phần mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị Chƣơng 2: Thực trạng chuỗi giá trị cà phê tại Kon Tum Luan van 5 Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện chuỗi giá trị cà phê Kon Tum. Tổng quan tài liệu nghiên cứu Để thực hiện đề tài nghiên cứu của mình, tác giả c ng đã tham khảo và nghiên cứu một số tài liệu tiêu biểu sát với định hƣớng nghiên cứu của luận văn: Tài liệu nghiên ứu nƣ ngoài Nghiên ứu ủ tổ hứ Deuts he Gesells h ft für Te hnis he Zusammen rbeit (Đứ )-GTZ(2007) “Phƣơng pháp luận để thú đẩy huỗi giá trị”. Tổ chức Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit (GTZ) là một tổ chức hợp tác quốc tế hoạt động trên phạm vi toàn cầu hƣớng tới mục tiêu phát triển bền vững. Trong cuốn sách cẩm nang Valuelinks “Phƣơng pháp luận để th c đẩy chuỗi giá trị” dựa trên những bài học r t ra từ những chƣơng trình phát triển nông thôn và th c đẩy khu vực tƣ nhân đƣợc GTZ hỗ trợ.
Trong module 2-Phân tích chuỗi giá trị của cẩm nang đã chỉ ra chuỗi giá trị kết nối các hoạt động kinh doanh (sản xuất, chế biến, marketing, vv) cần thiết để phục vụ khách hàng và liên kết và điều phối các doanh nghiệp (nhà sản xuất sơ cấp, công nghiệp chế biến, các thƣơng gia, vv) thực hiện các hoạt động kinh doanh này. Cẩm nang c ng chỉ ra ba bƣớc cơ bản để phân tích chuỗi giá trị gồm có lập bản đồ chuỗi giá trị, lƣợng hóa và mô tả chi tiết các chuỗi giá trị và phân tích kinh tế đối với các chuỗi giá trị. Nghiên ứu ủ Phòng phát triển Quố tế -Anh (DFID) (2008). “ Nâng cao hiệu quả thị trƣ ng ho ngƣ i nghèo” (M4P).
Kết hợp với cách tiếp cận chuỗi giá trị của GTZ, phòng phát triển Quốc tế của Anh đã giới thiệu cuốn sổ tay thực hành phân tích chuỗi giá trị có liên quan đến ngƣời ngh o với tựa đề “ Để chuỗi giá trị hiệu quả hơn cho ngƣời nghòe hay “ Nâng cao hiệu quả thị trƣờng cho ngƣời ngh o” (M4P, 2008). Luan van 6 Đây là cách tiếp cận rất phù hợp để nghiên cứu các sản phẩm nông nghiệp, nhất là những sản phẩm có liên quan đến ngƣời ngh o. Trong sổ tay này chỉ ra 9 công cụ phân tích chuỗi giá trị, gồm có lựa chọn chuỗi giá trị để phân tích, vẽ sơ đồ chuỗi giá trị, phân tích kinh tế chuỗi giá trị, phân tích hậu cần chuỗi, phân tích rủi ro, phân tích các chính sách có liên quan, phân tích SWOT, nghiên cứu thị trƣờng và chiến lƣợc nâng cấp chuỗi. Nghiên ứu ủ J mes Ssemw ng (2008) “Phân tích chu i giá trị Xoài từ Homosha-assosa đ n Addis ababa, Ethiopia” Kết quả nghiên cứu cho thấy chuỗi Xoài từ Assosa đến Addis ngắn và không hiệu quả, thị trƣờng trái cây ở Addis đƣợc chi phối bởi các nhóm tổ chức có xu hƣớng không cho phép ngƣời mới gia nhập.
Chuỗi giá trị xoái chƣa mang lại hiệu quả cho các hộ nông dân trồng nó. Sự cạnh tranh của Xoài với các sản phẩm trái cây tƣơi đƣợc nhập khẩu do đó đòi hỏi phải có sự cải thiện và nâng cao chất lƣợng Xoài để tăng khả năng cạnh tranh của Xoài Ethiopia. Nghiên ứu ủ Peniel Uliw và ộng sự (2010) “Phân tích chu i giá trị Gạo và Ngô tại một số địa phương điển hình c a Tanzania” Nghiên cứu đã nêu rõ dù Gạo là lƣơng thực quan trọng đứng thứ hai sau Ngô tại nƣớc này nhƣng năng suất sản xuất gạo ở Tanzania còn rất thấp, chuỗi giá trị gạo hoạt động không hiệu quả. Đối với chuỗi giá trị Ngô, các tác giả chỉ ra đƣợc tiềm năng xuất khẩu và bốn phân kh c thị trƣờng chính cho loại lƣơng thực quan trọng nhất của Tanzania và khu vực.
Đồng thời, nghiên cứu đã giải thích lí do vì sao an ninh lƣơng thực không đƣợc đảm bảo, dù sản lƣợng lớn nhƣng đôi khi quốc gia này vẫn cần nhập khẩu lƣơng thực từ bên ngoài. Từ đó, nhóm nghiên cứu đề ra chiến lƣợc cải thiện cung ứng chuỗi, các mô hình kinh doanh hiện có và giải pháp tăng cƣờng mối liên hệ giữa các tác nhân trong chuỗi. Luan van 7 Nghiên ứu ủ K lin và Chibwe (2014) “Cơ hội tăng trƣởng và tiềm năng tạo việ làm ở Z mbi ” Nghiên cứu đã xác định các tác nhân trong chuỗi giá trị cà phê ở Zambia c ng nhƣ đánh giá cơ hội và tiềm năng tạo ra việc làm của chuỗi giá trị. Nghiên cứu chỉ ra giai đoạn thu hoạch cà phê trong chuỗi giá trị cà phê là thời điểm cần nhiều lao động nhất.
Thời gian sản xuất dài đã không khuyến khích đầu tƣ vào cà phê ở nƣớc này. Tăng trƣởng bền vững và tạo ra công ăn việc làm trong ngành cà phê sẽ đạt đƣợc thông qua chiến lƣợc rõ ràng nhƣ chính phủ làm việc với khu vực tƣ nhân để đƣa ra chính sách tài chính phù hợp cho ngƣời nông dân. Bên cạnh đó, chính phủ tạo điều kiện phát triển công nghệ và chiến lƣợc marketing để đảm bảo cà phê Zambia có chỗ đứng trên thị trƣờng thế giới. Có thể khẳng định, trong phân tích chuỗi giá trị theo phƣơng pháp toàn cầu đã đem lại cách nhìn toàn diện và sâu sắc hơn vì chuỗi giá trị chỉ ra đƣợc các vấn đề quan trọng sau: Vai trò của tổ chức hỗ trợ kỹ thuật, tăng cƣờng liên kết ngang, vai trò của doanh nghiệp đầu tàu trong liên kết dọc và vai trò của nhà nƣớc trong chuỗi ngành hàng.
Tài liệu nghiên ứu trong nƣ Luận án tiến sỹ của Nguyễn Hồng Cử (2010) “Phát triển bền vững sản xuất nông sản xuất khẩu củ Vùng Tây Nguyên” Nội dung của Luận án tập trung đánh giá thực trạng phát triển bền vững của việc sản xuất và xuất khẩu các mặt hàng nông sản chủ yếu của Vùng Tây Nguyên nhƣ Cà phê (Đăklăk, Gia Lai), Tiêu (Gia Lai), Ch (Gia Lai, Lâm Đồng); Cao su (Đăklăk, Gia Lai)… phân tích khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của các mặt hàng này, đề xuất các chiến lƣợc nhằm tham gia chuỗi giá trị toàn cầu để tăng giá trị tăng thêm của các nông sản chủ yếu ở các tỉnh vùng Tây Nguyên. Đây là một công trình nghiên cứu khá toàn diện về sản Luan van 8 xuất và xuất khẩu các mặt hàng nông sản chủ lực của vùng Tây Nguyên; phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững nông sản trên cơ sở tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Nghiên cứu của Võ Thị Thành Lộc và Nguyễn Phú Sơn (2011) “Phân tí h huỗi giá trị lúa gạo vùng Đồng bằng Sông Cửu Long” Trong công trình nghiên cứu này, nhóm tác giả đã phân tích chuỗi giá trị lúa gạo vùng đồng bằng sông Cửu Long” theo cách tiếp cận tổng hợp của Kaplinsky và Morris (2000), Recklies (2001), GTZ ValueLinks (2007) và M4P (2007) cùng với phỏng vấn trực tiếp 564 đại diện các tác nhân tham gia chuỗi và 10 nhóm nông dân trồng lúa thuộc bốn tỉnh có diện tích và sản lƣợng lúa cao nhất vùng đồng bằng sông Cửu Long. Nghiên cứu đã đi sâu phân tích (1) chuỗi giá trị lúa gạo nội địa và chuỗi giá trị lúa gạo xuất khẩu, (2) phân tích kinh tế chuỗi nhấn mạnh phân phối lợi ích, chi phí, giá trị gia tăng c ng nhƣ tổng lợi nhuận của mỗi tác nhân và toàn chuỗi, (3) phân tích hậu cần, rủi ro và chính sách hỗ trợ có liên quan, (4) phân tích SWOT liên quan đến mặt mạnh, mặt yếu, cơ hội và thách thức c ng nhƣ xác định các vấn đề về chất lƣợng sản phẩm của chuỗi.
Cuối cùng, nghiên cứu còn đề cập đến các chiến lƣợc nâng cấp chuỗi và các giải pháp về chính sách để tăng giá trị gia tăng, thu nhập và lợi nhuận, lợi thế cạnh tranh c ng nhƣ phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo ở ĐBSCL nói riêng và Việt Nam nói chung. Điểm thành công nổi bật trong nghiên cứu này là đã áp dụng thành công phƣơng pháp điều tra xã hội học trong việc nghiên cứu các tác nhân tham gia cấu trúc chuỗi giá trị lúa, gạo, từ đó xác định những biện pháp nhằm nâng cấp chuỗi giá trị. Nghiên ứu ủ Đặng Thị Ho (2012) “Phân tí h huỗi giá trị gỗ nguyên liệu giấy vùng trung u miền núi phí Bắ Viẹt N m” Nghiên cứu đã tìm ra chuỗi giá trị gỗ nguyên liệu giấy gồm 2 tác nhân chính là ngƣời sản xuất (tạo rừng nguyên liệu) và ngƣời chế biến (chế biến Luan van 9 giấy cuộn). Bên cạnh đó chuỗi giá trị này c ng chịu tác động của chính sách Nhà nƣớc, sự ổn định nền kinh tế vĩ mô, nguồn nhân lực, công nghệ sản xuất.
Nghiên ứu ủ Đỗ Qu ng Giám và ộng sự (2015) “Cá yếu tố tá động t i huỗi giá trị sản phẩm đặ sản ổi Đông Dƣ” Kết quả đã chỉ ra bốn tác nhân chủ yêu tham gia chuỗi giá trị sản phẩm ổi Đông Dƣ gồm ngƣời trồng ổi, ngƣời bán buôn, ngƣời bán lẻ và ngƣời tiêu dùng. Đồng thời, nghiên cứu c ng chỉ ra các yếu tố tác động đến chuỗi giá trị nhƣ đặc điểm đất đai, cung ứng đầu vào, thị trƣờng, tính mùa vụ, các yếu tố thuộc về thƣơng mại. Kết quả c ng chỉ ra các giải pháp cần tập trung nhằm gia tăng giá trị sản phẩm trong chuỗi. Có thể nói rằng, đối với các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách ở tầm quốc gia và các địa phƣơng cấp tỉnh, các nhà doanh nghiệp… vấn đề tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cấp chuỗi giá trị để tăng giá trị tăng thêm cho các mặt hàng nông sản ngày càng quan tâm một cách sâu sắc và toàn diện hơn.
Tại Việt Nam đã có khá nhiều nghiên cứu về vấn đề này, có thể dẫn ra thêm nhƣ “Chuỗi giá trị táo, nho, tỏi – tỉnh Ninh Thuận”, “Chuỗi giá trị bƣởi Vĩnh Long”; “Chuỗi giá trị Cao su – tỉnh Quảng Bình”; “Chuỗi giá trị ngành mía đƣờng Việt Nam”… Các nghiên cứu này đã cung cấp một lƣợng kiến thức và kỹ năng khá lớn trong việc nghiên cứu chuỗi giá trị. Luan van 10 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ 1. TỔNG QUAN VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ 1. Cá hái niệm huỗi giá trị Chuỗi giá trị, c ng đƣợc biết đến nhƣ là chuỗi giá trị phân tích, là một khái niệm từ quản lý kinh doanh (Porter.