Luận văn thạc sĩ nghiên cứu sự lưu hành virus gây bệnh tai xanh prrs ở lợn bằng bộ kít pockit xác định một số vi khuẩn có khả năng gây viêm phổi kế phát

Nghiên cứu lưu hành virus PRRS gây bệnh tai xanh ở lợn sử dụng bộ kít Pockit và vi khuẩn gây viêm phổi kế phát, cung cấp thông tin quan trọng cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Vũ Minh Thảo
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu sự lưu hành virus gây bệnh Tai xanh (PRRS) ở lợn bằng bộ Kít POCKIT, xác định một số vi khuẩn có khả năng gây viêm phổi kế phát, đề xuất biện pháp phòng chống tại tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Bệnh Tai xanh - Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRS) ở lợn
• 1.2. Một số đặc điểm của virus PRRS
• 1.3. Dịch tễ học hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn
• 1.4. Vai trò của một số vi khuẩn trong hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn. pleuropneumoniae và bệnh viêm phổi - màng phổi ở lợn
• 1.5. multocida và bệnh viêm phổi ở lợn do P. multocida gây ra
• 1.6. Những nghiên cứu về PRRS và bệnh viêm phổi ở lợn
• 1.7. Những nghiên cứu trên thế giới. Những nghiên cứu trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Vật liệu nghiên cứu
• 2.5. Các loại mẫu thu thập
• 2.6. Động vật thí nghiệm
• 2.7. Vắc xin phòng bệnh Tai xanh- AMERVAC®PRRS
• 2.8. Bộ kit POCKIT chẩn đoán nhanh bệnh Tai xanh. Các loại hoá chất, môi trường và nguyên vật liệu khác
• 2.9. Nội dung nghiên cứu. Nghiên cứu sự lưu hành virus gây bệnh Tai xanh ở lợn tại 5 huyện, thành phố của tỉnh Tuyên Quang. Phân lập và nghiên cứu một số đặc điểm của 3 loại vi khuẩn
• 2.10. Nghiên cứu và đề xuất biện pháp phòng chống hiệu quả bệnh Tai xanh ở lợn trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
• 2.11. Phương pháp nghiên cứu
• 2.12. Phương pháp lấy mẫu
• 2.13. Phương pháp xác định sự lưu hành của virus prrs
• 2.14. Phương pháp nuôi cấy phân lập, xác định đặc tính sinh hóa của vi khuẩn
• 2.15. Phương pháp xác định mức độ bảo hộ của vắc xin amervacprrs
• 2.16. Phương pháp xác định mức độ mẫn cảm với một số kháng sinh của các chủng vi khuẩn phân lập được
• 2.17. Xây dựng phác đồ điều trị bệnh viêm phổi cho lợn
• 2.18. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu sự lưu hành virus gây bệnh Tai xanh ở tại 5 huyện, thành của tỉnh Tuyên Quang
• 3.2. Sự lưu hành virus gây bệnh Tai xanh ở 5 huyện, thành của tỉnh Tuyên Quang
• 3.3. Tỷ lệ lưu hành virus gây bệnh Tai xanh theo lứa tuổi lợn
• 3.4. Tỷ lệ lưu hành virus gây bệnh Tai xanh theo các mùa trong năm
• 3.5. Tỷ lệ lưu hành virus gây bệnh Tai xanh theo phương thức chăn nuôi
• 3.6. So sánh kết quả xác định sự lưu hành virus prrs giữa phương pháp sử dụng bộ kít POCKIT và phương pháp ipma
• 3.7. Nghiên cứu một số loại vi khuẩn thường gây viêm phổi kế phát trong bệnh Tai xanh ở lợn. Phân lập 3 loại vi khuẩn thường gây viêm phổi kế phát trong bệnh Tai xanh (vi khuẩn A. suis) ở lợn tại Tuyên Quang
• 3.8. Kết quả giám định một số đặc tính sinh vật, hóa học của các chủng vi khuẩn phân lập được
• 3.9. Kết quả xác định khả năng mẫn cảm với một số kháng sinh của các chủng vi khuẩn phân lập được
• 3.10. Nghiên cứu biện pháp phòng, chống bệnh Tai xanh cho lợn
• 3.11. Nghiên cứu phác đồ điều trị viêm phổi hoặc viêm phổi kế phát trên lợn khi có bệnh Tai xanh xảy ra
• 3.12. Xác định khả năng bảo hộ của vắc xin AMERVAC®PRRS phòng bệnh Tai xanh trên lợn tại Tuyên Quang
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc lưu hành virus PRRS gây bệnh tai xanh ở lợn tại tỉnh Tuyên Quang, sử dụng bộ kít Pockit để chẩn đoán nhanh. Bệnh tai xanh, hay còn gọi là hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRS), là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi lợn. Nghiên cứu cũng xác định các vi khuẩn gây viêm phổi kế phát như Actinobacillus pleuropneumoniae, Pasteurella multocida, và Streptococcus suis, nhằm đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả.

1.1. Bối cảnh và tính cấp thiết

Tỉnh Tuyên Quang là một khu vực có truyền thống chăn nuôi lợn lâu đời. Tuy nhiên, ngành chăn nuôi tại đây đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là sự bùng phát của bệnh tai xanh. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của lợn nái mà còn gây ra các bệnh kế phát như viêm phổi, làm tăng tỷ lệ tử vong. Việc sử dụng bộ kít Pockit giúp chẩn đoán nhanh, từ đó kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm mục tiêu xác định sự lưu hành virus PRRS trên đàn lợn tại Tuyên Quang bằng bộ kít Pockit, đồng thời phân lập và nghiên cứu các vi khuẩn gây viêm phổi kế phát. Ngoài ra, nghiên cứu cũng đánh giá hiệu quả của vắc xin AMERVAC®PRRS và đề xuất các biện pháp phòng chống bệnh tai xanh.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên đàn lợn tại 5 huyện, thành phố của tỉnh Tuyên Quang. Bộ kít Pockit được sử dụng để xác định sự lưu hành virus PRRS. Các mẫu bệnh phẩm được thu thập và phân tích để xác định các vi khuẩn gây viêm phổi kế phát. Phương pháp nuôi cấy và xác định đặc tính sinh hóa của vi khuẩn cũng được áp dụng.

2.1. Thu thập và xử lý mẫu

Các mẫu bệnh phẩm được thu thập từ lợn có triệu chứng bệnh tai xanh và viêm phổi. Bộ kít Pockit được sử dụng để phát hiện nhanh virus PRRS. Các mẫu vi khuẩn được nuôi cấy và phân tích để xác định loại vi khuẩn gây bệnh.

2.2. Phương pháp phân tích

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích sinh học phân tử để xác định đặc tính của virus PRRS và các vi khuẩn gây viêm phổi kế phát. Kết quả được so sánh với các phương pháp truyền thống như IPMA để đánh giá độ chính xác của bộ kít Pockit.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ lưu hành virus PRRS cao ở đàn lợn tại Tuyên Quang, đặc biệt là trong các mùa có điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát triển của virus. Các vi khuẩn gây viêm phổi kế phát như Actinobacillus pleuropneumoniae, Pasteurella multocida, và Streptococcus suis cũng được phân lập với tỷ lệ cao.

3.1. Tỷ lệ lưu hành virus PRRS

Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ lưu hành virus PRRS cao nhất ở lợn nái và lợn thịt. Bộ kít Pockit cho kết quả chẩn đoán nhanh và chính xác, giúp kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn so với các phương pháp truyền thống.

3.2. Phân lập vi khuẩn gây viêm phổi kế phát

Các vi khuẩn gây viêm phổi kế phát được phân lập và xác định đặc tính sinh hóa. Kết quả cho thấy Actinobacillus pleuropneumoniae là loại vi khuẩn phổ biến nhất, gây ra các triệu chứng viêm phổi nặng ở lợn nhiễm virus PRRS.

IV. Đề xuất biện pháp phòng chống

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các biện pháp phòng chống bệnh tai xanh và viêm phổi kế phát được đề xuất bao gồm việc sử dụng vắc xin AMERVAC®PRRS, cải thiện điều kiện chăn nuôi, và áp dụng các biện pháp vệ sinh phòng bệnh.

4.1. Sử dụng vắc xin AMERVAC PRRS

Vắc xin AMERVAC®PRRS được đánh giá có hiệu quả cao trong việc phòng ngừa bệnh tai xanh. Nghiên cứu khuyến nghị tiêm phòng định kỳ cho đàn lợn để giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch.

4.2. Cải thiện điều kiện chăn nuôi

Việc cải thiện điều kiện chăn nuôi, bao gồm vệ sinh chuồng trại và quản lý thức ăn, được xem là yếu tố quan trọng trong việc phòng chống bệnh tai xanh và các bệnh kế phát.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn là một ngành kinh tế quan trọng tại tỉnh Tuyên Quang, với tổng đàn lợn khoảng 551 con tính đến ngày 01/4/2017. Tuy nhiên, ngành chăn nuôi này đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó bệnh Tai xanh (PRRS) là một trong những nguyên nhân chính gây thiệt hại nghiêm trọng. Bệnh Tai xanh ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản và sức khỏe của lợn, gây sảy thai, đẻ non, lợn con yếu, tỷ lệ chết cao và giảm năng suất lợn thịt. Từ năm 2007 đến 2016, dịch PRRS đã bùng phát rộng rãi tại nhiều tỉnh miền Bắc, trong đó có các tỉnh đồng bằng sông Hồng, tuy chưa xảy ra tại Tuyên Quang nhưng nguy cơ bùng phát là rất lớn.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định sự lưu hành virus PRRS ở lợn tại 5 huyện, thành phố của tỉnh Tuyên Quang bằng bộ kit POCKIT, đồng thời phân lập và xác định một số vi khuẩn có khả năng gây viêm phổi kế phát, đánh giá hiệu quả vắc xin AMERVAC®PRRS và đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 01/2017 đến tháng 07/2018, tập trung tại các xã, phường thuộc huyện Sơn Dương, Yên Sơn, Chiêm Hóa, Hàm Yên và thành phố Tuyên Quang.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc giám sát dịch bệnh, nâng cao hiệu quả phòng chống và điều trị bệnh Tai xanh, góp phần bảo vệ và phát triển ngành chăn nuôi lợn tại địa phương. Tỷ lệ lưu hành virus PRRS được xác định khoảng 22,22%, với tỷ lệ cao nhất tại thành phố Tuyên Quang (43,33%). Nghiên cứu cũng cung cấp dữ liệu về các vi khuẩn kế phát và hiệu quả bảo hộ của vắc xin, từ đó hỗ trợ xây dựng các phác đồ điều trị và biện pháp phòng bệnh phù hợp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về dịch tễ học virus PRRS và các vi khuẩn kế phát trong bệnh Tai xanh ở lợn. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết dịch tễ học virus PRRS: Virus PRRS thuộc họ Arteriviridae, có khả năng xâm nhập và nhân lên trong đại thực bào phế nang, gây suy giảm miễn dịch và tạo điều kiện cho các vi khuẩn kế phát phát triển. Virus có cấu trúc ARN mạch đơn, với các ORFs mã hóa protein cấu trúc quan trọng như GP5, N và M, ảnh hưởng đến độc lực và khả năng miễn dịch.

• Lý thuyết về vi khuẩn kế phát trong bệnh Tai xanh: Các vi khuẩn như Actinobacillus pleuropneumoniae, Pasteurella multocida và Streptococcus suis thường bội nhiễm khi lợn mắc PRRS, làm tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh viêm phổi. Mỗi loại vi khuẩn có đặc điểm hình thái, sinh hóa và mức độ nhạy cảm với kháng sinh khác nhau, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

Các khái niệm chính bao gồm: virus PRRS, vi khuẩn kế phát, tỷ lệ lưu hành, hiệu giá kháng thể, mẫn cảm kháng sinh, phác đồ điều trị viêm phổi.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập 270 mẫu máu, 270 mẫu phổi và 270 mẫu cuống họng của lợn tại 18 xã, phường thuộc 5 huyện, thành phố tỉnh Tuyên Quang. Ngoài ra, 300 mẫu huyết thanh lợn sau tiêm vắc xin AMERVAC®PRRS được lấy để đánh giá hiệu giá kháng thể. Động vật thí nghiệm gồm 600 con lợn các lứa tuổi chưa tiêm phòng.

• Phương pháp phân tích: Xác định sự lưu hành virus PRRS bằng bộ kit POCKIT PRRSV-CN sử dụng công nghệ PCR đẳng nhiệt (iiPCR). Phân lập và xác định đặc tính sinh hóa của vi khuẩn A. suis, P. multocida, S. suis theo quy trình chuẩn. Đánh giá mức độ mẫn cảm của vi khuẩn với kháng sinh bằng phương pháp khuếch tán đĩa. Đánh giá hiệu quả bảo hộ vắc xin qua hiệu giá kháng thể bằng phương pháp IPMA. Xây dựng và thử nghiệm các phác đồ điều trị viêm phổi dựa trên kết quả mẫn cảm kháng sinh.

• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 01/2017 đến tháng 07/2018, bao gồm thu thập mẫu, xét nghiệm, phân tích dữ liệu và thử nghiệm phác đồ điều trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ lưu hành virus PRRS tại Tuyên Quang: Trong 270 mẫu huyết thanh xét nghiệm, có 60 mẫu dương tính với virus PRRS, chiếm tỷ lệ 22,22%. Tỷ lệ dương tính cao nhất tại thành phố Tuyên Quang (43,33%), tiếp theo là huyện Chiêm Hóa (22,22%), Hàm Yên (16,67%), Sơn Dương (13,33%) và Yên Sơn (14,29%).

2. Tỷ lệ lưu hành theo lứa tuổi: Lợn con ≤ 1,5 tháng tuổi có tỷ lệ dương tính cao nhất (37,5%), lợn sau cai sữa (28,57%), lợn thịt (21,9%) và lợn hậu bị, nái (9,33%). Điều này cho thấy lợn con và lợn sau cai sữa có sức đề kháng yếu, dễ bị nhiễm virus hơn.

3. Tỷ lệ lưu hành theo mùa: Mùa xuân có tỷ lệ dương tính cao nhất (29,69%), tiếp theo là mùa đông (25,33%), mùa thu (20%) và thấp nhất là mùa hè (12,5%). Điều kiện thời tiết mùa xuân và đông có thể tạo điều kiện thuận lợi cho virus phát triển.

4. Phân lập vi khuẩn kế phát: Ba loại vi khuẩn A. suis, P. multocida và S. suis được phân lập từ mẫu phổi và cuống họng lợn. Các chủng vi khuẩn này có đặc tính sinh hóa phù hợp với các nghiên cứu trước và thể hiện mức độ mẫn cảm khác nhau với các loại kháng sinh.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy virus PRRS đã lưu hành phổ biến tại tỉnh Tuyên Quang dù chưa có biểu hiện dịch bệnh rõ ràng, đặc biệt tại các khu vực có mật độ chăn nuôi tập trung như thành phố Tuyên Quang. Tỷ lệ lưu hành cao ở lợn con và lợn sau cai sữa phản ánh sự nhạy cảm của các nhóm tuổi này do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và các yếu tố stress trong quá trình nuôi.

Sự khác biệt tỷ lệ lưu hành giữa các huyện, thành phố có thể liên quan đến đặc điểm địa lý, mật độ chăn nuôi, phương thức chăn nuôi và mức độ giao thương. Mùa xuân và đông là thời điểm virus phát triển mạnh do điều kiện khí hậu thuận lợi cho sự tồn tại và lây lan của virus.

Việc phân lập các vi khuẩn kế phát như A. suis, P. multocida và S. suis khẳng định vai trò quan trọng của các tác nhân này trong việc làm nặng thêm bệnh lý viêm phổi ở lợn mắc PRRS. Mức độ mẫn cảm kháng sinh của các chủng vi khuẩn giúp lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả, giảm thiểu tỷ lệ chết và tổn thất kinh tế.

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo trong nước và quốc tế về dịch tễ học PRRS và các vi khuẩn kế phát, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn cho công tác phòng chống dịch bệnh tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát dịch bệnh PRRS: Thực hiện xét nghiệm định kỳ bằng bộ kit POCKIT tại các cơ sở chăn nuôi và giết mổ để phát hiện sớm sự lưu hành virus, đặc biệt tập trung vào các khu vực có mật độ chăn nuôi cao. Thời gian: hàng quý. Chủ thể: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Tuyên Quang.

2. Tiêm phòng vắc xin AMERVAC®PRRS cho lợn con và lợn sau cai sữa: Đẩy mạnh tiêm phòng cho lợn dưới 3 tháng tuổi nhằm nâng cao hiệu giá kháng thể, giảm tỷ lệ nhiễm virus. Thời gian: triển khai ngay và duy trì định kỳ. Chủ thể: Hộ chăn nuôi, trại chăn nuôi.

3. Áp dụng biện pháp an toàn sinh học trong chăn nuôi: Hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện các quy trình vệ sinh, cách ly, khử trùng chuồng trại, hạn chế giao lưu lợn bệnh. Thời gian: liên tục. Chủ thể: Hộ chăn nuôi, cơ quan thú y.

4. Sử dụng phác đồ điều trị viêm phổi kế phát dựa trên kết quả mẫn cảm kháng sinh: Áp dụng các phác đồ điều trị đã được thử nghiệm hiệu quả nhằm giảm tỷ lệ chết do vi khuẩn kế phát. Thời gian: khi có dấu hiệu bệnh. Chủ thể: Bác sĩ thú y, người chăn nuôi.

5. Tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức cho người chăn nuôi: Tổ chức các lớp tập huấn về nhận biết bệnh, phòng chống và xử lý dịch bệnh PRRS. Thời gian: hàng năm. Chủ thể: Chi cục Chăn nuôi và Thú y, các tổ chức nông nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn tại Tuyên Quang và các tỉnh lân cận: Nắm bắt thông tin về sự lưu hành virus PRRS, các vi khuẩn kế phát và biện pháp phòng chống hiệu quả để áp dụng trong thực tế, giảm thiệt hại kinh tế.

2. Bác sĩ thú y và kỹ thuật viên thú y: Sử dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao kỹ năng chẩn đoán, điều trị và tư vấn phòng bệnh cho người chăn nuôi, đặc biệt trong việc lựa chọn kháng sinh và phác đồ điều trị.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về thú y: Là cơ sở khoa học để xây dựng chính sách giám sát, phòng chống dịch bệnh PRRS, tổ chức tiêm phòng và kiểm soát dịch bệnh trên địa bàn tỉnh.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y, Chăn nuôi: Tham khảo tài liệu nghiên cứu về dịch tễ học virus PRRS, vi khuẩn kế phát và ứng dụng công nghệ xét nghiệm hiện đại, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Virus PRRS có thể tồn tại trong môi trường bao lâu?
   Virus PRRS có khả năng tồn tại lâu trong môi trường lạnh, khoảng một năm ở nhiệt độ từ -20 đến -70°C, một tháng ở 4°C. Tuy nhiên, virus dễ bị tiêu diệt ở nhiệt độ cao (56°C trong 1 giờ) và dưới tác động của ánh sáng mặt trời hoặc tia tử ngoại.

2. Tại sao lợn con và lợn sau cai sữa dễ bị nhiễm PRRS hơn?
   Lợn con và lợn sau cai sữa có hệ miễn dịch chưa hoàn chỉnh, sức đề kháng yếu, đồng thời chịu nhiều yếu tố stress như thay đổi thức ăn và môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho virus PRRS xâm nhập và phát triển.

3. Bộ kit POCKIT có ưu điểm gì trong chẩn đoán PRRS?
   Bộ kit POCKIT sử dụng công nghệ PCR đẳng nhiệt (iiPCR) cho phép phát hiện nhanh RNA virus PRRS trong mẫu huyết thanh, mô tươi với độ nhạy và đặc hiệu cao, rút ngắn thời gian chẩn đoán so với phương pháp truyền thống.

4. Các vi khuẩn nào thường gây viêm phổi kế phát ở lợn mắc PRRS?
   Ba loại vi khuẩn thường gặp là Actinobacillus pleuropneumoniae, Pasteurella multocida và Streptococcus suis. Chúng làm tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh viêm phổi và tỷ lệ tử vong ở lợn.

5. Hiệu quả của vắc xin AMERVAC®PRRS như thế nào?
   Vắc xin AMERVAC®PRRS là vắc xin nhược độc, được tiêm bắp cho lợn từ 4-5 tuần tuổi, giúp tạo miễn dịch chủ động. Hiệu giá kháng thể đạt mức bảo hộ từ 1/160 trở lên sau 1 đến 4 tháng tiêm phòng, góp phần giảm tỷ lệ nhiễm virus PRRS.

Kết luận

• Virus PRRS đã lưu hành phổ biến tại 5 huyện, thành phố của tỉnh Tuyên Quang với tỷ lệ dương tính trung bình 22,22%, cao nhất tại thành phố Tuyên Quang (43,33%).
• Lợn con và lợn sau cai sữa có tỷ lệ nhiễm virus cao hơn so với lợn thịt và lợn nái, phản ánh sự nhạy cảm theo lứa tuổi.
• Tỷ lệ lưu hành virus PRRS biến động theo mùa, cao nhất vào mùa xuân và đông.
• Ba loại vi khuẩn kế phát A. suis, P. multocida và S. suis được phân lập, có mức độ mẫn cảm khác nhau với các kháng sinh, hỗ trợ xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả.
• Vắc xin AMERVAC®PRRS có khả năng bảo hộ tốt, khuyến nghị tiêm phòng định kỳ cho lợn con và lợn sau cai sữa.

Next steps: Triển khai giám sát dịch bệnh thường xuyên, mở rộng tiêm phòng vắc xin, áp dụng phác đồ điều trị phù hợp và nâng cao nhận thức người chăn nuôi.

Call to action: Các cơ quan thú y và người chăn nuôi cần phối hợp chặt chẽ để kiểm soát và phòng chống hiệu quả bệnh Tai xanh, bảo vệ ngành chăn nuôi lợn tại Tuyên Quang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Bệnh Tai xanh - Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản (PRRS) ở lợn Trong những năm gần đây, một trong những bệnh được nhắc đến nhiều là bệnh Tai xanh - hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (Porcine Reproductive and Respiratory Syndrome - PRRS). Bệnh xuất hiện lần đầu tiên ở Bắc Mỹ vào đầu những năm 1980, sau đó bệnh xuất hiện ở Châu Âu, Châu Á. Bệnh được xác định là do một loại virus có khả năng xâm nhiễm vào đại thực bào và mô bào (Bùi Quang Anh và Nguyễn Văn Long, 2007) [2].

Thông thường thì đại thực bào sẽ tiêu diệt tất cả vi khuẩn, virus khi chúng xâm nhập vào cơ thể. Song virus PRRS có khả năng nhân lên trong đại thực bào, sau đó phá huỷ và giết chết đại thực bào (tới 40%). Đại thực bào bị tiêu diệt sẽ làm giảm chức năng của hệ thống bảo vệ cơ thể và làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh kế phát. Điều này thấy rõ ở những đàn lợn vỗ béo hoặc chuẩn bị giết thịt, ở chúng có sự tăng đột biến tỷ lệ viêm phổi, gây nhiều thiệt hại cho người chăn nuôi.

Khi mắc PRRS lợn nái thường có biểu hiện sốt, kém ăn, thở khó, sảy thai; Ở lợn nái chửa kỳ cuối thấy tăng số lượng lợn con chết khi đẻ hoặc vẹo chân, yếu và chết. Ở lợn nuôi thịt, triệu chứng hô hấp thường nặng, thường kết hợp với các bệnh khác (Thành Thuận, 2002) [41]. Khi có ổ dịch cấp tính xảy ra, tổng đàn bị giảm 5 - 20%, lợn nái đẻ giảm từ 1 - 3,8 lợn con/nái/năm, thiệt hại khoảng 100 - 155 USD/nái/năm (Hoàng Văn Năm, 2002) [25]. Thể mạn tính của PRRS làm cho lợn thịt chậm lớn, tăng chi phí thuốc điều trị các bệnh kế phát.

Một số đặc điểm của virus PRRS 1. Hình thái và cấu trúc của virus PRRS Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn do virus thuộc họ Arteriviridae, giống Nidoviralesgây ra. Virus PRRS có cấu trúc ARN mạch đơn, có đường kính 40 - 70 nm, có vỏ bọc, kích thước genome dài 14,5 kb mã hoá cho việc tái tạo virus (Jeong-Ki Kim và cs, 2005) [58]. Chuỗi hệ gen đầy đủ của virus PRRS được xác lập vào năm 1993, nó có kích thước khoảng 15,1 đến 15,5 kb và chứa ít nhất 8 khoang đọc mở (ORFs) để mã hóa 20 protein đã định sẵn của virus.

Tuy nhiên chỉ có 3 khung ORFs có ý nghĩa quan trọng trong định danh virus, đó là ORFs 7,6 và 5 quy định tổng hợp các protein tương ứng: nucleocapsid (N) 15-kDa, matrix (M) 19-kDa và glycoproteins envelope (protein GP5) 25-kDa. Đây là những protein cấu trúc quan trọng nhất, chúng chiếm 90 - 95% lượng protein cấu trúc của virus (Kwang Soo Lyoo, 2015) [62]. e 4 Virus có 8 cấu trúc đọc mật mã (ORFs) đã được xác định chức năng. Đó là: ORF 1a và 1b được báo trước để lập mã ARN polymerase bởi vì các yếu tố của chuỗi được bảo quản trong ARN polymerase như của các ARN virus tương tự.

ORF 2 đến 6 được báo trước để lập mã các protein kết hợp với màng của virus. ORF 7 được báo trước để lập mã các protein vỏ nhân. Trong các tế bào bị nhiễm virus PRRS, virus sinh ra 6 mARN. Tất cả 6 mARN chứa trình tự sắp xếp chung nhận được từ đầu 5' của hệ ARN trong gen và tất cả chúng đều có đuôi 3' polyA.

Có thể dựa trên chuỗi nucleotit, tổ chức hệ gen, cách nhân lên của virus để xếp chúng vào nhóm virus động mạch (arterivirus) mới. Trong đó ORF1a và ORF1b nằm ở đầu 5 'của gen và mã hóa các protein với hoạt động enzyme nhân và polymerase. NSP9 là một ARN phụ thuộc vào giả định ARN polymerase và đóng vai trò quan trọng trong sự sao chép virus. ORFs 2-7 được đặt tại các 3' của bộ gen và mã hóa các protein cấu trúc.

ORF5 mã hóa các protein GP5, một protein thụ thể ràng buộc mà là một kháng nguyên phong bì glycoprotein chính. GP5 là mục tiêu của các phản ứng miễn dịch tế bào và rất quan trọng đối với chức năng trung hòa virus như ORF7 mã hóa các protein nucleocapsid N nó quan trọng cho việc lắp ráp và tháo gỡ của các virion (Longlong Zheng và cs, 2015) [64]. Protein N là một protein nhân capsit nhỏ (15 kDa) và có tính kiềm cao, điều này có thể giúp nó tương tác dễ dàng hơn với bộ gen ARN. Protein N hiện diện ở mức độ cao trong những tế bào bị nhiễm virus PRRS và chiếm từ 20 - 40% lượng protein của phân tử virus.

Hiện nay protein N được dùng như là một kháng nguyên để phát hiện kháng thể trong huyết thanh của lợn. Protein M có trọng lượng phân tử khoảng 18 kDa. Mặc dù chức năng của nó được biết rất ít nhưng nó được xem như có vai trò trong sự kết hợp với thụ thể trên tế bào đích, vì protein M kết hợp GP5 tạo phức hợp M-GP5 để kết hợp với thụ thể trên tế bào đích. Kháng thể đơn dòng kháng protein N là chủ yếu, đồng thời cũng kháng một số protein khác mà người ta chưa xác định được về mặt cấu trúc.

Những nghiên cứu của (Benfield, Nelson và cs 1999) [51] cho thấy các chủng virus Châu Âu tương tự nhau về cấu trúc kháng nguyên nhưng chúng có những sai khác nhất định so với chủng virus của Châu Mỹ. Tương tự, dòng virus Châu Mỹ cũng có sự tương đồng nhau về cấu trúc kháng nguyên. Các virus PRRS gây bệnh hiện nay tại một số nước tại Châu Á và một số quốc gia ở Nam Mỹ, Úc, New Zealand, Thụy Điển và Thụy Sĩ đã được xác định là từ hai chủng virus trên. e 5 Về mặt di truyền, khi phân tích gene của các dòng virus PRRS gây bệnh khác nhau, người ta xác định được 2 dòng virus riêng biệt: dòng Châu Âu (Lelystad) và dòng Châu Mỹ (VR-2332), hai dòng virus này không những khác biệt về đặc tính gây bệnh mà khác nhau về mức độ nhất định về kiểu gene (Allende R và cs 1999) [48].

Qua phân tích gene và theo dõi sự thay đổi trình tự Nucleotit của các dòng PRRS, người ta đã xác định rằng ở dòng Châu Mỹ, các ORFs 7 và 6 có tính ổn định rất cao, chúng gần như không thay đổi trong suốt quá trình tiến hoá của dòng virus này. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa dòng virus Châu Âu và Châu Mỹ ở 2 khung đọc mở này là rất rõ, chẳng hạn sự tương đồng về trình tự axit amin của ORFs 7 giữa 2 dòng virus này chỉ vào khoảng 57 - 59% và của ORFs 6 là 70 - 80%. Trong khi đó, khung đọc mở ORFs 5 lại biến đổi nhiều giữa các chủng trong cùng 1 dòng Châu Mỹ và chỉ tương đồng với dòng Châu Âu khoảng 51 - 59%. Sự tương đồng về trình tự axit amin quy định do các khung đọc mở ORFs 2, 3 và 4 giữa các dòng Châu Mỹ và Châu Âu tương ứng chỉ ở từ 63,58% và 68%.

Phân tích trình tự cho thấy các virus đang tiến hoá do đột biến ngẫu nhiên và tái tổ hợp trong gen. Sự khác biệt về kiểu gene đương nhiên sẽ liên quan đến sự khác biệt về kiểu hình và như vậy có thể dựa vào đặc điểm gene để chẩn đoán dòng virus và ngược lại. Nghiên cứu virus ở mức độ phân tử còn cho phép xác định được khả năng sản xuất và sử dụng virus nhược độc để làm vắc xin. Người ta đã ghi nhận nhiều trường hợp hội chứng PRRS trở nên trầm trọng hơn sau khi đàn lợn được tiêm vắc xin virus PRRS nhược độc vì cấu trúc gene của virus nhược độc thay thế glycine bằng arginine ở vị trí 151 của ORFs 5 sẽ hoàn nguyên rất nhanh bộ gene của chúng so với bộ gene của virus nguyên thuỷ ngay sau khi xâm nhập vào cơ thể vật chủ, và như thế độc lực của chúng cũng được phục hồi (Thomas Blaha và cs 2005) [49].

Sự khác nhau về cấu trúc chuỗi nucleotide của virus thuộc hai chủng Châu Âu và Bắc Mỹ là khoảng 40% (Han và cs, 2006) [56], do đó có ảnh hưởng đến đáp ứng miễn dịch bảo hộ chéo giữa 2 chủng này. Kết quả phân tích cấu trúc gen của virus PRRS gây bệnh tại Việt Nam cho thấy, virus PRRS tại Việt Nam thuộc chủng Bắc Mỹ. Phân tích cấu trúc gen vùng NSP2 của virus này phát hiện hai sự thiếu hụt không liên tiếp về amino acid tại các vị trí 481 và từ 532 - 560. Tất cả các mẫu virus PRRS của Việt Nam đều có mức tương đồng đồng chủng cao so với virus PRRS chủng độc lực cao của Trung Quốc (99 - 99,7%) (Văn Đăng Kỳ, 2013) [20].

Khi phân tích các kiểu gen của virus PRRS tại Thái Lan và khu vực Đông Nam Á, kết quả cho thấy cả hai loại I và II đều lưu hành ở lợn tại Thái Lan và kiểu e 6 gen II phổ biến hơn kiểu gen I. Còn các nước trong khu vực Đông Nam Á chỉ có loại II. Một phân tích của tất cả các HP-PRRSV trong khu vực Đông Nam Á cho thấy bốn nhánh riêng biệt - A (SX2009-like), B (09HEN1-like), JXA1-như và GXFCH08 giống - phản ánh bốn nhánh khác nhau của những loại virus này là ở Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam (Jantafong và cs 2015 [57]). Nhiều nghiên cứu của các tác giả trong nước từ năm 2009 đến nay đã nhận định PRRSV tại Việt Nam hiện nay được xác định thuộc chủng Bắc Mỹ dòng Trung Quốc (Nguyễn Văn Cảm và cs, 2011 [6]; Cao Văn Thật và cs, 2012 [37]; Lý Thị Liên Khai và Võ Thị Cẩm Giàng, 2012 [19]).

Sức đề kháng của virus Cũng giống như những virus khác, virus PRRS có khả năng tồn tại lâu ở môi trường có nhiệt độ thấp, đề kháng kém với nhiệt độ cao và các chất sát trùng thông thường, môi trường có pH axit. Theo Nguyễn Bá Hiên và cs. (2013) [16], virus gây PRRS có thể tồn tại một năm ở nhiệt độ lạnh từ -20 đến -70oC; trong điều kiện 4oC virus có thể sống một tháng. Với nhiệt độ cao, cũng như các virus khác, PRRS có sức đề kháng kém: 37oC chịu được 48 giờ, 56oC bị chết sau một giờ.

Với các chất sát trùng thông thường và môi trường có pH axit, virus dễ dàng bị tiêu diệt. Dưới tác động trực tiếp của ánh nắng mặt trời hoặc tia tử ngoại virus nhanh chóng bị tiêu diệt. Khả năng gây bệnh của virus Virus gây bệnh cho lợn ở tất cả các lứa tuổi, nhưng lợn con và lợn nái mang thai thường mẫn cảm hơn cả. Lợn rừng là động vật mang trùng và có thể coi là nguồn dịch thiên nhiên (Tô Long Thành, 2007) [36].