Nghiên cứu xác lập thuộc tính đặc trưng mỏ Ruby Saphir trong đá Gneis - Luận văn Lê Thị Thảo

Nghiên cứu chuyên sâu về mỏ Ruby Saphir độc đáo trong đá Gneis tại Việt Nam. Khám phá nguồn gốc, đặc điểm và giá trị tiềm năng của loại đá quý này.

• Tác giả: Lê Thị Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Khôi
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Địa chất học
• Đề tài: Nghiên Cứu Xác Lập Các Thuộc Tính Đặc Trưng Các Kiểu Mỏ Ruby, Saphir Trong Đá Gneis Của Việt Nam (Kiểu Mỏ Tân Hương – Trúc Lâu)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN, KINH TẾ NHÂN VĂN VÀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỊA CHẤT, ĐÁ QUÝ KHU VỰC TÂN HƯƠNG-TRÚC LÂU
• 1.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên, kinh tế nhân văn khu vực Tân Hương-Trúc Lâu
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Hệ thống sông suối và giao thông
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu địa chất và đá quý khu vực Tân Hương-Trúc Lâu
• 1.2.1. Lịch sử nghiên cứu địa chất ở khu vực Tân Hương-Trúc Lâu
• 1.2.2. Lịch sử nghiên cứu địa chất đá quý khu vực Tân Hương-Trúc Lâu
• 2. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM ĐỊA CHẤT KHU VỰC TÂN HƯƠNG TRÚC LÂU
• 2.1. Giới Paleo – Mezoproterozoi, Loạt Sông Hồng
• 2.2. Hệ Đệ Tứ không phân chia
• 2.3. Các thành tạo magma xâm nhập, Phức hệ Tân Hương (γξPth)
• 2.4. Hệ đứt gãy phương Tây Bắc-Đông Nam
• 2.5. Các hệ thống đứt gãy phương Đông Bắc-Tây Nam, á kinh tuyến và á vĩ tuyến
• 2.6. Đặc điểm địa hình, địa mạo
• 3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nguồn gốc và phân loại các kiểu thành tạo ruby, saphir nguyên sinh
• 3.2. Tổng quan về đặc điểm khoáng vật học và ngọc học của corindon
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu địa chất ngoài trời
• 3.3.2. Nhóm các phương pháp phân tích trong phòng
• 4. ĐẶC ĐIỂM KIỂU MỎ RUBY, SAPHIR TRONG ĐÁ GNEIS KHU VỰC TÂN HƯƠNG TRÚC LÂU
• 4.1. Đặc điểm địa chất các mỏ ruby, saphir trong đá gneis Tân Hương và Trúc Lâu
• 4.1.1. Bối cảnh kiến tạo và đặc điểm cấu trúc mỏ
• 4.1.2. Đặc điểm các đá gneis chứa corindon khu vực Tân Hương – Trúc Lâu
• 4.2. Đặc điểm khoáng vật học và ngọc học (ruby, saphir) các mỏ Tân Hương và Trúc Lâu
• 4.2.1. Đặc điểm thành phần hóa học
• 4.2.2. Đặc điểm hình thái và cấu trúc tinh thể của ruby, saphir trong đá gneis Tân Hương – Trúc Lâu
• 4.2.3. Đặc điểm ngọc học của ruby, saphir trong đá gneis Tân Hương – Trúc Lâu
• 4.3. Điều kiện thành tạo và nguồn gốc các mỏ ruby, saphir trong đá gneis khu vực Tân Hương-Trúc Lâu
• 4.3.1. Các yếu tố khống chế quặng
• 4.3.2. Tổ hợp khoáng vật đặc trưng
• 4.3.3. Kiến trúc – cấu tạo quặng
• 4.3.4. Điều kiện nhiệt độ, áp suất thành tạo
• 4.3.5. Tuổi khoáng hóa
• 4.3.6. Cơ chế thành tạo ruby, saphir trong các đá gneis ở khu vực Tân Hương – Trúc Lâu
• 4.3.7. Về nguồn gốc thành tạo corindon trong đá gneis
• 5. MỘT SỐ THUỘC TÍNH ĐẶC TRƯNG CỦA KIỂU MỎ CORINDON TRONG ĐÁ GNEIS (KIỂU MỎ TÂN HƯƠNG - TRÚC LÂU) Ở VIỆT NAM
• 5.1. Về các kiểu mỏ ruby, saphir trên thế giới và ở Việt Nam
• 5.2. So sánh ba kiểu mỏ corindon chính ở Việt Nam
• 5.3. Một số thuộc tính đặc trưng của kiểu mỏ corindon trong đá gneis (kiểu mỏ Tân Hương – Trúc Lâu) ở Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hướng dẫn tổng quan đặc điểm địa lý vùng mỏ ruby saphir Tân Hương Trúc Lâu

Khu vực Tân Hương-Trúc Lâu, thuộc đới cấu trúc Sông Hồng, tỉnh Yên Bái, là vùng trọng điểm khai thác đá quý ruby, saphir trong đá gneis của Việt Nam. Với vị trí địa lý đặc thù nằm giữa đứt gãy Sông Hồng và Sông Chảy, khu vực này có địa hình dạng núi cao trung bình 300-400m và thấp dần về phía Yên Bái, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển các mỏ đá quý. Hệ thống sông suối đa dạng và mạng lưới giao thông phát triển, đặc biệt là Quốc lộ 70, góp phần quan trọng trong công tác khảo sát, nghiên cứu cũng như khai thác khoáng sản. Khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa trung bình khoảng 1500-2200 mm và nhiệt độ dao động từ 2-40oC ảnh hưởng đến quá trình hình thành và bảo tồn các mỏ đá quý. Bên cạnh đó, lịch sử nghiên cứu địa chất lâu dài tại khu vực đã ghi nhận nhiều khám phá quan trọng như đá gốc và trầm tích chứa ruby, saphir, đóng góp vào kho tàng kiến thức khoa học về đặc điểm địa chất và khoáng sản trong vùng nghiên cứu.

1.1. Phân tích địa lý kinh tế nhân văn tác động đến khai thác khoáng sản đá quý

Đặc điểm địa lý tự nhiên với mạng lưới sông suối và địa hình đồi núi phức tạp tạo nên điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các tổ hợp khoáng vật quý. Cơ sở hạ tầng giao thông phát triển, đặc biệt là quốc lộ 70, giúp nối kết khu vực nghiên cứu với các trung tâm kinh tế lớn, hỗ trợ vận chuyển và khai thác khoáng sản. Kinh tế nhân văn trong vùng chủ yếu dựa vào nông lâm nghiệp, đồng thời hoạt động khai thác ruby, saphir tạo ra nguồn thu và việc làm quan trọng cho người dân. Mặc dù vậy, cần lưu ý các tác động môi trường và bảo tồn tài nguyên quý hiếm trong quá trình khai thác hòng đảm bảo phát triển bền vững.

1.2. Lịch sử nghiên cứu địa chất và phát hiện ruby saphir khu vực Tân Hương Trúc Lâu

Khu vực Tân Hương-Trúc Lâu đã được nghiên cứu địa chất từ đầu thế kỷ 20 với nhiều công trình quy mô khác nhau. Năm 1986, sự hiện diện của ruby được phát hiện tại Ngòi Hóp, đánh dấu bước ngoặt trong nghiên cứu đá quý vùng. Các lần khảo sát sau đó mở rộng phạm vi phát hiện ruby, saphir với chất lượng cao tại các xã Tân Hương, Trúc Lâu, kéo theo các đề tài nghiên cứu và thăm dò có tính chuyên sâu về địa chất, khoáng sản và đặc tính ngọc học. Các phát hiện này góp phần khẳng định giá trị kinh tế và khoa học quan trọng của kiểu mỏ ruby, saphir trong đá gneis tại vùng nghiên cứu, đồng thời làm rõ vai trò của điều kiện địa chất, kiến tạo trong sự hình thành các mỏ đá quý.

II. Phân tích đặc điểm địa chất kiến tạo và cấu trúc mỏ ruby saphir kiểu Tân Hương Trúc Lâu

Tân Hương-Trúc Lâu thuộc phức hệ biến chất cao đới Sông Hồng với đặc trưng địa chất gồm các hệ tầng Núi Con Voi và Ngòi Chi, chung quy theo Paleo-Mezoproterozoi. Các hệ tầng này chứa chủ yếu đá gneis, đá phiến biến chất chứa corindon. Kiến tạo khu vực chịu ảnh hưởng mạnh của đứt gãy Sông Hồng và Sông Chảy cùng các hệ thống đứt gãy phụ kéo dài theo phương Tây Bắc-Đông Nam. Hoạt động kiến tạo đa kỳ, đặc biệt trong Kainozoi, đã gây migmatit hóa mạnh và tạo nên các thể pegmatoid khử silic, môi trường hình thành ruby, saphir đặc trưng. Cấu trúc trường quặng Lục Yên phân chia thành 4 phụ đới cấu trúc phức tạp, góp phần tạo nên sự phân bố và tập trung các mỏ corindon. Đặc điểm địa chất này quyết định những đặc tính khoáng vật và ngọc học của ruby, saphir trong đá gneis.

2.1. Đặc điểm hệ tầng và thành tạo magma ảnh hưởng đến kiểu mỏ ruby saphir

Hệ tầng Núi Con Voi gồm phân hệ tầng dưới và trên, tập trung nhiều đá gneis có khoáng vật corindon. Các magma xâm nhập thuộc phức hệ Tân Hương, bao gồm granit, syenit có liên quan chặt chẽ đến hoạt động biến chất và thành tạo corindon. Mặc dù chưa xác định được mối liên hệ trực tiếp giữa magma xâm nhập với sự tạo thành ruby, saphir, các nghiên cứu chỉ ra magma đóng vai trò hỗ trợ nhiệt lượng và môi trường hóa học thúc đẩy biến chất trao đổi để hình thành corindon quý. Nghiên cứu thành phần khoáng vật trong vùng giúp lý giải nguồn gốc khoáng sản và đặc trưng mỏ đá quý kiểu Tân Hương-Trúc Lâu.

2.2. Phân tích kiến tạo và hệ thống đứt gãy khống chế mỏ ruby saphir trong đá gneis

Đứt gãy Sông Hồng và Sông Chảy là những đứt gãy chính với vai trò cắm nghiêng sâu đến 30-50 km cùng độ phá hủy kiến tạo rộng khoảng 1 km. Hệ thống đứt gãy phụ phương Tây Bắc-Đông Nam và phương Đông Bắc-Tây Nam tạo các khối nhỏ phân bố ruby, saphir trên đá biến chất gneis. Hoạt động tân kiến tạo gây phá hủy và vận chuyển tích tụ corindon trong các trầm tích, thung lũng tạo điều kiện khai thác khoáng sản với trữ lượng đáng kể. Phân tích các yếu tố kiến tạo góp phần định hướng tìm kiếm mỏ, đánh giá tiềm năng khoáng sản vùng Tân Hương-Trúc Lâu.

III. Phương pháp nghiên cứu khoa học xác lập thuộc tính đặc trưng mỏ ruby saphir trong đá gneis

Việc xác lập các đặc tính đặc trưng cho kiểu mỏ ruby, saphir trong đá gneis đòi hỏi áp dụng đồng bộ nhiều phương pháp nghiên cứu đa dạng. Các phương pháp nghiên cứu địa chất ngoài trời chủ yếu tập trung khảo sát thực địa, lấy mẫu đá gốc và đá quý để phân tích. Trong phòng thí nghiệm, sử dụng phương pháp phân tích thạch học, ngọc học, và các kỹ thuật hóa lý hiện đại như microsond, LA-ICP-MS và huỳnh quang tia X góp phần đánh giá thành phần khoáng vật, đặc tính hóa học và vật lý của corindon. Phương pháp phân tích này không chỉ giúp xác định rõ nguồn gốc, điều kiện thành tạo mà còn so sánh đặc điểm với các kiểu mỏ khác tại Việt Nam, từ đó hệ thống hóa các thuộc tính nhận dạng riêng biệt của kiểu mỏ Tân Hương-Trúc Lâu.

3.1. Các phương pháp địa chất ngoài trời và thu thập mẫu nghiên cứu đá gneis

Khảo sát địa chất ngoài trời tập trung vào quan sát quan hệ cấu trúc, thế nằm của các thành tạo đá chứa corindon cùng các đá kề cận. Việc thu thập mẫu đá gốc, đá quý ruby, saphir đảm bảo tính đại diện và đa dạng mẫu nhằm phục vụ cho các phân tích sâu hơn trong phòng. Các điểm khảo sát lựa chọn bao gồm khu mỏ Tân Hương và Trúc Lâu, nơi tập trung các thấu kính gneis chứa corindon có kích thước phong phú và đặc trưng rõ nét về địa chất khoáng sản.

3.2. Phân tích thạch học và ngọc học trong phòng thí nghiệm chuyên sâu

Soi lát mỏng thạch học giúp xác định tổ hợp khoáng vật đi kèm, tướng biến chất và cấu trúc đá chứa ruby, saphir. Về ngọc học, phổ hấp thụ, tính phát quang, tỷ trọng và quan sát bao thể qua kính hiển vi ngọc học là các tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng và đặc điểm ngọc học corindon. Việc sử dụng phổ kế trực quan và kính hiển vi ngọc học góp phần phân biệt ruby, saphir trong đá gneis với các kiểu mỏ khác, phục vụ công tác giám định và nhận dạng nguồn gốc đá quý.

3.3. Ứng dụng kỹ thuật phân tích hóa lý hiện đại trong đánh giá thành phần khoáng vật

Phương pháp microsond dùng để xác định định lượng thành phần hóa học các nguyên tố có trong ruby, saphir và các khoáng vật cộng sinh với độ chính xác cao. Khối phổ kế LA-ICP-MS phân tích các nguyên tố vết với giới hạn ppm, cung cấp dữ liệu chính xác về thành phần tạp chất. Huỳnh quang tia X được sử dụng để nhận diện và lượng hóa các nguyên tố nguyên tố đa dạng trong mẫu đá. Sự phối hợp các kỹ thuật này là cơ sở khoa học để xác lập các đặc tính vật lý, hóa học riêng biệt của kiểu mỏ corindon trong đá gneis Tân Hương-Trúc Lâu.

IV. Bí quyết xác lập các đặc tính vật lý hóa học ruby saphir trong đá gneis kiểu mỏ Tân Hương Trúc Lâu

Ruby và saphir trong đá gneis vùng Tân Hương-Trúc Lâu có nhiều đặc tính vật lý, hóa học riêng biệt phản ánh điều kiện thành tạo và nguồn gốc đặc thù. Thành phần hóa học các mẫu corindon thường chứa FeO và TiO2 hàm lượng cao hơn các khu vực khác, cùng các nguyên tố Cr2O3 thấp. Tỷ trọng dao động trong khoảng 3,95-4,02 tùy thuộc màu sắc và tạp chất. Các đặc điểm cấu tạo tinh thể như vết khía, song tinh phổ biến cùng các hiệu ứng ngọc học như phát quang đa dạng, tính đa sắc và hiệu ứng sao được ghi nhận chi tiết. Kết quả này giúp xác nhận các yếu tố khống chế quặng trong đá gneis và phân biệt kiểu mỏ Tân Hương-Trúc Lâu so với các kiểu mỏ corindon trong đá hoa hay basalt.

4.1. Đặc điểm khoáng vật học và tính chất vật lý ruby saphir vùng đá gneis Tân Hương Trúc Lâu

Corindon từ các mỏ trong đá gneis Tân Hương-Trúc Lâu thường có dạng tinh thể lăng trụ, tháp đôi với nhiều kiểu song tinh. Độ cứng cao đạt mức 9 trên thang Mohs, tỷ trọng trung bình khoảng 3,98 với sự biến động liên quan đến hàm lượng nguyên tố Fe và Ti. Các vết khía giả cát khai theo các mặt tinh thể cơ sở là dấu hiệu nhận biết điển hình. Đặc điểm phát quang dưới tia cực tím và tính đa sắc đa dạng theo màu sắc giúp phân loại ruby, saphir và bổ sung thông tin về điều kiện thành tạo của khoáng vật, phục vụ nhận dạng và phân biệt đá quý trong nghiên cứu chuyên sâu.

4.2. Phân tích thành phần hóa học và các yếu tố khống chế chất lượng đá quý corindon

Phân tích vi thành phần cho thấy sự hiện diện phổ biến nguyên tố sắt (Fe) với hàm lượng FeO + Fe2O3 từ 0,37 đến hơn 1%, ngoài ra Cr2O3 và TiO2 với hàm lượng thấp cho thấy ảnh hưởng của các quá trình biến chất và magma xâm nhập đến thành phần corindon. Sự hiện diện các bao thể khoáng vật phức tạp như zircon, ilmenit, rutil cùng các biến dị song tinh ảnh hưởng đến chất lượng ngọc học và giá trị kinh tế của ruby, saphir. Những đặc điểm này cũng được xem là các yếu tố khống chế quá trình hình thành và bảo tồn khoáng sản trong đá gneis kiểu mỏ Tân Hương-Trúc Lâu.

V. Top kết quả nghiên cứu ứng dụng và giải pháp khai thác bảo tồn khoáng sản ruby saphir Việt Nam

Nghiên cứu đã xác lập đầy đủ các đặc tính địa chất khoáng sản, thành phần hóa học, tính chất vật lý và đặc điểm ngọc học phân biệt kiểu mỏ ruby, saphir trong đá gneis khu vực Tân Hương-Trúc Lâu. Kết quả ứng dụng giúp nhận diện nguồn gốc, đánh giá trữ lượng và tiềm năng khai thác bền vững, đồng thời góp phần nâng cao giá trị đá quý Việt Nam trên thị trường quốc tế. Giải pháp khuyến nghị bao gồm việc tăng cường thăm dò định hướng, ứng dụng kết quả nghiên cứu vào lựa chọn phương pháp khai thác thân thiện với môi trường và đảm bảo an toàn tài nguyên. Bảo tồn nguồn lợi khoáng sản đá quý quý hiếm được ưu tiên nhằm duy trì phát triển lâu dài ngành đá quý Việt Nam.

5.1. Ứng dụng đặc tính nhận dạng trong tìm kiếm và đánh giá tiềm năng mỏ

Các đặc tính nhận dạng được xác lập từ nghiên cứu như thành phần hóa học đặc trưng, cấu trúc tinh thể, hiệu ứng ngọc học giúp phân biệt kiểu mỏ corindon trong đá gneis so với các kiểu khác. Việc áp dụng kỹ thuật định vị và đo đạc trên các đứt gãy kiến tạo cùng khảo sát địa chất hỗ trợ khoanh định chính xác các diện tích có tiềm năng ruby, saphir. Điều này giúp tập trung nguồn lực thăm dò hiệu quả, giảm thiểu rủi ro và tăng độ chính xác trong đánh giá trữ lượng tài nguyên khoáng sản, thúc đẩy công tác khai thác và quản lý mỏ.

5.2. Giải pháp khai thác và bảo tồn tài nguyên ruby saphir trong đá gneis bền vững

Đề xuất giải pháp khai thác kiểm soát nhằm giảm thiểu tác động môi trường khu vực Tân Hương-Trúc Lâu dựa trên đặc tính địa chất và cấu trúc mỏ. Bảo vệ các vùng đặc thù đá gốc có chứa đá quý tránh mất mát tài nguyên vô giá. Đồng thời, xây dựng hệ thống giám sát trữ lượng, áp dụng công nghệ khai thác thích hợp vừa đảm bảo năng suất vừa duy trì cân bằng sinh thái. Chú trọng hợp tác giữa các nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương tạo nên mô hình khai thác bền vững gắn với phát triển kinh tế - xã hội.

VI. Tương lai nghiên cứu và phát triển mô hình mỏ corindon đá gneis Việt Nam kiểu Tân Hương Trúc Lâu

Các nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng phạm vi khảo sát, sử dụng công nghệ cao nhằm làm rõ hơn cơ chế hình thành và quá trình biến chất RNA trong đá gneis chứa ruby, saphir. Xây dựng mô hình địa chất - khoáng sản toàn diện, ứng dụng các phương pháp địa vật lý hiện đại để dự báo trữ lượng và bảo vệ nguồn tài nguyên. Đồng thời phát triển các kỹ thuật đánh giá chất lượng và phân loại đá quý chính xác, hỗ trợ cho ngành ngọc học và giám định đá quý. Việc đào tạo chuyên sâu nhân lực và tăng cường hợp tác quốc tế sẽ góp phần nâng tầm nghiên cứu và khai thác đá quý Việt Nam trên bản đồ thế giới.

6.1. Định hướng nghiên cứu địa chất đa chiều phát triển mô hình mỏ corindon

Nghiên cứu phối hợp nhiều lĩnh vực địa chất, khoáng sản và địa vật lý nhằm xây dựng mô hình mỏ ruby, saphir trong đá gneis chi tiết và đa chiều. Tập trung phân tích biến chất, kiến tạo đa kỳ và ảnh hưởng của magma xâm nhập sâu hơn để hiểu rõ quá trình thành tạo corindon. Việc áp dụng mô hình số học và GIS trong khảo sát đóng vai trò thiết yếu cho định hướng thăm dò và khai thác hiệu quả trong tương lai.

6.2. Phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực cho ngành ngọc học Việt Nam

Thúc đẩy ứng dụng công nghệ quang phổ, phân tích vi mô và các kỹ thuật giám định hiện đại nhằm nâng cao chất lượng và độ tin cậy trong phân loại đá quý ruby, saphir. Đào tạo chuyên sâu nhân lực kỹ thuật cao chuyên ngành ngọc học, tạo nguồn lao động chất lượng phục vụ cho khai thác và chế tác đá quý trong nước. Tăng cường kết nối với các viện nghiên cứu quốc tế để trao đổi công nghệ, kinh nghiệm, đồng thời quảng bá thương hiệu đá quý Việt Nam ra thị trường thế giới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản đa dạng, trong đó đá quý như ruby và saphir đóng vai trò quan trọng về kinh tế và khoa học. Khu vực Tân Hương-Trúc Lâu, tỉnh Yên Bái, nằm trong đới cấu trúc Sông Hồng, là nơi tập trung các mỏ corindon (ruby, saphir) trong đá gneis với quy mô và chất lượng ngọc đáng chú ý. Ruby và saphir ở đây có dạng tinh thể đa dạng, chủ yếu phân bố trong các thấu kính đá gneis giàu nhôm. Qua nhiều nghiên cứu, khu vực này được xác định là một trong những trung tâm khai thác đá quý hàng đầu phía Bắc Việt Nam với nhiều viên đá có trọng lượng và chất lượng cao, nổi bật như viên ruby “Ngôi sao Việt Nam” nặng 2,16kg. Luận văn tập trung nghiên cứu các thuộc tính đặc trưng của các kiểu mỏ ruby, saphir trong đá gneis nơi đây, nhằm xác định rõ ràng các đặc điểm kiến tạo, địa chất khoáng sản, điều kiện thành tạo, đặc trưng hóa học và ngọc học, từ đó phân biệt với các kiểu mỏ ruby, saphir trong đá hoa và liên quan basalt ở Việt Nam.

Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi khu vực Tân Hương và Trúc Lâu thuộc tỉnh Yên Bái, dựa trên các số liệu khảo sát địa chất và phân tích mẫu khoáng vật, cùng với các kết quả phân tích hóa học hiện đại. Mục tiêu chính là hệ thống hóa các đặc điểm tinh thể - khoáng vật học và ngọc học, xác lập các thuộc tính đặc trưng của kiểu mỏ corindon trong đá gneis ở Việt Nam; góp phần phục vụ nhận dạng xuất xứ địa lý và nâng cao hiệu quả khai thác, thăm dò đá quý.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết về nguồn gốc và phân loại của corindon (ruby, saphir), dựa vào bảng thành phần hóa học và cơ chế tạo màu của các nguyên tố Fe, Cr, Ti, V... Điều kiện thành tạo trải dài từ biến chất tới magma trong môi trường nghèo silic, ảnh hưởng trực tiếp đến tính chất vật lý và ngọc học của corindon. Lý thuyết kết tinh hệ ba phương và cấu trúc tinh thể corindon được sử dụng để giải thích các hình thái tinh thể, hiện tượng song tinh và các hiệu ứng quang học như hiệu ứng sao, mắt mèo và chuyển màu.

Các lý thuyết về kiến tạo và địa chất vùng đới sông Hồng cũng được áp dụng để phân tích bối cảnh địa chất mỏ, hệ thống đứt gãy phương Tây Bắc-Đông Nam và Đông Bắc-Tây Nam ảnh hưởng đến sự phân bố và tích tụ corindon. Đồng thời, các mô hình phân loại mỏ ruby, saphir dựa trên các điều kiện thành tạo được tham khảo để xác định kiểu mỏ trong đá gneis, đối chiếu với kiểu mỏ trong đá hoa và gắn với basalt.

Khái niệm chính gồm:

• Corindon (Al2O3) và các nguyên tố gây màu tạo nên đặc tính ruby, saphir;
• Hệ thống đứt gãy và cấu trúc kiến tạo đới Sông Hồng;
• Tổ hợp khoáng vật đặc trưng gắn với corindon trong đá gneis;
• Phân loại mỏ ruby, saphir theo môi trường thành tạo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa khảo sát địa chất ngoài trời và phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm.

• Nguồn dữ liệu:
  Số liệu địa chất thu thập từ khu vực Tân Hương-Trúc Lâu bằng khảo sát trực tiếp trên các điểm mỏ điển hình. Hơn 100 mẫu đá gốc và đá quý corindon được thu thập tại các vị trí như Km10, Km18, Km51, Suối Hiên, Làng Chạp. Thông tin bổ trợ từ các bản đồ địa chất tỷ lệ lớn (1/50.000, 1/200.000) và dữ liệu địa chất công bố trước đây.

• Phương pháp phân tích:

  • Phân tích khoáng vật học: Soi lát mỏng dưới kính hiển vi để xác định tổ hợp khoáng vật, tướng biến chất đá gneis và đặc điểm bao thể corindon.
  • Phương pháp ngọc học: Xác định phổ hấp thụ bằng phổ kế trực quan, tỷ trọng, phát quang dưới tia cực tím (UV), và phân tích cấu trúc tinh thể - bao thể qua kính hiển vi ngọc học.
  • Phân tích hóa lý: Microsond EPMA xác định thành phần hóa học chi tiết, phẩn tích LA-ICP-MS nhằm đo hàm lượng các nguyên tố chính và vết trong corindon, phươn pháp huỳnh quang tia X xác minh các nguyên tố trong mẫu đá học.
  • Phân tích tuổi khoáng hóa: Sử dụng kết quả phân tích tuổi tuyệt đối biotit để xác định niên đại liên quan đến hoạt động khoáng hóa.

• Cỡ mẫu và lựa chọn:
  Chọn mẫu đại diện cho nhiều vị trí và kiểu đá gốc khác nhau trong khu vực, đảm bảo tính đặc trưng cho kiểu mỏ corindon trong đá gneis. Tổng cỡ mẫu khoảng trên 100 mẫu, trong đó tập trung phân tích chi tiết khoảng 30 mẫu tiêu biểu. Lý do chọn khu vực Tân Hương-Trúc Lâu là do đây là một trong những nơi có mỏ ruby, saphir trong đá gneis tiêu biểu nhất Việt Nam.

• Timeline nghiên cứu:
  Khảo sát địa chất và thu mẫu được thực hiện trong vòng 6 tháng đầu, các phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm kéo dài 12 tháng sau đó. Tổng thời gian nghiên cứu hoàn chỉnh gần 18 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm địa chất và cấu trúc mỏ:
   Khu mỏ Tân Hương-Trúc Lâu nằm trong đới cấu trúc Sông Hồng, chịu sự kiểm soát bởi các hệ thống đứt gãy sâu và diện rộng phương Tây Bắc-Đông Nam, kết hợp với các đứt gãy Đông Bắc-Tây Nam đóng vai trò phân đoạn cấu trúc. Các đá gneis chứa corindon có chiều dày 20 cm đến vài mét, kéo dài hàng chục đến hàng trăm mét, thường dạng thấu kính xen kẽ cùng các đá gneis biến chất thuộc hệ tầng Núi Con Voi, Ngòi Chi. Đây là môi trường địa chất lý tưởng để tạo thành các tinh thể ruby, saphir nguyên sinh.

2. Thành phần hóa học corindon:
   Phân tích microsond cho thấy hàm lượng FeO + Fe2O3 dao động từ 0,37% đến 1,12%, Cr2O3 ở mức thấp (0.01–0.17%), với đa số dưới 0.05%. Các nguyên tố như TiO2 biến đổi trong khoảng 0,01% đến 0,18%. Kết quả cho thấy corindon khu vực có hàm lượng Fe cao hơn, góp phần làm tăng tỷ trọng corindon lên 3,95–4,02. Thành phần Cr thấp hơn ảnh hưởng đến chất lượng màu sắc ruby và saphir.

3. Đặc điểm tinh thể và bao thể:
   Corindon chủ yếu kết tinh trong hệ ba phương, có dạng lăng trụ, lưỡng tháp, tinh thể thường xuất hiện song tinh biến dạng dạng mặt thoi hoặc mặt cơ sở. Bao thể phổ biến gồm zircon, ilmenit, CO2 lỏng, khí-lỏng, hematit với đường kính vài micron đến 0.2 mm, góp phần tạo hiệu ứng quang học như sao và mắt mèo. Các vết khía chéo và đường sinh trưởng đồng tâm đặc trưng thường thấy.

4. Đặc điểm ngọc học:
   Ruby tại vùng nghiên cứu có màu đỏ tươi đến đỏ nâu, thường phát quang màu đỏ dưới tia UV sóng dài. Saphir chủ yếu có màu xám, xanh lam nhạt, đục hoặc trong suốt, có tính đa sắc rõ rệt khi quan sát dưới các hướng khác nhau, độ cứng tương đối là 9 theo thang Mohs, cường độ này thay đổi phụ thuộc vào màu sắc và cấu trúc tinh thể.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích địa chất và khoáng vật học cho thấy kiểu mỏ ruby, saphir trong đá gneis tại Tân Hương-Trúc Lâu có các đặc tính riêng biệt so với mỏ trong đá hoa và basalt. Mỏ trong đá gneis chịu ảnh hưởng nhiều hơn bởi các hoạt động biến chất cao cấp amphibolit-granulit, tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và bảo tồn corindon nguyên sinh theo tổ hợp khoáng vật Sil-Spi-Grt-Bi và Cor-Grt-Bi-Sil. Điều kiện nhiệt độ thành tạo corindon dao động khoảng 650-780oC, áp suất khoảng 4-10 kbar phù hợp với tướng biến chất cao, khác biệt so với mỏ trong đá hoa mang tính magma hay mỏ basalt liên quan magma phun trào.

Chất lượng corindon phản ánh từ thành phần hóa học, đặc biệt hàm lượng nguyên tố Fe và Cr ảnh hưởng trực tiếp đến màu sắc và giá trị ngọc. Hàm lượng Cr thấp hơn so với mỏ đá hoa giải thích tại sao ruby vùng Tân Hương-Trúc Lâu có màu đỏ nhạt hơn. Các bao thể phức tạp cùng hiệu ứng quang học góp phần làm đa dạng sản phẩm và tăng giá trị thương mại.

Các phát hiện phù hợp với nhiều nghiên cứu trước đây nhưng cung cấp dữ liệu chi tiết hơn về kiểu mỏ trong đá gneis, minh chứng qua bảng biểu thể hiện phân bố thành phần ôxít Fe, Cr, Ti trong corindon và so sánh với các kiểu mỏ khác ở Việt Nam. Dữ liệu này cũng làm rõ sự phân bố địa lý và đặc điểm kiến tạo đặc trưng ảnh hưởng đến sinh khoáng corindon trong đới Sông Hồng. Các biểu đồ tỷ trọng, phân bố bao thể và phổ hấp thụ minh họa sinh động sự đa dạng đặc tính của corindon vùng này.

Từ góc độ thực tiễn, việc xác lập các thuộc tính đặc trưng giúp nhận diện nguồn gốc và đánh giá tiềm năng các mỏ ruby, saphir trong đá gneis cải thiện hiệu quả quản lý và thương mại đá quý tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng hệ thống nhận dạng đặc trưng khoáng vật học và ngọc học:
   Tổ chức đào tạo và phổ biến phương pháp xác định đặc tính corindon trong đá gneis cho các nhà khảo sát và doanh nghiệp đá quý nhằm tăng tỷ lệ phát hiện các mỏ tiềm năng. Thời gian thực hiện trong vòng 12 tháng; chủ thể Nhà nước phối hợp Viện Địa chất và các doanh nghiệp khai thác đá quý.

2. Tăng cường nghiên cứu đa ngành kết hợp địa chất và công nghệ:
   Sử dụng công nghệ phân tích hiện đại (LA-ICP-MS, microsond EPMA) để phân tích chuyên sâu hơn về thành phần nguyên tố vết và điều kiện thành tạo. Tăng cường hợp tác quốc tế để nâng cao chất lượng nghiên cứu. Kế hoạch kéo dài 24 tháng; chủ thể các trường đại học và viện nghiên cứu địa chất.

3. Phát triển mô hình địa chất và khai thác bền vững:
   Xây dựng mô hình địa chất và khoáng sản mỏ ruby, saphir trong đá gneis dựa trên các đặc tính đặc trưng đã xác lập, từ đó xây dựng quy hoạch khai thác hiệu quả, bảo vệ môi trường. Tiến hành trong vòng 18 tháng; chủ thể sở tài nguyên môi trường địa phương và các doanh nghiệp khai thác.

4. Xây dựng cơ sở dữ liệu địa chất khoáng sản đá quý quốc gia:
   Lập cơ sở dữ liệu điện tử tổng hợp cho khu vực Tân Hương-Trúc Lâu cũng như đới Sông Hồng, bao gồm dữ liệu khoáng vật học, ngọc học và điều kiện thành tạo, hỗ trợ công tác quản lý và thăm dò. Triển khai 12 tháng; chủ thể Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu địa chất khoáng sản và địa chất đá quý:
   Luận văn cung cấp tài liệu khoa học chi tiết về đặc điểm địa chất, khoáng vật học và ngọc học các kiểu mỏ ruby, saphir giúp nghiên cứu sâu hơn hoặc làm cơ sở cho công trình tiếp theo.

2. Doanh nghiệp khai thác và chế tác đá quý:
   Các thông tin về nguồn gốc, đặc tính corindon giúp doanh nghiệp phân biệt nguồn gốc đá quý, định giá chính xác và áp dụng kỹ thuật khai thác tối ưu tại khu vực Tân Hương-Trúc Lâu.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên khoáng sản và môi trường:
   Luận văn cung cấp cơ sở khoa học thiết thực để xây dựng chính sách quản lý, thử nghiệm thăm dò, quy hoạch và bảo vệ nguồn tài nguyên đá quý địa bàn vùng đới Sông Hồng.

4. Ngành ngọc học và giám định đá quý:
   Thông tin về đặc điểm ngọc học, thành phần hóa học, các hiệu ứng quang học của ruby, saphir giúp nâng cao chất lượng giám định và xác định nguồn gốc xuất xứ đá quý, đáp ứng yêu cầu thương mại nội địa và quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Ruby và saphir tại Tân Hương-Trúc Lâu có đặc điểm gì nổi bật so với các vùng khác?
Ruby và saphir tại đây chủ yếu trong đá gneis biến chất cao, chất lượng ngọc khá, thường có màu đỏ nhạt hoặc xanh lam xám. Thành phần Fe cao hơn, Cr thấp hơn các mỏ trong đá hoa khiến màu sắc và các tính chất quang học khác biệt.

2. Điều kiện thành tạo nhiệt độ và áp suất của corindon trong khu vực này là bao nhiêu?
Theo phân tích địa chất và khoáng vật, corindon ở Tân Hương-Trúc Lâu thành tạo trong điều kiện nhiệt độ từ 650ºC đến 780ºC và áp suất khoảng 4-10 kbar, thể hiện môi trường biến chất amphibolit có nhiệt độ và áp suất cao.

3. Kết quả phân tích thành phần hóa học góp phần như thế nào trong nhận dạng mỏ?
Phân tích microsond và LA-ICP-MS xác định lượng Fe, Cr, Ti, Ga giúp nhận biết nguồn gốc thành tạo và phân biệt kiểu mỏ ruby, saphir trong đá gneis so với các kiểu khác, đồng thời đánh giá chất lượng đá quý.

4. Các hiệu ứng quang học như sao và mắt mèo hình thành do nguyên nhân nào?
Các hiệu ứng sao và mắt mèo phát sinh nhờ bao thể rutil hình kim nhỏ phân bố trong corindon, phản xạ ánh sáng khi đá được chế tác cabochon. Đây là các đặc điểm nâng cao giá trị thẩm mỹ và thương phẩm của ruby, saphir.

5. Luận văn có đề xuất gì để phát triển bền vững nguồn tài nguyên ruby, saphir?
Luận văn đề xuất xây dựng mô hình địa chất- khoáng sản chi tiết; tăng cường đào tạo và ứng dụng công nghệ phân tích; thiết lập cơ sở dữ liệu địa chất tập trung; đảm bảo khai thác bảo vệ môi trường đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng.

Kết luận

• Xác lập hệ thống thuộc tính địa chất, khoáng vật học và ngọc học đặc trưng của kiểu mỏ corindon trong đá gneis tại Tân Hương-Trúc Lâu là bước tiến quan trọng góp phần nhận dạng đúng nguồn gốc địa lý của ruby, saphir Việt Nam.
• Điều kiện thành tạo corindon trong khu vực thể hiện môi trường biến chất cao amphibolit với nhiệt độ 650-780ºC, áp suất 4-10 kbar, tạo nên các đặc tính hóa học và hiệu ứng ngọc học riêng biệt.
• Thành phần hóa học corindon với hàm lượng Fe cao và Cr thấp ảnh hưởng tới màu sắc, chất lượng ngọc và phân biệt kiểu mỏ với các kiểu khác trong nước.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc định hướng khai thác, nâng cao giá trị thương mại và bảo vệ nguồn tài nguyên khoáng sản đá quý tại khu vực Tân Hương-Trúc Lâu.
• Đề xuất các giải pháp nghiên cứu, đào tạo, phát triển công nghệ và xây dựng cơ sở dữ liệu nhằm quản lý tài nguyên hiệu quả và phát triển bền vững ngành công nghiệp đá quý tại Việt Nam.

Hành động tiếp theo bao gồm triển khai các dự án nghiên cứu sâu hơn về điều kiện thành tạo và tổ chức hội thảo khoa học để phổ biến các kết quả, đồng thời tạo điều kiện hợp tác quốc tế nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu và khai thác đá quý trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN, KINH TẾ NHÂN VĂN VÀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỊA CHẤT, ĐÁ QUÝ KHU VỰC TÂN HƯƠNG-TRÚC LÂU 1. Đặc điểm địa lý tự nhiên, kinh tế nhân văn khu vực Tân Hương-Trúc Lâu 1.1 Vị trí địa lý Diện tích vùng nghiên cứu tập trung vào hai khu vực chính là Tân Hương và Trúc Lâu, trong đó: Khu vực Tân Hương bao gồm các xã Tân Hương, Cẩm Ân, Bảo Ái thuộc huyện Yên Bình; các xã Hòa Cuông, Tân Đồng thuộc huyện Trấn Yên, cách TP. Yên Bái khoảng 10-15 km về phía Tây Bắc.

Khu vực Trúc Lâu gồm các xã Trúc Lâu, Phúc Lợi, Đông Quan và Khánh Hòa thuộc huyện Lục Yên, cách trung tâm TP. Yên Bái khoảng 45-55 Km về phía Tây Bắc, dọc theo đường quốc lộ 70, QL. Vị trí vùng nghiên cứu 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Vùng mỏ đá quý Tân Hương Trúc Lâu nằm trong phạm vi đới cấu trúc Sông Hồng, tỉnh Yên Bái, với phạm vi: 104o36’12’’ - 104o41’36’’ kinh độ Đông. Địa hình Đặc điểm đặc trưng của đới Sông Hồng là địa hình dạng núi cao từ Lào Cai với độ cao trung bình 300-400m và thấp dần về phía Yên Bái với độ cao trung bình 50-100m.

Đỉnh cao nhất trong Dãy Núi Con Voi khoảng 1.417m thuộc địa phận xã Long Khánh ở phía Tây Bắc xã Trúc Lâu. Dọc theo Dãy Núi Con Voi địa hình thoải dần về sườn Tây Nam thuộc bờ trái Sông Hồng và sườn Đông Bắc thuộc bờ phải Sông Chảy. Trung tâm khu vực Trúc Lâu nằm ở sườn Đông Bắc của đỉnh Núi Voi, các sườn địa hình ở đây có xu hướng đổ về phía Đông Bắc, đồng thời nghiêng về phía Đông Nam. Hoạt động của các hệ thống đứt gãy có phương Tây Bắc-Đông Nam cùng hệ thống mạng sông suối phát triển mạnh với các suối chính chảy qua trung tâm xã Trúc Lâu ở phía Đông Nam và Làng Chạp ở phía Tây Bắc đã tạo nên hai thung lũng lớn Trúc Lâu và Làng Chạp với các dạng địa hình thung lũng có chiều rộng khoảng 1,5-2 km, chiều dài khoảng 3-4km kéo dài theo phương Tây Bắc-Đông Nam và một số các thung lũng hẹp với chiều rộng 0,5-0,7km, dài 1,5-2km phát triển dọc theo đường QL.70 từ đoạn Km49 đến Km53 (trung tâm xã Trúc Lâu).

Khu vực Tân Hương phân bố ở hai bên sườn Đông Bắc và Tây Nam của trục Dãy Núi Con Voi. Địa hình ở đây có các sườn dốc về hai phía Tây Nam và Đông Bắc, đồng thời thoải dần về phía Đông Nam. Nhìn chung, trong khu vực Tân Hương-Trúc Lâu dạng địa hình xâm thực và bóc mòn phát triển khá mạnh. Bao quanh các thung lũng là dạng địa hình thường có sườn dốc với độ dốc thay đổi từ 10-20o ở trung tâm và đến 30-40o ở nơi tiếp giáp với các sườn núi cao.

5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Hệ thống sông suối và giao thông Hồ Thác Bà trong khu vực nghiên cứu là hồ lớn, đem lại nhiều lợi ích kinh tế, trong đó có nhiều tiềm năng du lịch. Ngoài ra trong phạm vi khu vực nghiên cứu có khá nhiều hồ thủy lợi lớn nhỏ khác với mục đích phục vụ tưới tiêu cho diện tích đất canh tác nông nghiệp trong khu vực và phục vụ các nhu cầu dân sinh khác. Nhìn chung, hệ thống giao thông đường bộ trong vùng nghiên cứu phát triển khá tốt, có đường QL.70 chạy từ trung tâm thành phố Yên Bái qua xã Tân Hương (Km15) đến xã Trúc Lâu (Km 53) và đi đến trung tâm các huyện Lục Yên, Bảo Yên và trung tâm thành phố Lào Cai.

Tại một số trung tâm dân cư dọc theo đường QL. Yên bái đến xã Trúc Lâu có các đường giao thông cắt ngang qua dãy Núi Con Voi nối với hệ thống giao thông đường bộ và đường sắt chạy sát bờ trái Sông Hồng. Ngoài ra, hệ thống đường giao thông liên thôn, bản trong các vùng cũng khá phát triển, có thể đi lại bằng ôtô hoặc xe máy. Giao thông trong vùng phát triển là một trong những điều kiện thuận lợi cho công tác khảo sát cũng như nghiên cứu địa chất và thăm dò, khai thác đá quý ở đây.

Khí hậu Khu vực Tân Hương-Trúc Lâu nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa chia làm 2 mùa rõ rệt: mùa mưa (từ tháng 5 đến tháng 10) và mùa khô (từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau). Nhiệt độ trung bình từ 22-24oC, cao nhất là 38-40oC, thấp nhất từ 2-5oC, độ ẩm trung bình 68-72%. Lượng mưa trung bình hằng năm 1500-2200 mm. Kinh tế Kinh tế trong vùng nhìn chung khá phát triển, sản xuất nông lâm nghiệp chủ yếu là trồng lúa nước; trồng chè, quế, cây lâm nghiệp, vv… Hoạt động thương mại có các trung tâm buôn bán nhỏ như chợ Tân Hương (Km15), chợ Cẩm Ân (Km 19), chợ Bảo Ái (Km 23) và chợ Trúc Lâu (Km 51) dọc theo đường QL.

6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Dân cư Dân cư trong vùng chủ yếu là người Kinh, người Dao, ít hơn là người Tày, vv., phần lớn sống tập trung thành các cụm dân cư, phân bố ở trung tâm các xã như Tân Hương, Cẩm Ân, Bảo Ái, Hòa Cuông, Tân Đồng (khu vực Tân Hương) và các xã Phúc Lợi, Trúc Lâu, Khánh Hòa (khu vực Trúc Lâu).2 Lịch sử nghiên cứu địa chất và đá quý khu vực Tân Hương-Trúc Lâu 1. Lịch sử nghiên cứu địa chất ở khu vực Tân Hương-Trúc Lâu Khu vực Tân Hương-Trúc Lâu có diện tích khá rộng, phân bố trọn trong phạm vi đới Sông Hồng. Về cơ bản, các đặc điểm địa tầng, magma, kiến tạo và khoáng sản ở khu vực Tân Hương-Trúc Lâu đã được phản ánh khá rõ trong các công trình nghiên cứu địa chất ở quy mô khu vực trước đây trong phạm vi đới Sông Hồng.

Năm 1937, trong công trình “Bản đồ Địa chất Đông dương tỷ lệ 1:2., 1937), các thành tạo biến chất cao phân bố ở bờ trái Sông Hồng lần đầu đã được xác lập với tên gọi “phức hệ kết tinh cổ Sông Hồng” có tuổi Arkei. Năm 1965, trong công trình “Bản đồ Địa chất Miền Bắc Việt Nam tỷ lệ 1: 500.E và nnk, 1965), các thành tạo “phức hệ kết tinh cổ Sông Hồng” (Fromage J., 1937) đã được xếp vào phức hệ Sông Hồng tuổi Arkei (Ar sh). Từ năm 1986 đến năm 1991, nhiều công trình nghiên cứu về địa chất, kiến tạo, sinh khoáng ở các tỷ lệ khác nhau bao phủ diện tích Miền Bắc Việt Nam cũng như đới sông Hồng đã được công bố như: “Bản đồ Địa chất Việt Nam-phần Miền Bắc, tỷ lệ 1: 1.000” (Trần Văn Trị và nnk, 1977); “Bản đồ Địa chất Việt Nam, tỷ lệ 1: 500.000” (Trần Đức Lương, Nguyễn Xuân Bao và nnk, 1988); “Bản đồ sinh khoáng Việt Nam tỷ lệ 1: 1. Cũng trong thời gian này, một số nhiệm vụ nghiên cứu, điều tra, thành lập bản đồ địa chất và khoáng sản ở khu vực đới Sông Hồng đã được tiến hành, trong đó ngoài các kết quả nghiên cứu về magma, kiến tạo và khoáng sản thì địa tầng của các đá biến chất trong đới Sông Hồng cũng được xác lập như: “Bản đồ Địa 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chất tờ Tuyên Quang, tỷ lệ 1:200.000” (Phạm Đình Long và nnk, 1968), trong đó các đá biến chất ở đới Sông Hồng đã được phân chia thành ba hệ tầng đều có tuổi Paleoproterozoi: Lục Liễu (PR ll), Tây Cốc (PR tc) và Thái Ninh (PR tn); “Bản đồ địa chất Lào Cai và Kim Bình tỷ lệ 1:200.000” (Bùi Phú Mỹ và nnk, 1971), trong đó các đá biến chất cao phân bố ở đới Sông Hồng đã được xếp vào hệ tầng Sông Hồng (PR?sh); “Bản đồ địa chất tờ Yên Bái, tỷ lệ 1:200.000 (Nguyễn Vĩnh và nnk, 1978), theo đó các đá biến chất thuộc phức hệ Sông Hồng đã được phân chia thành 3 hệ tầng: Núi Con Voi (PR1nv), Tây Cốc (PR1tc) và Thái Ninh (PR1tn); “Bản đồ Địa chất tờ Bắc Quang–Mã Quan tỷ lệ 1:200.

Có thể thấy rằng, đến cuối những năm 80 của thế kỷ XX, trên phạm vi đới Sông Hồng nói chung và khu vực Tân Hương-Trúc Lâu nói riêng, về địa tầng, magma, kiến tạo và khoáng sản đã có rất nhiều công trình nghiên cứu với những mức độ khác nhau. Đây được coi là những nguồn tài liệu có giá trị khoa học quan trọng đối với các công tác nghiên cứu địa chất tiếp theo trong đới sông Hồng cũng như khu vực Tân Hương-Trúc Lâu, đặc biệt trong nghiên cứu về địa chất đá quý ruby, saphir. Lịch sử nghiên cứu địa chất đá quý khu vực Tân Hương-Trúc Lâu Năm 1986, Lê Đình Hữu và Nguyễn Văn Ngọc đã phát hiện ra sự có mặt của ruby ở khu vực Ngòi Hóp. Phát hiện này đánh dấu cho lịch sử nghiên cứu địa chất đá quý ruby, saphir trong đới Sông Hồng.

Từ sau phát hiện này, trong các nghiên cứu địa chất đới Sông Hồng nói chung, thì, ngoài các mục tiêu và nhiệm vụ chính, đá quý ruby, saphir cũng là đối tượng được quan tâm. Năm 1993, cũng ở khu vực Ngòi Hóp, tập thể tác giả của đề tài “Nghiên cứu các nguồn kaolin ở Hoàng Liên Sơn-Vĩnh Phú phục vụ sản xuất giấy và xuất khẩu (Lý Bá Tiến và nnk, 1993) đã phát hiện được một tảng corindonit nặng khoảng 20kg phân bố trong trầm tích Đệ Tứ. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khoảng đầu năm 1994, ruby, saphir chất lượng ngọc đã được phát hiện ở khu vực Ao Bèo, Đồi Thủy Sản (thuộc mỏ đá quý Tân Hương), xã Tân Hương, huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái. Tiếp đó ruby, saphir đã được tìm thấy ở nhiều nơi khác trong khu vực như ở các xã Tân Đồng, Cẩm Ân, Bảo Ái, Trúc Lâu (thuộc mỏ đá quý Trúc Lâu), Làng Chạp, Phúc Lợi.

Trong giai đoạn này, các hoạt động tìm kiếm và khai thác đá quý trong vùng đã diễn ra sôi động, thu hút được sự quan tâm của các nhà địa chất cũng như các doanh nghiệp, doanh nhân trong nước và quốc tế. Năm 1995, trong Báo cáo tổng kết Đề tài “Nguồn gốc, quy luật phân bố và đánh giá tiềm năng đá quý-đã kỹ thuật Việt Nam” (Nguyễn Kinh Quốc và nnk, 1995), các tác giả đã cho rằng ruby, saphir trong các đá plagioclasit ở khu vực Tân Hương được thành tạo do hoạt động của magma xâm nhập kiềm phức hệ Tân Hương dưới tác dụng của các dung dịch hậu magma gây biến chất trao đổi các đá vây quanh. Trong các năm 1996-1998, các Đề án “Thăm dò đá quý và bán quý các khu vực Khuôn Giỗ, Yên Ngựa, Tân Trung” (Nguyễn Văn Chế và nnk, 1997), “Khảo sát, đánh giá đá quý khu Trúc Lâu-Làng Chạp, Lục Yên-Yên Bái” (Nguyễn Hữu Thăng và nnk, 1998) của Tổng công ty Đá quý và Vàng Yên Bái thuộc Tổng công ty Đá quý và Vàng Việt Nam đã được triển khai.