Luận văn thạc sĩ nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng nông nghiệp của hộ nông dân trên địa bàn huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng nông nghiệp của hộ nông dân trên địa bàn huyện đại từ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Chu Văn Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Xuân Luận
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nâng Cao Khả Năng Tiếp Cận Vốn Vay Ngân Hàng Nông Nghiệp Của Hộ Nông Dân Trên Địa Bàn Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN VAY NGÂN HÀNG CỦA HỘ NÔNG DÂN
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.2. Tổng quan về hộ nông dân
• 1.2.1. Khái niệm về hộ nông dân
• 1.2.2. Đặc điểm của hộ nông dân
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.1. Khái quát hộ nông dân trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên
• 2.2. Kết quả phân loại nông hộ
• 2.3. Các chương trình, dự án hỗ trợ phát triển kinh tế hộ
• 2.4. Tình hình sản xuất nông nghiệp của huyện giai đoạn 2018 - 2020
• 2.5. Thực trạng tiếp cận vốn vay ngân hàng nông nghiệp của hộ nông dân trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên
• 2.5.1. Mức độ tiếp cận vốn vay Ngân hàng nông nghiệp
• 2.5.2. Thực trạng khả năng tiếp cận vốn tín dụng Ngân hàng nông nghiệp của hộ nông dân qua điều tra
• 2.6. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tiếp cận vốn vốn vay ngân hàng nông nghiệp của hộ nông dân trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên
• 2.7. Đánh giá thực trạng tiếp cận vốn vốn vay ngân hàng nông nghiệp của hộ nông dân trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên
• 2.7.1. Những kết quả đạt được
• 2.7.2. Những hạn chế
• 2.8. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng nông nghiệp của hộ nông dân trên địa bàn huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên
• 2.8.1. Nâng cao hiểu biết của hộ nông dân về hoạt động vay và cho vay
• 2.8.2. Củng cố vai trò của tổ chức đoàn thể
• 2.8.3. Hoàn thiện quy trình thủ tục cho vay
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng của hộ nông dân

Phần này tập trung vào cơ sở lý luận về khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng của hộ nông dân. Tác giả đã tổng hợp các khái niệm liên quan đến hộ nông dân, đặc điểm kinh tế hộ, và các yếu tố ảnh hưởng đến tiếp cận tín dụng. Hộ nông dân được định nghĩa là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa sản xuất vừa tiêu dùng, phụ thuộc vào các hệ thống kinh tế lớn hơn. Đặc điểm của hộ nông dân bao gồm quy mô sản xuất nhỏ, trình độ kỹ thuật thấp, và thiếu vốn đầu tư. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, và chính sách hỗ trợ của địa phương.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của hộ nông dân

Hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở ở nông thôn, thu nhập chủ yếu từ hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp. Đặc điểm của hộ nông dân bao gồm quy mô sản xuất nhỏ, trình độ kỹ thuật thấp, và thiếu vốn đầu tư. Các thành viên trong hộ có mối quan hệ gắn bó về kinh tế và xã hội. Sản xuất của hộ nông dân thường mang tính tự cấp, tự túc, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên và chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn vay

Khả năng tiếp cận vốn vay của hộ nông dân chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, và chính sách hỗ trợ của địa phương. Các yếu tố từ phía người vay như tài sản thế chấp, lịch sử tín dụng, và năng lực tài chính. Các yếu tố từ phía ngân hàng như quy trình thủ tục, lãi suất, và chính sách cho vay. Những rào cản chính bao gồm thiếu tài sản thế chấp, thời hạn trả nợ ngắn, và thiếu hiểu biết về thủ tục vay vốn.

II. Thực trạng tiếp cận vốn vay ngân hàng nông nghiệp tại huyện Đại Từ Thái Nguyên

Phần này phân tích thực trạng tiếp cận vốn vay ngân hàng nông nghiệp của hộ nông dân tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên. Số liệu từ năm 2018 đến 2020 cho thấy số lượng hộ nông dân vay vốn từ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NHNo&PTNT) tăng đều qua các năm. Tuy nhiên, nhiều hộ vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn do thiếu tài sản thế chấp và nợ quá hạn. Các chương trình hỗ trợ của địa phương đã giúp cải thiện phần nào, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế.

2.1. Tình hình sản xuất nông nghiệp và nhu cầu vốn vay

Huyện Đại Từ có diện tích đất nông nghiệp lớn, chủ yếu trồng lúa, chè, và cây ăn quả. Nhu cầu vốn vay ngân hàng của hộ nông dân rất cao để đầu tư vào sản xuất và mở rộng quy mô. Tuy nhiên, nhiều hộ vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn do thiếu tài sản thế chấp và nợ quá hạn. Các chương trình hỗ trợ của địa phương đã giúp cải thiện phần nào, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế.

2.2. Thực trạng tiếp cận vốn vay ngân hàng nông nghiệp

Số liệu từ NHNo&PTNT huyện Đại Từ cho thấy số lượng hộ nông dân vay vốn tăng đều qua các năm, từ 2.543 hộ năm 2018 lên 2.781 hộ năm 2020. Tuy nhiên, nhiều hộ vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn do thiếu tài sản thế chấp và nợ quá hạn. Các yếu tố ảnh hưởng bao gồm quy trình thủ tục phức tạp, lãi suất cao, và thiếu hiểu biết về thủ tục vay vốn.

III. Giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng nông nghiệp

Phần này đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng nông nghiệp cho hộ nông dân tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên. Các giải pháp bao gồm nâng cao hiểu biết của hộ nông dân về hoạt động vay và cho vay, củng cố vai trò của tổ chức đoàn thể, và hoàn thiện quy trình thủ tục cho vay. Những giải pháp này nhằm giảm bớt rào cản và tạo điều kiện thuận lợi cho hộ nông dân tiếp cận nguồn vốn.

3.1. Nâng cao hiểu biết của hộ nông dân về hoạt động vay và cho vay

Giải pháp đầu tiên là nâng cao hiểu biết của hộ nông dân về hoạt động vay và cho vay. Cần tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo để cung cấp thông tin về quy trình vay vốn, lãi suất, và các điều kiện cần thiết. Điều này giúp hộ nông dân hiểu rõ hơn về các yêu cầu của ngân hàng và chuẩn bị tốt hơn cho việc vay vốn.

3.2. Hoàn thiện quy trình thủ tục cho vay

Giải pháp thứ hai là hoàn thiện quy trình thủ tục cho vay tại các ngân hàng nông nghiệp. Cần đơn giản hóa các thủ tục, giảm bớt yêu cầu về tài sản thế chấp, và tăng cường hỗ trợ từ phía ngân hàng. Điều này giúp hộ nông dân dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn, đồng thời giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2018 – 2020, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, với diện tích đất nông nghiệp chiếm khoảng 28,3% tổng diện tích tự nhiên, đã chứng kiến sự phát triển ổn định của ngành nông nghiệp, chiếm tỷ trọng trên 55% trong cơ cấu kinh tế địa phương. Số hộ nông dân (HND) vay vốn từ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NHNo&PTNT) huyện Đại Từ tăng trung bình 11,04% mỗi năm, từ 2.543 hộ năm 2019 lên 2.781 hộ năm 2020. Tuy nhiên, nhiều hộ vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức do thiếu tài sản thế chấp, trình độ quản lý vốn hạn chế và thủ tục vay vốn phức tạp.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng nông nghiệp của hộ nông dân trên địa bàn huyện Đại Từ trong giai đoạn 2018 – 2020, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay đến năm 2025. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các hộ nông dân trên địa bàn huyện Đại Từ, với số liệu thứ cấp thu thập từ 2018 đến 2020 và số liệu sơ cấp thu thập trong năm 2020.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người dân nông thôn. Việc nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay sẽ thúc đẩy sản xuất hàng hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật và phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững, từ đó góp phần ổn định chính trị - xã hội và phát triển kinh tế vùng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế nông nghiệp, tài chính nông thôn và tín dụng ngân hàng, trong đó có:

• Lý thuyết kinh tế hộ nông dân: Xem xét hộ nông dân như một đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng, với đặc điểm quy mô nhỏ, sử dụng lao động gia đình và phụ thuộc vào tài sản đất đai.

• Lý thuyết tín dụng ngân hàng nông nghiệp: Phân tích vai trò của tín dụng trong phát triển sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là tín dụng có tính thời vụ, chi phí tổ chức cho vay cao và rủi ro lớn do phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên.

• Mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng: Bao gồm các yếu tố từ phía người vay như điều kiện kinh tế, trình độ văn hóa, giới tính, năng lực quản lý vốn, tài sản thế chấp và sự tham gia vào các tổ chức liên kết; cùng các yếu tố từ phía tổ chức tín dụng như chính sách cho vay, thủ tục, năng lực cán bộ và mạng lưới hoạt động.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: hộ nông dân, tín dụng ngân hàng nông nghiệp, khả năng tiếp cận vốn vay, tài sản thế chấp, và tổ chức tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của NHNo&PTNT huyện Đại Từ, Chi cục Thống kê huyện và các tổ chức liên quan trong giai đoạn 2018 – 2020. Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát trực tiếp với cỡ mẫu khoảng 300 hộ nông dân đại diện cho các xã trên địa bàn huyện trong năm 2020.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng theo địa bàn xã để đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, hồi quy đa biến và mô hình Probit để đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn vay.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2020 đến tháng 9/2021, bao gồm các bước thu thập số liệu, xử lý, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số hộ nông dân vay vốn: Số hộ vay vốn NHNo&PTNT huyện Đại Từ tăng từ 2.543 hộ năm 2019 lên 2.781 hộ năm 2020, tương ứng tăng 9,36%, với tốc độ tăng trung bình 11,04%/năm trong giai đoạn 2018 – 2020.

2. Ảnh hưởng của tài sản thế chấp: Khoảng 85% hộ nông dân có tài sản thế chấp (chủ yếu là quyền sử dụng đất và nhà ở) dễ dàng tiếp cận vốn vay hơn so với các hộ không có tài sản đảm bảo. Hộ không có tài sản thế chấp chiếm khoảng 30% trong số các hộ không tiếp cận được vốn vay.

3. Tác động của trình độ văn hóa và năng lực quản lý vốn: Hộ có trình độ văn hóa từ trung cấp trở lên và có kinh nghiệm quản lý vốn tốt có khả năng vay vốn lớn hơn 25% so với các hộ có trình độ thấp và quản lý kém.

4. Vai trò của tổ chức đoàn thể: Hơn 60% hộ vay vốn thông qua các tổ chức đoàn thể như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, giúp giảm thủ tục và tăng khả năng tiếp cận vốn vay.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tài sản thế chấp là điều kiện tiên quyết để hộ nông dân tiếp cận vốn vay ngân hàng, phù hợp với các nghiên cứu trước đây tại các vùng nông thôn khác. Trình độ văn hóa và năng lực quản lý vốn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lập kế hoạch sản xuất kinh doanh và hoàn thiện hồ sơ vay vốn, từ đó tác động đến tỷ lệ vay thành công.

Việc vay vốn qua tổ chức đoàn thể giúp giảm chi phí giao dịch và rủi ro tín dụng, đồng thời tăng cường sự giám sát và hỗ trợ kỹ thuật cho người vay. Tuy nhiên, thủ tục vay vốn hiện còn phức tạp và yêu cầu giấy tờ pháp lý về tài sản thế chấp vẫn là rào cản lớn đối với nhiều hộ nghèo và hộ có quy mô nhỏ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số hộ vay vốn theo năm, bảng phân tích tỷ lệ hộ có tài sản thế chấp và biểu đồ so sánh khả năng tiếp cận vốn theo trình độ văn hóa và hình thức vay vốn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao hiểu biết của hộ nông dân về hoạt động vay và cho vay: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo về kỹ năng quản lý tài chính, lập dự án sản xuất kinh doanh và thủ tục vay vốn. Mục tiêu tăng tỷ lệ hộ nông dân hiểu biết về vay vốn lên 80% vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp Hội Nông dân và NHNo&PTNT.

2. Củng cố vai trò của tổ chức đoàn thể trong hỗ trợ vay vốn: Tăng cường phối hợp giữa ngân hàng và các tổ chức đoàn thể để hỗ trợ hộ vay, giảm thủ tục và giám sát sử dụng vốn. Mục tiêu nâng tỷ lệ vay qua tổ chức đoàn thể lên 70% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, NHNo&PTNT.

3. Hoàn thiện quy trình thủ tục cho vay: Đơn giản hóa thủ tục vay vốn, giảm yêu cầu giấy tờ không cần thiết, đồng thời xây dựng quy trình vay vốn linh hoạt phù hợp với đặc thù hộ nông dân. Mục tiêu rút ngắn thời gian giải ngân xuống dưới 15 ngày. Chủ thể thực hiện: NHNo&PTNT phối hợp Sở Tài chính và UBND huyện.

4. Phát triển các sản phẩm tín dụng phù hợp với hộ nông dân: Thiết kế các gói vay có lãi suất ưu đãi, thời hạn vay linh hoạt, không yêu cầu tài sản thế chấp hoặc có thể thế chấp bằng tài sản phi truyền thống. Mục tiêu tăng dư nợ cho vay nông nghiệp lên 20% vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: NHNo&PTNT, Ngân hàng Chính sách Xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý ngân hàng và tổ chức tín dụng: Nghiên cứu giúp cải tiến chính sách cho vay, thiết kế sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc điểm hộ nông dân, nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng nông nghiệp.

2. Lãnh đạo và cán bộ UBND huyện, xã: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chương trình hỗ trợ tài chính, phối hợp với ngân hàng và tổ chức đoàn thể nhằm nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay cho người dân.

3. Hội Nông dân và các tổ chức đoàn thể xã hội: Áp dụng các giải pháp hỗ trợ, tư vấn, giám sát sử dụng vốn vay, đồng thời tăng cường vai trò trung gian trong việc kết nối hộ nông dân với nguồn vốn ngân hàng.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp, tài chính ngân hàng: Tham khảo để hiểu rõ hơn về thực trạng và các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn vay của hộ nông dân, từ đó phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hộ nông dân khó tiếp cận vốn vay ngân hàng?
   Nguyên nhân chính là do thiếu tài sản thế chấp hợp pháp, thủ tục vay vốn phức tạp, trình độ quản lý vốn và hiểu biết về tín dụng hạn chế, cùng với rủi ro cao trong sản xuất nông nghiệp.

2. Vai trò của tổ chức đoàn thể trong việc hỗ trợ vay vốn như thế nào?
   Tổ chức đoàn thể giúp giảm thủ tục vay vốn, hỗ trợ tư vấn kỹ thuật, giám sát sử dụng vốn và bảo lãnh cho các hộ nghèo, từ đó tăng khả năng tiếp cận vốn vay chính thức.

3. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn vay của hộ nông dân?
   Bao gồm điều kiện kinh tế, trình độ văn hóa, giới tính chủ hộ, năng lực quản lý vốn, tài sản thế chấp, chính sách và thủ tục của ngân hàng, cũng như năng lực cán bộ tín dụng.

4. Ngân hàng có thể làm gì để hỗ trợ hộ nông dân vay vốn dễ dàng hơn?
   Đơn giản hóa thủ tục vay, thiết kế sản phẩm tín dụng phù hợp, giảm yêu cầu tài sản thế chấp, tăng cường đào tạo cán bộ tín dụng và phối hợp với các tổ chức đoàn thể.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay của hộ nông dân?
   Cần nâng cao kiến thức quản lý tài chính, kỹ thuật sản xuất, xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh rõ ràng, đồng thời tăng cường giám sát và hỗ trợ kỹ thuật từ ngân hàng và tổ chức đoàn thể.

Kết luận

• Huyện Đại Từ có tiềm năng phát triển nông nghiệp lớn với tỷ trọng ngành nông lâm nghiệp chiếm trên 55% giá trị sản xuất toàn huyện trong giai đoạn 2018 – 2020.
• Khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng của hộ nông dân tăng trưởng ổn định, nhưng vẫn còn nhiều rào cản do thiếu tài sản thế chấp và thủ tục vay vốn phức tạp.
• Các nhân tố như trình độ văn hóa, năng lực quản lý vốn và vai trò của tổ chức đoàn thể có ảnh hưởng tích cực đến khả năng tiếp cận vốn vay.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiểu biết, củng cố tổ chức đoàn thể, hoàn thiện thủ tục vay và phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp nhằm nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay đến năm 2025.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các cơ quan quản lý, ngân hàng và tổ chức đoàn thể trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững tại huyện Đại Từ.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng nghiên cứu để nâng cao hiệu quả tín dụng nông nghiệp trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN VAY NGÂN HÀNG CỦA HỘ NÔNG DÂN 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Tổng quan về hộ nông dân 1. Khái niệm về hộ nông dân Hộ nông dân là những hộ sống ở nông thôn, thu nhập chính từ các hoạt động trong nông hộ và ngoài nông hộ.

Thu từ sản xuất trong nông hộ bao gồm các ngành sản xuất nông nghiệp và phi nông nghiệp, thu từ ngoài nông hộ bao gồm: tiền đi làm thuê, trợ cấp, tiền gửi về, tiền lương hưu, quà biếu… (Đào Thế Tuấn, 2000). Hộ nông dân là một đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là một đơn vị sản xuất vừa là một đơn vị tiêu dùng. Như vậy, hộ nông dân không thể là một đơn vị kinh tế độc lập tuyệt đối toàn năng, mà còn phải phụ thuộc vào các hệ thống kinh tế lớn hơn của nền kinh tế quốc dân. Khi trình độ phát triển lên mức cao của công nghiệp hoá, hiện đại hoá, thị trường xã hội càng mở rộng và đi vào chiều sâu, thì các hộ nông dân càng phụ thuộc nhiều hơn vào các hệ thống kinh tế rộng lớn không chỉ trong phạm vi một vùng, một nước.

Điều này càng có ý nghĩa đối với các hộ nông dân nước ta trong tình hình hiện nay (Nguyễn Ngọc Tuấn, 2012). Đặc điểm của hộ nông dân Hộ nông dân được hình thành theo những đặc điểm tự nhiên, rất đa dạng. Tuỳ thuộc vào hình thức sinh hoạt ở mỗi vùng và địa phương mà hộ nông dân hình thành một kiểu cách sản xuất, cách tổ chức riêng trong phạm vi gia đình. Các thành viên trong hộ nông dân quan hệ với nhau hoàn toàn theo cấp vị, có cùng sở hữu kinh tế.

Trong mô hình sản xuất chủ hộ cũng là người lao động trực tiếp, làm việc có trách nhiệm và hoàn toàn tự giác. Sản xuất của hộ nông dân khá ổn định, vốn luân chuyển chậm so với các ngành khác. 6 Đối tượng sản xuất phát triển hết sức phức tạp và đa dạng, chi phí sản xuất thường là thấp, vốn đầu tư có thể rải đều trong quá trình sản xuất của hộ gia đình mang tính thời vụ, cùng một lúc có thể kinh doanh sản xuất nhiều loại cây trồng, vật nuôi hoặc tiến hành các ngành nghề khác lúc nông nhàn, vì vậy thu nhập cũng rải đều, đó là yếu tố quan trọng tạo điều kiện cho kinh tế hộ nông dân phát triển toàn diện. Trình độ sản xuất của hộ gia đình ở mức thấp, chủ yếu là sản xuất thủ công, máy móc có chăng cũng còn ít, giản đơn, tổ chức sản xuất mang tính tự phát, quy mô nhỏ không được đào tạo bài bản.

Hộ nông dân hiện nay nói chung vẫn hoạt động sản xuất kinh doanh theo tính chất truyền thống, thái độ lao động thường bị chi phối bởi tình cảm đạo đức gia đình và nếp sinh hoạt theo phong tục tập quán của làng quê. Từ những đặc điểm trên ta thấy kinh tế hộ rất dễ chuyển đổi hoặc mở rộng cơ cấu vì chi phí bỏ ra ít, trình độ khoa học kỹ thuật thấp. Quy mô sản xuất của hộ thường nhỏ, hộ có sức lao động, có các điều kiện về đất đai, mặt nước nhưng thiếu vốn, thiếu hiểu biết về khoa học, kỹ thuật, thiếu kiến thức về thị trường nên sản xuất kinh doanh còn mang nặng tính tự cấp, tự túc. Nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước về cơ chế chính sách, về vốn thì kinh tế hộ không thể chuyển sang sản xuất hàng hoá, không thể tiếp cận với cơ chế thị trường.

Nhìn chung kinh tế hộ nông dân có những đặc điểm cơ bản sau: + Kinh tế hộ nông dân là hình thức kinh tế có quy mô gia đình, các thành viên có mối quan hệ gắn bó với nhau về kinh tế cũng như huyết thống. Về mức độ phát triển có thể trải qua các hình thức: kinh tế hộ sinh tồn, kinh tế hộ tự cấp tự túc và kinh tế hộ sản xuất hàng hoá. + Đất đai là yếu tố quan trọng nhất trong các tư liệu sản xuất của hộ nông dân. Cuộc sống của họ gắn liền với ruộng đất.

Giải quyết mối quan hệ giữa nông dân và đất đai là giải quyết vấn đề cơ bản về kinh tế nông hộ. Ở nước ta, 7 từ năm 1988 khi Nhà nước giao quyền sử dụng ruộng đất lâu dài cho các hộ nông dân, sản xuất nông nghiệp - mà đặc biệt là sản xuất lúa, đã có mức tăng chưa từng có về năng suất và số lượng. Người nông dân phấn khởi trong sản xuất. Một vấn đề rất quan trọng ở đây là việc xác nhận họ được quyền kiếm sống gắn bó với mảnh đất của họ.

+ Kinh tế hộ chủ yếu sử dụng lao động gia đình, việc thuê mướn lao động mang tính chất thời vụ không thường xuyên hoặc thuê mướn để đáp ứng nhu cầu khác của gia đình. Một thực tế là hiệu quả sử dụng lao động trong nông nghiệp rất cao, khác với các ngành kinh tế khác. + Sản xuất của hộ nông dân là tập hợp các mục đích kinh tế của các thành viên trong gia đình, thường nằm trong một hệ thống sản xuất lớn hơn của cộng đồng. Kinh tế hộ nông dân là tế bào kinh tế của sản xuất nông nghiệp, tất yếu có quan hệ với thị trường song mức độ quan hệ còn thấp, chưa gắn chặt với thị trường.

Nếu tách họ ra khỏi thị trường họ vẫn tồn tại. * Đặc điểm của hộ nông dân trong quan hệ với NHTM - Các quan hệ giao dịch của hộ nông dân với NHTM không thường xuyên và quy mô không lớn. - Vốn vay thường được sử dụng tổng hợp cho nhiều công việc sản xuất kinh doanh và tiêu dùng, nguồn trả nợ tiền vay cũng tổng hợp từ nhiều khoản, nhiều nguồn thu nhập khác nhau - Hộ nông dân thường coi trọng chữ tín trong quan hệ với ngân hàng - Trình độ sản xuất, trình độ văn hóa và ý thức pháp luật hạn chế so với các hộ sản xuất kinh doanh và làm dịch vụ ở khu vực đô thị - Tài sản nói chung và tài sản bảo đảm tiền vay nói riêng của hộ nông dân giá trị thấp, nền tảng pháp lý yếu và khó phát mại. Vai trò của hộ nông dân đối với nền kinh tế Từ khi Nghị Quyết 10 - Bộ Chính trị ban hành, hộ nông dân được thừa nhận là một đơn vị kinh tế tự chủ đã tạo nên động lực phát triển mạnh mẽ, năng 8 động trong kinh tế nông thôn, nhờ đó người nông dân gắn bó với ruộng đất hơn, chủ động đầu tư vốn để thâm canh tăng vụ, bố trí phân vùng đặc điểm sinh thái và nhu cầu thị trường, khai phá thêm hàng ngàn hecta đất mới, ruộng đất được sử dụng tốt hơn, vừa đi vào thâm canh vừa đi vào đổi mới cơ cấu sản xuất, cơ cấu thời vụ.

Việc trao quyền tự chủ cho hộ nông dân đã khơi dậy nhiều làng nghề truyền thống, mạnh dạn vận dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất để đạt tới mục đích cuối cùng là thu được thành quả lớn nhất. Điều này càng khẳng định sự tồn tại khách quan của hộ sản xuất với vai trò là cầu nối trung gian giữa hai nền kinh tế, là đơn vị tích vốn, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lao động, giải quyết việc làm ở nông thôn. Cụ thể: Hộ nông dân là cầu nối trung gian để chuyển nền kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hoá. Kinh tế hộ nông dân được coi là khâu trung gian có vai trò đặc biệt quan trong trong giai đoạn chuyển biến từ kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hoá nhỏ tạo đà cho bước chuyển từ nền kinh tế hàng hoá nhỏ tạo đà cho bước chuyển từ kinh tế hàng hoá nhỏ sang nền kinh tế hàng hoá quy mô lớn.

Bước chuyển biến từ kinh tế tự nhiên sang kinh tế hàng hoá nhỏ trên quy mô hộ gia đình là một giai đoạn lịch sử mà nếu chưa trải qua thì khó có thể phát triển sản xuất hàng hoá quy mô lớn giải thoát khỏi tình trạng nền kinh tế kém phát triển (Vương Quốc Duy, 2014). Hộ nông dân góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lao động, giải quyết việc làm ở nông thôn. Lao động là nguồn lực dồi dào nhất ở nước ta, là yếu tố năng động và là động lực quyết định của nền kinh tế quốc dân. Hiện nay, ở nước ta số lượng lao động nông thôn chưa được sử dụng và quỹ thời gian của người lao động ở nông thôn cũng chưa được sử dụng hết.

Các yếu tố tự nhiên chỉ mang lại hiệu quả thấp do có sự mất cân đối giữa lao động, giải quyết việc làm ở nông thôn chúng ta cần phải phát triển kinh tế hộ sản xuất. Trên thực tế đã cho thấy trong những năm vừa qua hàng triệu cơ sở sản xuất được tạo ra bởi 9 các hộ sản xuất trong khu vực nông nông nghiệp và nông thôn (Nguyễn Hoàng Vũ, 2015). Hộ nông dân có khả năng thích ứng với cơ chế thị trường thúc đẩy sản xuất hàng hoá. Ngày nay, hộ nông dân hoạt động theo cơ chế thị trường có sự tự do cạnh tranh trong sản xuất hàng hoá, là đơn vị kinh tế độc lập, tự chủ, các hộ sản xuất phải quyết định mục tiêu sản xuất kinh doanh của mình là sản xuất cái gì? Sản xuất như thế nào để trực tiếp quan hệ với thị trường.

Để đạt được điều này các đơn vị kinh tế nói chung và hộ sản xuất nói riêng đều phải không ngừng nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm cho phù hợp với nhu cầu và một số biện pháp khác để kích thích cầu từ đó mở rộng sản xuất đồng thời đạt được hiệu quả kinh tế cao nhất (Nguyễn Ngọc Tuấn, 2012). Với quy mô nhỏ, bộ máy quản lý gọn nhẹ, năng động, hộ nông dân có thể dễ dàng đáp ứng được những thay đổi của nhu cầu thị trường mà không sợ ảnh hưởng đến tốn kém về mặt chi phí. Bên cạnh đó Đảng và Nhà nước có các chính sách khuyến khích, hộ nông dân không ngừng vươn lên tự khẳng định vị trí trên thị trường, tạo điều kiện cho thị trường phát triển đầy đủ, đa dạng thúc đẩy quá trình sản xuất hàng hoá. Như vậy với khả năng nhạy bén , hộ nông dân đã góp phần đáp ứng đầy đủ nhu cầu ngày càng cao của thị trường tạo ra động lực thúc đẩy sản xuất hàng hoá phát triển.

Hộ nông dân thúc đẩy sự phân công lao động dần tới chuyên môn hoá, tạo khả năng hợp tác lao động trên cơ sở tự nguyện cùng có lợi.