Luận văn thạc sĩ kinh tế quốc tế năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của việt nam sang liên minh châu âu eu giai đoạn 2009 2012

Luận văn thạc sĩ phân tích năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang EU giai đoạn 2009-2012, đánh giá thực trạng và giải pháp.

• Tác giả: Luong Quoc Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Ta Kim Ngoc
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế
• Đề tài: Năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang Liên minh châu Âu (EU) giai đoạn 2009 - 2012
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH SẢN PHẨM VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU SANG LIÊN MINH CHÂU ÂU
• 1.1. Lý luận chung về năng lực cạnh tranh sản phẩm
• 1.2. Khái niệm về năng lực cạnh tranh
• 1.3. Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh sản phẩm
• 1.4. Nhân tố ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu
• 1.5. Sự cần thiết phải nâng cao năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam
• 1.6. Vai trò của xuất khẩu hàng nông sản đối với Việt Nam
• 1.7. Yêu cầu của thị trường Liên minh châu Âu
• 1.8. Kinh nghiệm của một số nước trong nâng cao năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu sang Liên minh châu Âu
• 1.8.1. Kinh nghiệm của Thái Lan
• 1.8.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.8.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NĂNG LỰC CẠNH TRANH HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM SANG LIÊN MINH CHÂU ÂU TRONG GIAI ĐOẠN 2009 - 2012
• 2.1. Tổng quan về hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam
• 2.2. Khái lược về ngành hàng nông sản Việt Nam
• 2.3. Tình hình xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam
• 2.4. Phân tích năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang Liên minh châu Âu trong giai đoạn 2009 - 2012
• 2.5. Kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản
• 2.6. Thị phần hàng nông sản xuất khẩu
• 2.7. Chi phí sản xuất và giá hàng nông sản
• 2.8. Chất lượng và cơ cấu hàng nông sản xuất khẩu
• 2.9. Thương hiệu hàng nông sản xuất khẩu
• 2.10. Phương thức xuất khẩu hàng nông sản
• 2.11. Đánh giá năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang Liên minh châu Âu trong giai đoạn 2009 - 2012
• 2.12. Hạn chế và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM SANG LIÊN MINH CHÂU ÂU TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Những cơ hội và thách thức trong xuất khẩu hàng nông sản sang Liên minh châu Âu
• 3.2. Định hướng xuất khẩu hàng nông sản sang Liên minh châu Âu trong thời gian tới
• 3.3. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang Liên minh châu Âu trong thời gian tới
• 3.3.1. Giải pháp từ phía Nhà nước
• 3.3.2. Giải pháp từ phía Hiệp hội
• 3.3.3. Giải pháp từ phía doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Lý luận chung về năng lực cạnh tranh sản phẩm

Năng lực cạnh tranh là khả năng của một sản phẩm hoặc doanh nghiệp duy trì và phát triển vị thế trên thị trường. Trong bối cảnh hàng nông sản xuất khẩu, năng lực cạnh tranh được đánh giá qua các yếu tố như chất lượng, giá cả, thương hiệu và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường. Michael E. Porter nhấn mạnh rằng năng lực cạnh tranh của một quốc gia phụ thuộc vào năng suất lao động và khả năng cải tiến của doanh nghiệp. Đối với Việt Nam, việc nâng cao năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu sang EU đòi hỏi sự cải thiện về công nghệ, giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

1.1 Khái niệm về năng lực cạnh tranh

Năng lực cạnh tranh được hiểu là khả năng của một sản phẩm hoặc doanh nghiệp duy trì và phát triển vị thế trên thị trường. Trong bối cảnh hàng nông sản xuất khẩu, năng lực cạnh tranh được đánh giá qua các yếu tố như chất lượng, giá cả, thương hiệu và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường. Michael E. Porter nhấn mạnh rằng năng lực cạnh tranh của một quốc gia phụ thuộc vào năng suất lao động và khả năng cải tiến của doanh nghiệp.

1.2 Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh

Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh bao gồm chất lượng sản phẩm, giá cả, thương hiệu và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường. Đối với hàng nông sản xuất khẩu, các yếu tố này càng quan trọng khi thâm nhập vào thị trường khắt khe như EU. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm của EU là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh.

II. Thực trạng năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang EU giai đoạn 2009 2012

Giai đoạn 2009-2012, hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt được những thành tựu đáng kể, với kim ngạch xuất khẩu tăng từ 301,8 triệu USD năm 2001 lên 3,4 tỷ USD năm 2011. Tuy nhiên, tỷ trọng hàng nông sản Việt Nam trong tổng kim ngạch nhập khẩu của EU vẫn còn thấp. Nguyên nhân chính là do năng suất và chất lượng sản phẩm chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường EU, cùng với chi phí sản xuất cao và công nghệ lạc hậu.

2.1 Tổng quan về hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam

Hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam bao gồm các mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê, hạt điều, hạt tiêu và chè. Trong giai đoạn 2009-2012, kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng này sang EU tăng đều, đặc biệt là cà phê và hạt điều. Tuy nhiên, tỷ trọng hàng nông sản Việt Nam trong tổng kim ngạch nhập khẩu của EU vẫn còn thấp, chỉ chiếm khoảng 1-2%.

2.2 Phân tích năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu

Phân tích năng lực cạnh tranh của hàng nông sản xuất khẩu Việt Nam sang EU cho thấy, mặc dù có sự tăng trưởng về kim ngạch, nhưng chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn của EU vẫn còn hạn chế. Chi phí sản xuất cao và công nghệ lạc hậu là những rào cản chính khiến hàng nông sản Việt Nam khó cạnh tranh với các sản phẩm từ các nước khác.

III. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang EU

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng nông sản xuất khẩu sang EU, Việt Nam cần tập trung vào các giải pháp như cải thiện chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất, áp dụng công nghệ hiện đại và xây dựng thương hiệu mạnh. Bên cạnh đó, việc tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp EU và tham gia các hiệp định thương mại tự do cũng là những yếu tố quan trọng giúp hàng nông sản Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào thị trường EU.

3.1 Giải pháp từ phía Nhà nước

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và áp dụng công nghệ hiện đại. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế để đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

3.2 Giải pháp từ phía doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần chủ động cải thiện chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu mạnh và tìm kiếm các cơ hội hợp tác với các đối tác EU. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và tham gia các hội chợ thương mại cũng là những giải pháp hiệu quả để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2009 - 2012, kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam sang Liên minh châu Âu (EU) đã có sự tăng trưởng đáng kể, từ mức 1,534 tỷ USD năm 2009 lên hơn 2,294 tỷ USD năm 2011, chiếm khoảng 15-20% tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Tuy nhiên, thị phần nông sản Việt Nam tại EU vẫn còn khiêm tốn, chỉ đạt trên 2% vào cuối năm 2012, chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế kinh tế của hai bên. Nền nông nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu mang tính quy mô nhỏ, phân tán, công nghệ chế biến lạc hậu, năng suất và chất lượng sản phẩm chưa cao, dẫn đến năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu còn thấp so với các đối thủ như Brazil, Ấn Độ, Thái Lan hay Trung Quốc.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang EU trong giai đoạn 2009 - 2012, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh phù hợp với bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các mặt hàng chủ lực như gạo, cà phê, hạt điều, hạt tiêu, chè và rau quả. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển nông nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời góp phần thúc đẩy xuất khẩu nông sản Việt Nam vào thị trường EU – một trong những thị trường khó tính và tiềm năng nhất thế giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu sau:

• Lý thuyết năng lực cạnh tranh của Michael E. Porter: Năng lực cạnh tranh sản phẩm được hiểu là khả năng của quốc gia hoặc doanh nghiệp trong việc đạt năng suất lao động cao, cải tiến chất lượng, giảm chi phí và đáp ứng yêu cầu thị trường nhằm duy trì và phát triển vị thế trên thị trường quốc tế.

• Mô hình kim cương của Porter: Phân tích bốn yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh gồm điều kiện đầu vào, điều kiện thị trường, các ngành liên quan và chiến lược, cấu trúc ngành, cùng với vai trò của chính phủ và cơ hội.

• Phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang EU.

Các khái niệm chính bao gồm: năng lực cạnh tranh sản phẩm, thị phần, chi phí sản xuất, chất lượng sản phẩm, thương hiệu, rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn nhập khẩu của EU.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các yếu tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh.

• Phương pháp hệ thống hóa và phân tích so sánh nhằm tổng hợp kinh nghiệm quốc tế và thực trạng Việt Nam.

• Phân tích mô hình kim cương của Porter để đánh giá các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh.

• Phân tích SWOT để xác định các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức.

• Phương pháp thống kê học để xử lý số liệu về kim ngạch xuất khẩu, thị phần, chi phí sản xuất và các chỉ số liên quan.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê Việt Nam, Eurostat, báo cáo ngành và các tài liệu nghiên cứu quốc tế. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các mặt hàng nông sản chủ lực xuất khẩu sang EU trong giai đoạn 2009 - 2012. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn và có ảnh hưởng đến thị trường EU. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2013 đến 2015, đảm bảo cập nhật số liệu và phân tích kịp thời.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng nhanh và ổn định: Kim ngạch xuất khẩu nông sản sang EU tăng từ 1,534 tỷ USD năm 2009 lên 2,294 tỷ USD năm 2011, tương đương tốc độ tăng trưởng 40% trong năm 2011. Các mặt hàng cà phê và hạt tiêu có tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu cao nhất, lần lượt tăng gấp đôi và hơn gấp đôi trong giai đoạn này.

2. Thị phần nông sản Việt Nam tại EU còn thấp nhưng có xu hướng tăng: Thị phần nông sản Việt Nam tại EU tăng từ khoảng 2,01% năm 2008 lên trên 2% vào cuối năm 2012. Trong đó, hạt tiêu và hạt điều chiếm thị phần lớn nhất, lần lượt đạt 36,68% và 37,34% năm 2012, vượt xa các đối thủ cạnh tranh. Ngược lại, mặt hàng gạo chỉ chiếm khoảng 2,06%, thấp hơn nhiều so với các nước như Ấn Độ và Thái Lan.

3. Chi phí sản xuất cạnh tranh nhưng chất lượng và công nghệ còn hạn chế: Chi phí sản xuất cà phê robusta của Việt Nam khoảng 815 USD/tấn, thấp hơn so với 925 USD/tấn của Ấn Độ và 935 USD/tấn của Indonesia, nhưng cao hơn Brazil (735 USD/tấn). Chi phí sản xuất chè cũng thấp hơn nhiều so với Sri Lanka và Ấn Độ. Tuy nhiên, công nghệ chế biến và bảo quản còn lạc hậu, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh trên thị trường EU.

4. Rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn nhập khẩu của EU là thách thức lớn: EU áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và lao động. Các doanh nghiệp Việt Nam chưa đồng bộ trong việc áp dụng hệ thống quản lý chất lượng như ISO 9000, HACCP, GAP, dẫn đến khó khăn trong việc tiếp cận thị trường EU.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu là do Việt Nam tận dụng được các ưu đãi từ Hiệp định hợp tác và đối tác kinh tế (PCA) với EU, đồng thời cải thiện dần chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, thị phần còn thấp phản ánh sự cạnh tranh khốc liệt từ các nước xuất khẩu lớn như Brazil, Ấn Độ, Thái Lan và Trung Quốc, những nước đã đầu tư mạnh vào công nghệ chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển hệ thống logistics hiện đại.

So sánh với kinh nghiệm của Thái Lan và Trung Quốc, Việt Nam còn thiếu sự đồng bộ trong chính sách hỗ trợ nông nghiệp, đầu tư công nghệ và xúc tiến thương mại. Thái Lan chú trọng phát triển ngành công nghiệp phụ trợ, chế biến và bảo quản, đồng thời có chính sách giá linh hoạt và hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp xuất khẩu. Trung Quốc đa dạng hóa sản phẩm, đầu tư mạnh vào chế biến và bảo quản, đồng thời phát triển mạng lưới thương vụ quốc tế để mở rộng thị trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu từng mặt hàng, bảng so sánh thị phần các nước tại EU, và biểu đồ chi phí sản xuất so sánh giữa Việt Nam và các đối thủ. Bảng phân tích SWOT cũng giúp minh họa rõ các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư công nghệ chế biến và bảo quản hiện đại

   • Mục tiêu: Giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm
   • Thời gian: 3-5 năm
   • Chủ thể: Chính phủ phối hợp với doanh nghiệp và viện nghiên cứu

2. Xây dựng và phát triển thương hiệu nông sản Việt Nam tại thị trường EU

   • Mục tiêu: Tăng thị phần và nâng cao uy tín sản phẩm
   • Thời gian: 2-4 năm
   • Chủ thể: Hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp xuất khẩu

3. Hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế (ISO 9000, HACCP, GAP)

   • Mục tiêu: Đáp ứng yêu cầu khắt khe của EU, giảm rào cản kỹ thuật
   • Thời gian: 1-3 năm
   • Chủ thể: Doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước

4. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại và nghiên cứu thị trường EU

   • Mục tiêu: Mở rộng mạng lưới phân phối, tiếp cận khách hàng tiềm năng
   • Thời gian: Liên tục
   • Chủ thể: Bộ Công Thương, các cơ quan thương vụ, doanh nghiệp

5. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong ngành nông nghiệp và xuất khẩu

   • Mục tiêu: Nâng cao năng suất lao động, cải tiến kỹ thuật sản xuất
   • Thời gian: 3-5 năm
   • Chủ thể: Bộ Nông nghiệp, các trường đại học, doanh nghiệp

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển nông nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

2. Doanh nghiệp xuất khẩu nông sản: Giúp hiểu rõ thực trạng, thách thức và cơ hội trên thị trường EU, từ đó xây dựng chiến lược sản xuất, marketing và phát triển sản phẩm phù hợp.

3. Các tổ chức hiệp hội ngành hàng nông sản: Cung cấp thông tin để tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp thành viên nâng cao chất lượng và thương hiệu.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế, thương mại quốc tế, nông nghiệp: Là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu về năng lực cạnh tranh, xuất khẩu nông sản và hội nhập kinh tế quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu là gì?
   Năng lực cạnh tranh là khả năng của sản phẩm hoặc doanh nghiệp trong việc duy trì và phát triển vị thế trên thị trường thông qua các yếu tố như chất lượng, giá cả, chi phí sản xuất và thương hiệu. Ví dụ, cà phê Việt Nam có năng lực cạnh tranh cao nhờ chi phí sản xuất thấp và thị phần lớn tại EU.

2. Tại sao thị phần nông sản Việt Nam tại EU còn thấp?
   Nguyên nhân chính là do chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, công nghệ chế biến lạc hậu, chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe của EU và thiếu thương hiệu mạnh. Ví dụ, gạo Việt Nam chỉ chiếm khoảng 2% thị phần EU, thấp hơn nhiều so với Thái Lan và Ấn Độ.

3. Các rào cản kỹ thuật của EU ảnh hưởng thế nào đến xuất khẩu nông sản?
   EU áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và lao động, khiến các doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư nâng cao chất lượng và áp dụng hệ thống quản lý chất lượng quốc tế để đáp ứng. Ví dụ, hệ thống HACCP là yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu sang EU.

4. Làm thế nào để nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng nông sản Việt Nam?
   Cần đầu tư công nghệ chế biến hiện đại, xây dựng thương hiệu, hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và phát triển nguồn nhân lực. Ví dụ, Thái Lan đã thành công nhờ chính sách hỗ trợ giá và đầu tư công nghệ chế biến.

5. Vai trò của nguồn nhân lực trong nâng cao năng lực cạnh tranh là gì?
   Nguồn nhân lực chất lượng cao giúp nâng cao năng suất lao động, cải tiến kỹ thuật sản xuất và quản lý, từ đó nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí. Ví dụ, đội ngũ quản lý và kỹ thuật viên có trình độ cao sẽ giúp doanh nghiệp nhanh chóng thích ứng với yêu cầu thị trường EU.

Kết luận

• Kim ngạch xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam sang EU tăng trưởng nhanh, đạt hơn 2 tỷ USD năm 2011, với cà phê và hạt tiêu là những mặt hàng chủ lực.
• Thị phần nông sản Việt Nam tại EU còn thấp, chỉ khoảng 2%, trong đó hạt tiêu và hạt điều chiếm thị phần lớn nhất.
• Chi phí sản xuất cạnh tranh nhưng chất lượng sản phẩm và công nghệ chế biến còn hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn EU.
• Rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn nhập khẩu của EU là thách thức lớn cần được khắc phục thông qua hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng và nâng cao công nghệ.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về công nghệ, thương hiệu, quản lý chất lượng, xúc tiến thương mại và phát triển nguồn nhân lực nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh hàng nông sản xuất khẩu của Việt Nam sang EU trong thời gian tới.

Tiếp theo, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường nghiên cứu, theo dõi thị trường EU để thích ứng kịp thời với các thay đổi. Hành động ngay hôm nay sẽ giúp Việt Nam tận dụng tối đa cơ hội từ thị trường EU, nâng cao vị thế nông sản xuất khẩu trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VE NANG LỰC CẠNH TRANH SAN PHAM VÀ KINH NGHIEM QUOC TE VE NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH HÀNG NÔNG SẢN XUẤT KHẨU SANG LIÊN MINH CHÂU ÂU 1. Lý luận chung về năng lực cạnh tranh sản phẩm 1. Khái niệm về năng lực cạnh tranh Cạnh tranh là xu thế tất yếu của kinh tế xã hội. Trên thực tế cuộc sống, con người luôn cố gắng vươn lên làm chủ cuộc sống của minh theo nhiều phương diện khác nhau.

Đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, những người tham gia lĩnh vực này thể hiện ý thức vươn lên của mình ở mong muốn đạt được những mục tiêu sản xuất, kinh doanh của mình cũng như khát khao vượt qua các đối thủ của mình dé trở thành người giỏi nhất trong lĩnh vực đó. Trong bối cảnh hiện nay, cạnh tranh được cho là yếu tố khắc nghiệt nhất trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trước đây, đã có một số khái niệm về cạnh tranh được đưa ra dưới những góc độ khác nhau ở mỗi giai đoạn phát triển của nền kinh tế, xã hội. Trong giai đoạn Chủ nghĩa Tư bản phát triển vượt bậc, Mác đã đưa ra khái niệm: “Cạnh tranh chủ nghĩa tư bản là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu thụ hàng hoá dé thu được loi nhuận siêu ngạch.

Sau khi Chủ nghĩa Tư bản phát triển đến đỉnh điểm thành Chủ nghĩa Dé quốc rồi suy vong, ngày nay xu hướng chính của nền kinh tế thế giới là mở cửa, hội nhập hai hòa gitra các nên kinh tế, hoạt động theo cơ chế kinh tế thị trường đặt dưới sự quản lý, điều tiết của các Nhà nước. Trong bối cảnh đó, khái niệm cạnh tranh không còn mang tính giai cấp, song về bản chất, cạnh tranh vẫn được coi là sự đấu tranh gay gắt giữa các tô chức, doanh nghiệp nhằm giành lấy ưu thế, điều kiện thuân lợi và đạt được mục tiêu trong sản xuất, kinh đoanh. Cũng tồn tại một định nghĩa khác về cạnh tranh, đó là: “Cạnh tranh có thể định nghĩa như là một khả năng của doanh nghiệp nhằm đáp ứng và chống lại các đối thủ cạnh tranh trong cung cấp sản phẩm, dịch vụ một cách lâu dài và có lợi nhuận”. Như vậy, mặc dù có nhiều khái niệm khác nhau nhưng tựu trung lại, có thể hiểu Cạnh tranh là sự ganh dua, dau tranh gay gat, quyết liệt giữa những chủ thé cùng tham gia hoạt động kinh doanh với nhau trên một thị trường hàng hóa nào đó nhằm giành khách hàng, qua đó nâng cao số lượng hàng hóa được tiêu thụ cũng như lợi nhuận, tạo nên cơ sở thuận lợi dé thúc đẩy hoạt động sản xuất và tiêu thụ.

Từ khái niệm này, có thể thấy cạnh tranh đem lại lợi ích cho chủ thể kinh doanh này, song cũng có thể gây thiệt hại cho chủ thể khác. Xét về phương diện xã hội, nhìn chung cạnh tranh đem lại tác động tích cực thể hiện ở việc góp phần day manh viéc phan bổ các nguồn lực một cách tối ưu. Nói cách khác, cạnh tranh trở thành một động lực dé thúc đây nền kinh tế đi lên. Dé tồn tại và phát triển được trong nền kinh tế thị trường, chủ thé kinh doanh phải chấp nhận cạnh tranh, phải cố gang dé nâng cao khả năng cạnh tranh của mình nhằm giành được ưu thé nào đó so với đối thủ.

Nếu một chủ thể không sẵn sảng cho cạnh tranh, không giành được ưu thế hay tự thỏa mãn với bản thân thì sớm muộn sẽ phải rời khỏi thị trường. Trong quá trình cạnh tranh, dé giành được ưu thé, các chủ thé sản xuất, kinh doanh phải thực hiện nhiều biện pháp khác nhau nhằm củng có, phát triển vị thế của mình trên thị trường mà mình tham gia. Các biện pháp này phản ánh sức mạnh, ưu thé tương đối của chủ thé về một khía cạnh nào đó. Sức mạnh, ưu thế đó chính là khả năng hay năng lực cạnh tranh của chủ thê.

Đối với sản phẩm, khi nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của một mặt hàng, cần xem xét dưới những cấp độ khác nhau như cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp, ở cấp độ ngành hay ở cấp độ một quốc gia. Ở cấp độ quốc gia, theo quan điểm của Michael E. Porter đưa ra năm 1990, năng lực cạnh tranh sản phâm của một quốc gia là khả năng đạt được năng suất lao động cao và tăng liên tục. Đề đạt được mục tiêu đó, vai trò của doanh nghiệp là đặc biệt quan trọng bởi năng suất lao động của một quốc gia phụ thuộc vào năng suất của doanh nghiệp.

Muốn nâng cao nâng suất lao động của quốc gia, phải cải thiện năng suất lao động của từng doanh nghiệp băng cách nâng cao chất lượng hàng hóa, cải tiến kỹ thuật, giảm chi phí sản xuất. của doanh nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường. Những yêu cầu của thị trường có thé kế đến bao gồm chất lượng, hình thức, tinh năng của sản phẩm, mức giá, thương hiệu. Như vậy, năng lực cạnh tranh sản phẩmở cấp độ một quốc gia có thé hiểu là khả năng của quốc gia đó trong việc đưa ra các mặt hàng đáp ứng các yêu cầu của thị trường, đảm bảo phân bổ các nguồn lực, đạt được mức tăng trưởng cao và duy trì được tốc độ tăng trưởng ôn định.

Tóm lại, năng lực cạnh tranh của một mặt hàng được hiểu là tất cả các đặc điểm, yếu tố, tiềm năng mà mặt hàng đó dựa vào để duy trì, củng cố và phát triển vị trí của mình trên một thị trường trong thời gian dài. Năng lực cạnh tranh đó thê hiện ở vi trí của sản phẩm trên thị trường: Sản pham nào có vi tri càng cao, được chấp nhận rộng rãi bởi người dùng tức là sản phâm đó có năng lực cạnh tranh cao hơn. Năng lực cạnh tranh của sản phẩm gắn liền với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, của ngành và của quốc gia tham gia kinh doanh hàng hóa đó. Một quốc gia, ngành hay doanh nghiệp có sức cạnh tranh đối với một sản phẩm thấp thì sức cạnh tranh của sản phẩm đó trên thị trường cũng sẽ thấp, đồng nghĩa với chỗ đứng của hàng hóa đó trên thị trường cũng thấp.

Các tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh sản phẩm - Sửn lượng tiêu thụ và doanh thu Sản lượng tiêu thụ và doanh thu của hàng hóa là một trong những tiêu chí quan trọng hàng dau, mang tính chất tuyệt đối và dé xác định đề đánh giá năng lực cạnh tranh của hàng hóa. Sản phâm có doanh thu lớn là sản phẩm có năng lực cạnh tranh cao và dé dàng được tiêu thụ trên thị trường. Một sản phẩm có sức cạnh tranh kém sẽ có mức tiêu thụ yếu hơn. Sản lượng tiêu thụ của một mặt hàng cũng phản ánh mức độ hài lòng của người tiêu ding: Chỉ khi sản phẩm đáp ứng được các nhu cau, thị hiếu tiêu dùng của đa dạng khách hàng thì sản phâm đó mới dễ dàng được tiêu thụ và đạt doanh thu cao.

Điều đó đồng nghĩa với việc mức độ thỏa mãn nhu cầu của khách hàng thường tỉ lệ thuận với sản lượng tiêu thụ và doanh thu, phản ánh rõ nét sức cạnh tranh của hàng hóa. Doanh thu của một loại hàng hóa được tính như sau: TR = > Pi X Qi i=1 Trong do: TR: Doanh thu Pi: Giá cả của một đơn vị sản phẩm i Qi: Sản lượng tiêu thụ của sản phẩm 1 n: Số nhóm sản phẩm được tiêu thụ - Thị phân Thị phần (market share) của một loại hàng hóa là tỉ lệ phần trăm về thị trường mà hàng hóa đó nắm giữ so với tổng quy mô thị trường hàng hóa đó. Sản phẩm nào có thị phần lớn hơn phản ánh mức độ thành công cao hơn, có sức ảnh hưởng lớn hơn trên thị trường, đồng nghĩa với việc có sức cạnh tranh cao hơn. Sản phẩm có thị phần nhỏ hơn thể hiện sức cạnh tranh kém hơn và do đó mức độ thành công cũng hạn chế hơn, sức ảnh hưởng cũng kém hơn.

Đề có thé củng cô và nâng cao vị thé trên thị trường, sản phẩm phải đáp ứng đòi hỏi của khách hang và tạo ra lợi thế riêng trong cạnh tranh với các sản phẩm khác. Thị hiếu, nhu cầu của khách hang rất đa dạng và luôn luôn thay đổi, dé chiếm lĩnh được thị trường và nâng cao được thị phần, sản phẩm phải kịp thời đáp ứng thị hiếu, nhu cầu đó, thé hiện ở các mặt: (i) Nhanh hơn đối thủ trong việc đáp ứng sự thay đổi của khách hàng về nhu cầu, thị hiếu tiêu ding. Nói cách khác, sản phẩm phải đi trước đối thủ một bước so với đối thủ cạnh tranh; (ii) Lựa chọn chính xác nhóm đối tượng khách hang có lượng cầu và thị hiếu phù hợp với sản phẩm của mình. Có như vậy, sản phẩm sẽ dễ dàng tiếp cận khách hàng tiềm năng và dễ dàng được tiêu thụ trên thị trường.

- Chỉ phí sản xuất và giá cả Chi phí sản xuất (giá thành) của sản phẩm là giá trị của tat cả các yếu tô đầu vào hình thành nên sản phẩm như: nguyên vật liệu, nhân công, công nghệ sản xuất. Giá thành của sản phẩm là căn cứ quan trọng để xác định được giá bán trên thị trường. Do vậy, muốn có giá bán sản phẩm thấp thì doanh nghiệp phải tìm các hạ giá thành tức là phải tận dụng hợp lý các nguồn lực sẵn có như tài nguyên phong phú nguồn nhân lực déi dào, đồng thời đổi mới thiết bị và công nghệ sản xuất, nâng cao hiệu quả quản lý. có như vậy mới hạ được giá thành sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.

Khả năng cạnh tranh về chỉ phí sản xuất phụ thuộc vào tất cả các khâu của quá trình, bao gồm sản xuất, thu mua, vận chuyền, chế biến, kho bãi. Bat cứ khâu nào còn tồn tại bat cập, thiếu hiệu quả sẽ làm gia tăng chi phí và đồng thời giảm khả năng cạnh tranh của sản phâm. Khả năng cạnh tranh về chỉ phí là điều cần chứ không phải là điều kiện đủ đối với việc duy trì và mở rộng thị phần vì sức cạnh tranh của sản phẩm còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận thông tin, năng lực marketing, khả năng đối phó rủi ro. Nói cách khác, chi phí thấp mới chỉ là sự khởi đầu chứ không phải yếu tố quyết định đến sức cạnh tranh.

Giá của một sản phẩm trên thị trường được hình thành thông qua quan hệ cung cau tức là thông qua sự thoả thuận giữa người mua và người bán dé đi tới mức giá mà cả hai bên đều thấy có lợi và chấp nhận được.