Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm và đáp ứng miễn dịch của gà vịt đối với vaccine h5n1 tại 03 huyện tĩnh gia quảng xương như thanh tỉnh thanh hóa biện pháp khống chế

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ cúm gia cầm và đáp ứng miễn dịch của gà vịt với vaccine H5N1 tại Thanh Hóa, cung cấp thông tin quan trọng về phòng chống dịch bệnh.

• Tác giả: Lê Văn Lương
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Xuân Bình
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm và đáp ứng miễn dịch của gà, vịt đối với vaccine H5N1 tại 03 huyện Tĩnh Gia, Quảng Xương, Như Thanh tỉnh Thanh Hóa, biện pháp khống chế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Dịch tễ cúm gia cầm

Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm tại Thanh Hóa, đặc biệt là ở ba huyện Tĩnh Gia, Quảng Xương và Như Thanh. Dịch tễ cúm gia cầm được phân tích dựa trên dữ liệu từ năm 2012 đến 2014, bao gồm sự phân bố, động vật cảm nhiễm và sự lây lan của virus. Kết quả cho thấy, cúm gia cầm xuất hiện chủ yếu ở các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, với tỷ lệ mắc bệnh cao ở gà và vịt. Tình hình dịch tễ cũng chỉ ra rằng, virus cúm H5N1 có khả năng lây lan nhanh và gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi.

1.1. Phân bố dịch

Phân bố dịch của cúm gia cầm tại Thanh Hóa được ghi nhận ở nhiều địa phương, đặc biệt là các vùng có mật độ chăn nuôi cao. Dữ liệu từ năm 2012 đến 2014 cho thấy, dịch xuất hiện nhiều nhất vào mùa đông và đầu mùa xuân, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho sự phát triển của virus. Dịch bệnh gia cầm cũng có xu hướng tái phát ở các khu vực đã từng bị ảnh hưởng, đặc biệt là ở các hộ chăn nuôi không áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng bệnh.

1.2. Động vật cảm nhiễm

Gà vịt là hai loài gia cầm chính bị ảnh hưởng bởi cúm gia cầm. Nghiên cứu chỉ ra rằng, tỷ lệ mắc bệnh ở vịt cao hơn so với gà, do vịt thường được nuôi thả tự do và tiếp xúc nhiều với môi trường bên ngoài. Động vật nuôi khác như ngan, ngỗng cũng có nguy cơ nhiễm bệnh, nhưng với tỷ lệ thấp hơn. Sức khỏe gia cầm bị suy giảm nghiêm trọng khi nhiễm virus cúm H5N1, dẫn đến tỷ lệ tử vong cao.

II. Đáp ứng miễn dịch của gà vịt với vaccine H5N1

Nghiên cứu đánh giá đáp ứng miễn dịch của gà vịt sau khi tiêm vaccine H5N1. Kết quả cho thấy, vaccine có hiệu quả trong việc kích thích hệ miễn dịch, giúp gia cầm tạo ra kháng thể chống lại virus cúm H5N1. Tuy nhiên, độ dài miễn dịch của vaccine chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định, đòi hỏi cần tiêm nhắc lại để duy trì hiệu quả bảo vệ. Miễn dịch gà vịt cũng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi, tình trạng sức khỏe và phương thức chăn nuôi.

2.1. Hiệu quả của vaccine

Vaccine H5N1 được sử dụng trong nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong ở gà vịt. Vaccine phòng bệnh này kích thích cơ thể gia cầm sản xuất kháng thể, giúp chống lại sự xâm nhập của virus. Tuy nhiên, hiệu quả của vaccine có thể thay đổi tùy thuộc vào chủng virus và điều kiện môi trường. Nghiên cứu vaccine cũng chỉ ra rằng, cần có sự điều chỉnh trong việc sử dụng vaccine để đạt hiệu quả tối ưu.

2.2. Độ dài miễn dịch

Độ dài miễn dịch của vaccine H5N1 được đánh giá dựa trên sự duy trì hiệu giá kháng thể trong cơ thể gia cầm. Kết quả cho thấy, kháng thể bắt đầu giảm sau 3-4 tháng kể từ khi tiêm phòng, đòi hỏi cần tiêm nhắc lại để duy trì hiệu quả bảo vệ. Đặc điểm miễn dịch của gia cầm cũng ảnh hưởng đến thời gian duy trì miễn dịch, với gà thường có thời gian miễn dịch ngắn hơn so với vịt.

III. Biện pháp khống chế dịch cúm gia cầm

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp khống chế dịch cúm gia cầm tại Thanh Hóa, bao gồm việc tăng cường giám sát dịch tễ, áp dụng các biện pháp vệ sinh phòng bệnh và tiêm phòng vaccine định kỳ. Phòng ngừa cúm cần được thực hiện đồng bộ từ cấp hộ gia đình đến cấp vùng, đặc biệt là ở các khu vực có nguy cơ cao. Kiểm soát bệnh cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và người dân để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

3.1. Giám sát dịch tễ

Giám sát dịch tễ là biện pháp quan trọng trong việc phát hiện sớm và ngăn chặn sự lây lan của cúm gia cầm. Nghiên cứu đề xuất tăng cường giám sát tại các khu vực có nguy cơ cao, đặc biệt là các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ. Nghiên cứu dịch tễ cũng cần được thực hiện thường xuyên để cập nhật thông tin về sự biến đổi của virus và đưa ra các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

3.2. Vệ sinh phòng bệnh

Vệ sinh phòng bệnh là yếu tố then chốt trong việc ngăn chặn sự lây lan của cúm gia cầm. Nghiên cứu khuyến nghị các hộ chăn nuôi cần thực hiện các biện pháp vệ sinh chuồng trại, tiêu độc khử trùng định kỳ và hạn chế tiếp xúc giữa gia cầm với môi trường bên ngoài. Biện pháp phòng bệnh này không chỉ giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh mà còn nâng cao sức khỏe gia cầm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu chung về cúm gia cầm Bệnh cúm ở gia cầm bệnh cúm gà (Avian influenza) là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi virus cúm type A thuộc họ Orthomyxoviridae với nhiều subtype khác nhau (Ito T. Trước đây bệnh còn được gọi là bệnh dịch tả gà (Fowl plague), nhưng từ Hội nghị Quốc tế lần thứ nhất về bệnh cúm gia cầm tại Beltsville (Mỹ), năm1981 đã thay tên này bằng tên bệnh cúm độc lực cao ở gia cầm (Highly pathogenic avian influenza - HPAI) để chỉ virus cúm type A có độc lực mạnh (Cục Thú y, 2004) [5]. Bệnh cúm gia cầm HPAI là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có tốc độ lây lan rất nhanh với tỷ lệ chết cao trong đàn gia cầm nhiễm bệnh.

Virus gây bệnh cúm gia cầm chủ yếu là loại H5, H7 và H9, gây bệnh cho gà, vịt, ngan, ngỗng, đà điểu, các loại chim. Virus còn gây bệnh cho cả người và có thể thành đại dịch, vì thế bệnh cúm gia cầm đang ngày càng trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết (Lê Văn Năm, 2004) [21], (Cục Thú y, 2005) [6]. Năm 412 trước công nguyên, Hippocrate đã mô tả về bệnh cúm. Năm 1680 một vụ đại dịch cúm đã được mô tả kỹ và từ đó đến nay đã xảy ra 31 vụ đại dịch.

Trong hơn 100 năm qua đã xảy ra 4 vụ đại dịch cúm vào các năm 1889, 1918, 1957, 1968 (Cục Thú y, 2004) [5]. Năm 1878, ở Italy đã xảy ra một bệnh gây tử vong rất cao ở đàn gia cầm và được gọi là bệnh dịch tả gia cầm (Fowl plague), bệnh lần đầu tiên được Porroncito mô tả và ông nhìn nhận một cách sáng suốt rằng tương lai sẽ là một bệnh quan trọng và nguy hiểm. Năm1901, Centanni và Savunozzi đã đề cập đến ổ dịch này và xác định được căn nguyên siêu nhỏ qua lọc (Filterable agent) là yếu tố gây bệnh. Đến nay, dịch cúm gia cầm đã xảy ra ở khắp các châu lục với mức độ ngày càng nguy hiểm hơn đối với các loài gia cầm và sức khoẻ của cộng đồng, đã thôi thúc hiệp hội các nhà chăn nuôi gia cầm trên thế giới tổ chức nhiều hội thảo chuyên đề về bệnh cúm gà.

Hội thảo lần đầu tiên tổ chức vào năm 1981, lần 5 thứ 2 tại Ailen năm 1987, lần thứ 3 cũng tại Ailen năm 1992. Từ đó đến nay trong các hội nghị về dịch tễ n ó i c h u n g trên thế giới, cúm gia cầm luôn được quan tâm, thảo luận. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới và trong nước 1. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới Virus cúm gia cầm phân bố khắp toàn cầu, vì vậy dịch bệnh đã xảy ra ở nhiều nước trên thế giới.

Năm 1983 - 1984 ở Mỹ, dịch cúm gà xảy ra do chủng virus H5N2 ở 3 bang Pensylvania, Virginia và Newtersey làm chết và tiêu huỷ hơn 19 triệu gà (Phạm Sỹ Lăng, 2004) [18]. Cũng trong thời gian này tại Ireland người ta đã phải tiêu huỷ 270 nghìn con vịt tuy không có triệu chứng lâm sàng nhưng đã phân lập được virus cúm chủng độc lực cao (HPAI) để loại trừ bệnh một cách hiệu quả, nhanh chóng. Năm 1977, ở Minesota đã phát hiện dịch trên gà tây do chủng H7N7. Năm 1986, ở Australia dịch cúm gà xảy ra tại bang Victoria do chủng H5N2.

Năm 1997, ở Hồng Kông dịch cúm gà xảy ra do virus cúm typ Asubtyp H5N1. Toàn bộ đàn gia cầm của lãnh thổ này đã bị tiêu diệt vì đã gây tử vong cho con người (Cục Thú y, 2004) [5]. Như vậy đây là lần đầu tiên virus cúm gia cầm đã vượt “rào cản về loài” để lây cho người ở Hồng Kông làm cho 18 người nhiễm bệnh, trong đó có 6 người chết. Năm 2003, ở Hà Lan dịch cúm gia cầm xảy ra với quy mô lớn do chủng H7N7 làm 30 triệu gia cầm bị tiêu huỷ, 83 người lây nhiễm và 1 người chết, gây thiệt hại về kinh tế hết sức nghiêm trọng (Phạm Sỹ Lăng, 2004) [19].

Từ cuối năm 2003 - 2005 đã có nước và vùng lãnh thổ xuất hiện dịch cúm gia cầm H5N1 gồm Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Campuchia, Lào, Indonesia, Trung Quốc, Malaysia, Hồng Kông và Việt Nam. Ngoài ra có 7 nước và vùng lãnh thổ khác có dịch cúm gia cầm các chủng khác là Pakistan, Hoa Kỳ, Canada, Nam Phi, Ai Cập, Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên và Đài Loan. Vào cuối tháng 3/2005 tại Myanmar đã phát hiện hàng ngàn gà chết nghi bệnh cúm gia cầm. Tính đến nay, đã có tổng cộng 55 nước và vùng lãnh thổ bùng phát dịch cúm làm 250 triệu con gia cầm bị chết hoặc tiêu hủy bắt buộc.

6 Bệnh cúm cũng lây sang người với 258 trường hợp nhiễm bệnh và 154 người đã chết (Lê Văn Năm, 2004) [20]. Tình hình dịch cúm gia cầm ở Việt Nam Cuối năm 2003, dịch cúm gia cầm phát ra tại trại gà giống của Công ty CP (Thái Lan) ở xã Thuỷ Xuân Tiên, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Tây, gây ốm và chết 8.000 gà trong 4 ngày. Ngày 02/01/2004, Công ty đã tiến hành tiêu huỷ 100. Dịch đã nhanh chóng lây lan ra hầu hết các tỉnh trong cả nước.

Để thuận lợi cho việc đánh giá về dịch tễ học có thể chia quá trình dịch từ khi xuất hiện vào cuối năm 2003 đến nay thành 6 đợt dịch như sau: * Đợt dịch thứ nhất từ tháng 12/2003 đến 3/2004: Cuối năm 2003, dịch cúm gia cầm thể độc lực cao với tác nhân gây bệnh là virus cúm H5N1 xảy ra ở Việt Nam. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử nước ta dịch cúm gia cầm xuất hiện ở Hà Tây, Long An và Tiền Giang, vì thế nó có thể được coi là một bệnh mới ở gia cầm. Dịch lây lan một cách nhanh chóng cùng một lúc ở nhiều địa phương khác nhau, đã gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi gia cầm. Chỉ trong vòng 2 tháng, đến ngày 27/02/2004 dịch đã xuất hiện ở 2.574 xã, phường (chiếm 24,6%) thuộc 381 huyện, quận, thị xã (chiếm 60%) của 57 tỉnh, thành phố trong cả nước.

Tổng số gia cầm bị mắc bệnh, chết và tiêu hủy hơn 43,9 triệu con, chiếm 16,8% tổng đàn, trong đó gà là 30,4 triệu con; thủy cầm là 13,5 triệu con. Ngoài ra còn có 14,76 triệu con chim cút và các loại chim khác bị chết và bị tiêu huỷ. * Đợt dịch thứ hai từ tháng 4/2004 đến 5/2004: Dịch cúm gia cầm thể độc lực cao đã tái xuất hiện vào giữa tháng 4 năm 2004 ở một số tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long. Bệnh chủ yếu xuất hiện ở các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ và hầu như không có trại chăn nuôi qui mô lớn nào bị nhiễm bệnh.

Dịch có khuynh hướng xuất hiện ở những vùng có chăn nuôi nhiều thủy cầm. Dịch đã xảy ra ở 46 xã, phường của 32 quận, huyện, thị xã thuộc 17 tỉnh. Thời gian cao điểm nhất là tháng 7 sau đó giảm dần, đến tháng 11 cả nước chỉ có 1 điểm phát dịch. Tổng số gia cầm bị tiêu huỷ trong thời gian này là 84.

7 * Đợt dịch thứ 3 từ tháng 12/2004 đến 5/2005: Trong thời gian này dịch đã xuất hiện ở 670 xã của 182 huyện thuộc 36 tỉnh, thành phố (15 tỉnh phía Bắc, 21 tỉnh phía Nam). Dịch xuất hiện nhiều nhất vào tháng 1/2005 với 143 ổ dịch xảy ra trên 31 tỉnh thành phố, số gia cầm tiêu hủy là 470.689 vịt, ngan và 551. Bệnh xuất hiện ở tất cả các tỉnh, thành phố thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long (Ban chỉ đạo quốc gia phòng chống dịch cúm, 2004-2005) [2]. * Đợt dịch thứ 4 từ tháng 10/2005 đến 12/2005: Từ đầu tháng 10/2005 đến 15/12/2005 dịch đã tái phát ở 285 xã, phường, thị trấn thuộc 100 quận, huyện của 24 tỉnh, thành phố.

Số gia cầm ốm, chết và tiêu hủy là 3.781 chim cút, bồ câu, chim cảnh. * Trong 10 tháng đầu năm 2006 ở Việt Nam không xảy ra dịch, do sự chỉ đạo phòng dịch quyết liệt của Chính phủ, Ban chỉ đạo quốc gia về hiệu quả của chiến dịch tiêm phòng. Đến cuối năm lại xuất hiện các ổ dịch trên đàn vịt chăn nuôi nhỏ lẻ, chưa tiêm phòng vaccine. * Đợt dịch thứ 5 bắt đầu và kéo dài trong suốt năm 2007: Dịch không tập trung mà rải rác, lẻ tẻ ở khắp nơi và có thể chia nhiều đợt.

Từ ngày 6/12/2006 đến 7/3/2007 dịch xảy ra trên 83 xã, phường của 33 quận, huyện thuộc tỉnh, thành gồm Cà Mau, Bạc Liêu, Hậu Giang, Cần Thơ, Trà Vinh, Vĩnh Long, Kiên Giang, Sóc Trăng, Hà Nội, Hải Dương và Hà Tây. Tổng số gia cầm mắc bệnh, chết và tiêu hủy là 103. Từ 1/5/2007 đến 23/8/2007, dịch xảy ra ở 167 xã, phường của 10 huyện, thị thuộc 23 tỉnh, thành là Nghệ An, Thanh Hóa , Cần Thơ, Sơn La, Nam Định, Đồng Tháp, Bắc Giang, Hải Phòng, Ninh Bình, Bắc Ninh, Hà Nam, Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Quảng Nam, Thái Bình, Phú Thọ, Hà Tĩnh, Cao Bằng, Cà Mau, Điện Biên, Quảng Bình, Thái Nguyên và Trà Vinh. Tổng số gia cầm mắc bệnh, chết và tiêu hủy là 294.

Sau khi bị khống chế trong vòng 1 tháng, đến tháng 10/2007, dịch lại tái phát trên địa bàn các tỉnh Trà Vinh, Quảng Trị, Nam Định, Cao Bằng, Hà Nam và Bến Tre. * Đợt dịch thứ 6 từ đầu năm 2008 đến nay, xảy ra lẻ tẻ, rải rác với 74 đàn gia cầm tại 57 xã, phường của 40 huyện thị thuộc 21 tỉnh phát dịch. Tổng số gia cầm tiêu hủy là 60. 8 Về phân bố địa lý: Các đợt dịch phát ra tập trung ở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long và Đồng bằng Sông Hồng.

Những vùng này có nhiều hệ thống sông ngòi, kênh rạch, mật độ chăn nuôi cao, tổng đàn gia cầm lớn và việc buôn bán, vận chuyển, tiêu thụ gia cầm cao hơn các vùng khác. Về thời gian xảy ra dịch: Dịch phát ra nặng vào vụ Đông Xuân, cao điểm vào cuối tháng 1 đầu tháng 2. Trong thời gian này thời tiết thay đổi, độ ẩm cao, nhiệt độ thường xuống thấp, tạo điều kiện thuận lợi cho virus cúm tồn tại, phát triển và lây lan. Đồng thời giai đoạn này là lúc mật độ chăn nuôi gia cầm và hoạt động vận chuyển gia cầm, sản phẩm gia cầm diễn ra sôi động nhất trong năm cũng là điều kiện thuận lợi cho sự bùng phát và lây lan dịch.

Về loài mắc bệnh: Đợt dịch thứ nhất và thứ hai tỷ lệ gà mắc bệnh cao hơn vịt, ngan. Nhưng đợt dịch thứ 3 đã có sự thay đổi lớn khi các thống kê cho thấy tỷ lệ mắc bệnh, chết và tiêu huỷ ở vịt cao gần gấp 2 lần gà.