp, và người nông dân. Các rào cản bao gồm thiếu hỗ trợ chính sách, chi phí cao, và nhận thức hạn chế. Nghiên cứu của Centobelli (2021) sử dụng mô hình SEM để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến KTTH, nhấn mạnh vai trò của khuyến khích kinh tế xanh và quản lý chuỗi cung ứng bền vững.

1.2. Nghiên cứu trong nước

Các nghiên cứu tại Việt Nam tập trung vào thực trạng áp dụng KTTH trong nông nghiệp bền vững. Các yếu tố như chính sách nông nghiệp, ứng dụng công nghệ, và quản lý chất thải được xem xét. Tuy nhiên, các nghiên cứu còn thiếu các mô hình cụ thể và giải pháp thực tiễn cho doanh nghiệp nông nghiệp tại Hà Nội.

II. Cơ sở lý luận về kinh tế tuần hoàn

Phần này trình bày các khái niệm, đặc điểm và lý thuyết về kinh tế tuần hoàn (KTTH) trong doanh nghiệp nông nghiệp. KTTH được định nghĩa là mô hình kinh tế khép kín, tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và giảm thiểu chất thải. Các yếu tố như tái chế, tái sử dụng, và quản lý tài nguyên được nhấn mạnh. Phần này cũng giới thiệu các mô hình KTTH áp dụng trong nông nghiệp, như mô hình AgroCycle và Biogas.

2.1. Khái niệm và đặc điểm

KTTH là mô hình kinh tế dựa trên nguyên lý khép kín, tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và giảm thiểu chất thải. Các đặc điểm chính bao gồm tái chế, tái sử dụng, và quản lý tài nguyên hiệu quả. Mô hình này giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tăng hiệu quả kinh tế.

2.2. Mô hình KTTH trong nông nghiệp

Các mô hình KTTH như AgroCycle và Biogas được áp dụng rộng rãi trong nông nghiệp. Mô hình AgroCycle tập trung vào việc tái chế chất thải nông nghiệp thành nguyên liệu đầu vào. Mô hình Biogas sử dụng chất thải chăn nuôi để sản xuất năng lượng tái tạo, giúp giảm thiểu ô nhiễm và tăng hiệu quả kinh tế.

III. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng

Phần này phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng kinh tế tuần hoàn (KTTH) trong doanh nghiệp nông nghiệp tại Hà Nội. Các yếu tố chính bao gồm chính sách nông nghiệp, công nghệ, quy mô sản xuất, nhận thức về KTTH, và tài chính. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng chính sách hỗ trợ và ứng dụng công nghệ là hai yếu tố quan trọng nhất.

3.1. Chính sách và công nghệ

Chính sách nông nghiệp và ứng dụng công nghệ là hai yếu tố chính thúc đẩy KTTH. Các chính sách hỗ trợ tài chính và khuyến khích áp dụng công nghệ giúp doanh nghiệp dễ dàng triển khai KTTH. Công nghệ như Biogas và AgroCycle giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và giảm thiểu chất thải.

3.2. Quy mô sản xuất và nhận thức

Quy mô sản xuất và nhận thức về KTTH cũng ảnh hưởng lớn đến việc áp dụng KTTH. Các doanh nghiệp lớn có khả năng đầu tư vào công nghệ và quản lý chất thải hiệu quả hơn. Nhận thức của doanh nghiệp về lợi ích của KTTH cũng là yếu tố quan trọng thúc đẩy việc áp dụng mô hình này.

IV. Giải pháp phát triển KTTH

Phần này đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế tuần hoàn (KTTH) trong doanh nghiệp nông nghiệp tại Hà Nội. Các giải pháp bao gồm xây dựng chính sách hỗ trợ, ứng dụng công nghệ, nâng cao nhận thức, và tăng cường hợp tác. Các giải pháp này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp áp dụng KTTH, từ đó thúc đẩy phát triển bền vững.

4.1. Chính sách và công nghệ

Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính và khuyến khích áp dụng công nghệ là giải pháp quan trọng. Các chính sách này giúp doanh nghiệp giảm chi phí đầu tư và tăng hiệu quả sản xuất. Ứng dụng công nghệ như Biogas và AgroCycle cũng cần được khuyến khích để tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên.

4.2. Nâng cao nhận thức và hợp tác

Nâng cao nhận thức về lợi ích của KTTH là yếu tố then chốt. Các chương trình đào tạo và hội thảo cần được tổ chức để nâng cao nhận thức của doanh nghiệp. Tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp, chính phủ và các tổ chức quốc tế cũng là giải pháp hiệu quả để thúc đẩy KTTH.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế tuần hoàn (KTTH) đang trở thành xu hướng phát triển bền vững toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, nhằm giải quyết các vấn đề về cạn kiệt tài nguyên và ô nhiễm môi trường. Theo ước tính, dân số thế giới sẽ đạt 8,5 tỷ người vào năm 2030, kéo theo nhu cầu thực phẩm tăng khoảng 70%, đòi hỏi sản xuất nông nghiệp phải phát triển bền vững và hiệu quả hơn. Tại Việt Nam, đặc biệt ở thành phố Hà Nội, các doanh nghiệp nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị ngành nông nghiệp, tuy nhiên việc ứng dụng KTTH còn nhiều hạn chế do các rào cản về tài chính, công nghệ và nhận thức.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng KTTH trong các doanh nghiệp nông nghiệp tại Hà Nội, từ đó đề xuất giải pháp thúc đẩy phát triển KTTH phù hợp. Nghiên cứu tập trung vào các yếu tố chính sách của chính phủ, công nghệ, quy mô sản xuất, nhận thức về KTTH và tài chính doanh nghiệp trong giai đoạn 2015-2022. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và chính quyền địa phương trong việc xây dựng chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững, góp phần giảm thiểu chất thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai trường phái lý thuyết chính: kinh tế học sinh thái và công nghiệp xanh. Kinh tế học sinh thái xem nền kinh tế như một hệ thống vòng tròn khép kín của dòng nguyên liệu và năng lượng, nhấn mạnh sự bền vững trong sử dụng tài nguyên (Boulding, 1966). Công nghiệp xanh đề xuất mô hình cộng sinh công nghiệp, trong đó chất thải của ngành này trở thành nguyên liệu đầu vào cho ngành khác (Preston, 2012). Ngoài ra, mô hình kinh tế tuần hoàn của Quỹ Ellen MacArthur nhấn mạnh bốn cách tăng tốc chuyển đổi: thu hồi sản phẩm, gia tăng giá trị sản phẩm, mô hình kinh doanh mới và giáo dục nâng cao nhận thức.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Kinh tế tuần hoàn (KTTH): Quá trình sản xuất và tiêu dùng theo chu trình khép kín, giảm thiểu chất thải và tái sử dụng tài nguyên.
• Doanh nghiệp nông nghiệp: Đơn vị sản xuất nông nghiệp có khả năng thích ứng và đổi mới trong bối cảnh thị trường và môi trường.
• Nhân tố ảnh hưởng: Bao gồm chính sách, công nghệ, quy mô sản xuất, nhận thức và tài chính doanh nghiệp.
• Mô hình SEM (Structural Equation Modeling): Phương pháp phân tích cấu trúc để đo lường tác động của các nhân tố đến ứng dụng KTTH.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính. Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ khảo sát khoảng 327 doanh nghiệp nông nghiệp tại Hà Nội trong quý III năm 2022, sử dụng mẫu chọn ngẫu nhiên có phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo, tài liệu chính phủ và nghiên cứu trước đó giai đoạn 2015-2022.

Phân tích dữ liệu sử dụng mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố độc lập đến biến phụ thuộc là mức độ ứng dụng KTTH trong doanh nghiệp. Các thang đo được kiểm định độ tin cậy bằng hệ số Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA). Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 6/2022 đến tháng 3/2023, bao gồm các bước thu thập dữ liệu, xử lý, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chính sách của chính phủ có ảnh hưởng tích cực và mạnh mẽ nhất đến việc ứng dụng KTTH, với hệ số tác động 0.42 (p < 0.01). Khoảng 65% doanh nghiệp đánh giá các chính sách ưu đãi tài chính và hỗ trợ kỹ thuật là yếu tố thúc đẩy quan trọng.
2. Công nghệ sản xuất đóng vai trò quan trọng, với 58% doanh nghiệp đã áp dụng công nghệ mới như tự động hóa và hệ thống quản lý thông tin, giúp giảm chi phí sản xuất và tăng năng suất. Hệ số tác động của công nghệ là 0.35 (p < 0.05).
3. Quy mô sản xuất có tác động tích cực với hệ số 0.28 (p < 0.05), các doanh nghiệp quy mô lớn hơn có khả năng đầu tư và áp dụng KTTH cao hơn 30% so với doanh nghiệp nhỏ.
4. Nhận thức về KTTH của doanh nghiệp có ảnh hưởng đáng kể (hệ số 0.31, p < 0.05), doanh nghiệp có nhận thức cao hơn có xu hướng áp dụng các mô hình tuần hoàn nhiều hơn.
5. Nguồn lực tài chính là rào cản lớn, với 47% doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc huy động vốn cho đầu tư công nghệ và R&D. Hệ số tác động tài chính là 0.29 (p < 0.05).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy chính sách của chính phủ là nhân tố quyết định trong việc thúc đẩy ứng dụng KTTH, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước. Việc ban hành các chính sách ưu đãi tài chính, hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo nâng cao năng lực đã tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Công nghệ tiên tiến giúp doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm, từ đó tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Quy mô sản xuất lớn giúp doanh nghiệp có nguồn lực tài chính và quản lý tốt hơn để áp dụng KTTH, điều này phù hợp với các nghiên cứu của Chen (2015) và Centobelli (2021). Nhận thức về KTTH là yếu tố then chốt, doanh nghiệp hiểu rõ lợi ích sẽ chủ động áp dụng các mô hình tuần hoàn. Tuy nhiên, nguồn lực tài chính còn hạn chế là rào cản lớn, cần có sự hỗ trợ từ chính sách và các tổ chức tài chính.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố và bảng so sánh tỷ lệ áp dụng KTTH theo quy mô doanh nghiệp, giúp minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện chính sách ưu đãi tài chính nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp đầu tư công nghệ xanh và R&D, mục tiêu tăng tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng KTTH lên 50% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội.
2. Đẩy mạnh đào tạo, nâng cao nhận thức và năng lực cho cán bộ quản lý và người lao động trong doanh nghiệp về KTTH, tổ chức các khóa tập huấn định kỳ hàng năm nhằm nâng cao hiểu biết và kỹ năng áp dụng mô hình tuần hoàn. Chủ thể: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội và các trung tâm đào tạo nghề.
3. Khuyến khích áp dụng công nghệ tiên tiến và tự động hóa trong sản xuất nông nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các giải pháp công nghệ mới qua các chương trình hợp tác quốc tế và chuyển giao công nghệ trong vòng 5 năm. Chủ thể: Các viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và chính quyền địa phương.
4. Tăng cường hợp tác liên kết chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp, nông dân và các tổ chức tài chính để tạo điều kiện thuận lợi cho huy động vốn và chia sẻ nguồn lực, hướng tới phát triển bền vững và hiệu quả. Chủ thể: Hiệp hội Doanh nghiệp Nông nghiệp Hà Nội, Ngân hàng và các tổ chức tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách phát triển KTTH trong nông nghiệp, giúp tăng hiệu quả quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp.
2. Doanh nghiệp nông nghiệp: Hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng KTTH, từ đó có chiến lược đầu tư công nghệ, nâng cao nhận thức và huy động tài chính phù hợp.
3. Các tổ chức đào tạo và nghiên cứu: Tài liệu tham khảo để phát triển chương trình đào tạo, nghiên cứu sâu về KTTH và ứng dụng trong nông nghiệp, góp phần nâng cao năng lực nguồn nhân lực.
4. Ngân hàng và tổ chức tài chính: Hiểu được vai trò và nhu cầu tài chính của doanh nghiệp trong chuyển đổi mô hình sản xuất, từ đó thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp hỗ trợ phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Kinh tế tuần hoàn là gì và tại sao quan trọng trong nông nghiệp?
   KTTH là mô hình sản xuất và tiêu dùng theo chu trình khép kín, giảm thiểu chất thải và tái sử dụng tài nguyên. Trong nông nghiệp, KTTH giúp tiết kiệm tài nguyên, giảm ô nhiễm và nâng cao hiệu quả sản xuất, đáp ứng nhu cầu thực phẩm ngày càng tăng.

2. Những nhân tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến việc áp dụng KTTH trong doanh nghiệp nông nghiệp?
   Chính sách của chính phủ, công nghệ sản xuất, quy mô doanh nghiệp, nhận thức về KTTH và nguồn lực tài chính là các nhân tố chính ảnh hưởng đến việc áp dụng KTTH.

3. Doanh nghiệp nhỏ có thể áp dụng KTTH hiệu quả không?
   Doanh nghiệp nhỏ thường gặp khó khăn về tài chính và công nghệ, nhưng với sự hỗ trợ chính sách và đào tạo nâng cao nhận thức, họ hoàn toàn có thể áp dụng KTTH hiệu quả.

4. Chính phủ cần làm gì để thúc đẩy KTTH trong nông nghiệp?
   Cần xây dựng chính sách ưu đãi tài chính, hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nâng cao năng lực và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận công nghệ và nguồn vốn.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp nâng cao nhận thức về KTTH?
   Thông qua các chương trình đào tạo, hội thảo, chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác với các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp sẽ hiểu rõ lợi ích và cách thức áp dụng KTTH hiệu quả.

Kết luận

• Xác định rõ các nhân tố chính ảnh hưởng đến ứng dụng KTTH trong doanh nghiệp nông nghiệp tại Hà Nội gồm chính sách, công nghệ, quy mô, nhận thức và tài chính.
• Chính sách ưu đãi và hỗ trợ kỹ thuật của chính phủ là yếu tố then chốt thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng KTTH.
• Công nghệ tiên tiến và quy mô sản xuất lớn giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả và khả năng áp dụng KTTH.
• Nguồn lực tài chính còn hạn chế là rào cản lớn cần được giải quyết thông qua các chính sách và hợp tác liên kết.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức, hỗ trợ tài chính, thúc đẩy công nghệ và tăng cường hợp tác chuỗi giá trị trong vòng 3-5 năm tới.

Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại Hà Nội và có thể áp dụng cho các địa phương khác. Các nhà quản lý, doanh nghiệp và tổ chức liên quan được khuyến khích tham khảo và triển khai các giải pháp đề xuất nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TONG QUAN TÀI LIEU VA CƠ SỞ LÝ LUẬN VE UNG DUNG KINH TE TUAN HOAN TRONG DOANH NGHIEP NONG NGHIEP 1.Téng quan tài liệu nghiên cứu 1. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài về các nhân tố ảnh hưởng dén ứng dụng kinh tế tuần hoàn trong doanh nghiệp nông nghiệp KTTH đang trở thành một xu hướng, được thực hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới, gồm cả khối liên minh châu Âu (đi đầu là Hà Lan, Đức và Đan Mạch), châu Mỹ (tiêu biểu là Canada và Mỹ) và cả châu Á (tiêu biểu là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore) (Trần Hồng Hà, 2019; Nguyễn Hoàng Nam và các cộng sự, 2019). Tiêu biểu, từ những năm 1970 Hà Lan đã ban hành “thang Lansink”, với việc bắt buộc ưu tiên ngăn ngừa và hạn chế phát sinh chất thải, thúc đây tái sử dụng và tái chế, sau đó mới đến các biện pháp cuối cùng là đốt hoặc chôn lấp (Cramer, 2014). Đức có Luật về Quản lý chất thải và Chu trình khép kín năm 1996 (Schnurer, 2002; Friederich, 2011).

Năm 2017, Pháp ban hành lộ trình KTTH. Tại châu Mỹ, Hoa Kỳ áp dụng các cách tiếp cận dựa vào thị trường đối với rác thải từ năm 1677, với rất nhiều điều luật liên quan được ban hành (Nguyễn Hoàng Nam, 2018). Ngoài ra, một số thành phố của Hoa Kỳ đã áp dụng lộ trình “Không chất thải” (Regions of Climate Action, 2017). Tại châu Á, Nhật Bản khởi xướng với Luật Cơ bản cho việc thành lập một xã hội dựa trên tái chế từ năm 2002 (OECD, 2002).

Năm 2009, Trung Quốc cũng có Luật Xúc tiến KTTH (McDowall và các cộng sự, 2017). Từ năm 2007 Hàn Quốc đã ban hành Luật Tuần hoàn tải nguyên đối với thiết bị điện tử và phương tiện điện tử và đặc biệt năm 2018 ban hành Luật khung về tuần hoàn tài nguyên. Malaysia ban hành Lộ trình “Không chất thải nhựa dùng một lần” cho giai đoạn 2018-2030 (Kaza, 2018). Các đề tài nghiên cứu liên tục xuất hiện và đem lại hiệu quả cao cho ngành nông nghiệp.

Nhiều học giả xác định ba tác nhân chính dé thúc đây thực hiện KTTH là chính phủ, doanh nghiệp và người nông dân (Heshmati, 2017; Pasaribu, 2006; Xia và Ruan, 2020). Theo Pasaribu (2006), mối quan hệ giữa các tác nhân có ảnh hưởng đến sự phát triển KTTH trong nông nghiệp bao gồm: (1) chính sách của chính phủ trong khuyến khích và thúc day lĩnh vực nông nghiệp tuần hoàn va sự cộng tác của chính phủ và khu vực tư nhân; (2) quan hệ đối tác giữa doanh nghiệp và người dân địa phương, phát triển các ngành công nghiệp dựa vào nông nghiệp, tổ chức và thu xếp vốn cho các chương trình nông nghiệp; (3) người nông dân thực hiện chuyên đổi tư duy từ phụ thuộc vào tài nguyên sang phát triển nông nghiệp tuần hoàn dựa trên tri thức. Kumar và cộng sự (2021) xác định các rào cản của việc áp dụng KTTH trong chuỗi cung ứng nông nghiệp ở An Độ bao gồm việc thiếu sự hỗ trợ và khuyến khích của chính phủ là những trở ngại đáng kể trong việc triển khai KTTH. Nghiên cứu của Centobelli và cộng sự (2021) phát triển một mô hình để khám phá các mối quan hệ giữa áp lực xã hội, cam kết môi trường, khuyến khích kinh tế xanh, quản lý mối quan hệ chuỗi cung ứng, thiết kế chuỗi cung ứng bền vững và khả năng kinh tế tuần hoàn.

Thông qua dữ liệu thu thập từ 212 doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), nghiên cứu này áp dụng phân tích nhân tố khang định (CFA) và mô hình phương trình cấu trúc (SEM) đề kiểm tra mô hình đã phát triển. Nghiên cứu này đã đưa ra các nhân tố quan trọng tác động đến mức độ thực hiện KTTH trong sản xuất nông nghiệp như đào tạo về khả năng nghiên cứu, kết nối người tiêu dùng, giá cả và tương xứng, ghi nhận ý kiến của khách hàng, cam kết thay đổi theo chiều hướng tích cực. Các phát hiện cho thấy xu hướng xã hội, nhu cầu của người tiêu dùng chiếm tỉ trọng lớn nhất. Charef và Lu (2021) xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng KTTH trong xây dựng.

Nhóm tác giả sử dụng phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc với 20 chuyên gia châu Âu trong lĩnh vực này. Tông cộng có 64 yếu tố ảnh hưởng đến việc áp dụng KTTH đã được xác định. Sizhen và cộng sự (2005) xác định 4 nhóm với 20 yếu tố cản trở đến việc áp dụng công nghệ sạch hơn ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Trung Quốc, bao gồm chính sách và thị trường, tài chính và kinh tế, kỹ thuật và thông tin, quản lý và tổ chức. Xia và Ruan (2020) sử dụng phương pháp Grey-DEMATEL, khá tương đồng với phương pháp phân tích ra quyết định đa tiêu chí (MDCM) dé xác định các yếu tố gây trở ngại đối với việc thực hiện kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp ở Trung Quốc, trong đó bao gồm các trở ngại đến từ phía chính phủ, doanh nghiệp và nông dân.

Về phía chính phủ, các trở ngại liên quan đến chính sách và quy định chưa đầy đủ; cơ chế hành chính chưa tạo điều kiện thuận lợi; thiếu các chính sách ưu đãi cho khoa học công nghệ và hỗ trợ tài chính; cơ sở hạ tầng yếu kém; chính sách thúc đây công nghệ xanh trong sáng kiến “Vành đai và Con đường” còn chậm; cán bộ địa phương có nhận thức về bảo vệ môi trường còn thấp. Về phía doanh nghiệp, các trở ngại bao gồm chỉ phí sản xuất nông nghiệp còn cao, thiết kế sản phẩm và quy trình sản xuất lạc hậu, sáng tao công nghệ của doanh nghiệp còn yếu, cơ chế tổ chức quản lý lạc hậu, sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, chưa công nghiệp hoá, thiếu cân bằng giữa cung cầu thị trường. Về phía nông dân, các trở ngại bao gồm nhận thức về vấn đề môi trường còn thấp, thiếu kiến thức và kỹ năng chuyên môn, sử dụng kém hiệu quả các chính sách tài chính xanh. Sức ảnh hưởng của kinh tế tuần hoàn ngày càng tăng lên trên toàn thé giới, giữa các nhà hoạch định chính sách và các học viên trong ngành.

Một số quốc gia đã thiết lập các kế hoạch chuyên đổi rời xa nền kinh tế tuyến tinh (Chang và cộng sự, 2016). Ví dụ, ở Nhật Bản, hành trình hướng tới KTTH bắt đầu vào những năm 1990. Năm 2000, Chính phủ Nhật Ban đã ban hành Luật tiên phong về Khuyến khích sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên và “khuôn khổ pháp lý toàn diện để hướng tới một xã hội dựa trên tai chế” (Su et al., 2013) Boulding (1966) so sánh trái đất như tài sản vũ trụ trong không gian và đưa ra kết luận một hệ thống kinh tế tuần hoàn là bắt buộc dé duy tri sự tồn tại bền vững của con người trên Trái đất. Theo báo cáo của Stahel và Ready (1976), trong lĩnh vực chế tạo ô tô và xây dựng với ý tưởng cốt lõi là việc kéo dài vòng đời của sản phẩm sẽ giúp tiết kiệm năng lượng và sức lao động của ngành này.

Từ đó, họ lập luận rằng, một nén kinh tế về vòng sản phẩm hoàn toàn khép kín, ưu tiên tái sử dụng, ưu tên sửa chữa và tái sản xuất hàng hóa hơn sản xuất hàng hóa mới sẽ có tác động tích cực trong tạo việc làm, cạnh tranh kinh tế, tiết kiệm tài nguyên môi trường. Đây là một quan điểm mới mang tính đột phá ở thời điểm đó. Nghiên cứu của Ellen MacArthur và cộng sự đã chứng minh tiềm năng của nền kinh tế vòng tròn - một mô hình làm giảm sự phụ thuộc vào nguồn lực và tăng sự thịnh vượng. Ngoài việc tạo ra các lợi ích kinh tẾ trực tiếp cho các doanh nghiệp và hộ gia đình, nền kinh tế vòng tròn còn đại diện cho một cơ hội đáng kể để giúp giải quyết các thách thức toàn cầu như khủng hoảng khí hậu, mất đa dạng sinh học và suy thoái đất đai.

Yu Hao và cộng sự (2020) đã thu thập 791 bảng câu hỏi trực tuyến từ những cư dân sống ở phía tây tỉnh Tứ Xuyên và thành phố Trùng Khánh. Kết quả thực nghiệm chỉ ra rằng 4 yếu tố: Chuẩn mực chủ quan, San sang hy sinh vì môi trường, Lợi ích kinh tế được nhận và Positive Anticipated Emotion ( cảm giác thỏa mãn) có tác động đáng kế đến mức độ sẵn sàng tham gia vào nền kinh tế vòng tròn của người dân. Nghiên cứu của Rabia Chang va cộng sự (2021) đã chỉ ra tổng cộng có 64 yếu tô tác động đến việc áp dụng kinh tế tuần hoàn đã được xác định và xếp thành ba loại kết nối với nhau: các yếu tô tô chức, chính trị và thủ tục, và kỹ thuật. Nghiên cứu của Piera Centobelli và cộng sự ( 2021) phát triển một mô hình để khám phá các mối quan hệ giữa áp lực xã hội, cam kết môi trường, khuyến khích kinh tế xanh, quản lý mối quan hệ chuỗi cung ứng, thiết kế chuỗi cung ứng bền vững và khả năng kinh tế tuần hoàn.

Thông qua dữ liệu thu thập từ 212 doanh nghiệp vừa và nhỏ, nghiên cứu nay áp dụng phân tích nhân tố khang định và mô hình phương trình cấu trúc để kiểm tra mô hình đã phát triển. Các phát hiện cung cấp ba đóng góp chính : thứ nhất cam kết môi trường và các khuyến khích kinh tế xanh có tác động tích cực đáng kể đến việc quản lý mối quan hệ chuỗi cung ứng và thiết kế chuỗi cung ứng bền vững. Thứ hai, vai trò của quản lý mối quan hệ chuỗi cung ứng và thiết kế chuỗi cung ứng bền vững để cải thiện khả năng kinh tế vòng tròn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thứ ba, tác động tích cực của áp lực xã hội đối với cam kết môi trường và khuyến khích kinh tế xanh.

Theo Herve và cộng sự (2021), nền kinh tế tuần hoàn có những giới hạn, cơ sở lý thuyết không rõ ràng và việc thực hiện nó gặp phải những trở ngại về cơ cấu. Nền kinh tế tuần hoàn dựa trên ( ideological agenda dominated ) một chương trình ý thức hệ bị chi phối bởi hệ thống kinh tế và kỹ thuật, mang lại những đóng góp không chắc chắn cho tính bền vững và phi chính trị hóa tăng trưởng bền vững. Có thé tóm tắt các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ kinh tế tuần hoàn như sau: Bang 1.