Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của vi rút gây bệnh lở mồm long móng trên đàn trâu bò và hiệu lực của vắc xin trong công tác phòng dịch lở mồm long móng tại tỉnh bắc kạn

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và hiệu lực vắc xin phòng bệnh lở mồm long móng ở trâu bò tại Bắc Kạn, cung cấp thông tin quan trọng về phòng chống bệnh.

• Tác giả: Nông Quang Hải
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Sửu
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của vi rút gây bệnh Lở mồm long móng trên đàn trâu, bò và hiệu lực của vắc xin trong công tác phòng dịch Lở mồm long móng tại tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa thực tế và khoa học của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu chung về bệnh Lở mồm long móng
• 1.2. Lịch sử bệnh Lở mồm long móng
• 1.3. Diễn biến tình hình dịch LMLM trên thế giới
• 1.4. Diễn biến tình hình dịch bệnh LMLM tại Việt Nam
• 1.5. Vi rút gây bệnh LMLM
• 1.5.1. Hình thái và cấu trúc
• 1.5.2. Đặc tính di truyền, cấu trúc gen, kháng nguyên. Đặc tính kháng nguyên. Các điểm quyết định kháng nguyên
• 1.5.3. Tiến hóa của vi rút LMLM. Đặc tính gây nhiễm trong phòng thí nghiệm. Đặc tính nuôi cấy tổ chức tế bào
• 1.6. Một số đặc điểm dịch tễ học của vi rút LMLM
• 1.6.1. Động vật cảm thụ
• 1.6.2. Đường xâm nhập
• 1.6.3. Cơ chế sinh bệnh
• 1.6.4. Chất chứa vi rút
• 1.6.5. Con đường và phương thức truyền lây
• 1.6.6. Lứa tuổi mắc bệnh
• 1.6.7. Tỷ lệ ốm và chết
• 1.6.8. Miễn dịch trong bệnh LMLM
• 1.6.9. Triệu chứng và bệnh tích ở trâu bò
• 1.6.10. Chẩn đoán lâm sàng
• 1.6.11. Chẩn đoán phòng thí nghiệm
• 1.6.12. Phòng bệnh LMLM
• 1.6.13. Vệ sinh phòng dịch. Vắc xin phòng bệnh
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG, NGUYÊN LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung và đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.4. Mẫu thí nghiệm
• 2.5. Vắc xin dùng trong thí nghiệm
• 2.6. Tài liệu, số liệu
• 2.7. Máy móc, dụng cụ xét nghiệm
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2.8.1. Điều tra một số chỉ tiêu liên quan đến chăn nuôi và dịch tễ bệnh LMLM trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
• 2.8.2. Định type vi rút
• 2.8.3. Giám sát một số chỉ tiêu về huyết thanh học của đàn trâu, bò trên địa bàn
• 2.8.4. Phương pháp lấy mẫu
• 2.8.5. Phương pháp xét nghiệm
• 2.8.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tình hình chăn nuôi một số loài móng guốc chẵn tại tỉnh Bắc Kạn
• 3.2. Một số đặc điểm dịch tễ của bệnh LMLM trên đàn trâu, bò tỉnh Bắc Kạn từ năm 2010 đến năm 2014
• 3.3. Diễn biến dịch LMLM của trâu, bò trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn từ năm 2010 đến năm 2014
• 3.4. Tỷ lệ trâu, bò mắc bệnh theo mùa
• 3.5. Tỷ lệ trâu, bò mắc bệnh theo lứa tuổi
• 3.6. Giám sát tỷ lệ lưu hành của vi rút LMLM của trâu, bò trên địa bàn
• 3.7. Sự lưu hành virut LMLM tự nhiên trên đàn trâu, bò tại tỉnh Bắc Kạn
• 3.8. Tỷ lệ dương tính huyết thanh 3ABC tại một huyện
• 3.9. Định type vi rút gây bệnh LMLM trên đàn trâu, bò tại tỉnh Bắc Kạn và nghiên cứu sự đáp ứng miễn dịch và độ dài miễn dịch của đàn trâu, bò tại tỉnh Bắc Kạn
• 3.9.1. Định type vi rút LMLM trâu, bò bằng huyết thanh
• 3.9.2. Định type vi rút LMLM của trâu, bò bằng biểu mô
• 3.9.3. Đáp ứng miễn dịch và độ dài miễn dịch của đàn trâu, bò tại tỉnh Bắc Kạn
• 3.10. Một số khuyến cáo cho người chăn nuôi
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Dịch tễ học bệnh lở mồm long móng

Dịch tễ học là nền tảng để hiểu rõ sự lây lan và ảnh hưởng của bệnh lở mồm long móng (LMLM) trên trâu bò tại Bắc Kạn. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các đặc điểm dịch tễ của bệnh, bao gồm tỷ lệ mắc bệnh theo mùa, lứa tuổi và sự phân bố địa lý. Kết quả cho thấy, bệnh LMLM thường bùng phát vào mùa đông và xuân, với tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở trâu bò non. Bắc Kạn là khu vực có địa hình phức tạp, giao thông khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan của bệnh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc thả rông gia súc và thiếu quy hoạch chăn nuôi là những yếu tố làm tăng nguy cơ bùng phát dịch.

1.1. Tình hình dịch bệnh tại Bắc Kạn

Từ năm 2010 đến 2014, Bắc Kạn đã trải qua nhiều đợt bùng phát dịch LMLM, với tổng số 8.067 gia súc mắc bệnh, trong đó chủ yếu là trâu bò. Các đợt dịch thường xảy ra ở các huyện như Pác Nặm, Ba Bể, và Chợ Đồn. Việc vận chuyển gia súc và sản phẩm động vật từ các tỉnh lân cận như Cao Bằng và Thái Nguyên đã góp phần làm lây lan bệnh. Nghiên cứu cũng xác định được sự hiện diện của hai type vi rút LMLM là type O và type A, trong đó type A là nguyên nhân chính gây bệnh trong các đợt dịch gần đây.

1.2. Đặc điểm lây lan và truyền nhiễm

Bệnh LMLM lây lan chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp giữa các động vật mắc bệnh và khỏe mạnh, cũng như qua các vật dụng bị nhiễm vi rút. Nghiên cứu chỉ ra rằng, trâu bò non có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Ngoài ra, việc thả rông gia súc và thiếu biện pháp vệ sinh phòng dịch cũng là nguyên nhân làm tăng nguy cơ lây lan bệnh. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

II. Hiệu lực của vắc xin phòng bệnh

Vắc xin phòng bệnh là giải pháp quan trọng trong việc kiểm soát và ngăn ngừa bệnh LMLM. Nghiên cứu này đánh giá hiệu lực vắc xin đối với trâu bò tại Bắc Kạn, tập trung vào việc xác định type vi rút phù hợp và khả năng đáp ứng miễn dịch của gia súc sau khi tiêm phòng. Kết quả cho thấy, vắc xin đa giá (bao gồm type O, A, và Asia-1) có hiệu quả cao trong việc ngăn ngừa bệnh, với tỷ lệ bảo hộ đạt trên 80%. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc tiêm phòng định kỳ và đúng loại vắc xin là yếu tố then chốt để duy trì miễn dịch cộng đồng.

2.1. Đánh giá hiệu quả vắc xin

Nghiên cứu đã tiến hành thử nghiệm vắc xin trên trâu bò tại Bắc Kạn và theo dõi hiệu giá kháng thể trong vòng 6 tháng sau tiêm. Kết quả cho thấy, vắc xin đa giá có khả năng kích thích hệ miễn dịch mạnh mẽ, với hiệu giá kháng thể đạt đỉnh sau 4 tuần và duy trì ở mức cao trong 3 tháng. Điều này chứng tỏ vắc xin có hiệu quả trong việc bảo vệ gia súc khỏi bệnh LMLM. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tiêm nhắc lại để duy trì miễn dịch lâu dài.

2.2. Khuyến cáo sử dụng vắc xin

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các khuyến cáo được đưa ra bao gồm việc sử dụng vắc xin đa giá phù hợp với type vi rút lưu hành tại địa phương, tiêm phòng định kỳ 6 tháng một lần, và tăng cường công tác giám sát dịch bệnh. Nghiên cứu cũng đề xuất việc nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về tầm quan trọng của tiêm phòng và các biện pháp vệ sinh phòng dịch để giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch.

III. Ý nghĩa thực tiễn và khoa học

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát bệnh LMLM tại Bắc Kạn. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm dịch tễ và hiệu lực vắc xin, mà còn góp phần vào việc hoàn thiện các chính sách quản lý dịch bệnh trong ngành chăn nuôi. Đồng thời, nghiên cứu cũng mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các loại vắc xin hiệu quả hơn, phù hợp với điều kiện địa phương.

3.1. Đóng góp cho ngành thú y

Nghiên cứu là công trình đầu tiên tập trung vào đặc điểm dịch tễ và hiệu lực vắc xin phòng bệnh LMLM tại Bắc Kạn. Kết quả nghiên cứu đã bổ sung thông tin quan trọng vào cơ sở dữ liệu về dịch tễ học bệnh LMLM tại Việt Nam, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học để lựa chọn loại vắc xin phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống dịch bệnh.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Các kết quả nghiên cứu đã được áp dụng vào thực tiễn tại Bắc Kạn, giúp giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh và thiệt hại kinh tế do bệnh LMLM gây ra. Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về tầm quan trọng của tiêm phòng và các biện pháp vệ sinh phòng dịch, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh Lở mồm long móng (LMLM) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây lan nhanh và gây thiệt hại nghiêm trọng cho các loài động vật móng guốc chẵn như trâu, bò, dê và lợn. Theo Tổ chức Thú y Thế giới (OIE), LMLM được xếp vào nhóm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu và bắt buộc các quốc gia thành viên phải khai báo khi phát hiện dịch. Tại Việt Nam, đặc biệt là tỉnh Bắc Kạn, dịch LMLM đã tái phát nhiều lần từ năm 2006 đến 2015, với tổng số hơn 8.000 con gia súc mắc bệnh, trong đó có gần 520 con chết hoặc phải tiêu hủy. Tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp do đặc tính đa type và dễ biến đổi kháng nguyên của vi rút LMLM, cùng với điều kiện địa hình miền núi, giao thông khó khăn và chăn nuôi thả rông chưa quy hoạch.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khảo sát một số đặc điểm dịch tễ của vi rút LMLM trên đàn trâu, bò tại tỉnh Bắc Kạn trong giai đoạn 2010-2014, xác định sự phân bố các type vi rút để lựa chọn vắc xin phù hợp, đồng thời đánh giá hiệu lực và độ dài miễn dịch của vắc xin LMLM trong công tác phòng bệnh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho công tác phòng chống dịch, góp phần bảo vệ sức khỏe đàn gia súc, đảm bảo an toàn thực phẩm và phát triển ngành chăn nuôi địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, đặc biệt tập trung vào:

• Đặc điểm vi rút LMLM: Vi rút thuộc họ Picornaviridae, chi Aphthovirus, có cấu trúc ARN đơn sợi, không có vỏ bọc, đường kính khoảng 23 nm. Vi rút có 7 serotype chính (O, A, C, Asia1, SAT1, SAT2, SAT3) với tính đa dạng kháng nguyên cao, không có miễn dịch chéo giữa các serotype.
• Cơ chế lây truyền và sinh bệnh: Vi rút xâm nhập chủ yếu qua đường hô hấp, nhân lên tại vùng hầu họng, sau đó lan truyền qua máu đến các vị trí khác, gây mụn nước ở miệng, chân và vú. Vi rút có thể tồn tại trong nước dãi, mụn nước, phân, nước tiểu và các sản phẩm động vật, tạo điều kiện lây lan nhanh chóng.
• Miễn dịch và phòng bệnh: Miễn dịch chủ yếu dựa vào kháng thể trung hòa protein cấu trúc VP1 của vi rút. Vắc xin vô hoạt được sử dụng phổ biến, có thể đơn giá hoặc đa giá, nhằm tạo miễn dịch đặc hiệu cho từng serotype lưu hành. Việc lựa chọn vắc xin phù hợp dựa trên định type vi rút thực địa là yếu tố quyết định hiệu quả phòng bệnh.

Các khái niệm chính bao gồm: serotype vi rút, miễn dịch chéo, đáp ứng miễn dịch sau tiêm vắc xin, và các phương pháp chẩn đoán huyết thanh học (ELISA, 3ABC-ELISA) và phân tử (RT-PCR).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu dịch tễ được thu thập từ Chi cục Thú y tỉnh Bắc Kạn, bao gồm báo cáo dịch bệnh từ năm 2010 đến 2014. Mẫu bệnh phẩm gồm tổ chức biểu mô mụn nước, dịch mụn nước và huyết thanh của trâu, bò tại các ổ dịch trên địa bàn tỉnh.
• Phương pháp phân tích:
  • Định type vi rút bằng kỹ thuật ELISA và RT-PCR để xác định serotype lưu hành.
  • Giám sát tỷ lệ dương tính huyết thanh học 3ABC để phân biệt giữa kháng thể do tiêm vắc xin và do nhiễm vi rút thực địa.
  • Đánh giá hiệu lực vắc xin qua đo hiệu giá kháng thể trung bình và độ dài miễn dịch trên đàn trâu, bò sau tiêm phòng.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Mẫu được lấy ngẫu nhiên từ các huyện, thành phố trong tỉnh Bắc Kạn, bao gồm cả trâu, bò đã tiêm phòng và chưa tiêm phòng. Cỡ mẫu đảm bảo tính đại diện cho toàn tỉnh.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 9/2014 đến tháng 9/2015, bao gồm thu thập mẫu, phân tích phòng thí nghiệm và xử lý số liệu.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp điều tra thực địa, xét nghiệm phòng thí nghiệm và phân tích thống kê nhằm đảm bảo tính khách quan, chính xác và toàn diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diễn biến dịch LMLM tại Bắc Kạn (2010-2014): Dịch bệnh xảy ra trên toàn bộ 8 huyện, thị xã với tổng số 8.067 con gia súc mắc bệnh, trong đó trâu, bò chiếm 7.923 con. Tỷ lệ chết và tiêu hủy đạt khoảng 6,4% tổng số mắc bệnh. Dịch có xu hướng bùng phát mạnh vào mùa xuân và mùa mưa, với tỷ lệ mắc cao nhất ở nhóm tuổi dưới 2 năm (trên 60% tổng số mắc).

2. Phân bố serotype vi rút LMLM: Kết quả định type vi rút từ mẫu biểu mô và huyết thanh cho thấy sự lưu hành đồng thời của hai serotype chính là type O và type A trên đàn trâu, bò tại Bắc Kạn. Trong các ổ dịch năm 2014-2015, type A chiếm ưu thế với tỷ lệ dương tính kháng nguyên trên 70% mẫu xét nghiệm.

3. Tỷ lệ dương tính huyết thanh 3ABC: Giám sát huyết thanh học cho thấy tỷ lệ dương tính với kháng thể 3ABC ở trâu, bò chưa tiêm phòng dao động từ 15% đến 35% tùy huyện, chứng tỏ sự lưu hành tự nhiên của vi rút trong đàn. Ở các đàn đã tiêm phòng, tỷ lệ dương tính thấp hơn 5%, khẳng định hiệu quả của vắc xin trong việc ngăn ngừa nhiễm vi rút thực địa.

4. Đáp ứng miễn dịch sau tiêm vắc xin: Hiệu giá kháng thể trung bình của đàn trâu, bò sau tiêm vắc xin nhị giá (type O và A) đạt mức bảo hộ (>1:32) sau 21 ngày, duy trì trên mức này trong vòng 4-6 tháng. Độ dài miễn dịch kéo dài hơn ở trâu so với bò, phù hợp với đặc điểm sinh học và điều kiện chăn nuôi địa phương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân diễn biến phức tạp của dịch LMLM tại Bắc Kạn là do đặc tính đa type và biến đổi kháng nguyên của vi rút, cùng với điều kiện địa hình miền núi, chăn nuôi thả rông và giao thương động vật chưa kiểm soát chặt chẽ. Việc phát hiện đồng thời hai serotype O và A cho thấy cần thiết phải sử dụng vắc xin đa giá để phòng bệnh hiệu quả.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ dương tính huyết thanh 3ABC tại Bắc Kạn tương đối cao, phản ánh mức độ lưu hành vi rút tự nhiên và nguy cơ tái phát dịch. Hiệu lực vắc xin được đánh giá qua hiệu giá kháng thể và thời gian bảo hộ phù hợp với khuyến cáo của các tổ chức thú y quốc tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ diễn biến dịch bệnh theo năm, biểu đồ tỷ lệ mắc bệnh theo mùa và nhóm tuổi, bảng phân bố serotype vi rút, cùng đồ thị biến động hiệu giá kháng thể sau tiêm vắc xin, giúp minh họa rõ ràng các kết quả nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát dịch tễ học: Thực hiện giám sát định kỳ và mở rộng phạm vi lấy mẫu để phát hiện sớm các ổ dịch, đặc biệt chú trọng giám sát huyết thanh học 3ABC nhằm phân biệt giữa nhiễm tự nhiên và tiêm phòng. Chủ thể thực hiện: Chi cục Thú y tỉnh Bắc Kạn, thời gian: liên tục hàng năm.

2. Sử dụng vắc xin đa giá phù hợp: Ưu tiên sử dụng vắc xin chứa đồng thời serotype O và A để tăng hiệu quả phòng bệnh, tránh lãng phí do tiêm vắc xin không phù hợp chủng vi rút lưu hành. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý chăn nuôi tỉnh, các trạm thú y, thời gian: áp dụng ngay trong các chiến dịch tiêm phòng tiếp theo.

3. Nâng cao công tác tuyên truyền và quản lý chăn nuôi: Tuyên truyền người dân về tầm quan trọng của việc tiêm phòng đầy đủ, kiểm soát vận chuyển động vật và sản phẩm động vật, đồng thời khuyến khích chăn nuôi có quy hoạch, hạn chế thả rông. Chủ thể thực hiện: UBND các huyện, phòng nông nghiệp, thời gian: trong vòng 1-2 năm tới.

4. Cải thiện điều kiện vệ sinh và phòng dịch: Thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp vệ sinh chuồng trại, khử trùng dụng cụ, kiểm soát người và phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi để hạn chế lây lan vi rút. Chủ thể thực hiện: Người chăn nuôi, cán bộ thú y địa phương, thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y và quản lý dịch bệnh: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu dịch tễ và phương pháp giám sát hiệu quả, hỗ trợ công tác phòng chống dịch LMLM tại địa phương và khu vực miền núi.

2. Người chăn nuôi trâu, bò tại Bắc Kạn và các tỉnh lân cận: Hiểu rõ về đặc điểm dịch bệnh, cách phòng ngừa và lựa chọn vắc xin phù hợp để bảo vệ đàn gia súc, giảm thiệt hại kinh tế.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y: Tài liệu tham khảo quý giá về dịch tễ học vi rút LMLM, kỹ thuật chẩn đoán và đánh giá hiệu lực vắc xin trong điều kiện thực tế.

4. Cơ quan quản lý chính sách nông nghiệp và phát triển nông thôn: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phòng chống dịch bệnh, phát triển chăn nuôi bền vững và an toàn dịch bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh LMLM có nguy hiểm như thế nào đối với đàn trâu, bò?
   Bệnh LMLM gây tỷ lệ mắc gần như 100% trong đàn, làm giảm sản lượng sữa 50%, giảm thịt 25% và có thể gây chết trên 5% động vật trưởng thành, tỷ lệ chết ở gia súc non lên đến 90%. Đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, ảnh hưởng lớn đến kinh tế chăn nuôi.

2. Tại sao cần xác định serotype vi rút LMLM trước khi tiêm vắc xin?
   Vi rút LMLM có nhiều serotype không gây miễn dịch chéo, do đó tiêm vắc xin không phù hợp serotype lưu hành sẽ không tạo miễn dịch bảo hộ, gây lãng phí và không hiệu quả trong phòng bệnh.

3. Phương pháp 3ABC-ELISA có vai trò gì trong chẩn đoán LMLM?
   3ABC-ELISA giúp phân biệt kháng thể do nhiễm vi rút thực địa với kháng thể do tiêm vắc xin, từ đó đánh giá chính xác tình hình lưu hành vi rút và hiệu quả tiêm phòng.

4. Hiệu lực vắc xin LMLM kéo dài bao lâu?
   Hiệu lực vắc xin vô hoạt nhị giá thường duy trì miễn dịch bảo hộ trong vòng 4-6 tháng sau tiêm, tùy thuộc vào loài và điều kiện chăn nuôi.

5. Các biện pháp phòng chống dịch LMLM hiệu quả ngoài tiêm vắc xin là gì?
   Bao gồm kiểm soát vận chuyển động vật, vệ sinh chuồng trại, khử trùng dụng cụ, cách ly đàn bệnh, và tuyên truyền nâng cao nhận thức người chăn nuôi.

Kết luận

• Bệnh LMLM tại tỉnh Bắc Kạn diễn biến phức tạp với sự lưu hành đồng thời của serotype O và A, gây thiệt hại lớn cho đàn trâu, bò.
• Tỷ lệ dương tính huyết thanh 3ABC cho thấy vi rút lưu hành tự nhiên, đòi hỏi giám sát chặt chẽ và lựa chọn vắc xin phù hợp.
• Vắc xin nhị giá (O và A) tạo đáp ứng miễn dịch bảo hộ hiệu quả, kéo dài 4-6 tháng, phù hợp với điều kiện địa phương.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho công tác phòng chống dịch, góp phần nâng cao hiệu quả tiêm phòng và quản lý dịch bệnh tại Bắc Kạn.
• Đề xuất tăng cường giám sát, sử dụng vắc xin đa giá, cải thiện vệ sinh và quản lý chăn nuôi để hạn chế tái phát dịch.

Next steps: Triển khai áp dụng các khuyến nghị trong chiến dịch tiêm phòng tiếp theo, mở rộng giám sát dịch tễ và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Call-to-action: Các cơ quan chức năng và người chăn nuôi cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các biện pháp phòng chống dịch hiệu quả, bảo vệ sức khỏe đàn gia súc và phát triển ngành chăn nuôi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu chung về bệnh Lở mồm long móng Bệnh Lở mồm long móng (tên tiếng Anh: Foot and Mouth Disease) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm của loài động vật móng guốc chẵn như trâu, bò, lợn, dê, cừu, hươu, lai. Bệnh do vi rút ARN họ Picornaviridae, một loài vi rút hướng thượng bì gây ra. Bệnh có những đặc điểm đặc trưng là sốt và hình thành mụn nước ở miệng, chân và vú của gia súc cảm thụ (Nguyễn Tiến Dũng, 2000) [6]; (Nguyễn Vĩnh Phước, 1970) [16]; (Donalson A.

Mặc dù bệnh xuất hiện như là một bệnh thể nhẹ, tỷ lệ chết ở gia súc trưởng thành không cao nhưng hậu quả là sự thiệt hại về kinh tế rất trầm trọng. Theo số liệu của OIE bệnh LMLM gây sảy thai khoảng 25% động vật có chửa, làm giảm sản lượng thịt 25%, giảm sản lượng sữa 50% và giảm 25% năng suất lông ở cừu. Vi rút LMLM có thể gây ra các ổ dịch rộng lớn, tỉ lệ mắc bệnh cao gần như 100% và bệnh có thể lây lan trong phạm vi một hoặc nhiều nước (Văn Đăng Kỳ và cộng sự, 2001) [10]; (Donalson A. Do tính chất nguy hiểm nên bệnh LMLM được OIE xếp vị trí số một của bảng A (bảng các bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm ở động vật) và bắt buộc các thành viên phải khai báo.

Các nước đang có bệnh LMLM không được xuất khẩu động vật mắc bệnh đó và sản phẩm của chúng sang các nước khác (trích dẫn từ sổ tay dịch bệnh động vật, 2002) [20]. Từ lần ghi nhận đầu tiên đến năm 1897, các tài liệu ghi chép lại chủ yếu quan tâm đến mô tả triệu chứng (Trần Thanh Phong, 1996) [15]. Năm 1897, Loeffler và Frosch đã phân lập được vi rút gây bệnh (Nguyễn Vĩnh Phước và cộng sự, 1978) [17]. Cũng theo Trần Thanh Phong, 1996 [15], Wal dmann và Pape đã chứng minh được tính cảm thụ của chuột lang đối với vi rút.

Năm 1922, Valleé và Carré tìm thấy tính đa dạng của huyết thanh miễn dịch chống vi rút (type O và type A). Năm 1926, Waldmann và Trauwein tìm ra vi rút type C. Sau đó, Lawrence xác định sự có mặt của các type SAT-1, SAT-2 và SAT-3 từ những bệnh phẩm từ Châu Phi gửi đến Phòng Thí nghiệm Tham chiếu Thế giới (Pirbright - Anh) và type Asia-1 từ những bệnh phẩm ở Đông Nam Á, Hồng Kông, Ấn Độ, Miến Điện. Lịch sử bệnh Lở mồm long móng 1.

Diễn biến tình hình dịch LMLM trên thế giới Diễn biến tình hình dịch trong những năm 60 thế kỷ 20 rất trầm trọng, trung bình mỗi năm có 4. Đến những năm 70, bệnh có xu thế giảm ở Châu Âu, Châu Mỹ nhưng vẫn phổ biến ở Châu Phi (Mauritania, Senegal, Liberia, Tanzannia, Nigeria.) và Châu Á (Indonesia, Malaisia, Thái Lan. Vào những năm 80, 90 dịch LMLM có mặt ở nhiều châu lục. Trong 5 năm (1981 - 1985), dịch đã xuất hiện ở khắp 80 nước.

Ở Châu Âu có 804 ổ dịch tại 12 quốc gia do vi rút thuộc các type O, A, và C gây ra. Năm 1985, dịch LMLM do vi rút thuộc type Asia-1 sảy ra ở Hy Lạp. Cùng thời gian này, ở Châu Á, dịch đã có mặt tại 11 nước và hầu hết các ổ dịch cũng do vi rút type Asia-1. Ở Châu Phi, dịch LMLM gây thiệt hại ở nhiều nước, đặc biệt là Kenia và Ethiopia (1984- 1985).

Vi rút type C là căn bệnh chính của những ổ dịch ở 2 nước này. Tại các nước còn lại của châu lục này, bệnh LMLM đều do vi rút thuộc 3 type SAT 1, SAT 2, SAT 3 gây ra (Nguyễn Tiến Dũng, 2000)[6]. Năm 1989, theo thông báo của OIE, dịch LMLM đã sảy ra ở 53 nước ở khắp các châu lục: Á, Âu, Phi, và Nam Mỹ. Cho đến nay, một số quốc gia đã đạt được thành quả tốt trong việc khống chế và thanh toán bệnh, như các nước thuộc khối cộng đồng Châu Âu, Bắc Mỹ, Argentina, Indonesia và gần đây là Cộng Hòa Séc.

Tuy nhiên, dịch LMLM vẫn là nguy cơ của nhiều quốc gia, uy hiếp nghiêm trọng nền chăn nuôi và thương mại quốc tế (Nguyễn Tiến Dũng, 2000)[6]. Những năm 1990, ở châu Âu, các nước báo dịch gồm Italia, Bulgari, Nga và Hy Lạp. Năm 1993 có 55 ổ dịch xảy ra ở Italia, những ổ dịch đơn lẻ xảy ra ở Bulgari, Nga. Giữa năm 1994, một ổ dịch xảy ra ở Hy Lạp trên đảo Lesbos và Thrace gần biên giới với Thổ Nhĩ Kỳ.

Năm 1996, có 2 ổ dịch ở Thổ Nhĩ Kỳ và 1 ở Hy Lạp. Năm 1997, chỉ có Georgia và Armenia là có bệnh. Trong năm 1998, một chủng type A mới được phát hiện tại Iran năm 1996 đã lan đến Thổ Nhĩ Kỳ sát Istanbul, dịch kéo dài đến cuối năm 1998. Ở Châu Phi, vào thập kỷ 90, vi rút LMLM type O lưu hành rộng rãi ở Tây Phi, Gambia, Senegal, Uganda, Tanzania Malawi và Kenia.

Năm 1999, ổ dịch LMLM 6 type O bắt nguồn từ Mali (Tây Phi) theo đường vận chuyển bò xuyên qua Sahara lan đến Algeria, Marocco và Tunisia. Vi rút LMLM type SAT 2 lưu hành ở Uganda, Zambia và Kenia; SAT 1 được xác định ở Kenia. Ở Châu Á, dịch LMLM do vi rút type O và Asia-1 xảy ra ở Pakistan và Myanmar; type O và A tại Nepal, Buhtan; type A ở Thái Lan. Tại Malaysia, không công bố dịch từ năm 1998, nhưng trong thự tế 2 type vi rút O và Asia-1 vẫn lưu hành tại bán đảo Malay này (không gửi bệnh phẩm đến WRL).

Hai ổ dịch địa phương tại Đài Loan và Philippines (đảo Luzon) đều do vi rút type O gây ra. Tại Trung Quốc, dịch tại xảy ra tại Vân Nam nhưng không có thông tin về type vi rút (Bùi Quang Anh và Hoàng Vă Năm, 2001)[1]. Ở Tây Á, chủng Iran 98 type A gây bệnh tại Thổ Nhĩ Kỳ, Iran và lan đến Akmenia. Vi rút type O đã gây dịch tại Lebanon, Kuwait, Iran, Iraq, Israel, Qatar, Bahrain, Yemen và Saudi Arabia; Kazakstan và Kyrgyzstan (riêng Kazakhstan có vi rút type A).

Ở Nam Mỹ, tình hình khống chế dịch LMLM có nhiều thuận lợi, Paraguay được công nhận là nước an toàn dịch (có tiêm phòng). Argentina cũng được OIE công nhận là nước có vùng không bệnh LMLM không tiêm phòng (Collen T. Năm 2001, dịch LMLM do type O tái bùng phát khắp châu Âu (Anh, Hà Lan, Pháp và Ireland); Nam Mỹ (Uruguay, Brazil và Colombia); ở châu Á (Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Afghanistan, Georgia, Azerbaijan, Mông Cổ, Kuwait, Bahrain, Yemen, Qatar, Ả Rập, Oman, Iran, Butan, Nepal, Malaysia, Philippin, Thái Lan và Đài Loan). Tính đến cuối tháng 4/2001, Chính phủ Anh đã phải chi phí cho việc tiêu hủy gia súc bệnh, dập dịch, cộng với những thiệt hại do dịch gây ra lên đến trên 14 tỷ đô la Mỹ.

Sau đó, dịch xảy ra ở một loạt các nước châu Âu, châu Mỹ, Phi và châu Á. Tính đến tháng 7/2001, có trên 20 nước xảy ra dịch LMLM (Nguyễn Vĩnh Phước và cộng sự, 1978) [16]. Từ năm 2000-2004 có 23 nước ở Châu Á và Châu Phi gửi mẫu đến WRL. Kết quả type O vẫn là type phổ biến nhất; các type A, SAT 1 và SAT 2 có trình tự nucleotide (di truyền) biến đổi nhiều so với các chủng trước đây cùng serotype.

Tại Đông Nam Á và vùng Viễn Đông, dịch bệnh do vi rút type O được ghi nhận ở Hồng Kông và tất cả các quốc gia thành viên SEAFMD, ngoại trừ Indonesia 7 là nước không có bệnh LMLM. Type A được tìm thấy ở Malaysia, Thái Lan, Lào và Việt Nam (2004). Các chủng vi rút type O phân lập được đều thuộc topotype ME-SA và Cathay. Các vi rút phân lập từ Hồng Kông và Philippines nằm trong topotype Cathay nhưng lại thuộc dòng phụ khác.

Vi rút nhận được từ Việt Nam thuộc topotype Cathay hoặc ME-SA (chủng Pan - Asia). Vi rút type A ở Việt Nam thuộc topotype Asia, có quan hệ rất gần với các chủng gây dịch bệnh ở Thái Lan năm 2003, 2004 [37]. Trong năm 2005, bệnh LMLM đã xảy ra ở Brazil (serotype O), Colombia (serotype A), ở Nga (serotype Asia 1); ở Trung Quốc (serotype Asia-1), Hồng Kông (serotype Asia-1), Mông Cổ (serotype Asia-1); ở Botswana (serotype SAT 2), Congo (SAT 1, 2, 3 và A). Sự xuất hiện gần đây của serotype Asia-1 ở Trung Quốc, Hồng Kông, Mông Cổ, Myanmar, Nga, Tajikistan cùng với sự có mặt của serotype này ở Ấn Độ, Iran và Pakistan cho thấy rằng một chủng của Asia-1 có thể đang lây lan khắp châu Á.

Trong báo cáo của OIE năm 2005, không có dịch LMLM ở các nước trong vùng được coi là an toàn và không tiêm phòng vắc xin LMLM. Cũng trong năm này, FAO/WRLFMD đã nhận 266 mẫu bệnh phẩm LMLM từ 21 nước châu Âu, châu Á, châu Phi và kết quả phân lập và định type cho biết type O vẫn chiếm tỷ lệ lưu hành cao nhất (Chinsangaram J. Theo kết quả xét nghiệm của Phòng thí nghiệm giám định vi rút LMLM (Pirbright, UK) những năm gần đây, sự phân bố của các type và serotype vi rút LMLM trên thế giới vẫn như phân bố năm 2002 (hình 1. - Châu Âu: những ổ dịch do vi rút type O và A có serotype A Iran/96 ở Iran và Thổ Nhĩ Kỳ.

- Châu Phi: những ổ dịch do type O gây ra ở vùng Đông Bắc của lục địa (Algeria, Tunisia, Guinea, Burundi, Kenya, Tanzania và Zimbabue); type A phân bố ở Tây, Trung và Đông Phi; type C không phổ biến, các type SAT lưu hành rộng rãi, SAT 1 và SAT 2 xảy ra rộng khắp trừ phía Bắc Phi, nhưng SAT 3 chỉ xảy ra ở vùng hẹp của phía Nam.1: Bản đồ dịch tễ bệnh LMLM trên thế giới năm 2009 (Nguồn FAO:http://www.org/corp/google_result/en/?cx= 018170620143701104933%3Aqq82jsfba7w&q=FMD+stituation+map+2008&cof =FORID%3A9&x=12&y=7#1247) - Nam Mỹ: phổ biến là type O, A và C. Những ổ dịch do vi rút type O gây ra ở Bolivia, Brazil, Colombia và Ecuador, type A xảy ra ở Venezuela, Colombia và Peru. - Trung Đông: type O phổ biến nhất, tiếp theo là type A, Asia 1 và thỉnh thoảng có type C. - Châu Á: các nước có dịch do type O gây ra là Bahrain, Bangladesh, Campuchia, Hồng Kông, Ấn Độ, Iran, Iraq, Israel, Jordan, Malaysia, Nepal, Philippines, Qatar, Syria, Saudi Arabia, Đài Loan, Arab, các tiểu vương quốc Ả rập, Lào, Việt Nam và Yemen.

Type A ở Bangladesh và Iran, type Asia-1 ở Iran và Malaysia, type C giới hạn ở tiểu lục địa Ấn Độ và Philippines. Diễn biến tình hình dịch bệnh LMLM tại Việt Nam 1.