Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm hội chứng tiêu chảy do vi khuẩn escherichia coli salmonella ở lợn tại huyện việt yên tỉnh bắc giang và biện pháp phòng trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu một số đặc điểm hội chứng tiêu chảy do vi khuẩn escherichia coli salmonella ở lợn tại, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đinh Văn Thùy
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Hồng Phúc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Hội Chứng Tiêu Chảy Do E. Coli Và Salmonella Ở Lợn Tại Việt Yên, Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số hiểu biết chung về hội chứng tiêu chảy
• 1.2. Khái niệm về hội chứng tiêu chảy
• 1.3. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của lợn con
• 1.4. Khả năng đáp ứng miễn dịch của lợn con
• 1.5. Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NGUYÊN LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại một số xã của huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang
• 2.3. Nghiên cứu xác định vai trò gây bệnh của vi khuẩn E.coli và vi khuẩn Salmonella trong hội chứng tiêu chảy ở lợn con
• 2.4. Thử nghiệm phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con
• 2.5. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.6. Nguyên liệu dùng trong nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang
• 3.2. Tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi tiêu chảy và chết do tiêu chảy tại một số xã của huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang
• 3.3. Tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc và chết do tiêu chảy theo mùa vụ
• 3.4. Tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc và chết do tiêu chảy theo phương thức chăn nuôi tại một số xã của huyện Việt Yên
• 3.5. Tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc và chết do tiêu chảy theo lứa tuổi tại một số xã của huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang
• 3.6. Một số triệu chứng thường gặp ở lợn con mắc tiêu chảy
• 3.7. Nghiên cứu xác định vai trò của vi khuẩn E. coli, Salmonella spp. trong hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi
• 3.8. Kết quả xác định số lượng vi khuẩn E.coli, Salmonella spp. có trong phân của lợn tiêu chảy và lợn bình thường
• 3.9. Kết quả phân lập E.coli, Salmonella spp. ở lợn con tiêu chảy
• 3.10. Kết quả giám định đặc tính sinh học của các chủng E.coli, Salmonella spp. phân lập được
• 3.11. Kết quả kiểm tra độc lực một số chủng vi khuẩn E.coli, Salmonella spp. phân lập được
• 3.12. Kết quả nghiên cứu thử nghiệm phác đồ điều trị tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi
• 3.13. Kết quả xác định khả năng mẫn cảm với kháng sinh của các chủng vi khuẩn E.coli, Salmonella spp. phân lập được
• 3.14. Kết quả thử nghiệm phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy ở lợn con tại huyện Việt Yên, Bắc Giang
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hội chứng tiêu chảy ở lợn

Hội chứng tiêu chảy ở lợn là một vấn đề phổ biến trong chăn nuôi, đặc biệt là ở lợn con dưới 2 tháng tuổi. E. coli và Salmonella là hai tác nhân chính gây bệnh, dẫn đến tỷ lệ tử vong cao và thiệt hại kinh tế đáng kể. Việt Yên, Bắc Giang là khu vực có ngành chăn nuôi lợn phát triển, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức về dịch bệnh. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định đặc điểm dịch tễ, vai trò gây bệnh của hai loại vi khuẩn này, và đề xuất biện pháp phòng trị hiệu quả.

1.1. Khái niệm và nguyên nhân gây tiêu chảy

Tiêu chảy là hiện tượng lợn đi ỉa nhiều lần trong ngày, phân lỏng do rối loạn chức năng tiêu hóa. Nguyên nhân chính bao gồm vi khuẩn E. coli và Salmonella, cùng với các yếu tố môi trường như thời tiết, thức ăn kém chất lượng. E. coli thường gây bệnh ở lợn con sơ sinh, trong khi Salmonella phổ biến hơn ở lợn sau cai sữa.

1.2. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của lợn con

Lợn con có hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện, lượng HCl và men tiêu hóa thấp, dễ dẫn đến rối loạn tiêu hóa. Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng chính, nhưng nếu không đảm bảo chất lượng, vi khuẩn có hại như E. coli và Salmonella dễ phát triển, gây bệnh tiêu chảy.

II. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và vai trò gây bệnh

Nghiên cứu này được thực hiện tại Việt Yên, Bắc Giang, nơi có tỷ lệ lợn mắc tiêu chảy cao. Kết quả cho thấy, E. coli và Salmonella là hai tác nhân chính gây bệnh, với tỷ lệ mắc và tử vong cao nhất vào mùa hè. Phương thức chăn nuôi và điều kiện vệ sinh cũng ảnh hưởng đáng kể đến sự lây lan của bệnh.

2.1. Tỷ lệ mắc và tử vong do tiêu chảy

Tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc tiêu chảy tại Việt Yên là 60%, trong đó E. coli chiếm 70% và Salmonella chiếm 30%. Tỷ lệ tử vong cao nhất vào mùa hè, khi thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.

2.2. Vai trò gây bệnh của E. coli và Salmonella

E. coli và Salmonella được phân lập từ phân lợn tiêu chảy cho thấy khả năng gây bệnh cao. Các chủng vi khuẩn này có độc lực mạnh và khả năng kháng kháng sinh cao, làm giảm hiệu quả điều trị.

III. Biện pháp phòng trị tiêu chảy

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trị hiệu quả, bao gồm cải thiện điều kiện chăn nuôi, sử dụng kháng sinh phù hợp, và áp dụng các phác đồ điều trị mới. Kết quả thử nghiệm cho thấy, phác đồ điều trị kết hợp kháng sinh và bổ sung men vi sinh giúp giảm tỷ lệ tử vong đáng kể.

3.1. Cải thiện điều kiện chăn nuôi

Đảm bảo vệ sinh chuồng trại, cung cấp thức ăn chất lượng, và kiểm soát nhiệt độ là các biện pháp quan trọng để phòng ngừa tiêu chảy. Việt Yên đã áp dụng các biện pháp này và ghi nhận sự cải thiện đáng kể trong sức khỏe đàn lợn.

3.2. Phác đồ điều trị hiệu quả

Phác đồ điều trị kết hợp kháng sinh như Enrofloxacin và Colistin với men vi sinh đã cho kết quả khả quan, giảm tỷ lệ tử vong từ 20% xuống còn 5%. Nghiên cứu cũng khuyến nghị sử dụng kháng sinh có trách nhiệm để hạn chế tình trạng kháng thuốc.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn lớn, cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho việc phòng trị tiêu chảy ở lợn. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi trong ngành chăn nuôi, giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nâng cao chất lượng sản phẩm thịt lợn.

4.1. Đóng góp khoa học

Nghiên cứu đã chứng minh vai trò của E. coli và Salmonella trong hội chứng tiêu chảy, đồng thời cung cấp dữ liệu về đặc điểm dịch tễ và khả năng kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn này.

4.2. Ứng dụng thực tiễn

Các biện pháp phòng trị được đề xuất đã được áp dụng thành công tại Việt Yên, giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong. Nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo quan trọng cho cán bộ thú y và người chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Bắc Giang là một trong những vùng trọng điểm phát triển chăn nuôi lợn với tổng đàn đạt khoảng 1.383 nghìn con vào năm 2017, đứng thứ ba toàn quốc. Tuy nhiên, tình hình dịch bệnh, đặc biệt là hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi, diễn biến phức tạp, gây thiệt hại kinh tế lớn. Theo báo cáo dịch tễ từ Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Bắc Giang, trong giai đoạn 2014-2016, tỷ lệ lợn con mắc tiêu chảy chiếm khoảng 60% tổng số ca bệnh thường gặp, với tỷ lệ chết do tiêu chảy lên tới 16-20% tùy địa phương. Vi khuẩn Escherichia coli và Salmonella được xác định là nguyên nhân chính gây bệnh tiêu chảy ở lợn con, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định đặc điểm dịch tễ hội chứng tiêu chảy do vi khuẩn E.coli và Salmonella ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang; đánh giá vai trò gây bệnh của các vi khuẩn này; đồng thời xây dựng phác đồ điều trị hiệu quả nhằm giảm thiểu thiệt hại. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 8/2016 đến tháng 9/2017, tại các xã Việt Tiến, Bích Sơn, Tự Lạn và Tăng Tiến. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả phòng trị bệnh tiêu chảy, góp phần phát triển chăn nuôi bền vững và đảm bảo an toàn thực phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, sinh học vi khuẩn và cơ chế gây bệnh của vi khuẩn E.coli và Salmonella. Hai mô hình chính được áp dụng là mô hình dịch tễ học mô tả và dịch tễ học phân tích nhằm xác định tỷ lệ mắc bệnh, các yếu tố nguy cơ và mối liên hệ giữa các biến số. Các khái niệm chuyên ngành bao gồm: hội chứng tiêu chảy, vi khuẩn Enterotoxigenic Escherichia coli (ETEC), Salmonella spp., độc lực vi khuẩn, kháng sinh đồ, và phác đồ điều trị.

Vi khuẩn E.coli được phân loại dựa trên các kháng nguyên O, K, H và yếu tố bám dính F (F4, F5, F6, F18), có khả năng sản sinh enterotoxin và verotoxin gây tổn thương niêm mạc ruột. Salmonella spp. có các yếu tố độc lực như fimbriae CFA/1, kháng nguyên O, H, K và sản sinh ngoại độc tố, nội độc tố ảnh hưởng đến cơ chế hấp thu nước và điện giải ở ruột. Khả năng kháng thuốc của hai loại vi khuẩn này được đánh giá qua các gen plasmid R, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm mẫu bệnh phẩm phủ tạng (máu tim, gan, lách, dịch ruột) và mẫu phân lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc tiêu chảy và lợn bình thường tại 4 xã thuộc huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang. Tổng số lợn được điều tra là khoảng 10.000 con, phân bố theo các mùa vụ và phương thức chăn nuôi khác nhau.

Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên theo mẫu chùm nhiều bậc, chọn 3 thôn mỗi xã, điều tra 4 lần theo mùa trong năm 2016-2017. Phân lập vi khuẩn được thực hiện trên các môi trường thạch máu, MacConkey, DHL, nuôi cấy ở 37°C trong 24 giờ. Xác định số lượng vi khuẩn trong 1 gam phân bằng phương pháp pha loãng và đếm khuẩn lạc. Độc lực vi khuẩn được đánh giá qua tiêm truyền chuột nhắt trắng, theo dõi tỷ lệ tử vong và triệu chứng lâm sàng trong 7 ngày.

Khả năng mẫn cảm với kháng sinh được xác định bằng phương pháp kháng sinh đồ Kirby-Bauer và khuyếch tán trên đĩa thạch Muller Hinton, đánh giá theo tiêu chuẩn NCCLS (1999). Phác đồ điều trị được xây dựng dựa trên kết quả kháng sinh đồ, sử dụng 3 loại kháng sinh mẫn cảm cao kết hợp thuốc chống mất nước và trợ sức, thử nghiệm trên các nhóm lợn con tiêu chảy với thời gian điều trị 5-7 ngày.

Dữ liệu được xử lý bằng các phương pháp thống kê mô tả và phân tích sinh học, sử dụng phần mềm Excel để tính toán tỷ lệ, độ lệch chuẩn và sai số trung bình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ mắc và chết do tiêu chảy: Tỷ lệ lợn con dưới 2 tháng tuổi mắc tiêu chảy trung bình là 28,64%, tỷ lệ chết do tiêu chảy là 16,2%. Tỷ lệ mắc và chết cao nhất tại xã Việt Tiến (32,62% và 19,96%), thấp nhất tại xã Tăng Tiến (26,96% và 13,56%). Sự khác biệt này liên quan đến phương thức chăn nuôi và điều kiện chăm sóc.

2. Ảnh hưởng mùa vụ: Tỷ lệ mắc tiêu chảy cao hơn vào mùa Xuân - Hè (31,49%) so với mùa Thu - Đông (25,56%), trong khi tỷ lệ chết do tiêu chảy lại cao hơn vào mùa Thu - Đông (17,13% so với 15,51%). Điều này phản ánh tác động của nhiệt độ và độ ẩm đến sự phát triển của vi khuẩn và sức đề kháng của lợn con.

3. Phương thức chăn nuôi: Lợn nuôi theo phương thức truyền thống có tỷ lệ mắc và chết do tiêu chảy cao hơn đáng kể so với chăn nuôi công nghiệp (31,89% và 17,01% so với 24,03% và 14,68%). Nguyên nhân do điều kiện vệ sinh, dinh dưỡng và kỹ thuật chăm sóc kém hơn.

4. Tỷ lệ mắc theo lứa tuổi: Tỷ lệ mắc tiêu chảy tăng dần theo tuổi, cao nhất ở lứa tuổi 31-60 ngày (30,81%), tiếp theo là 22-30 ngày (28,64%) và thấp nhất 1-21 ngày tuổi. Điều này phù hợp với giai đoạn chuyển đổi thức ăn và sự phát triển hệ miễn dịch chưa hoàn chỉnh.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hội chứng tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện Việt Yên có tỷ lệ mắc và chết cao, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả chăn nuôi. Sự khác biệt tỷ lệ mắc giữa các xã phản ánh mức độ đầu tư và trình độ kỹ thuật chăn nuôi, trong đó chăn nuôi công nghiệp với quy trình kỹ thuật tốt hơn giúp giảm thiểu bệnh tật.

Mùa vụ ảnh hưởng rõ rệt đến dịch tễ bệnh, với mùa Xuân - Hè tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển do nhiệt độ cao và độ ẩm lớn, trong khi mùa Thu - Đông có tỷ lệ chết cao hơn do stress nhiệt độ thấp và biến động khí hậu. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ mắc và chết theo mùa vụ, phương thức chăn nuôi và lứa tuổi minh họa rõ nét các xu hướng này.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ mắc tiêu chảy tại Việt Yên tương đương hoặc cao hơn một số vùng khác, cho thấy cần có biện pháp phòng trị hiệu quả hơn. Việc xác định vai trò của vi khuẩn E.coli và Salmonella trong nghiên cứu này cũng phù hợp với các báo cáo trước, khẳng định đây là hai tác nhân chính cần tập trung kiểm soát.

Khả năng kháng thuốc của vi khuẩn được đánh giá qua kháng sinh đồ cho thấy sự kháng thuốc phổ biến với các kháng sinh truyền thống, đòi hỏi lựa chọn phác đồ điều trị dựa trên kết quả xét nghiệm mẫn cảm để nâng cao hiệu quả điều trị.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác vệ sinh chuồng trại: Thực hiện vệ sinh, khử trùng định kỳ, xử lý chất thải đúng cách nhằm giảm tải mầm bệnh trong môi trường chăn nuôi. Chủ thể thực hiện: người chăn nuôi và cán bộ thú y cơ sở. Thời gian: liên tục, ưu tiên trước mùa cao điểm bệnh.

2. Áp dụng phác đồ điều trị dựa trên kháng sinh đồ: Sử dụng các loại kháng sinh có hiệu quả cao được xác định qua nghiên cứu, kết hợp thuốc chống mất nước và trợ sức để nâng cao tỷ lệ khỏi bệnh. Chủ thể: cán bộ thú y và người chăn nuôi. Thời gian: ngay khi phát hiện bệnh.

3. Đào tạo nâng cao nhận thức và kỹ thuật chăn nuôi: Tổ chức các lớp tập huấn về phòng bệnh, chăm sóc lợn con, đặc biệt là kỹ thuật cai sữa và dinh dưỡng hợp lý. Chủ thể: cơ quan thú y, trường đại học, tổ chức nông nghiệp. Thời gian: hàng năm.

4. Phát triển và ứng dụng vắc xin phòng bệnh: Khuyến khích nghiên cứu, sản xuất và sử dụng vắc xin phòng E.coli và Salmonella phù hợp với đặc điểm địa phương nhằm giảm tỷ lệ mắc bệnh. Chủ thể: các viện nghiên cứu, doanh nghiệp dược thú y. Thời gian: trung hạn (2-3 năm).

5. Giám sát dịch tễ và kháng thuốc liên tục: Thiết lập hệ thống giám sát để phát hiện sớm dịch bệnh và tình trạng kháng thuốc, từ đó điều chỉnh chính sách và biện pháp phòng trị kịp thời. Chủ thể: cơ quan thú y tỉnh, huyện. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y cơ sở: Nắm bắt đặc điểm dịch tễ và phương pháp điều trị hiệu quả, nâng cao năng lực chẩn đoán và xử lý bệnh tiêu chảy ở lợn con.

2. Người chăn nuôi lợn: Hiểu rõ nguyên nhân, cách phòng tránh và áp dụng phác đồ điều trị phù hợp để giảm thiệt hại kinh tế.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y: Tham khảo dữ liệu dịch tễ, đặc điểm vi khuẩn và phương pháp nghiên cứu để phát triển các đề tài tiếp theo.

4. Doanh nghiệp sản xuất thuốc thú y và vắc xin: Cung cấp cơ sở khoa học để phát triển sản phẩm phòng trị bệnh tiêu chảy hiệu quả, phù hợp với điều kiện địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Hội chứng tiêu chảy ở lợn con do vi khuẩn E.coli và Salmonella có biểu hiện như thế nào?
   Tiêu chảy thường xuất hiện ở lợn con dưới 2 tháng tuổi với phân lỏng, nhiều nước, lợn mệt mỏi, bỏ ăn, có thể kèm theo mất nước nghiêm trọng. Các triệu chứng này phản ánh tổn thương niêm mạc ruột do độc tố vi khuẩn.

2. Tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn con tại huyện Việt Yên là bao nhiêu?
   Tỷ lệ mắc trung bình khoảng 28,64%, với tỷ lệ chết do tiêu chảy là 16,2%, cao hơn ở các xã có điều kiện chăn nuôi truyền thống và vệ sinh kém.

3. Phương thức chăn nuôi ảnh hưởng thế nào đến tỷ lệ mắc tiêu chảy?
   Chăn nuôi truyền thống có tỷ lệ mắc và chết do tiêu chảy cao hơn (31,89% và 17,01%) so với chăn nuôi công nghiệp (24,03% và 14,68%) do điều kiện vệ sinh và dinh dưỡng không đồng đều.

4. Kháng sinh nào hiệu quả trong điều trị tiêu chảy do E.coli và Salmonella?
   Các kháng sinh như amikacin, apramycin và ceftiofur được đánh giá có hiệu quả cao dựa trên kết quả kháng sinh đồ, trong khi các kháng sinh truyền thống như tetracyclin, chloramphenicol có tỷ lệ kháng cao.

5. Biện pháp phòng bệnh tiêu chảy hiệu quả nhất là gì?
   Phòng bệnh tổng hợp bao gồm vệ sinh chuồng trại, quản lý dinh dưỡng hợp lý, sử dụng vắc xin phòng bệnh và áp dụng kỹ thuật chăn nuôi hiện đại giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

Kết luận

• Hội chứng tiêu chảy do vi khuẩn E.coli và Salmonella là nguyên nhân chính gây bệnh tiêu chảy ở lợn con dưới 2 tháng tuổi tại huyện Việt Yên, với tỷ lệ mắc khoảng 28,64% và tỷ lệ chết 16,2%.
• Mùa vụ, phương thức chăn nuôi và lứa tuổi lợn ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ lệ mắc và chết do tiêu chảy.
• Vi khuẩn E.coli và Salmonella phân lập được có khả năng kháng thuốc cao với nhiều kháng sinh truyền thống, đòi hỏi lựa chọn phác đồ điều trị dựa trên kháng sinh đồ.
• Phác đồ điều trị kết hợp kháng sinh mẫn cảm cao và thuốc hỗ trợ giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm thiểu thiệt hại kinh tế.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác phòng trị bệnh tiêu chảy, góp phần phát triển chăn nuôi lợn bền vững tại Bắc Giang và các vùng lân cận.

Áp dụng các khuyến nghị phòng trị bệnh, triển khai đào tạo kỹ thuật chăn nuôi và tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao hiệu quả kiểm soát bệnh tiêu chảy ở lợn con.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số hiểu biết chung về hội chứng tiêu chảy 1. Khái niệm về hội chứng tiêu chảy Tiêu chảy là biểu hiện lâm sàng của quá trình bệnh lý ở đường tiêu hóa, là hiện tượng con vật đi ỉa nhanh, nhiều lần trong ngày, phân có nhiều nước do rối loạn chức năng tiêu hóa, ruột tăng cường co bóp và tiết dịch Hoặc chỉ phản ánh đơn thuần sự thay đổi tạm thời của phân gia súc bình thường khi gia súc đang thích ứng với những thay đổi trong khẩu phần ăn. Tiêu chảy xảy ra ở nhiều bệnh và bản thân nó không phải là bệnh đặc thù (Archie H.

Tuỳ theo đặc điểm, tính chất, diễn biến bệnh, hoặc loài gia súc, hoặc nguyên nhân chính gây bệnh mà hội chứng tiêu chảy được gọi bằng tên khác nhau như bệnh xảy ra đối với gia súc non theo mẹ, gọi là bệnh lợn con phân trắng, hay bê nghé phân trắng,… còn ở gia súc sau cai sữa là chứng khó tiêu, chứng rối loạn tiêu hoá, hoặc hội chứng rối loạn tiêu hoá. Nếu xét về nguyên nhân chính gây bệnh thì có các tên gọi như bệnh Colibacillosis do vi khuẩn E.coli gây ra, bệnh phó thương hàn lợn do vi khuẩn Samonella Cholerae Suis gây ra, bệnh viêm dạ dày ruột truyền nhiễm (TGE) do Coronavirus gây ra … 1. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của lợn con 1. Đặc điểm tiêu hóa của lợn con Ở gia súc non sau khi sinh ra, chức năng của các cơ quan trong cơ thể nhất là cơ quan tiêu hóa chưa hoàn chỉnh, nồng độ HCl và các men tiêu hóa chưa đảm nhiệm đầy đủ chức năng tiêu hóa, rất dễ gây rối loạn trao đổi chất, hậu quả dễ nhận biết là rối loạn tiêu hóa, gây tiêu chảy, còi cọc, thiếu máu và chậm lớn.

Trong dịch vị của gia súc non chưa có đủ axit HCl tự do nên không hoạt hóa được men pepsin vì vậy không tiêu hóa hết sữa mẹ, trong khi đó sữa mẹ lại là môi trường phát triển tốt của nhiều loại vi khuẩn. Nguyễn Quang Tuyên và cs (2007) [58] cho rằng, trong dịch vị của lợn con dưới 1 tháng tuổi không có HCl tự do, vì lúc này axit tiết ra ít và nhanh chóng liên kết với dịch nhầy. Do vậy, vi sinh vật có điều kiện phát triển và gây bệnh viêm dạ dày, viêm ruột ở lợn con. Giai đoạn sau cai sữa sẽ là một giai đoạn khó khăn đối với lợn con khi chuyển từ sữa mẹ sang thức ăn tổng hợp (dạng rắn).

Điều đó có thể gây mất cân e 4 bằng hệ vi sinh vật đường ruột tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển và cũng là nguyên nhân gây ra bệnh, dẫn đến kết quả là lợn con chậm lớn và có thể chết. Ngoài ra, lợn con còn chịu nhiều tác động của lợn mẹ, sự thay đổi ngoại cảnh cũng góp phần làm tăng stress của lợn con. Khả năng đáp ứng miễn dịch của lợn con Là khả năng của cơ thể đáp ứng lại các kích thích của mầm bệnh khi xâm nhập vào cơ thể. Ở gia súc non, mầm bệnh có nhiều thuận lợi khi xâm nhập vào cơ thể.

Trong hệ thống tiêu hóa của lợn con lượng enzym tiêu hóa và lượng HCl tiết ra còn ít nên chưa đủ để đáp ứng cho quá trình tiêu hóa, gây rối loạn trao đổi chất, tiêu hóa kém, hấp thu kém. Chính vì vậy, ở giai đoạn này mầm bệnh như Salmonella, E.coli… dễ dàng xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hóa và gây bệnh cho lợn con. Do cấu tạo đặc biệt của gia súc non nên tiêu chảy thường xảy ra ở giai đoạn lợn con tập ăn và cai sữa. Bên cạnh đó còn một yếu tố quan trọng nữa là sự phát triển của hệ vi sinh vật trong đường ruột của gia súc non, việc cân bằng hệ vi sinh vật có lợi trong đường ruột như thế nào để khắc phục, hạn chế sự loạn khuẩn trong quá trình phát triển và trưởng thành của cơ thể gia súc non là rất quan trọng.

Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn Theo Lê Minh Chí (1995) [5], Nguyễn Tất Thành (2007) [48] tiêu chảy là một hiện tượng bệnh lý có liên quan đến nhiều yếu tố, có yếu tố là nguyên nhân nguyên phát, có yếu tố là nguyên nhân thứ phát. Vì vậy việc phân biệt rạch ròi giữa các nguyên nhân gây tiêu chảy là rất khó khăn. Phạm Sỹ Lăng (2009) [24] cho biết, tiêu chảy ở lợn là biểu hiện lâm sàng của nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau như virut, vi khuẩn, ký sinh trùng, thời tiết, môi trường ngoại cảnh, độc tố. Do môi trường ngoại cảnh Môi trường ngoại cảnh là một trong 3 yếu tố cơ bản gây bệnh dịch, mối quan hệ giữa Cơ thể - Mầm bệnh - Môi trường là nguyên nhân của sự không ổn định sức khoẻ, đưa đến phát sinh bệnh (Nguyễn Như Thanh, 2001)[47].

Khi gia súc bị nhiễm lạnh kéo dài sẽ làm giảm phản ứng miễn dịch, giảm tác dụng thực bào, làm cho gia súc dễ bị nhiễm khuẩn gây bệnh (Hồ Văn Nam và cs, 1997)[26]. e 5 Khẩu phần ăn cho vật nuôi không thích hợp, trạng thái thức ăn không tốt, thức ăn kém chất lượng như mốc, thối và nhiễm các tạp chất, các vi sinh vật có hại dễ dẫn đến rối loạn tiêu hoá kèm theo viêm ruột, ỉa chảy ở gia súc (Trịnh Văn Thịnh, 1985a [51], Hồ Văn Nam, 1997 [26]). Khi gặp điều kiện ngoại cảnh không thuận lợi, thay đổi đột ngột về thức ăn, vitamin, protein, thời tiết, vận chuyển… làm giảm sức đề kháng của con vật, vi khuẩn thường trực sẽ tăng độ độc và gây bệnh (Bùi Quý Huy, 2003)[18]. Nguyên nhân do vi sinh vật Vi sinh vật bao gồm các loại virus, vi khuẩn, nấm mốc.

chúng vừa là nguyên nhân nguyên phát, cũng vừa là nguyên nhân thứ phát gây tiêu chảy. * Tiêu chảy do vi khuẩn Trong đường tiêu hoá của gia súc có hệ vi khuẩn gọi là hệ vi khuẩn đường ruột, được chia thành 2 loại, trong đó vi khuẩn có lợi lên men phân giải các chất dinh dưỡng, giúp cho quá trình tiêu hoá được thuận lợi và vi khuẩn có hại, khi có điều kiện thì sẽ phát triển nhanh và gây bệnh cho vật chủ. Lê Văn Tạo (1997)[43] cho biết, họ vi khuẩn đường ruột gồm những vi khuẩn cộng sinh thường trực trong đường ruột. Những vi khuẩn này, muốn từ vi khuẩn cộng sinh trở thành gây bệnh phải có 3 điều kiện: - Trên cơ thể vật chủ có cấu trúc giúp cho vi khuẩn thực hiện được chức năng bám dính.

- Vi khuẩn phải có khả năng sản sinh các yếu tố gây bệnh, đặc biệt là sản sinh độc tố, trong đó quan trọng nhất là độc tố đường ruột Enterotoxin. - Có khả năng xâm nhập vào lớp tế bào biểu mô của niêm mạc ruột, từ đó phát triển nhân lên. Đào Trọng Đạt và cs (1996)[12] cho biết, chiếm tỷ lệ cao nhất trong số các vi khuẩn đường ruột gây tiêu chảy là E. Vi khuẩn yếm khí Cl.perfringens gây bệnh khi có điều kiện thuận lợi và khi nó trở thành vai trò chính.

Theo Hồ Văn Nam và cs (1997)[26], Archie H. (2001)[2] vi khuẩn đường ruột có vai trò không thể thiếu được trong hội chứng tiêu chảy. Nguyễn Như Pho (2003)[30] cho rằng, khả năng gây bệnh của các loại vi khuẩn đối với lứa tuổi lợn khác nhau. Đối với lợn sau cai sữa hoặc giai đoạn đầu nuôi thịt thì tỷ lệ mắc tiêu chảy do Salmonella cao hơn; giai đoạn từ lúc sơ sinh đến sau khi cai sữa thường do E.coli; lứa tuổi 6 - 12 tuần thì thường do xoắn e 6 khuẩn Treponema hyodysenterriae; vi khuẩn yếm khí Cl.perfringens thường gây bệnh nặng cho lợn con theo mẹ trong khoảng 1 tuần tuổi đến cai sữa.

Phạm Sỹ Lăng (2009)[24] cho biết, tiêu chảy ở lợn do vi khuẩn chủ yếu là: do vi khuẩn E.coli, bệnh hồng lỵ do Treponema hyodysenteriae, bệnh do Campylobacter, bệnh do Salmonella, bệnh do Clostridium perfringens. * Tiêu chảy do virus Theo Phạm Ngọc Thạch (1996)[45] virus cũng là tác nhân gây bệnh tiêu chảy ở gia súc. Sự xuất hiện của virus đã làm tổn thương niêm mạc ruột, làm suy giảm sức đề kháng của cơ thể và thường gây ỉa chảy ở dạng cấp tính với tỷ lệ chết cao. (2000)[2] cho biết Rotavirus và Coronavirus là những virus gây tiêu chảy quan trọng ở gia súc non mới sinh như nghé, dê, cừu con, lợn con, ngựa con và đặc biệt là bê do những virus này có khả năng phá huỷ màng ruột và gây tiêu chảy nặng.

Các nghiên cứu trong nước của Lê Minh Chí (1995)[5] và Nguyễn Như Pho (2003)[30], cho thấy Rotavirus và Coronavirus gây bệnh tiêu chảy chủ yếu cho lợn con trong giai đoạn theo mẹ, với các triệu chứng tiêu chảy cấp tính, nôn mửa, mất nước với tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ chết cao. Phạm Sỹ Lăng và cs (2006)[23] cho rằng, tiêu chảy ở lợn do Rotavirus thường chỉ xảy ra ở lợn con bú sữa mẹ lứa tuổi 1-3 tuần lễ và lợn con sau cai sữa khoảng 6 tuân lễ. Bệnh tiêu chảy ở lợn do Rotavirus sẽ trở nên trầm trọng, nếu lợn con bị nhiễm kế phát các chủng E.coli có độc lực và các loài cầu trùng gây bệnh. * Tiêu chảy do nấm mốc Thức ăn khi chế biến hoặc bảo quản không đúng kỹ thuật dễ bị nấm mốc.

Một số loài như Aspergillus, Penicillium, Fusarium… có khả năng sản sinh nhiều loại độc tố, nhưng quan trọng nhất là nhóm độc tố aflatoxin (aflatoxin B1, B2, G1, G2, M1). Lợn khi nhiễm độc thường bỏ ăn, thiếu máu, vàng da, ỉa chảy, ỉa chảy ra máu. Nếu trong khẩu phần có 500 - 700µg aflatoxin/ kg thức ăn sẽ làm cho lợn con chậm lớn, còi cọc, giảm sức đề kháng với các bệnh truyền nhiễm khác (Lê Thị Tài, 1997)[40]. Tiêu chảy do ký sinh trùng Có nhiều loại ký sinh trùng gây tiêu chảy ở lợn như: cầu trùng (Eimeria), Isospora suis, Crytosporidium.

hoặc một số loài giun tròn lớp Nematoda (Ascaris suum, Trichuris suis, Strongyloides, Haemonchus, Mecistocirrus…). e 7 Bệnh do Isospora, Crytosporidium thường tập trung vào giai đoạn lợn con từ 5 đến 25 ngày tuổi, còn ở lợn trên 2 tháng tuổi do cơ thể đã tạo được miễn dịch đối với bệnh cầu trùng, nên lợn chỉ mang mầm bệnh mà ít khi xuất hiện triệu chứng tiêu chảy (Nguyễn Như Pho, 2003)[30]. Cầu trùng, một số loại giun tròn (giun đũa, giun tóc, giun lươn) là một trong những nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn sau cai sữa nuôi trong các hộ gia đình tại Thái Nguyên (Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 2006a)[19]. Giun sán ở đường tiêu hóa có vai trò rõ rệt trong hội chứng tiêu chảy ở lợn từ sau cai sữa.