Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của cán bộ kiểm lâm địa bàn xã góp phần phát triển tài nguyên rừng tại tỉnh thái nguyên compressed

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đề xuất một số giải pháp cải thiện kết quả hoạt động của cán bộ kiểm lâm địa bàn xã góp, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Bùi Khắc Thịnh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Sỹ Trung
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của cán bộ Kiểm lâm địa bàn xã góp phần phát triển tài nguyên rừng tại tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC PHỤ LỤC TRONG LUẬN VĂN
• MỞ ĐẦU
• Sự cần thiết của đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Ý nghĩa của đề tài
• Ý nghĩa khoa học
• Ý nghĩa trong thực tiễn
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.1.1. Thực trạng tài nguyên rừng trên Thế giới
• 1.1.2. Quản lý tài nguyên rừng của một số nước trên Thế giới
• 1.2. Thực trạng quản lý tài nguyên rừng Việt Nam
• 1.2.1. Diễn biến tài nguyên rừng Việt Nam
• 1.2.2. Chính sách trong quản lý phát triển tài nguyên rừng Việt Nam
• 1.2.2.1. Chính sách về tái tạo rừng
• 1.2.2.2. Chính sách về bảo vệ rừng
• 1.2.2.3. Chính sách về sử dụng rừng
• 1.3. Kết quả nghiên cứu về quản lý tài nguyên rừng
• 1.4. Đánh giá chung về quản lý tài nguyên rừng trong và ngoài nước
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa bàn nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp kế thừa tài liệu thứ cấp
• 2.3.2. Phương pháp PRA, RRA
• 2.3.3. Phương pháp các chuyên gia
• 2.3.4. Xử lý số liệu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả phân tích điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội ảnh hưởng đến quản lý bảo vệ rừng
• 3.1.1. Những thuận lợi và tiềm năng
• 3.1.2. Những khó khăn và thách thức
• 3.2. Kết quả nghiên cứu thực trạng, cơ cấu hoạt động của cán bộ Kiểm lâm địa bàn trước và sau khi thực hiện Quyết định 83/2007 của BNN&PTNT
• 3.3. Kết quả nghiên cứu vai trò hoạt động của cán bộ Kiểm lâm địa bàn đến phát triển tài nguyên rừng và đất rừng (2010 – 2015)
• 3.3.1. Kết quả nghiên cứu về công tác tham mưu trong quản lý bảo vệ rừng
• 3.3.2. Kết quả kiểm tra giám sát xử lý vi phạm pháp luật
• 3.3.3. Kết quả công tác theo dõi diễn biến tài nguyên rừng
• 3.3.4. Kết quả nghiên cứu công tác chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trong lâm nghiệp
• 3.3.5. Kết quả nghiên cứu chức năng nhiệm vụ xác định nguồn gốc lâm sản
• 3.3.6. Kết quả công tác báo cáo, lưu trữ các vấn đề liên quan đến quản lý bảo vệ rừng
• 3.3.7. Kết quả đánh giá của người dân đến vai trò của Kiểm lâm
• 3.4. Kết quả nghiên cứu thuận lợi – khó khăn và các giải pháp trong thực hiện nhiệm vụ của Kiểm lâm địa bàn
• 3.4.1. Xác định các bên tham gia trong công tác QLBVR và Phát triển rừng ở khu vực nghiên cứu (Sơ đồ VENN)
• 3.4.2. Thuận lợi, khó khăn và nguyên nhân
• 3.4.3. Giải pháp tổ chức thực hiện
• 3.4.3.1. Giải pháp chung
• 3.4.3.2. Giải pháp cụ thể
• KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của cán bộ kiểm lâm tại địa bàn xã, góp phần phát triển tài nguyên rừng Thái Nguyên. Tài nguyên rừng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, tình trạng suy thoái rừng do khai thác quá mức và quản lý kém hiệu quả đã trở thành vấn đề nghiêm trọng. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng hoạt động của cán bộ kiểm lâm và đề xuất các giải pháp cải thiện hiệu quả quản lý rừng.

1.1. Thực trạng tài nguyên rừng trên thế giới

Tài nguyên rừng trên thế giới đang suy giảm nghiêm trọng, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Theo FAO, từ năm 1980 đến 1990, diện tích rừng giảm khoảng 70 triệu ha. Nguyên nhân chính là do khai thác quá mức, chuyển đổi đất rừng sang nông nghiệp và thiếu quản lý hiệu quả. Các nước như Indonesia, Philippines và Ấn Độ đã áp dụng nhiều chính sách và mô hình quản lý rừng bền vững, nhưng vẫn còn nhiều thách thức.

1.2. Quản lý tài nguyên rừng tại Việt Nam

Việt Nam đã thực hiện nhiều chính sách quản lý rừng, bao gồm tái tạo rừng, bảo vệ rừng và sử dụng rừng bền vững. Tuy nhiên, diện tích rừng vẫn suy giảm do áp lực dân số và khai thác bất hợp pháp. Nghiên cứu này tập trung vào vai trò của cán bộ kiểm lâm trong việc thực hiện các chính sách này tại tỉnh Thái Nguyên.

II. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào cán bộ kiểm lâm tại địa bàn xã thuộc tỉnh Thái Nguyên. Phương pháp nghiên cứu bao gồm kế thừa tài liệu thứ cấp, phương pháp PRA, RRA và phỏng vấn chuyên gia. Các số liệu được thu thập từ năm 2010 đến 2015, tập trung vào hiệu quả hoạt động của cán bộ kiểm lâm trong quản lý và bảo vệ rừng.

2.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là cán bộ kiểm lâm tại 10 xã thuộc tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu đánh giá vai trò và hiệu quả hoạt động của họ trong việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý rừng.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp PRA (Participatory Rural Appraisal) và RRA (Rapid Rural Appraisal) để thu thập dữ liệu từ cộng đồng địa phương. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia được áp dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động của cán bộ kiểm lâm.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy, hoạt động của cán bộ kiểm lâm đã góp phần tích cực vào việc bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng tại Thái Nguyên. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn như thiếu nguồn lực, chính sách chưa đồng bộ và nhận thức của người dân còn hạn chế. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động của cán bộ kiểm lâm.

3.1. Hiệu quả hoạt động của cán bộ kiểm lâm

Cán bộ kiểm lâm đã thực hiện tốt các nhiệm vụ như tham mưu, kiểm tra giám sát và chuyển giao kỹ thuật lâm nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả còn hạn chế do thiếu nguồn lực và sự hỗ trợ từ cộng đồng.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện chính sách quản lý rừng và tăng cường nguồn lực cho cán bộ kiểm lâm.

IV. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của cán bộ kiểm lâm trong việc bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng tại Thái Nguyên. Các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của cán bộ kiểm lâm, góp phần phát triển bền vững tài nguyên rừng.

4.1. Kết luận

Cán bộ kiểm lâm đã đóng góp tích cực vào việc quản lý và bảo vệ rừng, nhưng cần có sự hỗ trợ từ chính sách và cộng đồng để nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.2. Kiến nghị

Cần tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức cộng đồng và hoàn thiện chính sách quản lý rừng để hỗ trợ cán bộ kiểm lâm thực hiện tốt nhiệm vụ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thái Nguyên là tỉnh trung du miền núi phía Bắc với tổng diện tích đất tự nhiên đạt 354.150,15 ha, trong đó quy hoạch đất lâm nghiệp chiếm hơn 179.000 ha. Trong giai đoạn 2010 - 2015, tỷ lệ che phủ rừng của tỉnh đã có sự bứt phá ấn tượng từ 44,49% lên 51,40%, vượt xa mức bình quân chung của cả nước là 40,43% vào năm 2014. Để đạt được kết quả này, yếu tố then chốt nằm ở sự chuyển dịch mô hình quản lý rừng từ việc tuần tra, kiểm soát lâm sản lưu thông sang phương thức bảo vệ rừng tận gốc tại cơ sở theo Quyết định số 83/2007/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm thế nào để tối ưu hóa năng lực tham mưu và hiệu quả thực thi nhiệm vụ của lực lượng Kiểm lâm phụ trách địa bàn xã – những người trực tiếp "bám dân, bám rừng, bám chính quyền cơ sở". Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá toàn diện thực trạng tổ chức, cơ chế hoạt động và vai trò của kiểm lâm địa bàn trong việc phát triển tài nguyên rừng; đồng thời xác định các nút thắt trong công tác kiểm tra, xử lý vi phạm và chuyển giao kỹ thuật lâm nghiệp.

Phạm vi không gian nghiên cứu được triển khai trọng điểm tại 3 đơn vị hành chính đại diện cho các vùng sinh thái của tỉnh Thái Nguyên gồm huyện Võ Nhai, huyện Phú Lương và Thành phố Thái Nguyên với dữ liệu phân tích xuyên suốt giai đoạn 2010 - 2015. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa hiệu quả công tác quản lý bảo vệ rừng thông qua hệ thống chỉ số cụ thể, cung cấp luận cứ vững chắc để kiện toàn bộ máy kiểm lâm và nhân rộng mô hình xã hội hóa nghề rừng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết cốt lõi trong khoa học lâm nghiệp hiện đại: Lý thuyết Lâm nghiệp xã hội (Social Forestry) và Lý thuyết Quản lý tài nguyên rừng bền vững có sự tham gia của cộng đồng (Community-Based Forest Management - CBFM hay Đồng quản lý JFM/JPFM). Các lý thuyết này khẳng định rằng việc bảo vệ rừng chỉ đạt hiệu quả tối ưu khi gắn kết chặt chẽ quyền lợi, nghĩa vụ của cộng đồng địa phương với chức năng quản trị của nhà nước, thay thế mô hình quản lý tập trung khép kín từ trên xuống.

Các khái niệm chính được vận hành xuyên suốt đề tài bao gồm:

• Kiểm lâm địa bàn cấp xã: Công chức kiểm lâm thuộc biên chế Hạt Kiểm lâm, được phân công trực tiếp phụ trách xã có rừng, chịu sự chỉ đạo song trùng của Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm và Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã.
• Bảo vệ rừng tận gốc: Phương thức chuyển trọng tâm từ kiểm soát lâm sản trên khâu lưu thông sang giám sát, ngăn chặn vi phạm ngay tại diện tích rừng và nơi tiêu thụ chế biến.
• Độ che phủ của rừng: Tỷ lệ phần trăm giữa diện tích đất có rừng so với tổng diện tích đất tự nhiên của một vùng lãnh thổ xác định.
• Xã hội hóa nghề rừng: Quá trình huy động đa dạng các thành phần kinh tế, hộ gia đình và cộng đồng tham gia vào công tác quản lý, gây trồng và bảo vệ rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa tài liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa. Hệ thống văn bản pháp lý nền tảng bao gồm Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004, Nghị định số 119/2006/NĐ-CP, Quyết định số 83/2007/QĐ-BNN, Quyết định số 147/2007/QĐ-TTg và Nghị định số 157/2013/NĐ-CP.

Cỡ mẫu điều tra thực địa bao gồm 81 phiếu khảo sát chuyên sâu, được phân bổ theo phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên đại diện:

• Nhóm cán bộ quản lý địa phương: 14 cán bộ lãnh đạo Ủy ban nhân dân và Ban Lâm nghiệp xã.
• Nhóm cán bộ Kiểm lâm phụ trách địa bàn: 22 kiểm lâm viên thuộc các Trạm Kiểm lâm địa bàn (Võ Nhai 9 cán bộ, Phú Lương 9 cán bộ, Thành phố Thái Nguyên 4 cán bộ).
• Nhóm người dân địa phương: 45 hộ gia đình tham gia bảo vệ rừng, được phân loại đồng đều theo 3 mức sống gồm khá giàu, trung bình và nghèo nhằm đảm bảo tính khách quan.

Phương pháp phân tích sử dụng bộ công cụ đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA, RRA), sơ đồ VENN để phân tích vai trò và mối quan hệ giữa các bên liên quan. Đồng thời, tác giả áp dụng phương pháp tham vấn chuyên gia với các nhà khoa học đầu ngành tại Trường Đại học Nông lâm - Đại học Thái Nguyên để kiểm chứng các đề xuất. Quá trình nghiên cứu được triển khai thực hiện từ năm 2014 đến năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, công tác tham mưu xây dựng phương án quản lý bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) đạt tỷ lệ đồng thuận tuyệt đối 100% tại các địa bàn khảo sát. Cán bộ kiểm lâm địa bàn đã tham mưu cho chính quyền cơ sở xây dựng thành công 36 phương án quản lý bảo vệ rừng cấp xã và thành lập 202 tổ đội quần chúng bảo vệ rừng, PCCCR tại các thôn bản, tạo nên mạng lưới giám sát chặt chẽ từ cơ sở.

Thứ hai, hiệu quả kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm pháp luật lâm nghiệp trong giai đoạn 2010 - 2015 được nâng cao rõ rệt, với 90,9% ý kiến đánh giá cao tính răn đe của lực lượng kiểm lâm. Cụ thể, tại huyện Võ Nhai đã phát hiện và xử lý 919 vụ vi phạm hành chính, khởi tố hình sự 4 vụ; Hạt Kiểm lâm Thành phố Thái Nguyên xử lý 333 vụ; Hạt Kiểm lâm Phú Lương xử lý 278 vụ hành chính và khởi tố hình sự 4 vụ. Việc xử lý kiên quyết đã ngăn chặn hiệu quả tình trạng buôn bán, vận chuyển lâm sản trái phép.

Thứ ba, lực lượng kiểm lâm đóng vai trò nòng cốt trong công tác phát triển rừng sản xuất theo Quyết định 147/2007/QĐ-TTg. Tổng số hộ tham gia trồng rừng toàn tỉnh đạt 37.698 hộ, hoàn thành 36.643 ha rừng trồng mới, đạt 109,3% so với chỉ tiêu kế hoạch được giao. Cơ cấu tổ chức toàn Chi cục được củng cố với 235 cán bộ, công chức, viên chức và lao động hợp đồng, phân bố đều tại 8 Hạt Kiểm lâm địa bàn và các ban quản lý rừng đặc dụng, phòng hộ.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng vượt bậc về diện tích rừng và độ che phủ (đạt 51,40% vào năm 2015) chứng minh tính đúng đắn của chủ trương đưa kiểm lâm về bám cơ sở. Trước năm 2007, hệ thống kiểm lâm chủ yếu tập trung tại các trạm kiểm soát lưu thông trên các tuyến quốc lộ, dẫn đến tình trạng thụ động, rừng bị tàn phá trước khi lực lượng chức năng phát hiện. Khi chuyển đổi theo Quyết định 83/2007/QĐ-BNN, cán bộ kiểm lâm trở thành cầu nối trực tiếp giữa chính quyền xã và người dân.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan chặt chẽ giữa sự hiện diện của kiểm lâm địa bàn và sự suy giảm các vụ phá rừng quy mô lớn. Các kết quả này hoàn toàn có thể được mô hình hóa trực quan qua biểu đồ cột thể hiện biến động diện tích rừng theo từng năm, bảng thống kê phân loại các hành vi vi phạm lâm luật, cùng sơ đồ mạng lưới VENN minh họa sự phối hợp giữa Ủy ban nhân dân cấp xã, Hạt Kiểm lâm và các tổ đội quần chúng.

So sánh với các bài học kinh nghiệm quốc tế như mô hình lâm nghiệp cộng đồng tại Philippines hay lâm nghiệp hộ gia đình tại Trung Quốc, nghiên cứu chỉ ra rằng trao quyền và gắn lợi ích kinh tế cho người dân miền núi thông qua việc cấp chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp (với hơn 37.000 hộ tại tỉnh được giao đất) là chìa khóa để giảm áp lực khai thác tài nguyên tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực trạng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của kiểm lâm địa bàn:

• Kiện toàn cơ cấu tổ chức và chế độ đãi ngộ (Chủ thể: UBND tỉnh Thái Nguyên, Sở NN&PTNT): Rà soát, bố trí đủ định biên công chức kiểm lâm cho 100% các xã có diện tích rừng lớn; nâng cấp phụ cấp ngành, trang bị đầy đủ công cụ hỗ trợ và phương tiện tuần tra địa hình hiểm trở trong lộ trình 2016 - 2018.
• Nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng khuyến lâm (Chủ thể: Chi cục Kiểm lâm Thái Nguyên): Tổ chức định kỳ hàng năm các khóa đào tạo chuyên sâu về ứng dụng công nghệ viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS) trong theo dõi diễn biến rừng, nâng cao kỹ năng tuyên truyền pháp luật cho 100% kiểm lâm địa bàn trước năm 2018.
• Phát huy sức mạnh của 202 tổ đội quần chúng bảo vệ rừng (Chủ thể: UBND cấp xã, Hạt Kiểm lâm các huyện): Tăng định mức hỗ trợ kinh phí hoạt động cho lực lượng bảo vệ rừng thôn bản từ 15% đến 20% nguồn thu dịch vụ môi trường rừng; gắn quy ước, hương ước bảo vệ rừng với tiêu chí bình xét nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020.
• Đẩy mạnh xã hội hóa và số hóa quản lý tài nguyên rừng (Chủ thể: Chi cục Kiểm lâm phối hợp các viện nghiên cứu): Xây dựng cơ sở dữ liệu số đồng bộ quản lý 179.000 ha rừng và đất lâm nghiệp, đơn giản hóa thủ tục xác nhận nguồn gốc gỗ rừng trồng để khuyến khích các hộ gia đình đầu tư chu kỳ kinh doanh gỗ lớn đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Lãnh đạo và cán bộ quản lý ngành Kiểm lâm: Cung cấp bức tranh thực tiễn về mô hình tổ chức, định biên nhân sự và kinh nghiệm phân quyền quản lý kiểm lâm địa bàn cấp xã tại các tỉnh trung du miền núi.
• Chính quyền địa phương cấp huyện, xã: Tham khảo phương pháp xây dựng phương án quản lý bảo vệ rừng, quy chế phối hợp liên ngành và cách thức vận hành hiệu quả các tổ đội quần chúng bảo vệ rừng tại cơ sở.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Lâm học: Kế thừa bộ công cụ điều tra thực địa PRA, bảng hỏi phân tầng xã hội học và phương pháp phân tích sơ đồ VENN trong nghiên cứu quản lý tài nguyên rừng.
• Các tổ chức phát triển và ban quản lý dự án lâm nghiệp: Ứng dụng bài học kinh nghiệm về giao đất giao rừng, phát triển rừng sản xuất theo chuỗi giá trị và cơ chế đồng quản lý tài nguyên bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Điểm cốt lõi của Quyết định 83/2007/QĐ-BNN đối với lực lượng Kiểm lâm là gì?
Quyết định 83/2007/QĐ-BNN đã chuyển đổi căn bản phương thức hoạt động của kiểm lâm: Chuyển từ việc kiểm tra, kiểm soát lâm sản lưu thông trên đường sang bảo vệ rừng tận gốc tại cơ sở, đưa cán bộ kiểm lâm trực tiếp về cắm chốt tại xã để tham mưu cho chính quyền địa phương.

Hiệu quả hoạt động của kiểm lâm địa bàn tại Thái Nguyên được chứng minh qua những chỉ số nào?
Hiệu quả được lượng hóa qua việc nâng độ che phủ rừng từ 44,49% (2007) lên 51,40% (2015), thành lập 202 tổ đội bảo vệ rừng cơ sở, hoàn thành 36.643 ha rừng trồng sản xuất (đạt 109,3% kế hoạch) và xử lý dứt điểm hơn 1.500 vụ vi phạm pháp luật lâm nghiệp.

Tại sao việc bảo vệ rừng phải dựa trên phương châm "bám dân, bám rừng, bám chính quyền cơ sở"?
Do địa hình miền núi phân mảnh và diện tích rừng rộng lớn (hơn 179.000 ha), lực lượng kiểm lâm không thể bao quát nếu thiếu sự đồng thuận của người dân và quyền lực hành chính của Ủy ban nhân dân cấp xã trong việc ngăn chặn phá rừng ngay từ lúc manh nha.

Thách thức lớn nhất đối với cán bộ kiểm lâm địa bàn hiện nay là gì?
Khó khăn chủ yếu đến từ địa hình phức tạp, diện tích phụ trách quá rộng, đời sống của một bộ phận đồng bào sống gần rừng còn nghèo dẫn đến áp lực khai thác lâm sản tự nhiên, trong khi trang thiết bị và chế độ đãi ngộ cho cán bộ cơ sở còn hạn chế.

Vai trò của mô hình tổ đội quần chúng bảo vệ rừng cấp thôn bản là gì?
Tổ đội quần chúng là cánh tay nối dài của kiểm lâm, giúp phát hiện sớm các điểm cháy rừng và hành vi phá rừng, đồng thời hòa giải các tranh chấp đất lâm nghiệp tại chỗ dựa trên quy ước cộng đồng, giúp nâng cao hiệu quả phòng cháy chữa cháy rừng lên 100%.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa lịch sử 43 năm phát triển của lực lượng kiểm lâm và chứng minh tính ưu việt của mô hình kiểm lâm địa bàn xã theo Quyết định 83/2007/QĐ-BNN.
• Đánh giá toàn diện các chỉ số thực thi nhiệm vụ trong giai đoạn 2010 - 2015, khẳng định vai trò trụ cột của kiểm lâm trong việc đưa độ che phủ rừng Thái Nguyên đạt mốc 51,40%.
• Cung cấp nguồn cứ liệu thực chứng sinh động từ 81 mẫu khảo sát tại 3 vùng sinh thái đại diện gồm Võ Nhai, Phú Lương và Thành phố Thái Nguyên.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về cơ chế chính sách, đào tạo chuyên môn, hỗ trợ cộng đồng và số hóa dữ liệu quản lý tài nguyên rừng cho giai đoạn 2016 - 2020.
• Để nâng cao năng lực quản trị rừng bền vững, các cấp quản lý và nhà nghiên cứu cần tiếp tục ứng dụng công nghệ viễn thám GIS và đẩy mạnh liên kết kinh tế rừng chuỗi giá trị nhằm bảo vệ màu xanh tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới 1. Thực trạng tài nguyên rừng trên Thế giới Tài nguyên rừng có vai trò quan trọng trong cuộc sống của hầu hết người dân vùng núi. Ở đây, rừng mang lại cho họ nhiều loại sản phẩm khác nhau như: gỗ, củi, lương thực, thực phẩm, dược liệu,.

Quan trọng hơn nữa là rừng đảm bảo những điều kiện sinh thái cần thiết để duy trì các hoạt động sản xuất và đời sống của người dân. Trong giai đoạn đầu của thế kỷ 20, hệ thống quản lý tài nguyên rừng tập trung đã thực hiện ở nhiều quốc gia, đặc biệt là ở những quốc gia phát triển. Trong giai đoạn này, vai trò của cộng đồng trong quản lý rừng ít được quan tâm. Vì vậy, họ chỉ biết khai thác tài nguyên rừng lấy lâm sản và đất đai để canh tác nông nghiệp, nhu cầu lâm sản ngày càng tăng đã dẫn đến tình trạng khai thác quá mức tài nguyên rừng và làm cho tài nguyên rừng ngày càng bị suy thoái nghiêm trọng.

Nhằm khắc phục tình trạng khai thác rừng quá mức, các nhà khoa học cũng đã nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rừng như: Các nhà lâm học Đức (G.Hartig - 1840; Heyer - 1883; Hundeshagen - 1926) đã đề xuất nguyên tắc lợi dụng lâu bền đối với rừng thuần loại đều tuổi; Các nhà lâm học Pháp (Gournand - 1922) và Thuỵ Sỹ (H.Biolley - 1922) đã đề ra phương pháp kiểm tra điều chỉnh sản lượng với rừng khai thác chọn khác tuổi, vv. Vào cuối thế kỷ 20, khi tài nguyên rừng đã bị suy thoái nghiêm trọng thì con người mới nhận thức được rằng tài nguyên rừng là có hạn và đang bị suy giảm nhanh chóng, nhất là tài nguyên rừng nhiệt đới. Nếu theo đà mất rừng mỗi năm khoảng 15 triệu ha như số liệu thống kê của FAO thì chỉ hơn 100 năm nữa rừng nhiệt đới hoàn toàn bị biến mất, loài người sẽ chịu những thảm hoạ khôn lường về kinh tế, xã hội và môi trường.[30] Theo tổ chức FAO: cần nỗ lực và tăng độ che phủ của rừng và năng suất bằng các phương pháp sinh thái, kinh tế và xã hội chấp nhận được, khai hoang, trồng rừng và trồng rừng trên các vùng đất nông nghiệp bị bỏ hoang và vùng đất bị suy thoái và không có cây. Trong thế kỷ XX, thế giới đã diễn ra cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, cách mạng công nghiệp, dân số tăng… đã làm cho diện tích rừng ngày càng giảm nhanh.

+ Theo thống kê của FAO (1999), những năm cuối của thế kỷ XX, tình trạng phá hủy rừng đã diễn ra liên tục, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, các nước thuộc vùng nhiệt đới, chỉ riêng ở Châu Phi và Châu Á mỗi năm mất khoảng từ 3 đến 3,6 triệu ha rừng, vào khoảng 0,6 đến 0,7%, trong khi đó thì toàn thế giới mất khoảng 3%. + Theo Hongton (1983) thì 15% rừng trên thế giới đã bị biến mất trong khoảng thời gian từ 1850 đến 1980. + Theo FAO thì khoảng 50% rừng nhiệt đới bị phá hủy từ năm 1950, nhiều nhất là ở Trung Mỹ (66%), tiếp theo là Trung Phi (52%), Nam Phi là 37% và Đông Nam Á là 38%. Rừng trên thế giới đã giảm đi 70 triệu ha (gần 2%) trong khoảng 1980 đến 1990.

Vào những năm đầu thập kỷ 80 (thế kỷ XX) tốc độ mất rừng nhiệt đới là 11.4 triệu ha, trong đó khoảng 3/4 là rừng giàu và 17 đến 20 triệu ha vào cuối thập kỷ 80. Tốc độ mất rừng trung bình của thế giới là 1%/năm. Riêng ở vùng Đông Nam Á, trong thời gian 1980 đến 1990 thì diện tích rừng giảm đi khá nhanh. Như ở Indonesia diện tích rừng giảm 1.212 nghìn ha, Thái Lan là 515 nghìn ha, Malaysia là 396 nghìn ha, Philippine là 316 ha, Việt Nam là 139 nghìn ha và Lào là 129 nghìn ha.[30] 8 Tình trạng mất rừng trên thế giới ở nhiều quốc gia chính là việc quản lý bảo vệ rừng từ trên xuống dưới, chưa đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của người dân.

Trước sự nỗ lực của nhiều quốc gia, công tác quản lý bảo vệ rừng trên thế giới đã có nhiều chuyển biến tích cực. Thế giới đã đình chỉ việc khai thác gỗ ở vùng đặc dụng, các khu bảo tồn thiên nhiên, khu du lịch sinh thái, quan tâm đến lợi ích của rừng đối với đời sống của con người. Chuyển giao dần trách nhiệm và quyền lực quản lý rừng từ cấp Trung ương đến cơ sở, phân cấp quản lý Nhà nước về rừng và đất lâm nghiệp. Giao đất, giao rừng, khuyến khích sự tham gia bảo vệ rừng của cộng đồng… 1.

Quản lý tài nguyên rừng của một số nước trên Thế giới - Ở Indonesia: Trong ngành lâm nghiệp đang tồn tại hai thực tế. Một thực tế là những cánh rừng tiếp tục bị tàn phá, những đầm lầy than bùn bị rút hết nước, rừng bị đốt phá để thay thế bằng những đồn điền cây công nghiệp. Trong khi đó, vẫn có một thực tế khác là cây cối đang được trồng lại, rừng được khôi phục với hy vọng giải quyết được vấn đề khí thải trong một tương lai gần. Quan điểm nhất quán về chính sách quản lý rừng ở Inđônêxia là dựa trên nguyên tắc vừa khai thác lợi ích rừng, vừa bảo tồn và phát triển rừng.

Vì vậy các nhà khoa học đã kiến nghị với Chính phủ đưa ra 3 chương trình mang tính chất quốc gia. Đó là: - Chương trình kiểm tra, giám sát, du canh, du cư. - Chương trình phát triển làng, bản. - Chương trình lâm nghiệp xã hội.

Các nhà khoa học Inđônêxia còn đưa ra và thí điểm thành công mô hình đồng quản lý rừng. Theo mô hình này, các cơ quan phát triển lâm nghiệp Nhà nước cùng với người dân và cộng đồng địa phương cùng tham gia quản lý rừng. Cụ thể các cán bộ quản lý lâm nghiệp Nhà nước tiếp cận hộ gia đình, cộng đồng địa phương để lựa chọn hệ thống cây trồng, từ đó giúp đỡ nhóm nông dân sản xuất rừng. Giúp đỡ nhóm hộ soạn thảo kế hoạch quản lý rừng.

Người nông dân được khuyến khích trồng rừng trên đất rừng do Nhà nước quản lý, được quyền thu hái sản phẩm phụ. Các chương trình lâm nghiệp xã hội đã giúp đỡ người dân tổ chức lại 9 thành nhóm, hiệp hội, tạo mối quan hệ gắn bó giữa các công ty Nhà nước với các cộng đồng địa phương.[28] - Ở Philippin: Đã áp dụng chương trình xã hội Lâm nghiệp tổng hợp cá nhân, tổ chức, cộng đồng địa phương được giao quyền sử dụng đất lâm nghiệp, người dân sử dụng đất và có kế hoạch trồng rừng. Các nhà khoa học Philippin đã khẳng định chính sách quản lý lâm nghiệp đổi mới trong những năm gần đây là yếu tố có tính quyết định đến phát triển lâm nghiệp, trong đó có chính sách giao, khoán rừng cho hộ nông dân từ trước năm 1970. Chính sách lâm nghiệp hướng vào việc bảo vệ cho những người được hưởng đặc ân có quyền sử dụng lâm sản cho mục đích thương mại, còn dân cư có cuộc sống phụ thuộc vào rừng thì bỏ qua.

Đứng trước thực trạng đó, năm 1970 đã có ba chương trình quản lý, bảo vệ và phát triển rừng được qui định: - Chương trình hộ gia đình tham gia tạo rừng và bảo vệ rừng; - Chương trình quản lý rừng đang bị người dân chiếm dụng; - Chương trình trồng cây nhân dân; Để quản lý rừng bền vững, các nhà khoa học đề xuất 3 chương trình: - Chương trình lâm nghiệp xã hội - Chương trình trồng rừng và bảo vệ rừng quốc gia - Chương trình lâm nghiệp cộng đồng.[28] Từ kinh nghiệm quản lý rừng ở Philippin cho thấy cần kết hợp quản lý Nhà nước với quản lý cộng đồng và hộ gia đình, tạo mọi điều kiện cho cộng đồng và hộ gia đình để họ thực hiện chức năng quản lý tốt hơn. Nhưng nhà nước phải tổ chức đào tạo kiến thức về quản lý, kỹ thuật, đảm bảo lợi ích hài hòa giữa các chủ thể, hỗ trợ về vốn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất.vv - Ở Nêpan: Chính phủ cho phép chuyển giao một số diện tích đáng kể khu rừng cộng đồng thông qua sử dụng Panchagal (tổ chức chính quyền cấp sở) để quản lý rừng. - Ở Ấn Độ: Khi chính sách Lâm nghiệp được quốc gia thông qua năm 1998, là việc coi trọng những nhu cầu cơ bản của người dân sống gần kề với rừng như chất đốt, thức ăn gia súc, gỗ làm nhà… và vai trò của họ trong gìn giữ và bảo tồn tài 10 nguyên. Và Luật đất đai đã tạo điều kiện gây nên động lực cho cá nhân và cộng đồng trồng cây phân tán, trồng rừng tập trung và quản lý bảo vệ rừng hiện có, đặc biệt đối với những thổ dân có truyền thống và tập tục riêng biệt.

Có hai hình thức chủ yếu, điển hình đó là rừng cộng quản (JFM) và rừng cộng quản có sự tham gia (JPFM). - Ở Trung Quốc, pháp lệnh bảo vệ và phát triển rừng được ban hành vào đầu năm 1980 đã làm rõ sở hữu đất rừng và rừng. Chủ rừng là cơ quan Nhà nước, tập thể và tư nhân. Các công trình nghiên cứu gần đây đã phân loại quản lý rừng ra 4 loại hình, đó là: - Trang trại, lâm nghiệp làng, bản: Đây là loại hình quản lý rừng chủ yếu hiện nay.

Ở hình thức này người dân đóng góp ngày công lao động, tiền vốn để trồng rừng. Sau khi trồng xong, làng, bản xây dựng các trang trại vườn, rừng và lựa chọn người có kinh nghiệm trông coi, quản lý. Khi có thu nhập, sau khi hoàn trả tiền công, chi phí sản xuất, thu nhập từ rừng đem phân phối cho dân theo sự đóng góp của họ. - Mô hình tổ hợp: Trong trường hợp một hộ gia đình không đủ khả năng trồng rừng, họ cùng hợp tác lại với nhau với nhiều hình thức, dưới sự hướng dẫn của Nhà nước.

Đất rừng, tiền vốn, lao động, công nghệ được đóng góp theo mô hình cổ phần. Lợi nhuận sau khi trừ chi phí sản xuất được phân phối theo cổ phần. - Lâm nghiệp hộ gia đình: Đó là những hộ gia đình hợp đồng để trồng rừng hoặc quản lý rừng thuộc sở hữu tập thể hoặc trồng cây trên đất rừng phục vụ cho nhu cầu cần thiết của gia đình, thông thường là cây ăn quả, cây thuốc, cây lâm sinh ngoài gỗ,.