Luận văn thạc sĩ ngành mĩ thuật dạy học phân môn trang trí cho học sinh trường tiểu học liên khê khoái châu hưng yên

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu ngành mĩ thuật dạy học phân môn trang trí cho học sinh trường tiểu học liên khê khoái châu hưng yên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Đỗ Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Minh Phong
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Nghệ Thuật Trung Ương
• Chuyên ngành: Mỹ thuật
• Đề tài: Dạy Học Phân Môn Trang Trí Cho Học Sinh Tiểu Học Liên Khê, Khoái Châu, Hưng Yên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN DẠY HỌC PHÂN MÔN TRANG TRÍ TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC LIÊN KHÊ
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Phương pháp dạy học
• 1.3. Một số phương pháp dạy học tích cực nói chung và phương pháp dạy học Mĩ thuật nói riêng
• 1.4. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.5. Phương pháp dạy học áp dụng trong bộ môn Mĩ thuật và phân môn Trang trí
• 1.6. Phân môn Trang trí trong dạy học bộ môn Mĩ thuật cho học sinh Tiểu học
• 1.7. Mục đích, vai trò của phân môn Trang trí
• 1.8. Nội dung cơ bản của phân môn Trang trí
• 1.9. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi Tiểu học ảnh hưởng đến khả năng học phân môn Trang trí của học sinh
• 1.10. Thực trạng dạy học phân môn Trang trí trong bộ môn Mĩ thuật tại trường Tiểu học Liên Khê
• 1.11. Khái quát về trường Tiểu học Liên Khê
• 1.12. Chương trình dạy học phân môn Trang trí
• 1.13. Thực trạng dạy học phân môn Trang trí
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÂN MÔN TRANG TRÍ TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC LIÊN KHÊ
• 2.1. Đề xuất áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực
• 2.2. Phương pháp trò chơi
• 2.3. Phương pháp hợp tác trong nhóm nhỏ
• 2.4. Thực nghiệm sư phạm
• 2.5. Mục tiêu và nhiệm vụ thực nghiệm
• 2.6. Đối tượng thực nghiệm
• 2.7. Nội dung, kế hoạch tổ chức thực nghiệm
• 2.8. Kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn dạy học phân môn trang trí tại trường tiểu học Liên Khê

Phân môn trang trí trong bộ môn mỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực thẩm mỹ của học sinh tiểu học. Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc tìm hiểu thực trạng dạy học phân môn này tại trường tiểu học Liên Khê, Khoái Châu, Hưng Yên. Nội dung giảng dạy cần được thiết kế sao cho phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh, từ đó giúp các em phát triển khả năng sáng tạo và cảm thụ cái đẹp. Theo giáo dục mỹ thuật, việc dạy học không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức mà còn là quá trình khơi dậy niềm đam mê và hứng thú học tập cho học sinh. Đặc biệt, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức và phát triển kỹ năng thực hành. Một số phương pháp như dạy học hợp tác, trò chơi, và thực nghiệm sư phạm đã được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dạy học phân môn trang trí.

1.1. Đặc điểm tâm lý lứa tuổi tiểu học ảnh hưởng đến khả năng học phân môn trang trí

Đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học rất đa dạng và phong phú. Ở độ tuổi này, trẻ em thường có sự tò mò, ham học hỏi và thích khám phá. Nghệ thuật trang trí không chỉ giúp các em phát triển khả năng sáng tạo mà còn giúp các em hiểu rõ hơn về cái đẹp trong cuộc sống. Việc dạy học phân môn trang trí cần chú trọng đến việc khơi dậy sự sáng tạo của học sinh thông qua các hoạt động thực hành, từ đó giúp các em hình thành những kỹ năng cần thiết trong việc tạo ra các sản phẩm nghệ thuật. Theo nghiên cứu, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh phát huy tối đa khả năng sáng tạo và tư duy nghệ thuật của mình. Điều này không chỉ giúp các em yêu thích môn học mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của các em trong tương lai.

1.2. Thực trạng dạy học phân môn trang trí tại trường tiểu học Liên Khê

Thực trạng dạy học phân môn trang trí tại trường tiểu học Liên Khê cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Mặc dù chương trình giáo dục mỹ thuật đã được triển khai, nhưng việc giảng dạy vẫn còn nhiều hạn chế. Giáo viên thường chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà chưa chú trọng đến việc phát huy khả năng sáng tạo của học sinh. Kết quả học tập của học sinh trong phân môn trang trí còn thấp, với nhiều bài vẽ thiếu tính sáng tạo và không đạt yêu cầu về bố cục, họa tiết và màu sắc. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự đổi mới trong phương pháp dạy học, từ đó nâng cao chất lượng dạy học phân môn trang trí. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh hứng thú hơn với môn học và phát triển khả năng sáng tạo của mình.

II. Đề xuất phương pháp dạy học phân môn trang trí tại trường tiểu học Liên Khê

Để nâng cao chất lượng dạy học phân môn trang trí, cần áp dụng một số phương pháp dạy học tích cực. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập. Một trong những phương pháp được đề xuất là phương pháp dạy học hợp tác, trong đó học sinh sẽ làm việc nhóm để thực hiện các bài tập trang trí. Phương pháp này không chỉ giúp các em học hỏi lẫn nhau mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm. Ngoài ra, việc sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy học cũng rất hiệu quả, giúp học sinh cảm thấy thoải mái và hứng thú hơn trong quá trình học tập. Các hoạt động thực hành, trải nghiệm thực tế cũng cần được chú trọng để học sinh có cơ hội áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

2.1. Phương pháp dạy học hợp tác

Phương pháp dạy học hợp tác là một trong những phương pháp hiệu quả trong việc dạy học phân môn trang trí. Qua việc làm việc nhóm, học sinh sẽ có cơ hội trao đổi ý tưởng, học hỏi lẫn nhau và cùng nhau tạo ra những sản phẩm nghệ thuật. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập. Theo nghiên cứu, việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác trong dạy học mỹ thuật sẽ giúp học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học và nâng cao chất lượng học tập. Điều này cũng góp phần tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi mà học sinh có thể tự do thể hiện ý tưởng và sáng tạo của mình.

2.2. Phương pháp trò chơi trong dạy học

Phương pháp trò chơi là một trong những phương pháp dạy học tích cực được áp dụng rộng rãi trong giáo dục tiểu học. Việc sử dụng trò chơi trong dạy học phân môn trang trí không chỉ giúp học sinh cảm thấy thoải mái mà còn tạo ra không khí học tập vui vẻ, hứng thú. Các trò chơi có thể được thiết kế để giúp học sinh hiểu rõ hơn về các nguyên tắc trang trí, từ đó áp dụng vào thực tế. Ngoài ra, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tế cũng rất quan trọng, giúp học sinh có cơ hội áp dụng kiến thức vào thực tiễn và phát triển kỹ năng thực hành. Điều này không chỉ giúp học sinh yêu thích môn học mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của các em trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh (HS), việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Mỹ thuật nói chung và phân môn Trang trí nói riêng tại các trường tiểu học trở nên cấp thiết. Tại trường Tiểu học Liên Khê, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên, phân môn Trang trí được giảng dạy trong chương trình Mỹ thuật khối lớp 5 với 9 bài học, mỗi tuần 1 tiết, nhằm trang bị cho HS kiến thức cơ bản về nghệ thuật trang trí, phát triển năng lực sáng tạo và thẩm mỹ. Tuy nhiên, khảo sát thực trạng cho thấy chỉ khoảng 30,9% HS hứng thú với phân môn này, trong khi 51,5% giữ thái độ bình thường và 17,6% không hứng thú. Hoạt động học tập chủ yếu mang tính thụ động, phần lớn GV vẫn áp dụng phương pháp truyền thống, chưa khai thác hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm tìm hiểu thực trạng dạy học phân môn Trang trí tại trường Tiểu học Liên Khê trong năm học 2016-2017, từ đó đề xuất các phương pháp dạy học tích cực phù hợp để nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát huy khả năng sáng tạo của HS. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động dạy học phân môn Trang trí khối lớp 5 tại trường, với đối tượng là GV và HS tham gia giảng dạy và học tập trong năm học trên.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cải thiện chất lượng giáo dục thẩm mỹ, góp phần phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của HS, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho các trường tiểu học và GV Mỹ thuật trong việc đổi mới phương pháp dạy học phân môn Trang trí.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình giáo dục hiện đại về phương pháp dạy học tích cực, đặc biệt là các phương pháp phù hợp với đặc thù của bộ môn Mỹ thuật và phân môn Trang trí. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết dạy học tích cực: Nhấn mạnh vai trò trung tâm của HS trong quá trình học tập, phát huy tính chủ động, sáng tạo và khả năng tự học. Các phương pháp như học theo dự án, học hợp tác nhóm nhỏ, trò chơi học tập được xem là công cụ hiệu quả để phát triển năng lực cá nhân và kỹ năng xã hội.

2. Lý thuyết phát triển tâm lý lứa tuổi tiểu học: Dựa trên đặc điểm tâm lý HS từ 6-11 tuổi, giai đoạn phát triển kỹ năng làm việc trí óc, tính chủ định và phản tỉnh. Lý thuyết này giúp xác định phương pháp dạy học phù hợp với khả năng nhận thức và tâm lý của HS tiểu học, như việc sử dụng các hoạt động thực hành, trò chơi và hợp tác nhóm để kích thích sự hứng thú và sáng tạo.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: trang trí (là nghệ thuật sắp xếp đường nét, hình mảng, màu sắc để tạo sản phẩm đẹp), phương pháp dạy học tích cực (cách thức tổ chức dạy học nhằm phát huy tính tích cực của HS), phương pháp trò chơi, phương pháp hợp tác nhóm nhỏ, và phân môn Trang trí trong chương trình Mỹ thuật tiểu học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận và thực tiễn:

• Phương pháp lý luận: Phân tích, tổng hợp các tài liệu, văn bản pháp luật, giáo trình, sách tham khảo liên quan đến phương pháp dạy học tích cực và đặc điểm phân môn Trang trí trong bộ môn Mỹ thuật.

• Phương pháp thực tiễn: Khảo sát, thống kê, phân tích dữ liệu thu thập từ trường Tiểu học Liên Khê qua phiếu điều tra thái độ HS, quan sát hoạt động học tập, phỏng vấn GV và thực nghiệm sư phạm.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 68 HS khối lớp 5, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại trường Tiểu học Liên Khê. Thời gian nghiên cứu thực nghiệm diễn ra trong năm học 2016-2017.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm giữa các nhóm HS và giữa các lớp thực nghiệm và đối chứng. Kết quả được trình bày qua bảng biểu và biểu đồ minh họa nhằm làm rõ hiệu quả của các phương pháp dạy học tích cực được đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thái độ học sinh đối với phân môn Trang trí: Khoảng 30,9% HS thể hiện sự hứng thú, 51,5% giữ thái độ bình thường và 17,6% không hứng thú. Tỷ lệ HS tham gia tích cực vào các hoạt động học tập trong giờ học còn thấp, phần lớn HS chỉ nghe giảng và ghi chép (61,8%), trong khi hoạt động trò chơi và thảo luận nhóm rất ít được thực hiện (0%).

2. Phương pháp dạy học của giáo viên: GV chủ yếu sử dụng các phương pháp truyền thống như thuyết trình, quan sát, luyện tập và vấn đáp. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như trò chơi, hợp tác nhóm nhỏ gần như chưa được triển khai. GV còn hạn chế trong việc chuẩn bị đồ dùng dạy học, sử dụng công nghệ thông tin và đổi mới giáo án.

3. Điều kiện cơ sở vật chất và môi trường học tập: Trường có cơ sở vật chất tương đối đầy đủ về phòng học, bàn ghế, thiết bị chiếu sáng và máy chiếu, tuy nhiên thiếu phòng chức năng chuyên biệt cho các môn năng khiếu như Mỹ thuật. Một số phụ huynh chưa quan tâm đúng mức đến môn học, ảnh hưởng đến tinh thần học tập của HS.

4. Hiệu quả thực nghiệm phương pháp dạy học tích cực: Qua thực nghiệm áp dụng phương pháp trò chơi và hợp tác nhóm nhỏ trong dạy học phân môn Trang trí, kết quả học tập của lớp thực nghiệm tăng lên rõ rệt so với lớp đối chứng. Ví dụ, kết quả bài học về "Màu sắc trong trang trí" cho thấy lớp thực nghiệm đạt tỷ lệ học sinh khá giỏi cao hơn 15% so với lớp đối chứng. Tương tự, bài "Vẽ trang trí đầu báo tường" cũng ghi nhận sự cải thiện về kỹ năng sáng tạo và hứng thú học tập.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến kết quả học tập và thái độ học tập chưa cao là do GV chưa áp dụng hiệu quả các phương pháp dạy học tích cực, thiếu sự đổi mới trong tổ chức giờ học, chưa khai thác tối đa tiềm năng sáng tạo của HS. So với các nghiên cứu trong ngành giáo dục Mỹ thuật, việc áp dụng phương pháp trò chơi và hợp tác nhóm nhỏ đã được chứng minh là giúp HS phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo, tăng cường sự tương tác và hứng thú học tập.

Việc thiếu phòng chức năng và thiết bị hỗ trợ cũng làm hạn chế khả năng tổ chức các hoạt động thực hành và trải nghiệm sáng tạo. Tuy nhiên, với sự đầu tư về công nghệ thông tin và sự quan tâm của nhà trường, việc đổi mới phương pháp dạy học có thể được thúc đẩy.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ HS hứng thú trước và sau khi áp dụng phương pháp dạy học tích cực, bảng so sánh điểm số giữa lớp thực nghiệm và đối chứng, cũng như biểu đồ thể hiện mức độ tham gia các hoạt động học tập trong giờ học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương pháp trò chơi trong dạy học phân môn Trang trí: GV cần tổ chức các trò chơi học tập phù hợp với nội dung bài học nhằm kích thích sự hứng thú và phát triển tư duy sáng tạo của HS. Ví dụ, trò chơi trả lời ô chữ, ghép mảnh họa tiết, hoặc các hoạt động thi đua nhóm. Thời gian áp dụng: ngay trong năm học tiếp theo. Chủ thể thực hiện: GV Mỹ thuật phối hợp với Ban giám hiệu.

2. Triển khai phương pháp hợp tác trong nhóm nhỏ: Tổ chức HS làm việc theo nhóm nhỏ trong các hoạt động thực hành, thảo luận và trình bày sản phẩm trang trí. Phương pháp này giúp HS phát triển kỹ năng giao tiếp, hợp tác và tự đánh giá. Thời gian áp dụng: từ đầu năm học. Chủ thể thực hiện: GV Mỹ thuật.

3. Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực sư phạm cho GV: Tổ chức các khóa tập huấn về phương pháp dạy học tích cực, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và thiết bị dạy học hiện đại. Thời gian: trong các kỳ nghỉ hè hoặc đầu năm học. Chủ thể thực hiện: Phòng Giáo dục huyện phối hợp với nhà trường.

4. Cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học: Đề nghị địa phương và nhà trường đầu tư xây dựng phòng chức năng Mỹ thuật, bổ sung đồ dùng trực quan, tranh ảnh, máy chiếu, thiết bị hỗ trợ thực hành. Thời gian: kế hoạch 2-3 năm. Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu, chính quyền địa phương.

5. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức phụ huynh về vai trò của phân môn Trang trí: Tổ chức các buổi họp phụ huynh, giới thiệu ý nghĩa của môn học, khuyến khích phụ huynh hỗ trợ HS trong học tập và chuẩn bị đồ dùng học tập. Thời gian: định kỳ hàng năm. Chủ thể thực hiện: GV chủ nhiệm, Ban đại diện cha mẹ HS.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Mỹ thuật tiểu học: Nghiên cứu giúp GV hiểu rõ đặc điểm tâm lý HS, phương pháp dạy học tích cực phù hợp với phân môn Trang trí, từ đó đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả giờ học.

2. Ban giám hiệu các trường tiểu học: Là tài liệu tham khảo để xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng GV, cải thiện điều kiện cơ sở vật chất và tổ chức các hoạt động ngoại khóa liên quan đến giáo dục thẩm mỹ.

3. Chuyên viên phòng Giáo dục và Đào tạo: Hỗ trợ trong việc xây dựng chính sách, hướng dẫn chuyên môn và triển khai các chương trình đổi mới phương pháp dạy học Mỹ thuật cấp tiểu học trên địa bàn.

4. Sinh viên, học viên cao học ngành Sư phạm Mỹ thuật: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về phương pháp dạy học phân môn Trang trí, giúp nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Phân môn Trang trí có vai trò gì trong chương trình Mỹ thuật tiểu học?
   Phân môn Trang trí giúp HS phát triển năng lực sáng tạo, cảm thụ cái đẹp và kỹ năng thực hành mỹ thuật, góp phần hình thành nhân cách toàn diện theo hướng Đức - Trí - Thể - Mỹ.

2. Tại sao HS lại ít hứng thú với phân môn Trang trí?
   Nguyên nhân chính là do phương pháp dạy học truyền thống, thiếu sự tương tác và sáng tạo, cùng với điều kiện cơ sở vật chất hạn chế và thiếu đồ dùng trực quan sinh động.

3. Phương pháp trò chơi giúp gì cho việc dạy học phân môn Trang trí?
   Trò chơi tạo không khí học tập vui vẻ, kích thích sự tham gia tích cực của HS, giúp củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo một cách tự nhiên.

4. Làm thế nào để tổ chức học tập hợp tác nhóm nhỏ hiệu quả?
   GV cần phân nhóm phù hợp, giao nhiệm vụ rõ ràng, hướng dẫn kỹ năng làm việc nhóm và đánh giá kết quả, đồng thời khuyến khích sự chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên.

5. Những khó khăn lớn nhất trong dạy học phân môn Trang trí hiện nay là gì?
   Bao gồm thiếu phòng chức năng chuyên biệt, hạn chế về đồ dùng dạy học, GV chưa được đào tạo bài bản về phương pháp dạy học tích cực, và sự quan tâm chưa đầy đủ từ phụ huynh.

Kết luận

• Phân môn Trang trí giữ vai trò quan trọng trong phát triển năng lực thẩm mỹ và sáng tạo của HS tiểu học, góp phần giáo dục toàn diện.
• Thực trạng dạy học tại trường Tiểu học Liên Khê còn nhiều hạn chế, HS chưa thực sự hứng thú do phương pháp dạy học truyền thống và điều kiện cơ sở vật chất chưa đầy đủ.
• Áp dụng phương pháp trò chơi và hợp tác nhóm nhỏ đã chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng học tập và phát huy tính tích cực của HS.
• Cần có sự đầu tư đồng bộ về đào tạo GV, cải thiện cơ sở vật chất và tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh để nâng cao hiệu quả dạy học phân môn Trang trí.
• Đề nghị các đơn vị giáo dục triển khai các giải pháp đổi mới phương pháp dạy học tích cực trong năm học tiếp theo nhằm phát huy tối đa tiềm năng của HS.

Các GV Mỹ thuật và Ban giám hiệu trường Tiểu học Liên Khê nên bắt đầu triển khai các phương pháp dạy học tích cực đã đề xuất, đồng thời phối hợp với các cơ quan quản lý giáo dục để tổ chức tập huấn và cải thiện điều kiện dạy học. Để biết thêm chi tiết và tài liệu hỗ trợ, liên hệ ngay với phòng Giáo dục huyện hoặc các chuyên gia giáo dục Mỹ thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận văn gồm có 02 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn dạy học phân môn Trang trí tại trƣờng Tiểu học Liên Khê. Chƣơng 2: Đề xuất phƣơng pháp dạy học phân môn trang trí tại trƣờng Tiểu học Liên Khê. Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN DẠY HỌC PHÂN MÔN TRANG TRÍ TẠI TRƢỜNG TIỂU HỌC LIÊN KHÊ 1. Một số khái niệm 1.

Trang trí Trang trí bắt nguồn từ thực tế đời sống xã hội. Mỗi thời đại, trang trí có những đặc điểm và yêu cầu khác nhau, cũng nhƣ nhìn nhận cái đẹp của trang trí qua từng thời kỳ xã hội, tôn giáo cũng có nhiều vẻ riêng biệt. Trang trí luôn là một nhu cầu thiết yếu của con ngƣời, của xã hội, của nền kinh tế quốc dân và chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống. Từ xa xƣa trang trí luôn luôn gắn bó với đời sống con ngƣời, bất kỳ dân tộc trên thế giới cũng có những màu sắc và đƣờng nét riêng biệt, đậm đà bản sắc dân tộc của mình.

Nhìn vào lịch sử chúng ta thấy thể hiện rõ nhất ở các hoa văn, họa tiết trong các đồ dùng (trống đồng, mũi tên, thuyền bè, cán dao, thổ cẩm.), trên các đình chùa lăng tẩm (hoa văn trên bia đá, họa tiết chim lạc ở trống đồng, họa tiết rồng phƣợng, họa tiết trên các kèo cột,. Xung quanh chúng ta bất kỳ một đồ vật nào cũng đƣợc trang trí. Từ những vật nhỏ nhƣ quyển sách, quyển vở, cây bút đã có hình dáng màu sắc trang trí khác nhau đến quần áo, vải vóc, bàn ghế, ấm chén, gạch hoa các công trình văn hóa (nhà hát, công viên.) thì hình dáng màu sắc càng muôn vẻ và tinh tế. Những kết quả đó nói lên sự sáng tạo về trang trí vô cùng phong phú và to lớn của con ngƣời.

Ngoài ra, trang trí cũng đƣợc dùng cho tên một phân môn của mĩ thuật ở trƣờng phổ thông. Vậy trang trí là gì? Theo cách hiểu thông thƣờng, trang trí là nghệ thuật làm đẹp. Nó giúp cho cuộc sống xã hội thêm phong phú và con ngƣời hoàn thiện hơn. Nhƣng hiểu về trang trí nhƣ thế nào cho đúng là điều cần thiết cho mọi ngƣời để sử dụng sao cho phù hợp, sao cho đẹp.

Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 9 Khi nói đến trang trí ngƣời ta thƣờng chú ý ngay đến bố cục, sắp xếp. Bởi bố cục, sắp xếp có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc tạo ra cái đẹp. Vậy có một số cách hiểu ngắn gọn về trang trí nhƣ sau: “Trang trí là những cái đẹp do con ngƣời sáng tạo ra nhằm phục vụ cho cuộc sống, giúp cho đời sống con ngƣời và xã hội trở nên tốt đẹp và hoàn thiện hơn” 28, tr.6 “Trang trí là nghệ thuật trang trí đƣờng nét, hình mảng, hình khối, đậm nhạt, màu sắc, ánh sáng,… trên mặt phẳng (giấy, tƣờng,…) hay trong không gian (căn phòng, lớp học, công viên,…) để tạo nên sản phẩm hay hình thể đẹp, hợp nội dung, yêu cầu của từng loại” 32, tr. “Trang trí là nghệ thuật sắp xếp đƣờng nét, hình mảng, họa tiết, hình khối, đậm nhạt, màu sắc… để tạo nên một sản phẩm đẹp, phù hợp với nội dung và đáp ứng đƣợc nhu cầu thẩm mỹ của con ngƣời” 35, tr.57  Đặc điểm trong Trang trí Trang trí gần gũi, gắn bó với cuộc sống và nó tạo ra những sản phẩm phục vụ sinh hoạt hàng ngày cho tất cả mọi ngƣời trong xã hội.

Trang trí mang sắc thái và mang màu sắc dân tộc rõ nét nhất bởi nó xuất phát từ nhu cầu cuộc sống của cộng đồng, mỗi dân tộc, mỗi quốc gia và nhƣ vậy nó mang tính giáo dục sâu sắc. Trang trí xuất phát từ thực tế đời sống, vậy nên nó phản ánh cuộc sống nhƣng không rập khuôn mà đòi hỏi phải luôn tạo ra cái mới, cái lạ, cái đẹp nhiều hình, nhiều vẻ từ bố cục, hình mảng, họa tiết đến màu sắc. - Một số nguyên tắc cơ bản về bố cục trong trong trang trí + Nhắc lại Trong cách sắp xếp nhắc lại, yêu cầu các họa tiết phải vẽ bằng nhau, giống nhau về chi tiết, đậm nhạt, màu sắc và có khoảng cách đều nhau. Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 10 Dùng một họa tiết nhiều lần xếp theo đƣờng dài của đƣờng diềm; Ở bốn góc, ở giữa các trục đối xứng, hay theo chu vi của hình vuông, hình chữ nhật; Chạy theo đƣờng cong, đƣờng tròn hay ở giữa các trục đối xứng của hình quạt, hình tròn.

+ Xen kẽ Dùng một họa tiết trong trang trí nhiều lần sẽ dẫn tới việc khô cứng, kém đi vẻ đẹp. Có thể dùng hai hoặc nhiều họa tiết khác nhau xếp xen nhau tạo cho bài trang trí sinh động hơn, bớt đơn điệu. Thực chất cách sắp xếp này là nhắc lại một cụm họa tiết. Cách sắp xếp xen kẽ thƣờng thấy ở đƣờng diềm, hình vuông, hình tròn,… Những họa tiết giống nhau đòi hỏi phải bằng nhau, giống nhau về màu sắc, đậm nhạt và vị trí.

+ Đối xứng Đây là cách sắp xếp mà họa tiết đối xứng với nhau qua trục. Yêu cầu họa tiết phải bằng nhau, nhƣ nhau về màu sắc, đậm nhạt và vị trí để khi gấp theo trục đối xứng chúng phải “trùng khít” với nhau. Cách sắp xếp này ta Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 11 thƣờng thấy ở trang trí đƣờng diềm, hình vuông, hình tròn,… Có thể đối xứng qua một trục hay nhiều trục. + Cân đối Cách sắp xếp cân đối thể hiện ở việc các họa tiết hay hình mảng trong trang trí không bằng nhau về diện tích, không giống nhau về hình dạng, kích thƣớc, đậm nhạt nhƣ cách sắp xếp đối xứng mà tƣơng xứng với nhau qua qua trục để tạo cho hình thể trang trí cân bằng, tránh đƣợc thế cứng đồng điệu của đối xứng.

Cách sắp xếp này thƣờng vận dụng trong trang trí hội trƣờng, hội nghị, sân khấu và các đồ vật (trang trí ứng dụng). + Phá thế Cách sắp xếp này có ý nghĩa phá thế gò bó, đơn điệu của hình thể trang trí: hình vẽ, hình mảng không bằng nhau, đậm nhạt không nhƣ nhau. Trong bài trang trí cần có mảng lớn, mảng nhỏ; có hình tròn, hình tứ giác; có nét thẳng, có nét cong; có nét ngang, có nét dọc; có màu đậm, màu nhạt; màu nóng, màu lạnh…phối hợp với nhau một cách hợp lý tạo nên sự hài hòa, ăn ý.  Họa tiết trang trí Là những yếu tố cơ bản, cùng với màu sắc, đậm nhạt và bố cục tạo nên vẻ đẹp sinh động của hình thể trang trí.

Họa tiết để trang trí có nhiều loại: Các hình vẽ giống thật, đƣợc vẽ chi tiết; Hình vẽ đơn giản - các hình Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 12 hình học; Các hình vẽ mô phỏng hoặc cách điệu; Họa tiết trang trí dân tộc,…  Màu sắc trang trí Trong trang trí, màu sắc giữ vai trò quan trọng, có tính quyết định đến vẻ đẹp của bài vẽ. Màu sắc phụ thuộc vào mục đích, nội dung trang trí. Màu sắc trong bài trang trí phải có màu trọng tâm - màu chủ đạo làm rõ phần chính, đồng thời có màu khác bổ sung, hỗ trợ cho màu chính, tạo cho màu chính đẹp trong cái đẹp chung của toàn bài. Tùy theo từng bài trang trí mà có cách sử dụng màu phù hợp.

Phương pháp dạy học “Phƣơng pháp là cách, lối, cách thức hoặc phƣơng sách, phƣơng thức,… để tiếp cận và giải quyết một vấn đề. Nói gọn lại, phƣơng pháp là cách thức để làm một việc gì đó” 30, tr. Nhƣ vậy, làm bất cứ công việc gì dù nhỏ đến lớn, dù đơn giản hay phức tạp, dù trƣớc mắt hay lâu dài,… đều phải tìm ra một cách thức thích hợp để công việc đạt đƣợc kết quả tốt nhất, mất ít thời gian nhất. Có nghĩa là cần phải tìm cách tiến hành công việc từ đầu đến cuối - tìm những công đoạn cần thiết hay còn gọi là những bƣớc đi liên tục, có logic chặt chẽ và đạt hiệu quả cao.

Dạy - học cũng là một công việc. GV cung cấp kiến thức và tổ chức cho HS tiếp nhận. GV dạy và tổ chức nhƣ thế nào để HS tiếp nhận đƣợc tốt - đó là phƣơng pháp dạy học. HS cũng cần có cách học phù hợp để lĩnh hội kiến thức từ GV sao cho có hiệu quả nhất - đó là phƣơng pháp học.

Phƣơng pháp dạy học là một khoa học nghiên cứu về dạy và học, là vấn đề rất rộng. Có những vấn đề chung, nhƣng cũng có những vấn đề riêng mang tính đặ thù cho từng môn học, cho từng GV. Luận văn thạc sĩ ngành Mỹ thuật 13 Dƣới đây là một số khái niệm về phƣơng pháp dạy học: “Phƣơng pháp dạy học là phƣơng pháp truyền thụ của thầy và phƣơng pháp tiếp thu của trò nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học” 30, tr. “Phƣơng pháp dạy - học là cách thức tổ chức, cách truyền đạt của thầy giáo và cách tổ chức học tập, tiếp nhận của học sinh nhằm nâng cao hiệu quả của việc dạy và học.

Vì thế, phƣơng pháp dạy - học là cách tổ chức dạy của giáo viên và cách tổ chức học của học sinh để cùng đạt mục tiêu đề ra của bài” 31, tr. Phƣơng pháp dạy học phải xuất phát từ nội dung, từ đối tƣợng của việc dạy học,… hay nói một cách khác từ nội dung và đối tƣợng của việc dạy học mà có phƣơng pháp thích hợp. Đó là quan hệ giữa nội dung và phƣơng pháp dạy học. Phát huy tính tích cực, độc lập suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo của HS là tƣ tƣởng của phƣơng pháp dạy - học, là tinh thần đổi mới các cuộc vận dụng phƣơng pháp dạy - học hiện nay, là xu thế chung có tính chất toàn cầu.

Cái đích của việc dạy - học là HS chủ động tiếp nhận và làm phong phú kiến thức từ phía GV, đồng thời biết vận dụng vào thực tế cuộc sống. Một số phƣơng pháp dạy học tích cực nói chung và phƣơng pháp dạy học Mĩ thuật nói riêng 1. Phương pháp dạy học tích cực Phƣơng pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, đƣợc dùng để chỉ những phƣơng pháp giáo dục, dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS. Đồng thời, mang lại kết quả tốt trong việc truyền đạt kiến thức cho HS.

Phƣơng pháp dạy học tích cực đã và đang đƣợc nhiều nƣớc có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới áp dụng và mang lại những thành công nhất định.