Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường trong phân phối và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại xã hương ngải cần kiệm đại đồng huyện thạch thất thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại xã Hương Ngải.

• Tác giả: Nguyễn Bá Công
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thế Nhã
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Hiện Trạng Và Đề Xuất Các Giải Pháp Bảo Vệ Môi Trường Trong Phân Phối Và Sử Dụng Thuốc Bảo Vệ Thực Vật Tại Xã Hương Ngải, Cần Kiệm, Đại Đồng, Huyện Thạch Thất, Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm về thuốc BVTV
• 1.2. Thành phần cấu tạo và mức độ độc hại của thuốc BVTV
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiện trạng bảo vệ môi trường trong sử dụng thuốc BVTV

Nông nghiệp tại xã Hương Ngải, Cần Kiệm, Đại Đồng, huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ môi trường. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) ngày càng gia tăng, nhưng nhận thức về tác động của chúng đến môi trường còn hạn chế. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường trong phân phối và sử dụng thuốc BVTV.

1.1. Khái niệm và vai trò của thuốc BVTV trong nông nghiệp

Thuốc BVTV là các chất hoặc hỗn hợp có tác dụng phòng ngừa và kiểm soát sinh vật gây hại. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cây trồng và nâng cao năng suất nông nghiệp. Tuy nhiên, việc sử dụng không đúng cách có thể gây ô nhiễm môi trường.

1.2. Tình hình sử dụng thuốc BVTV tại xã Hương Ngải

Tại xã Hương Ngải, việc sử dụng thuốc BVTV diễn ra phổ biến. Nông dân thường sử dụng thuốc mà không tuân thủ hướng dẫn, dẫn đến dư lượng thuốc tồn đọng trong đất và nước, gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

II. Vấn đề ô nhiễm môi trường do thuốc BVTV tại huyện Thạch Thất

Ô nhiễm môi trường do thuốc BVTV là một vấn đề nghiêm trọng tại huyện Thạch Thất. Việc phân phối và sử dụng thuốc BVTV không được quản lý chặt chẽ, dẫn đến tình trạng ô nhiễm đất và nước. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra các nguyên nhân và hệ quả của vấn đề này.

2.1. Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường bao gồm việc sử dụng thuốc BVTV quá liều, thiếu kiến thức về an toàn khi sử dụng và việc thải bỏ chất thải thuốc BVTV không đúng cách. Điều này dẫn đến ô nhiễm nguồn nước và đất.

2.2. Hệ quả của ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường do thuốc BVTV không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Dư lượng thuốc BVTV có thể tích tụ trong thực phẩm, gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cho người tiêu dùng.

III. Phương pháp nghiên cứu hiện trạng sử dụng thuốc BVTV

Nghiên cứu hiện trạng sử dụng thuốc BVTV tại xã Hương Ngải, Cần Kiệm, Đại Đồng được thực hiện thông qua các phương pháp khảo sát, phỏng vấn và phân tích mẫu đất, nước. Mục tiêu là đánh giá mức độ ô nhiễm và đề xuất giải pháp cải thiện.

3.1. Phương pháp khảo sát và thu thập dữ liệu

Khảo sát được thực hiện thông qua bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp nông dân. Dữ liệu thu thập sẽ giúp đánh giá mức độ nhận thức và thực hành của người dân trong việc sử dụng thuốc BVTV.

3.2. Phân tích mẫu đất và nước

Mẫu đất và nước sẽ được phân tích để xác định dư lượng thuốc BVTV. Kết quả phân tích sẽ cung cấp thông tin quan trọng về mức độ ô nhiễm và tác động đến môi trường.

IV. Đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường trong sử dụng thuốc BVTV

Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường do thuốc BVTV, cần có các giải pháp đồng bộ từ quản lý, giáo dục cộng đồng đến áp dụng công nghệ mới. Các giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc BVTV và bảo vệ môi trường.

4.1. Giải pháp quản lý và chính sách

Cần xây dựng các quy định chặt chẽ về quản lý thuốc BVTV, bao gồm việc cấp phép cho các cơ sở phân phối và kiểm soát chất lượng thuốc. Chính sách hỗ trợ nông dân sử dụng thuốc an toàn cũng cần được triển khai.

4.2. Giáo dục và tuyên truyền cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tác hại của thuốc BVTV và cách sử dụng an toàn là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền có thể giúp nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của nông dân.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn nhằm cải thiện tình hình sử dụng thuốc BVTV tại xã Hương Ngải, Cần Kiệm, Đại Đồng. Các giải pháp đề xuất sẽ được triển khai để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

5.1. Kết quả phân tích và đánh giá

Kết quả phân tích cho thấy mức độ ô nhiễm đất và nước tại khu vực nghiên cứu là đáng lo ngại. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ môi trường.

5.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Các giải pháp đề xuất sẽ được thử nghiệm và đánh giá hiệu quả trong thực tế. Sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng để đảm bảo thành công của các giải pháp này.

VI. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc bảo vệ môi trường trong phân phối và sử dụng thuốc BVTV là một vấn đề cấp bách. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để thực hiện các giải pháp hiệu quả.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần thiết phải có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn đối với thuốc BVTV. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng cũng là yếu tố quan trọng trong bảo vệ môi trường.

6.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp bền vững hơn trong việc sử dụng thuốc BVTV, đồng thời tăng cường công tác quản lý và giáo dục cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt tại các vùng nông thôn như huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội, nơi diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 56,96% tổng diện tích tự nhiên. Việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) là biện pháp phổ biến nhằm bảo vệ cây trồng khỏi sâu bệnh, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc BVTV chưa được quản lý chặt chẽ, dẫn đến ô nhiễm môi trường đất, nước và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người và hệ sinh thái.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường do phân phối và sử dụng thuốc BVTV tại ba xã Hương Ngải, Cần Kiệm, Đại Đồng thuộc huyện Thạch Thất, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhằm bảo vệ môi trường. Nghiên cứu thực hiện trong giai đoạn 2016-2018, dựa trên khảo sát thực địa, phân tích mẫu đất, nước và điều tra xã hội học với hơn 373 phiếu điều tra tại các cơ sở phân phối và 204 phiếu điều tra người sử dụng thuốc BVTV.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp số liệu cụ thể về dư lượng thuốc BVTV tồn lưu trong đất và nước, đánh giá thực trạng quản lý và sử dụng thuốc BVTV, từ đó góp phần xây dựng các chính sách quản lý hiệu quả, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Kết quả nghiên cứu cũng hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước và người dân địa phương nâng cao nhận thức về tác động của thuốc BVTV, đồng thời thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tài nguyên môi trường, đặc biệt tập trung vào:

• Lý thuyết quản lý rủi ro môi trường: Đánh giá rủi ro sức khỏe con người và hệ sinh thái từ thuốc BVTV thông qua ba bước chính: đánh giá độc tính, đánh giá phơi nhiễm và nhận diện rủi ro. Mô hình này giúp xác định mức độ ảnh hưởng của thuốc BVTV dựa trên nồng độ tồn dư và tần suất tiếp xúc.

• Mô hình chu trình thuốc BVTV trong hệ sinh thái nông nghiệp: Mô tả quá trình thuốc BVTV di chuyển từ điểm phun vào các thành phần môi trường như đất, nước, không khí và tích tụ trong sinh vật, gây ô nhiễm và ảnh hưởng đến chuỗi thức ăn.

• Khái niệm dư lượng thuốc BVTV: Là phần còn lại của hoạt chất và các sản phẩm chuyển hóa tồn tại trên cây trồng, đất, nước sau khi sử dụng thuốc, có khả năng gây độc và tích tụ sinh học.

Các khái niệm chính bao gồm: thuốc BVTV, dư lượng thuốc BVTV, độc tính cấp tính và mãn tính, hệ số hấp thụ cacbon hữu cơ (KOC), thời gian bán phân hủy thuốc BVTV, và các nhóm thuốc BVTV theo mức độ độc hại.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ 373 phiếu điều tra tại các cơ sở phân phối thuốc BVTV, 204 phiếu điều tra người sử dụng thuốc tại ba xã nghiên cứu, dữ liệu quan trắc môi trường đất và nước trong giai đoạn 2016-2017, cùng các báo cáo, đề án quy hoạch mạng lưới phân phối thuốc BVTV huyện Thạch Thất.

• Phương pháp lấy mẫu và phân tích: Mẫu đất được lấy theo tiêu chuẩn TCVN 5297:1995 và TCVN 7538-2:2005, phân tích hàm lượng các hoạt chất thuốc BVTV như Abamectin, Metalaxy, Chlorpyrifos ethyl, Propiconazole, Atrazine, Dimethoate, Fenvalerate theo các tiêu chuẩn TCVN và TCCS hiện hành.

• Phương pháp điều tra xã hội học: Khảo sát thực địa, phỏng vấn trực tiếp người dân và các cơ sở phân phối thuốc BVTV, thu thập thông tin về cách thức sử dụng, trang bị bảo hộ, quản lý chất thải thuốc BVTV.

• Phương pháp phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel để tổng hợp, xử lý số liệu, xây dựng biểu đồ, bảng mô tả hiện trạng sử dụng và ô nhiễm thuốc BVTV.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2016-2018, bao gồm thu thập số liệu, phân tích mẫu, điều tra xã hội và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng phân phối thuốc BVTV: Có khoảng 373 cơ sở phân phối thuốc BVTV tại ba xã nghiên cứu, chủ yếu là các đại lý nhỏ lẻ với điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế. Việc quản lý chất thải từ các cơ sở này chưa được thực hiện nghiêm túc, với hơn 60% cơ sở không có hệ thống thu gom và xử lý chất thải rắn, nước thải thuốc BVTV.

2. Tình hình sử dụng thuốc BVTV: Người dân sử dụng thuốc BVTV phổ biến với trung bình 8-9 lần phun/vụ, chủ yếu là thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu và thuốc diệt chuột. Khoảng 70% người sử dụng không trang bị đầy đủ đồ bảo hộ khi phun thuốc, dẫn đến nguy cơ ngộ độc cao. Dư lượng thuốc BVTV trong đất tại các xã dao động từ 0,5 đến 2,3 mg/kg, vượt mức an toàn cho phép ở một số điểm lấy mẫu.

3. Dư lượng thuốc BVTV trong môi trường đất và nước: Kết quả phân tích mẫu đất cho thấy dư lượng thuốc như Chlorpyrifos ethyl và Atrazine tồn lưu trong đất với nồng độ trung bình lần lượt là 1,2 mg/kg và 0,9 mg/kg, cao hơn mức giới hạn cho phép. Mẫu nước mặt tại các kênh, sông nhỏ trong khu vực cũng phát hiện dư lượng thuốc BVTV với nồng độ trung bình khoảng 0,3 mg/l, gây nguy cơ ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt.

4. Quản lý chất thải thuốc BVTV: Hơn 80% hộ dân thải bỏ vỏ chai, bao bì thuốc BVTV không đúng quy định, thường vứt bừa bãi ra môi trường hoặc đốt gây ô nhiễm không khí. Việc thu gom và xử lý chất thải thuốc BVTV tại địa phương còn rất hạn chế, chưa có hệ thống thu gom tập trung.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm môi trường do thuốc BVTV là việc sử dụng thuốc không đúng liều lượng, không tuân thủ quy trình an toàn và thiếu nhận thức về tác hại của thuốc BVTV. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, mức dư lượng thuốc BVTV tại huyện Thạch Thất tương đối cao, đặc biệt là các hoạt chất có thời gian bán phân hủy dài như Chlorpyrifos ethyl và Atrazine, gây tích tụ lâu dài trong đất và nước.

Biểu đồ phân bố dư lượng thuốc BVTV trong đất và nước cho thấy sự tập trung cao tại các vùng canh tác lúa nước và khu vực gần các cơ sở phân phối thuốc. Bảng so sánh tỷ lệ người sử dụng đồ bảo hộ và mức độ nhận thức về an toàn thuốc BVTV cũng phản ánh sự thiếu hụt trong công tác tuyên truyền và đào tạo.

Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc quản lý tổng hợp thuốc BVTV, bao gồm kiểm soát phân phối, hướng dẫn sử dụng đúng cách và xử lý chất thải hiệu quả nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý phân phối thuốc BVTV: Áp dụng các quy định nghiêm ngặt đối với các cơ sở phân phối thuốc BVTV, bao gồm yêu cầu về giấy phép, điều kiện cơ sở vật chất và hệ thống thu gom xử lý chất thải. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do UBND huyện và Sở Nông nghiệp chủ trì.

2. Đào tạo, tuyên truyền nâng cao nhận thức người dân: Tổ chức các chương trình tập huấn, truyền thông về sử dụng thuốc BVTV an toàn, tác hại của thuốc và cách bảo vệ sức khỏe. Mục tiêu đạt 80% người dân trong khu vực nghiên cứu được đào tạo trong vòng 1 năm, do các tổ chức nông nghiệp và y tế phối hợp thực hiện.

3. Xây dựng hệ thống thu gom và xử lý chất thải thuốc BVTV: Thiết lập điểm thu gom tập trung tại các xã, áp dụng công nghệ xử lý sinh học và hóa học phù hợp để xử lý vỏ chai, bao bì và nước thải thuốc BVTV. Thời gian triển khai 2-3 năm, do UBND huyện phối hợp với các đơn vị môi trường thực hiện.

4. Khuyến khích sử dụng thuốc BVTV sinh học và kỹ thuật quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Hỗ trợ người dân tiếp cận các loại thuốc sinh học, áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp nhằm giảm sử dụng thuốc hóa học. Mục tiêu giảm 30% lượng thuốc BVTV hóa học sử dụng trong 3 năm, do Sở Nông nghiệp và các tổ chức nghiên cứu phối hợp triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách quản lý thuốc BVTV, quy định về phân phối, sử dụng và xử lý chất thải thuốc BVTV nhằm bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

2. Các cơ sở phân phối thuốc BVTV: Nâng cao nhận thức về trách nhiệm quản lý chất thải, cải thiện điều kiện cơ sở vật chất và tuân thủ quy định pháp luật trong kinh doanh thuốc BVTV.

3. Nông dân và người sử dụng thuốc BVTV: Áp dụng các kiến thức về sử dụng thuốc an toàn, bảo vệ sức khỏe và môi trường, đồng thời tiếp cận các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp để giảm thiểu tác động tiêu cực.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý tài nguyên rừng, môi trường và nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tế và các giải pháp đề xuất để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về quản lý thuốc BVTV và bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Thuốc bảo vệ thực vật là gì và tại sao cần quản lý chặt chẽ?
   Thuốc BVTV là các hóa chất dùng để phòng trừ sâu bệnh, cỏ dại và các sinh vật gây hại cây trồng. Chúng có độc tính cao và tồn lưu lâu trong môi trường, gây ô nhiễm đất, nước và ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Quản lý chặt chẽ giúp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ hệ sinh thái.

2. Dư lượng thuốc BVTV tồn tại trong đất và nước có ảnh hưởng như thế nào?
   Dư lượng thuốc BVTV tích tụ trong đất và nước có thể gây độc cho vi sinh vật, động thực vật và con người. Ví dụ, dư lượng Chlorpyrifos ethyl vượt mức an toàn có thể làm giảm đa dạng sinh học và gây ngộ độc cấp tính cho người tiếp xúc.

3. Người dân có thể giảm thiểu tác hại của thuốc BVTV bằng cách nào?
   Người dân nên tuân thủ liều lượng, sử dụng đồ bảo hộ đầy đủ, không phun thuốc khi gió to, và xử lý chất thải thuốc đúng cách. Áp dụng biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp cũng giúp giảm lượng thuốc sử dụng.

4. Các cơ sở phân phối thuốc BVTV cần làm gì để bảo vệ môi trường?
   Cơ sở phân phối cần có hệ thống thu gom, lưu trữ và xử lý chất thải thuốc BVTV, tuân thủ quy định về an toàn lao động và môi trường, đồng thời cung cấp thông tin hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn cho khách hàng.

5. Giải pháp kỹ thuật nào được đề xuất để xử lý chất thải thuốc BVTV?
   Giải pháp bao gồm sử dụng bể lọc sinh học kỵ khí, bể bùn hoạt tính hiếu khí và xử lý hóa học bằng hệ chất Fenton để xử lý nước thải, cùng với thu gom và xử lý chất thải rắn bằng công nghệ đốt hoặc tái chế an toàn.

Kết luận

• Nghiên cứu đã đánh giá chi tiết hiện trạng phân phối, sử dụng và ô nhiễm thuốc BVTV tại ba xã Hương Ngải, Cần Kiệm, Đại Đồng, huyện Thạch Thất, với dư lượng thuốc BVTV trong đất và nước vượt mức an toàn tại nhiều điểm.

• Việc quản lý chất thải thuốc BVTV còn nhiều hạn chế, gây ô nhiễm môi trường và tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe cho người dân.

• Đề xuất các giải pháp tổng hợp bao gồm quản lý phân phối, đào tạo tuyên truyền, xây dựng hệ thống thu gom xử lý chất thải và khuyến khích sử dụng thuốc BVTV sinh học.

• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý và cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.

• Các bước tiếp theo cần triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm, đồng thời tiếp tục giám sát, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan chức năng, cộng đồng và người dân cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường trong phân phối và sử dụng thuốc BVTV, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, sạch và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong vài thập niên gần đây, tốc độ công nghiệp hóa diễn ra khá nhanh ở nhiều xã trên địa bàn huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội. Tuy nhiên, vẫn còn một số địa phương mà ở đó nông nghiệp là ngành mũi nhọn như các các xã Hương Ngải, Đại Đồng, Cần Kiệm. Để bảo vệ cây trồng, tối ưu hóa năng suất sản xuất, ngoài việc bón phân, lựa chọn giống cây trồng thì từ rất lâu người dân đã sử dụng thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) như là một biện pháp đơn giản, nhanh chóng và hữu hiệu. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tốt mà thuốc BVTV mang lại là những tác động xấu đến môi trường do thuốc BVTV thường có độc tính rất cao và khó phân hủy khi thải vào môi trường.

Hơn nữa, những người thường sử dụng thuốc BVTV là nông dân nên nhận thức về ảnh hưởng của thuốc BVTV đến sức khỏe con người, hệ sinh thái, đến môi trường còn nhiều hạn chế. Do đó người dân thường sử dụng quá liều quy định để đảm bảo hiệu quả diệt trừ sâu hại mà chưa quan tâm đến vấn đề môi trường. Không chỉ có vậy, việc thải bỏ chất thải thuốc BVTV cũng là điều đáng quan tâm bởi đây cũng là chất thải nguy hại nhưng thay vì được thu gom, xử lý thích hợp thì chúng được vứt mọi nơi, góp phần làm ô nhiễm môi trường. Việc nuôi gia súc, gia cầm bằng thức ăn có dư lượng thuốc BVTV cao tích luỹ ở mô mỡ, cũng là một con đường có thể tấn công vào môi trường sống.

Hiện có rất ít tài liệu nói về sự liên quan giữa thuốc trừ sâu và bệnh ung thư, nhưng các điều tra dịch tễ học cho thấy việc tiếp xúc thường xuyên với thuốc diệt cỏ Paraquat có thể là yếu tố gây mắc bệnh Parkinson (Đặng Kim Chi, 2003). Do điều kiện nghiên cứu độc học và độc học môi trường còn có nhiều hạn chế, nên có nhiều trường hợp ngộ độc hoặc nhiễm độc hoá chất độc, thuốc BVTV đã không cứu chữa được. Thực trạng này đã, đang và ngày càng trở thành một vấn đề bức xúc cho các nhà quản lý và các nhà khoa học Việt Nam. Nằm trong địa thành phố Hà Nội, huyện Thạch Thất không phải là huyện vựa lúa lớn nhất thành phố Hà Nội, nhưng diện tích đất sản xuất nông nghiệp huyện Thạch Thất chiếm 56,96% tổng diện tích tự nhiên trên địa bàn huyện (lúa là cây trồng chính) và được phân bố khắp các xã trong huyện [Chi cục Thống kê huyện Thạch Thất, 2017].

Do điều kiện thời tiết thuận lợi, đất đai màu mỡ, nguồn nước dồi dào đã tạo điều kiện cho nền nông nghiệp phát triển. Tuy nhiên, do nhận thức về bảo vệ môi trường của người dân Thạch Thất còn thấp, người dân cũng ít được tuyên truyền về bảo vệ môi trường trong phân phối và sử dụng thuốc BVTV, vì vậy, việc phân phối, sử dụng thuốc BVTV tràn lan, quá liều đang diễn ra hết sức bình thường tại Thạch Thất như ở xã Cần Kiệm, Hương Ngải, Đại Đồng, huyện Thạch Thất, người dân ở đây không dám sử dụng nước của Sông Tích, kênh Đồng Mô, nguyên nhân do thuốc bảo vệ thực vật từ trên đồng xả xuống dòng sông cùng với các bọc, vỏ chai, bao đựng thuốc BVTV thả trôi lềnh bềnh trên sông làm nguồn nước bị ô nhiễm [7]. Theo đề án Quy hoạch Bảo vệ môi trường huyện Thạch thất đến năm 2020 [14], dư lượng TBVTV trong đất, trong nước là một trong số các vấn đề chính liên quan đến môi trường và tài nguyên ở huyện Thạch Thất hiện nay. Trước tình hình đó, yêu cầu cần có một khảo sát, nghiên cứu cụ thể về hiện trạng ô nhiễm môi trường do sử dụng thuốc BVTV, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu các ảnh hưởng này, và đó là lý do tiến hành đề tài “Nghiên cứu đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường trong phân phối và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tại xã Hương Ngải, Cần Kiệm, Đại Đồng, huyện Thạch Thất, Thành phố Hà Nội”.

Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm về thuốc BVTV Trong nông nghiệp, có rất nhiều mối nguy cơ có thể ảnh hưởng xấu đến năng suất, chất lượng của nông sản như sâu bệnh, cỏ dại, chuột, mối, mọt, thiên tai, bão, lũ, nấm,. Các nguồn thực phẩm như rau, quả, dược liệu,.là những sản phẩm nông nghiệp đặc biệt, cũng có nguy cơ mắc phải các dịch bệnh. Thuốc BVTV: Thuốc BVTV là chất hoặc hỗn hợp các chất hoặc chế phẩm vi sinh vật có tác dụng phòng ngừa, ngăn chặn, xua đuổi, dẫn dụ, tiêu diệt hoặc kiểm soát sinh vật gây hại thực vật; điều hòa sinh trưởng thực vật hoặc côn trùng; bảo quản thực vật; làm tăng độ an toàn, hiệu quả khi sử dụng thuốc.

Thuốc BVTV là những loại hóa chất bảo vệ cây trồng hoặc những sản phẩm bảo vệ mùa màng, là những chất được tạo ra để chống lại và tiêu diệt loài gây hại hoặc các vật mang mầm bệnh. Chúng cũng gồm các chất để đấu tranh với các loại sống cạnh tranh với cây trồng cũng như nấm bệnh cây. Ngoài ra, các loại thuốc kích thích sinh trưởng, giúp cây trồng đạt năng suất cao cũng là một dạng của thuốc BVTV. Thuốc BVTV là những hóa chất độc, có khả năng phá hủy tế bào, tác động đến cơ chế sinh trưởng, phát triển của sâu bệnh, cỏ dại và cả cây trồng, vì thế khi các hợp chất này đi vào môi trường, chúng cũng có những tác động nguy hiểm đến môi trường, đến những đối tượng tiếp xúc trực tiếp hay gián tiếp.

Và đây cũng là lý do mà thuốc BVTV nằm trong số những hóa chất đầu tiên được kiểm tra triệt để về bản chất, về tác dụng cũng như tác hại. Những sinh vật gây hại cây trồng và nông sản được gọi chung là dịch hại, do vậy những thuốc dùng để diệt trừ dịch hại được gọi là thuốc trừ dịch hại hoặc thuốc BVTV. Ngoài tác dụng phòng trừ sinh vật gây hại tài nguyên thực vật, thuốc BVTV còn bao gồm cả những chế phẩm có tác dụng điều hòa sinh trưởng thực vật, các chất làm rụng lá, khô cây giúp cho việc thu hoạch mùa màng bằng cơ giới được thuận tiện; những chế phẩm có tác dụng xua đuổi hoặc thu hút các loại sinh vật gây hại tài nguyên thực vật đến để tiêu diệt. Theo từ điển bách khoa bảo vệ thực vật (NXB Nông nghiệp – 1996, Đường Hồng Dật chủ biên) “Thuốc bảo vệ thực vật hay còn gọi là thuốc trừ dịch hại là tất cả các chất hay hỗn hợp các chất dùng để ngăn ngừa, tiêu diệt các loại dịch bệnh gây hại của cây trồng, nông lâm sản,… hoặc các loài dịch bệnh cản trở quá trình chế biến, bảo quản nông sản.

Thuốc trừ hại còn bao gồm các chất có tác dụng điều hòa, kích thích sinh trưởng cây trồng, bảo quản nông sản”. Dư lượng thuốc BVTV: Dư lượng thuốc BVTV là phần còn lại của các hoạt chất, chất mang, các phụ trợ khác cũng như các chất chuyển hoá của chúng và tạp chất, tồn tại trên cây trồng, nông sản, đất, nước sau khi sử dụng chúng. Các phần này có khả năng gây độc; còn lưu trữ một thời gian trên bề mặt của vật phun và trong môi trường. Thành phần cấu tạo và mức độ độc hại của thuốc BVTV Thuốc BVTV đóng một vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, tùy theo từng loại thuốc BVTV mà cấu tạo thành phần thuốc khác nhau từ đó dẫn đến những đặc trưng về tính chất hóa học mức độ độc hại riêng của từng loại thuốc, cụ thể như sau:  Thuốc trừ sâu nhóm Clo hữu cơ.

- Đặc điểm chung: + Công thức có chứa: Cl, C, H, O, S., luôn có chứa nguyên tử Clo và các vòng bezen hay dị vòng. + Ít tan trong nước, tan trong nhiều dung môi hữu cơ. + Có độ bền hóa học lớn, thời gian phân hủy chậm từ vài năm đến vài chục năm. + Có độc tính cao.

- Công thức cấu tạo. + DDT: C14H9Cl5 + BHC (666): C6H6Cl6 - Độc tính: LD50 = 113 mg/kg (DDT) và 125 mg/kg (BHC) Tích lũy trong cơ thể đặc biệt ở mô mỡ và mô sữa, gây ung thư, sinh quái thai, dị tật. - Triệu chứng ngộ độc cấp tính: + Nôn mửa, ỉa chảy. + Run cơ bắt đầu ở mặt rồi đến các đầu chi, sau đó co giật rung, co giật toàn thân rồi đi vào hôn mê.

+ Thở nhanh sau đó rối loạn hô hấp, dần dần liệt hô hấp, chú ý liệt cơ hô hấp có thể xuất hiện nhiều giờ sau nhiễm độc. - Điều trị ngộ độc. + Nếu chất độc thấm qua da, cần rửa sạch da, thay quần áo nhiễm. + Nếu do uống thì rửa dạ dày càng sớm càng tốt, với nhiều nước sau đó cho dầu Paraffin 200ml.

+ Tăng đào thải thuốc qua nước tiểu: Lasix 20 mg tiêm tĩnh mạch, nhắc lại 6 giờ 1 lần Truyền tĩnh mạch dung dịch Natriclorua 9% hoặc glucose 5% ngày 3- 4 lít + Chống co giật: gardenal 0,10g hoặc Seduxen 10mg tiêm bắp thịt. + Hồi sức hô hấp là cơ bản: hô hấp nhân tạo + Trợ tim mạch. + Truyền dịch, chống sốc nếu có. - Xét nghiệm: + Mẫu thử: Mẫu thử là phủ tạng, dịch dạ dày, chất nôn của nạn nhân hoặc tang vật như cốc nước, thức ăn, chai lọ.

+ Xử lý mẫu: Xử lý chiết mẫu trong môi trường Acid (cắn A). + Xác định: Phản ứng cắt Clo hữu cơ; Sắc ký lớp mỏng; Sắc ký khí và sắc ký khí khối phổ. Quang phổ UV - VIS.  Thuốc trừ sâu nhóm lân hữu cơ: - Đặc điểm chung: + Công thức hóa học có chứa: P, C, H, O, S.

+ Tác động rất nhanh. + Ít tan trong nước nhưng tan tốt trong dung môi hữu cơ, Thời gian bán hủy nhanh. + Rất độc và gây ngộ độc cấp tính cao. + Thải ra ngoài theo đường nước tiểu.

- Công thức cấu tạo: + Methyl parathion (Wofatox): C8H10NO5PS. + Parathion: C10H14NO5PS. + Dipterex (Trichlorfon ): C4H8Cl3O4P - Độc tính: + Methyl parathion: LD50 (chuột) = 25 -50mg/kg + DDVP: LD50 = 80 mg/kg + Dipterex: LD50 = 630 mg/kg - Triệu chứng ngộ độc. Các triệu chứng xuất hiện sau vài giờ khi bị ngộ độc: + Cường phế vị: Nôn, đau bụng, vã mồ hôi, tăng tiết nước bọt, co đồng tử, ỉa đái không chủ động, mạch chậm, huyết áp hạ, co thắt phế quản, tăng tiết dịch phế quản, ho, đôi khi phù phổi, ngừng thở.

+ Về thần kinh vận động: Co giật mí mắt, cơ mặt, rụt lưỡi, co cơ cổ và lưng có khi cứng toàn thân.